بخشی از مقاله
چکیده
امروزه بسیاری از شهرهای کشور ما با توجه به گسترش نامحدود و بدون برنامهی خود سبب دستاندازی به محیطهای طبیعی و از بین بردن آنها شدهاند. اما افزایش روزافزون جمعیّت شهرنشین و در پی آن رشد شهرها، توجه به چگونگی کنترل توسعهی شهرها و گامبرداری در راستای اصول توسعهی پایدار را الزامی مینماید. اما به دلیل این که این شهر سالهای ابتدایی عمر خود را سپری میکند و از فرصت کافی برای برنامهریزی صحیح و مناسب جهت توسعه خود برخوردار است، ضرورت توجه به چگونگی رشد و توسعهی آن، دوچندان مینماید. این مطالعه با هدف تعیین بهترین مکان مناسب برای توسعهی شهری شهرک جدید الهیه با کمترین آثار سوء در حال حاضر و در بلند مدت انجام شد.
در این مقاله به منظور توسعهی آتی این شهر در نواحی با توان اکولوژیکی مناسب، اراضی اطراف این شهرک جدید بر اساس اصول آمایش سرزمین مورد ارزیابی قرار گرفته است. بدین ترتیب که ابتدا اطلاعات مربوط به منطقه با استفاده از آمار و اطلاعات موجود جمعآوری و سپس منابع اکولوژیکی مورد نیاز تهیه گردید.
در مرحلهی بعد بر اساس روش سیستمی تجزیه و تحلیل و جمعبندی داده ها و همچنین تلفیق و ترکیب لایههای اطلاعاتی با تکنیک AHP صورت گرفته است. در ادامه به تعیین توان زیست محیطی محدودهی مورد مطالعه پرداخته و در نهایت با استخراج واحدهای محیطی و سنجش آنها بر اساس معیارهای اکولوژیکی، توانها و استعدادهای بالقوه برآورد گردیده و محدودههای مناسب برای توسعهی آتی شهرک جدید الهیه با مساحتی حدود 53 هکتار پیشنهاد گردید.
مقدمه
ارزیابی توان محیط زیست - چه توان اکولوژیکی، چه توان اقتصادی و اجتماعی آن - عبارت از برآورد استفاده ممکن انسان از سرزمین برای کاربری های کشاورزی، مرتعداری، جنگلداری، پارکداری - حفاظت، تورسیم - ، آبزیپروری، امور نظامی و مهندسی و توسعهی شهری، صنعتی و روستایی در چارچوب استفاده های کشاورزی، صنعت، خدمات و بازرگانی است
انسانها از گذشته های دور سعی داشتهاند تا در پهنه طبیعت بهگونهای استقرار یابند که حداکثر استفاده از محیط طبیعی را داشته باشند. در سال های اخیر به دلیل حسان بودن محیط زیست کشورمان به توسعه، جهت رسیدن به توسعه همهجانبه و موفق میبایست در استقرار جوامع انسانی دقت نظر نمودکه این امر بر اهمیت موضوع مکانیابی و آمایش سرزمین و استقرار با توجه به اصول محیطزیستی تأکید میکند
قبل از هر گونه مداخله در اراضی، توان اکولوژیکی آن سرزمین به منظور توسعهی مورد نظر ارزیابی گردد تا بر اساس این توان و با مدّنظر قرار دادن نیازهای اقتصادی و اجتماعی، به توسعهی مناسب شهرها پرداخت
سیستم های اطلاعات جغرافیایی - - GISٌ مجموعه ای است ازکاربر، سخت افزار، نرم افزار، داده های مکان دار، که برای اخذ، ذخیره سازی، بهنگام سازی، تغییر و تبدیل و نمایش داده های مکانی مورد استفاده قرار می گیرد - Rikavolic et al, GIS . - 2014 به عنوان ابزاری مهم برای مکان یابی تجزیه و تحلیل کاربری های زمین مطرح شده است که برای مکانیابی بسیار مناسب و قابل استفاده می باشد، زیرا علاوه بر کاهش هزینه و زمان لازم برای مکان یابی، یک پایگاه داده رقومی برای پایش و مانیتورینگ در دراز مدت فراهم می کند
فرآیندتحلیل سلسله مراتبی - 2 - AHP از معروف ترین فنون تصمیم گیری چند معیاره است که اولین بارتوسط - - saaty, 1980، جهت تخصیص منابع کمیاب و نیز جهت نیازهای برنامه ریزی برای ارتش معرفی شد - . - saaty, 1994 شناور و همکاران - 1391 - ، در انجام مطالعه ای در زمینه کاربرد فرآیند تحلیل سلسله مراتبی - AHP - در ارزیابی توان سرزمین بهمنظور توسعه شهری در محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی - GIS - به برررسی ارزیابی توان سرزمین حوزه آبخیز زرد خوزستان جهت توسعه شهری پرداخت.
امین زاده و همکاران - 1391 - در انجام پژوهشی در زمینه ارزیابی تطبیقی روشهای مکانیابی شهرهای جدید در ایران نشان دادند که، نقد و ارزیابی شهرهای جدید میتواند از جنبههای گوناگون صورت پذیرد؛ ارزیابی ضرورت احداث شهرهای جدید به عنوان گزینهای برای توسعه بیرویه کلانشهرها، ارتباط مکان استقرار این شهرها بامطالعات منطقهای وآمایشی و یا سنجش میزان شناسایی جامعه هدف و همسانی آن با ساکنین کنونی شهرهای جدید .
قنواتی و دلفانی گودرزی - 1392 - ، در انجام مطالعه ای خود در زمینه مکان یابی بهینه توسعه شهری با تاکید بر پارامترهای طبیعی با استفاده از مدل تلفیقی فازیAHP/ نشان دادند که، مناسب ترین پهنه ها برای توسعه شهری مناطق مرکزی به سمت شمال می باشد، و نامناسب ترین پهنه ها در بخش غربی، شمال غربی، شرق و در بعضی قسمت های جنوبی می باشد.
مشکینی و همکاران - - 1392، در انجام پژوهشی در زمینه ارزیابی میزان تحقق پذیری اهداف شهرهای جدید در ایران - مطالعه موردی: شهر جدید صدرا - نشان دادند که، این شهر در ایجاد حس مکان در بین شهروندان و ارائه خدمات و امکانات شهری به ساکنین موفق نبوده است.
امروزه بسیاری از شهرهای کشور ما با توجه به گسترش نامحدود و بدون برنامهی خود سبب دستاندازی به محیطهای طبیعی و از بین بردن آنها شدهاند. اما افزایش روزافزون جمعیّت شهرنشین و در پی آن رشد شهرها، توجه به چگونگی کنترل توسعهی شهرها و گامبرداری در راستای اصول توسعهی پایدار را الزامی مینماید
این مطالعه با هدف تعیین بهترین مکان مناسب برای توسعهی شهری شهرک جدید الهیه با کمترین آثار سوء در حال حاضر و در بلند مدت انجام شده است.
اما به دلیل این که این شهر سالهای ابتدایی عمر خود را سپری میکند و از فرصت کافی برای برنامهریزی صحیح و مناسب جهت توسعه خود برخوردار است، ضرورت توجه به چگونگی رشد و توسعهی آن، دوچندان مینماید. مسألهی اساسی در ارزیابی توان اکولوژیک شهرک جدید الهیه، کاربرد معیارهای زیستمحیطی در توسعهی شهری آن، برای دستیابی به توسعهی پایدار شهری است.
مواد و روشها
محدودهی مورد مطالعه
شهرک جدید الهیه شهری تازه تأسیس، واقع در استان چهارمحال و بختیاری و در شهرستان بروجن و در فاصله 2 کیلومتری از شهر بروجن قرار داردکه، تقریباً در حدود 7 سال پیش به منظور کنترل رشد بیش از اندازهی شهر بروجن و پاسخگویی به نیاز ساکنان شهرستان بروجن، در فاصله 2 کیلومتری بروجن احداث گردید. اراضی اختصاصیافته به این شهر حدود 120 هکتار می-باشد که در شمال شهر بروجن واقع شده است. این شهرک در مختصات طول جغرافیایی 31 59 22 " N و عرض جغرافیایی 51 17 25 " E قرار دارد.
