بخشی از مقاله
چکیده:
استفاده از پایه هاي رویشی و جایگزینی آنها با پایه هاي بذري در سیب به دلایل متعدد از جمله تراکم بیشتر نهال در واحد سطح و نتیجتا افزایش عملکرد، عملیات داشت و برداشت آسانتر و ... در سالهاي اخیر توسعه زیادي داشته است. در این تحقیق سه پایه رویشی سیب به نامهاي M106، M111 و B9 به عنوان مواد گیاهی مورد مطالعه قرار گرفتند. در این مطالعه از کلرید جیوه، اتانول و هیپوکلریت سدیم با غلظت ها و زمان هاي مختلف جهت گندزدایی ریز نمونه ها استفاده شد.
علاوه بر این تأثیر محیط کشت هاي مختلف MS - تغییر یافته، WPM و - DKW بر تعداد شاخه هاي جانبی، طول ساقه، تعداد برگ و کالوس زایی پایه هاي ذکر شده مورد مطالعه قرار گرفتاین. آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار اجرا گردید . نتایج نشان داد استفاده از کلرید جیوه%0/1 و اتانول %70 به ترتیب به مدت 3 دقیقه و 30 ثانیه کمترین درصد آلودگی را در ریز نمونه ها موجب گردید. نتایج همچنین نشان داد بهترین پاسخ براي تمام صفات مورد مطالعه از ریز نمونه هاي کشت شده در محیط کشت MS تغییر یافته همراه با 0/1 میلیگرم در لیتر هورمون بنزیل آدنین بدست آمد.
در این آزمایش اختلاف معنی داري بین پایه هاي رویشی بر اساس صفات مورد مطالعه مشاهده گردید به طوریکه پایه M106 از نظر کلیه صفات مورد مطالعه بهترین پاسخ را نشان داد، در صورتیکه کمترین مقادیر براي این صفات از پایه رویشی B9 بدست آمد.
مقدمه:
سیب متعلق به زیر خانواده سیبیان Pomoiedeae می باشد و با نام علمی Malus domestica Brokh مشهور است. با توجه به اهمیت پایه هاي پا کوتاه سیب در افزایش عملکرد و کاهش هزینه هایی از قبیل هرس، مبارزه با آفات و امراض و برداشت امروزه این پایه ها در باغداري مدرن اهمیت زیادي پیدا کرده اند.
پایه هاي رویشی M106, M111, B9 از جمله مهمترین و پر مصرف ترین آنها می باشند که جزء پایه هاي برتر موجود در مرکز تحقیقات کشاورزي و منابع طبیعی خراسان رضوي شناخته شده اند. با توجه به اهمیت این پایه ها روش تکثیر این پایه ها از طریق کشت بافت و ریز ازدیادي مورد بررسی و آزمایش قرار می گیرد. مهمترین منبع آلودگی در کشت بافت ریز نمونه گیاهی می باشد که بایستی قبل از قرار گرفتن درمحیط کشت به خوبی ضد عفونی گردند . که این عمل به وسیله مواد شیمیایی نظیر کلرید جیوه،هیپو کلریت کلسیم و ...انجام می شود.این آزمایش به منظور مقایسه اثر تیمارهاي مختلف ضد عفونی بر تعدادي از پایه هاي مختلف رویشی سیب موجود در مرکز تحقیقات کشاورزي و منابع طبیعی خراسان رضوي و تعیین مناسبترین تیمار ضد عفونی براي تکثیر پایه هاي رویشی سیب اجرا گردید.
مواد و روشها:
در این تحقیق پایه هاي رویشی سیب - M106, M111, B9 - مورد مطالعه قرار گرفت. براي آزمایش استقرار جوانه از لوله آزمایش استفاده گردید و در هر لوله یک جوانه قرار داده شد. محیط کشت هاي مورد استفاده WPM, DKWو MS تغییر یافته می باشد. شرایط اتاق رشد شامل16 ساعت روشنایی و 8 ساعت تاریکی و شدت نور 5000 لوکس و درجه حرارت ±1 25درجه سانتی گراد می باشد . شرایط ضد عفونی شامل: کلرید جیوه 0/1 در صد به مدت 3 دقیقه + اتانول 70 در صد به مدت 30 ثانیه، کلرید جیوه 0/1 در صد به مدت 5 دقیقه + اتانول 70 در صد به مدت 30 ثانیه، هیپوکلریت سدیم 0/75 درصد به مدت 15 دقیقه + الکل 70 در صد به مدت 30 ثانیه، می باشد.
پس از تهیه ریزنمونه از جوانه هاي انتهایی پایه هاي رویشی مورد مطالعه و شستشوي سطحی، به مدت نیم ساعت زیر آب جاري قرار داده شد. سپس عمل ضدعفونی تحت شرایط تیمارهاي مختلف زیر دستگاه لامینارفلو انجام شد. جوانه هاي ضد عفونی شده بر روي محیط کشت هاي مختلف جهت استقرار قرار گرفتند. حدود یک ماه پس از کشت جوانه ها، نسبت به اندازه گیري پارامترهاي مختلف اقدام گردید. در نهایت بهترین محیط کشت و شرایط ضدعفونی جهت استقرار جوانه پایه هاي رویشی مورد مطالعه مشخص گردید. تجزیه و تحلیل آماري داده ها و رسم نمودارها به ترتیب با استفاده از نرم افزارهاي SAS و Excel انجام و مقایسه میانگین ها نیز با استفاده از آزمون چند دامنه اي دانکن در سطح احتمال پنج درصد انجام شد.
نتایج و بحث:
نتایج تجزیه واریانس اثرات محیط کشت و شرایط ضدعفونی در جدول 1 نشان داده شده است. اثر پایه و محیط کشت و تیمار ضد عفونی بر کلیه صفات در سطح یک درصد معنی دار بود به جز اثر شرایط ضد عفونی بر تعداد شاخه جانبی و در صد کالوس زایی که معنی دار نبود. و پایه بر درصد آلودگی در سطح پنج درصد معنی دار بود.اثر متقابل پایه و محیط کشت در تمام صفات به جز در صد آلودگی و تعداد شاخه جانبی در سطح یک در صد معنی دار بود. اثر متقابل پایه و شرایط ضد عفونی فقط در مورد صفت طول ساقه در سطح یک در صد معنی دار بود و در سابر صفات معنی دار نبود.
اثر متقابل محیط کشت و شرایط ضد عفونی فقط در مورد صفت تعداد برگ در سطح یک در صد معنی دار بود و در مورد سایر صفات معنی دار نبود. اثر متقابل پایه ، محیط کشت و شرایط ضد عفونی براي صفات تعداد شاخه جانبی و در صد کالوس زایی معنی دار نبود و در مورد طول ساقه و تعداد برگ در سطح یک درصد معنی دار بود. و براي صفت در صد آلودگی در سطح پنج در صد معنی دار بود.
جدول -1 نتایج تجزیه واریانس اثرات محیط کشت و شرایط ضدعفونی در کشت درون شیشه اي سه پایه رویشی سیب - ** معنی دار در سطح %1، *معنی دار در سطح %5 و ns غیر معنی دار -
مقایسه میانگین اثرات محیط کشت و شرایط ضدعفونی در جدول 2 نشان داده شده است. در مورد پایه مقایسه بین سه پایه نتایج نشان می دهد که پایه M106، بیشترین تعداد شاخه جانبی، طول ساقه، در صد کالوس زایی و تعداد برگ را دارا بود. در ضمن در صد آلودگی کمی در پایه M106 مشاهده گردید. در مورد محیط کشت مقایسه بین سه محیط کشت نتایج نشان می دهد که محیط کشت MS تغییر یافته کمترین در صد آلودگی، بیشترین تعداد شاخه جانبی، بیشترین طول ساقه، بیشترین در صد کالوس زایی و بیشترین تعداد برگ را داشته است. در مورد مقایسه بین شرایط مختلف ضد عفونیA ، B و C نتایج نشان می دهد که شرایط ضد عفونی A - کلرید جیوه % 0/1 و اتانول %70 به ترتیب به مدت 3دقیقه و 30 ثانیه - کمترین در صد آلودگی ، بیشترین تعداد شاخه جانبی، بیشترین طول ساقه را داشته است.
جدول-2 مقایسه میانگین اثرات محیط کشت و شرایط ضدعفونی در کشت درون شیشه اي سه پایه رویشی سیب A - :کلرید جیوه % 0/1 و اتانول %70 به ترتیب به مدت 3دقیقه و 30 ثانیه، B :کلرید جیوه % 0/1 و اتانول %70 به ترتیب به مدت 5 دقیقه و 30 ثانیه، :Cهیپوکلریت سدیم %0/75 و اتانول %70 به ترتیب به مدت 15دقیقه و 30 ثانیه. در هر ستون اعداد داراي حروف مشترك تفاوت معنی داري با هم ندارند
