بخشی از پاورپوینت
اسلاید 1 :
علّّيت بيماريها
اسلاید 3 :
یکی از كاربردهاي اپيدميولوژي تمركز بر چرايي رخدادهاي مربوط به سلامتي و بيماري با توجه به نه تنها عوامل و علل زيستي، بلكه بررسي عوامل محيطي و رفتاري است.
در ارتباط با علّيت بيماريها، مدلهاي مختلفی وجود دارد.
اسلاید 4 :
مدل مثلث اپيدميولوژي
نشاندهنده تعامل متقابل سه عامل ميزبان، عامل بيماريزا و محيط در تعيين علّيت بيماريها است.
در گذشته كه مطالعات اپيدميولوژي منحصر به بيماريهاي واگير بود عوامل بيماريزا جزئي مجزا و علتي لازم براي رخداد بيماري محسوب ميشد، درصورتيكه در مورد بيماريهاي غيرواگير، مانند مصدوميتهاي ناشي از حوادث يا بيماريهاي قلبي عروقي نميتوان عامل بيماريزاي بخصوصي را مورد توجه قرار داد. از اين رو عامل بيماريزا را جزئي از عوامل مرتبط با محيط يا ميزبان دانسته و يا از مدلهاي ديگر استفاده ميكنند.
اسلاید 6 :
مدل چرخ (Wheel Model)
بر هماهنگي و تعامل ژنها، و ميزبان با محيط تأكيد دارد.
داراي يك هسته مركزي است كه حاوي ساختار ژنتيكي ميزبان كه در بروز بيماري نقش دارد، ميباشد.
در اطراف آن عوامل مربوط به ميزبان و حول آن عوامل محيط اجتماعي، عوامل شيميايي و فيزيكي و عوامل بيولوژيك محيط قرار دارند.
اسلاید 8 :
مدل استخوان ماهي
مجموعه عوامل ممكن كه در ايجاد بيماري، ناتواني يا مرگ، سهيم هستند را توضيح ميدهد.
مرحله اول در اين مدل شامل فهرست كردن تمامي علل اساسي يا عوامل خطر مؤثر در ايجاد بيماري است. سپس قرار دادن گروههايي از علل روي استخوانهاي دياگرام است تا بتوان با قابل مشاهده كردن آنها علل را به آساني بررسي و تجزيه و تحليل كرد.
اسلاید 9 :
مرحله دوم گسترش زيرگروههايي (subcategories) از علل ايجادكننده بيماري براي هركدام از مناطق دياگرام است. هر شاخه از استخوان ماهي يك برچسب (Label) كه عوامل مرتبط با بيماري را نشان ميدهد، خواهد گرفت.
اسلاید 10 :
سطح سوم علل را نيز ممكن است به استخوانها اضافه كرد.
سر ماهي را معلول (بيماري، ناتواني، مصدوميت يا مرگ) تشكيل ميدهد.
با” Not true” و” True” تعيين رابطه علّت و معلولي براي هر كدام از گروهها با پاسخ “بلي” يا “خير” يا مطالعه هر كدام از روابط مشخص ميشود.
اسلاید 12 :
مدل شبكه علّيت
مفهومش آن است كه معلولها (Effects)هميشه نتيجه يك علّت مشخص نيستند بلكه مجموعهاي از علل (Causes) يا عوامل كه همچون شبكهاي به هم اتصال دارند باعث ايجاد معلول ميشوند.
شبكه علّيت را ميتوان به صورت نمودار علّيتي (Causal diagram) یا مدل شبكه عنكبوتي(The spider’s web) نمايش داد.
اسلاید 13 :
چگونگي تشكيل شبكه علّيت:
مسأله را مشخص كنيد و يك تشخيص درست و دقيق از معلول (بيماري) به دست آوريد.
معلول تشخيص داده شده را در مركز يا پايين شبكه(web) قرار دهيد.
تمامي علل يا منابع ممكن معلول را فهرست كنيد.
تمامي عوامل خطرزا و عوامل زمينهاي مؤثر در ايجاد معلول را مشخص و فهرست نماييد.
اسلاید 14 :
سومين لايه شبكه را براي شاخههاي فرعي مرتبط با معلول (Narrow list) گسترش دهيد.
فهرستي از منابع يا عوامل خطرزاي معلول كه به طور عمومي و غير مستقيم با آن در ارتباط هستند را مشخص كرده، هرچه ارتباط قويتر است آن را به مركز شبكه نزديكتر كنيد.
در مورد هريك از عوامل خطر جديدي كه طي مطالعات جديد مشخص ميشوند شبكه را توسعه بخشيده و روي آن كار كنيد.
در مدل شبكه عنكبوتي معلول يا بيماري در مركز تار و علتها در اطراف آن رسم ميشوند.
اسلاید 16 :
عوامل موثر بر علّیت
اسلاید 17 :
قدرت (Strength)
يك ارتباط قوي بين علّت و معلول ميتواند بر عوامل ديگر يا مخدوشكنندهها اثر خنثيكننده داشته باشد.
اگر ميزان خطر نسبي بيشتر از 2 باشد ارتباط علّت و معلولي را ميتوان قوی قلمداد كرد. براي مثال مصرف سيگار تقريباً 2 برابر امكان بروز سكته قلبي و 4 برابر خطر بروز سرطان ريه را افزايش ميدهد. بنايراين ميتوان يك رابطه علّت و معلولي قوی بين مصرف سيگار و اين بيماريها متصور بود.
اسلاید 18 :
معقول بودن (Plausibility)
علّيت بايد منطبق با عقل باشد، يعني با اطلاعات ما راجع به بيماري و عوامل ايجادكننده آن همخواني داشته و بديهيات علمي پيشين مرتبط با اين ارتباط را نقض نكند.
اسلاید 19 :
ثبات (Consistency)
ثبات يا پايايي علّيت زماني به اثبات ميرسد كه انجام چندين بار آزمايش يا مطالعه مشابه، دقيقاً همان نتايج را به دست دهد.
اسلاید 20 :
ارتباط زمانی (Temporal Relationship)
مواجهه بايد مدت زمان معيني وجود داشته باشد تا معلول بروز كند.
