بخشی از مقاله
چکیده
امروزه دقت، سرعت و همچنین انعطاف پذیری در تصمیم گیری ها و توان پیش بینی آینده اهمیت بسزایی یافته، تمام سازمان ها و بنگاه ها با دسترسی به اطلاعات مهم در لحظه و تصمیم گیری دقیق و سریع نوعی مزیت رقابتی برای خود ایجاد می کنند.یکی از راه های رسیدن به این مهم، شناخت و استفاده از هوش مصنوعی در سازمان ها و بنگاه هاست.
هوش مصنوعی از علومی است که در دهه های گذشته پیشرفت شگرفی را در علم به وجود آورده است. پر واضح است که این پیشرفت به هیچ وجه در یک علم خاص محدود نبوده، بلکه تمامی علوم حتی علوم انسانی را در بر گرفته است. هوش مصنوعی - AI - ، روشی است در جهت هوشمند ساختن رایانه ها، در حقیقت ایجاد توانایی تفکر انسانی در ماشین، از اهداف این پدیده ی نوظهور است که تا رسیدن به نهایت آن، یعنی ساخت ماشینی با قدرت استدلال و ادراک انسانی، راه بسیار در پیش است.
در این مقاله، ضمن بررسی جایگاه هوش مصنوعی در سازمان و سیستم های اطلاعاتی، تعدادی از کاربردهای هوش مصنوعی و علوم زیر شاخه ی آن، در مدیریت سازمانی و گرایشهای مختلف، توضیح داده شده و در آخر نتیجه میشود که بکار گیری هوش مصنوعی در تصمیم گیریها و سایر امور مدیریتی در عصر حاضر، اجتناب ناپذیر است و یکی از مهمترین روشهای کسب مزیت رقابتی برای هر مجموعهای میباشد. در حقیقت سازمانها نمیتوانند بدون استفاده از هوش مصنوعی و سیستمهای خبره، امید چندانی به بقا و ترقی داشته باشند.
مقدمه
در گام اولیه لازم است کمی کلان تر به موضوع نگاه کنیم و جایگاه هوش مصنوعی را بیابیم؛ هوش مصنوعی یا اختصارا - AI مخفف - Artificial Intelligence روشی است در جهت هوشمند ساختن رایانه. این منظور زمانی برآورده میشود که ما قادر باشیم چگونگی تفکر انسان در زمان تصمیم گیری یا حل مسأله را بررسی کرده و آن را پس از تقسیم بندی به مراحل پایهای، در قالب یک برنامهی کامپیوتری ارائه نماییم.
هوش مصنوعی وسیله ای است ساده و سازمان یافته برای طراحی برنامه های تصمیم گیری پیچیده - پورذاکر عربانی، 1385، ص . - 19 هوش مصنوعی دارای شاخههایی است از جمله شبکههای عصبی مصنوعی، سیستم-های خبره، الگوریتم ژنتیک و منطق فازی، که در علم مدیریت عصر حاضر، هر یک از این شاخهها کاربردی خاص در تصمیم گیریها و ارائهی دانش سازمانی دارند.
شبکههای عصبی مصنوعی با وجود اینکه با سیستم عصبی طبیعی قابل مقایسه نیستند، اما ویژگیهایی دارند که آنها را در کاربردهایی مانند تفکیک الگو، کنترل و بطور کلی در هر جا که نیاز به یادگیری باشد ممتاز می-نمایند. این ویژگیها عبارتند از: قابلیت یادگیری، قابلیت تعمیم ، پردازش موازی و مقاوم بودن - پورذاکر عربانی،1385، ص. - 59 هوش مصنوعی و شبکههای عصبی مصنوعی در علم مدیریت به ویژه در شاخهی مدیریت مالی جایگاه خود را تا حدی یافتهاند.
ساختارهای مالی هر بنگاه تجاری، از عملیات شدیدا پیچیده و محیطی پویا تشکیل شده و تا جایی که وظایف مدیر مالی میتواند، مفهوماً و از طریق عملکرد به تعدادی از وظایف جزیی ، تجزیه گردد، لیکن ارتباط داخلی بین این ریز وظایف همچنان پیچیده باقی میماند. سیستمهای عصبی هوشمند، برای ایجاد مدلهای بخشهایی از بنگاه تجاری مورد استفاده قرار میگیرند که می توانند برای جنبههای متغیر ساختار مالی یک مؤسسه ، در طی زمان پویا بوده و ارتباط بخش مدل شده و دیگر بخشهای مالی و غیر مالی موسسه و محیط خارجی ایجاد کنند.
از جمله کاربردهای آنها، اعتبارسنجی مشتریان، پیش بینیهای مالی، ارزیابی و تصویب تخصیص اعتبار به کارکنان مالی میباشد - پورذاکر عربانی، 1385، ص . - 104 سیستم های خبره به دنبال حل آن دسته از مسائل واقعی میباشندکه عموماً حل آنها به یک انسان متخصص نیاز دارد. در واقع سیستم متخصص - خبره - ، یکی از شاخههای هوش مصنوعی است که با گردآوری دانش تخصصی و اطلاعات کارشناسی در یک حوزه ی خاص و با استفاده از منطق میکوشد تا درکنار متخصصان و همپای آنان به عرضه خدمات تخصصی بپردازد.
سیستم خبره به عنوان یکی از شاخههای هوش مصنوعی امروزه بسیار مورد توجه قرار گرفته و به شدت در حال گسترش است بنابراین سنگ بنای یک سیستم خبره کسب عصارهای از دانشهای مربوط با سیستم مورد نظر از متخصصین انسانی میباشد. چنین دانشی در اساس اکتشافی - ابتکاری و بر اساس قواعد تخمینی بدست می آید نه شرایطیکاملاً قطعی و مشخص. چنین خلاصه برداری از دانش یک متخصص به گونهای که بتواند مورد استفاده یک کامپیوتر قرارگیرد تخصص خاص خودش را میطلبد. مهندسی دانش این مهم را برعهده دارد.
- حبیبی و شائمی، - 2005 شاخهی دیگر هوش مصنوعی، الگوریتم ژنتیک است که توسط آن، ماشین میتواند مکانیسم انتخاب طبیعی را، با جستجو در فضای مسئله جهت یافتن جواب برتر و نه الزاما بهینه، شبیه سازی نماید. یافتن راه حلها و تصمیم گیریهای مدیریتی در شرایط مختلف از کاربردهای این شاخهی هوش مصنوعی در مدیریت میباشد - پورذاکر عربانی، 1385، ص . - 135
شاخهی دیگر هوش مصنوعی منطق فازی است. منطق فازی را در سال 1965 برای اولین بار در مقالهای به همین نام، پرفسور لطفی زاده ارائه کرد. منطق فازی تکنولوژی جدیدی است که شیوههای مرسوم برای طراحی و مدل سازی یک سیستم را که نیازمند ریاضیات پیشرفتهو نسبتاً پیچیده است با استفاده از مقادیر و شرایط زبانی و یا به عبارتی دانش فرد خبره، و با هدف ساده سازی و کارآمدتر شدن طراحی سیستم، جایگزین و یا تا حدود زیادی تکمیل میکند.
یکی از ویژگیهای منطق فازی این است که ورودیهای ناقص و غیرمنطقی را با استفاده از قوانینی مثل - اگر ...آن گاه... - به پاسخهای قطعی میرساند - قاسم نژاد و دیگران، . - 1387 مدیریت دانش مجموعه ای از فرآیندهای ایجاد , ذخیره سازی , تبادل و کاربرد دانش در سازمان است.کسب و کارها نیازمند برنامه های مدیریت دانش هستند , چون امروزه دانش به هسته ی مرکزی اثربخشی و دارایی راهبردی سازمان و مزیت رقابتی بالقوه آن تبدیل شده است. - کنث لاودن، - 2002 سیستم های مدیریت دانش به سه زیر شاخه :
-1 سیستم های مدیریت دانش در بنگاه های اقتصادی؛
-2 سیستم های کار دانش؛
-3 روش های هوشمند تقسیم می شوند. - کنث لاودن، - 2002
سیستم مدیریت دانش در بنگاه های اقتصادی، اهداف کلی شرکت ها در تلاش برای جمع آوری، ذخیره، توزیع و استفاده از دانش را محقق می سازد. برخی از این سیستم ها، پایگاه داده ها و ابزارهای سازماندهی اسناد ساختار یافته و نیافته و سایر اهداف دانشی را بهبود می دهند، همچنین سعی دارند کارکنان خبره را در پست مناسب قرار دهند و از ابزارهای بر پایه وب، جهت بهبود ارتباطات استفاده کنند. - کنث لاودن، - 2002 توسعه قدرت نرم افزارها و شبکه ها، جهت استفاده مهندسین و دانشمندان در کشف دانش جدید، منجر به ایجاد سیستم های کاردانش گردید.
سیستم هایی مانند "طراحی با رایانه"، تجسم، شبیه سازی و سیستم های حقیقت مجازی. "سیستم های کاردانش" - KWS - سیستم های تخصصی هستند که برای مهندسین، دانشمندان و سایر کارکنان دانشی، جهت ایجاد دانش جدید برای سازمان ساخته شده اند. - کنث لاودن، - 2002 مدیریت دانش همچنین شامل گروه های متفاوتی از روش های هوشمند است مثل: استخراج داده , سیستم های خبره، شبکه های عصبی، سیستم های پیجیده منطقی، الگوریتم ها وراثتی و واسطه های هوشند.
