بخشی از مقاله
-1 چکیده
هرچند کتاب به معناي اعم آن تنها به معناي اوراقی چند از کاغذ که در میان دو جلد چرمی یا مقوایی قرار دارد نیست و می توان آن را شامل کتب انفسی، عقلی، علوي، تکوینی و... نیز دانست، اما فرهنگ و تمدن انسانی از دیرباز نشان داده که کتاب به هر شکل که باشد - کتیبه، سنگ نوشته، پاپیروس، استخوان، کاغذ و ... - همواره جایگاه ارزنده خود را حفظ نموده است.
اهمیت مطالعه کتاب و کتابخوانی تا بدان حد است که اگر چنین پدیده اي وجودمین داشت، قطعاً نام بسیاري از بزرگان برجاي نمی ماند. اما این پدیده مهم نکتهاي که متاسفانه در جامعه ما کاملا فراموش شده است و در مقایسه با استانداردهاي جهانی و کشورهاي پیشرو در این زمینه تقریبا مطلب و آماري براي ارائه وجود ندارد ، یکی از شاخصهاي ارزیابی رشد، توسعه و پیشرفت فرهنگی هر کشوري در عصر حاضر، میزان مطالعه و کتابخوانی مردم آن مرز و بوم است.موردي که متاسفانه در کشور ما وضعیت کاملا نا امیدکننده اي دارد که به هیچ عنوان زیبنده جامعه تاریخی ، فرهنگی و اسلامی ما نیست.
نکته مهم تر اینکه علیرغم مذهبی بودن جامعه ما و تاکیدي که از سوي اسلام به عنوان کاملترین مجموعه الهی براي رستگاري بشریت ، درخصوص کتاب و کتابخوانی صورت می گیرد . شاهد آمار پایین کتابخوانی در کشور هستیم. از نگاه اسلام موضوع کتاب و کتابت در رشد حیات اجتماعی تأثیر بسزایی دارد. روح یک جامعه در پرتو این مهم بارور می شود و به همین دلیل میراث فرهنگی و تمدن اسلامی همیشه مملو از کتابهاي بزرگانی است که افتخار جامعه بشري بوده و همه همت اولیاي دین اسلام بر این بوده است که بندگان خدا را به سوي روشنایی کتاب رهنمون شوند. چنانکه که در قرآن کریم کلمه کتاب 71 بار به کار رفته است و سوره اي با عنوان »قلم« نازل گشته و در آن خداوند به قلم و آنچه می نویسد سوگند خورده است .
از سوي دیگر ضرورت ایجاد و استقرار نظام هاي مدیریتی به منظور بالا بردن کیفیت و بهره وري در سازمانها یک ضرورت همه جانبه و تاثیر گذار در سالیان اخیر بوده و هست . اما آن چه در عمل روي داده است تغییر رویکردهاي سازمانها و کارکنانشان پس از استقرار این نظام ها به سمت به حاشیه راندن سیستم هاي مدیریتی بوده است . این مورد در خصوص آشنایی با استاندارد و مفهومی که در آن نهفته است و در قالب کلماتی نه چندان مفهوم بیان می شود وضعیتی نابسامان تر یافته است .
مقاله حاضر بیان تجربه اي است براي آشنایی دادن ، آشنا نمودن و آموزش عمیق کارکنان شرکت توزیع برق استان یزد با استانداردهاي مدیریتی ، در یک فضاي پرشور و رقابتی از طریق پدیده ارزشمند اما فراموش شده کتابخوانی ، طرحی که در عمل علاوه بر اجراي منظم و خاطره انگیز به صورت کاملا مثبت و اثربخش نتایج مورد نظر طراحان تجربه را برآورد ساخت .
در واقع اجراي تجربه اي که در ادامه تشریح شده است باعث گردید تا در شرکت توزیع نیروي برق استان یزد شاهد بالا رفتن فرهنگ مطالعه، غنی سازي دانش سازمانی ،توجه به مفاهیم تعالی فردي، سازمانی و حتی مذهبی و ... در سازمان خود نسبت به برگزاري مسابقه کتابخوانی به صورت گروهی اقدام نماید. در واقع این تجربه توانست به تقویت فرهنگ همدلی در کارها ، تعمیق کارتیمی و بالارفتن دانش فردي و سازمانی انجامیده و تجربه اي که در عمل به صورت اثربخش منجر به گسترش فرهنگ مطالعه ، کتاب و کتابخوانی ، بالارفتن دانش سازمانی و به خصوص تقویت ارتباط کارکنان با سیستم هاي مدیریتی - خصوصا مدیریت و کیفیت و ایمنی و بهداشت حرفهاي - گردد .
-2 مقدمه :
همانگونه که می دانیم کتاب از دیرباز، حافظ و احیا کننده تفکر و اندیشه هاي والا و منبع عظیمی بوده است که جویندگان علم، اندیشه و حقیقت را سیراب نموده و ارزیابی شرایط و امکانات موجود فرهنگی مبین این نکته است که امروزه کتاب می تواند به عنوان یک وسیله مطمئن و کار آمد در بهینه سازي فضاي فرهنگی جامعه مورد استفاده قرار گیرد. هم چنین تجربه جهانی نشان می دهد که رشد و توسعه تمدنها ، ریشه در رشد فکري و فرهنگی هر جامعه دارد و بدون رشد فرهنگ کتابخوانی در جوامع، نمی توان به رشد هیچ تمدنی دل خوش کرد.
باید تأکید کرد که علیرغم رشد رسانه هاي گوناگون جمعی تاکنون هیچ رسانه اي نتوانسته است نقشی را که کتاب در رشد تمدنها داشته است، ایفا نماید. این اهمیت تا بدانجاست که می توان گفت نقش برجسته، والا، حساس و سازنده کتاب در پویش هاي تکامل آفرین فردي و اجتماعی ناشی از گستردگی روح ارزشی دانش و بینش و ابهت و اهمیت فرهنگ مکتوب در تاریخ بشري است و در اهمیت عنصر کتاب براي تکامل جامعه انسانی همین بس که تمامی ادیان آسمانی و رجال بزرگ تاریخ بشري، از طریق کتاب جاودانه مانده اند و روابط فرهنگی جامعه بشري نیز از پوشش کتاب و مبادلات فرهنگی تقویت شده است.
به نظر می رسد آن چه در باور همگان یک اصل ثابت شده است اهمیت کتاب و کتابخوانی می باشد ولی در عمل فاصله میان این اصل بدیهی و رفتار روزمره همگی ما - و کلا عمومیت مردم کشورمان - نشان از یک خلاء عمیق دارد . این امر در سازمان ها از ضرورت و اهمیت بیشتري برخوردار است زیرا عموما در میان پرسنل این عقیده وجود دارد که انجام روزمره وظایف منجر به از دست رفتن طراوت لازم براي مطالعه کتاب و بالا بردن دانش از این طریق شده است این مورد براي سیستم هاي مدیریتی مصداقی دو چندان می یابد .
زیرا در عمل سیستم هاي مذکور از نظر کارکنان و کاملا مخاطبین به دلیل نحوه نگارش که از الزامات جهان شمول بودن نظامهاي مذکور است ، خسته کننده و غیر جذاب می باشند . تجربه اي که در ادامه تشریح می گردد تلاش طرحریزي و انجام شده در شرکت توزیع نیروي برق ، به منظور حل چالش ذکر شده و دستیابی اهداف پیش گفته می باشد .
از سوي دیگر مشابه با همین چالش را میتوان در چگونگی استقرار سیستم هاي مدیریتی در سازمانها سراغ گرفت . معمولا در مراحل قبل از استقرار سیستمهاي مذکور ، تلاش گسترده و همه جانبه اي براي آمادگی و ایجاد شرایط لازم استقرار سیستم مدیریتی و اعطاي گواهینامه صورت می گیرد اما در اکثریت بسیار بالایی از موارد ، پس از استقرار ، موارد مدون و مصوب شده مطابق با استاندارد به حال خود رها می شود و پس از مدتی نیز استاندارد پیاده سازي شده متاسفانه به فراموشی سپرده می شود و یا بسیار سطحی پیگیري می گردد و از همین رو ارتباط کارکنان سازمان نیز با سیستمهاي مذکور به شدت خدشه دار شده و نوعی عدم تمایل و واپس زدگی ایجاد می نماید . بدیهی است هرگونه اقدام براي پرکردن این خلاء می تواند ارزشمند ،موثر، باکیفیت و متعالی به حساب آید.
-3 مسأله و ضرورت
ضرورت هایی که توسط سازمان درك و منجر به گرایش به سمت طراحی این تجربه گردید تا حد ممکن در ادامه آورده شده و تشریح گردیده است .
: 1-3 بررسی آماري وضعیت کتابخوانی در کشور و مقایسه آن با شاخص هاي جهانی
کتاب و کتاب خوانی و میزان گرایش به مطالعه، امروزه یکی از شاخصهاي توسعه به شمار میرود گرچه کشورهاي درحال توسعه نزدیک به 80 درصد جمعیت جهان را تشکیل می دهند، اما کمتر از 30 درصد کتابهاي مصرفی جهان را تولید می کنند و کمتر از این نسبت نیز به کتابخوانی مشغول هستند، این در شرایطی است که کشورهاي پیشرفته یا توسعه یافته که حدود 20درصد جمعیت جهان را تشکیل می دهند، 70درصد کتابهاي مصرفی جهان را تولید می کنند.
به عنوان مثال کشورهاي اروپایی حدود 15درصد جمعیت جهان را در خود جاي داده اند، اما در سال 1990 بیشتر از نصف کتابهاي مصرفی جهان را تولید کرده اند، اروپا در سال 1991 به ازاي هر یک میلیون نفر جمعیت خود، 802عنوان کتاب منتشر کرده است، اما در قاره آسیا در همین سال به ازاي هر یک میلیون نفر آسیایی 70عنوان و در قاره آفریقا به ازاي هر یک میلیون نفر آفریقایی فقط 20عنوان کتاب منتشر شده است.[2]
سرانه مطالعه کتاب در دنیا به طور میانگین45 دقیقه در روز است. سرانه بالاي مطالعه در کشورهاي توسعه یافته اي نظیر ژاپن با سرانه 90 دقیقه مطالعه در روز یا انگلستان باحدود 55 دقیقه در روز نشان از شاخص بالاي توسعه در این کشورهاست. این در حالی است که متاسفانه سرانه مطالعه کتاب در ایران طبق ادعاي مسئولین وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و نیز مدیر کل نهاد کتابخانه هاي عمومی کشور در بهترین حالت حدود 18 دقیقه است.
اما مشکل کتاب در جهان سوم، تنها به کمبود تولید و نشر کتاب محدود نمی شود، مشکل اساسی این است که حتی اگر کتاب هاي زیادي هم در این کشورها منتشر شود، میزان افراد استفاده کننده از این کتابها - کتابخوانها - بسیار پایین است. این وضعیت در کشور ما که پیشینه غنی فرهنگی ،علمی و تاریخی دارد متاسفانه نه تنها از میانگین آسیا بهتر نیست که شرایط ناامید کننده اي را همانگونه که آمدتجربه می کند - بدیهی است شرکت توزیع نیروي برق استان یزد و کارکنان آن نیز در زمره شرایط حاکم بر جامعه قرار گرفته و از این نظرمی بایست براي سازمان در چنین وضعیتی عارضه یابی و چاره اندیشی نمود .
واقعیت هاي پیش گفته درخصوص آمار کتابخوانی و نیز رویکرد کارکنان در سازمانها به صورت عام و شرکت توزیع نیروي برق استان یزد به صورت خاص در نحوه برخورد با سیستمهاي مدیریتی و برقراري ارتباط با این نظام ها و نیز فراگیر بودن سیستمهاي مدیریتی مذکور در تمامی ابعاد و فعالیتهاي سازمان که استقرار عمیق ، بلند مدت و مستمر را ناگزیر از وجود و درك مناسب از این سیستمها می سازد ، شرکت را با چالشی جدي مواجه می کند.
