بخشی از پاورپوینت
اسلاید 1 :
نهادها و تاثیر آنها بر توسعه علم و فناوری
اسلاید 2 :
فهرست مطالب
1- مقدمه: اهمیت نهاد
2- بررسی مفهوم نهاد
3- تأثیرات نهاد در سطوح تحلیلی مختلف (بنگاه، بخشهای صنعتی و ملی)
4- فرآیند تغییرات نهادی
5- نهادها و تغییرات فناورانه
6- نهادها و توسعه نوآوری با نگاه نظاممند (نظامهای نوآوری)
7- نهادهای سخت و نرم موثر در توسعه علم و فناوری
8- نقش نهادهای فیزیکی در توسعه علم و فناوری
9- نهادها و سیاستگذاری علم و فناوری
10- شکست نهادها و لزوم مداخلات سیاستی
11- مطالعه موردی: معرفی نهادهای فیزیکی فعال در نظام توسعه علم، فناوری و نوآوری در ایران
اسلاید 3 :
1- مقدمه: اهمیت نهاد
نهاد، مفهومی عام است در حوزههای مختلف علمی با معانی و کاربردهای متفاوت
تأثیر نهادها بر عملکرد توسعه فناوری، نوآوری و اقتصادی بنگاهها، صنعت/ بخش و ملی با ساختارمند نمودن روابط اقتصادی، سیاسی و اجتماعی بازیگران
در طیف گستردهای از مکاتب اقتصادی، نهاد مفهومی کلیدی برای درک پدیدههایی نظیر هزینه مبادله و توسعه اقتصادی و مشخصاً محور بحثها و تحلیلهای مکتب نهادگرایی
به استثناء اقتصاد تکاملی، توجه به ارتباط نهادها و تغییرات نهادی با پیشرفتهای فناورانه و به طور کلی توسعه علم، فناوری و نوآوری در اکثر مکاتب اقتصادی به صورت دقیق مورد بررسی قرار نمیگیرد
اسلاید 4 :
1- مقدمه: اهمیت نهاد (ادامه)
نهادها از طریق تعیین هزینه تولید و مبادله و کاهش عدم قطعیت، امکان انجام فعالیتهای اقتصادی و سودآوری از آنها را ممکن کرده
در نگاه نظاممند به نوآوری (نظام نوآوری) نهادها از مهمترین عوامل توضیح دهنده بروز یا مانع نوآوری هستند
نهادها در توسعه علم و فناوری نیز بسیار تعیین کننده بوده
مالکیت فکری، آموزش، روالهای سطح بنگاه و تعاملات مثالهایی از این نهادها هستند
عدم وجود نسخه یکسانی از تنظیمات نهادی برای موفقیت در علم و فناوری در کشورهای مختلف
اسلاید 5 :
2- مفهوم نهاد: تعاریف و ابعاد
متداولترین تعریف نهاد در بین اقتصاددانان عبارتست از قاعده بازی در یک رژیم قانونی و نحوه ایجاد ضمانت اجرایی برای آن
داگلاس نورث (اقتصاددان مشهور نهادگرا) نهادها را قیود انسانی شکل دهنده تعاملات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی میداند
متشکل از دو بخش قیود رسمی (مانند قوانین اساسی، قوانین و مقررات و حقوق مالکیت) و قیود غیررسمی (نظیر هنجارها، عرفها، فرهنگها، تابوها و قواعد رفتاری )
مهمترین کارکرد دستکم اقتصادی نهادها: کاهش عدم قطعیت در تبادلات که تعیین کننده هزینه مبادله و تولید، و متعاقباً سودآوری و امکانپذیری انجام فعالیتهای اقتصادی
اسلاید 6 :
2- مفهوم نهاد: تعاریف و ابعاد (ادامه)
دیگر تعاریف از نهاد:
نهادها ساختارهای حکمرانی شکلدهنده فعالیتهای اقتصادی (نظیر نهادهای مالی و اعتباری و نحوه مدیریت و سازماندهی فعالیتهای بنگاهها) یا
سنتها، معیارها و الگوهای رفتاری مورد انتظار در یک بافتار (نظیر پذیرش پول برای مبادله با کالا و خدمات)
نحوه انجام فعالیتها (از دیدگاه ریچارد نلسون)
سه تلقی عمده از مفهوم نهاد میتوان قائل شد
نهاد به مثابه قاعده جمعی، نهاد به مثابه نظام ارزشهای اجتماعی موجد نظم رفتاری اجتماعی، و نهاد به مثابه الگوی شناختی
اسلاید 7 :
2- مفهوم نهاد: تعاریف و ابعاد (ادامه)
نهادها در قالب سه دسته نهادهای سخت و رسمی، نهادهای نرم و غیررسمی و نهادهای فیزیکی یا همان سازمانهای فعال در نظام توسعه علم و فناوری قابل دسته بندی هستند
تعریف مبنای از نهادها: مجموعه سازمانها، عوامل و قیود رسمی و غیررسمی انسانی که تعیین کننده رفتار، تعاملات و علمکرد توسعه علم، فناوری و نوآوری در جامعه
هر سه دسته نهادهای فیزیکی، سخت و نرم در تنظیم رفتار و تعاملات اقتصادی موثر بوده و میتوانند پیشران یا مانعی جدی بر سر راه توسعه علم، فناوری و نوآوری باشند
اسلاید 8 :
2- مفهوم نهاد: تعاریف و ابعاد (ادامه)
مهمترین مصادیق نهادهای فیزیکی، سخت و نرم:
نهادهای فیزیکی: سازمانهای فعال در نظام علم، فناوری و نوآوری نظیر سازمانهای سیاسی (سیاستگذار و تصمیمگیر)، اداری (اجرا کننده سیاستها و تصمیمات سیاستی)، سازمانهای تنظیمی (مسئول تدوین استانداردها و قوانین)، سازمانهای اجتماعی (مجامع تخصصی)، سازمان آموزشی (ارائه دهنده آموزش عالی، عمومی و حرفهای)، سازمانهای دانشی (مانند موسسات پژوهشی)، بنگاهها و میانجیها (شامل دفاتر انتقال فناوری، نهادهای تأمین مالی، پارکهای علم و فناوری و . که عمدتاً واسط بین بنگاهها با دیگر سازمانها هستند)
اسلاید 9 :
2- مفهوم نهاد: تعاریف و ابعاد (ادامه)
مهمترین مصادیق نهادهای فیزیکی، سخت و نرم:
نهادهای سخت و رسمی: قوانین، سیاستها، مقررات تنظیمی و استانداردها، رژیمهای قانونی (مثلاً حاکمیت قانون یا شفافیت در تصمیمگیری و انتشار اطلاعات)، ساختارها، دستورالعملها
نهادهای نرم و غیررسمی: قواعد و هنجارهای اجتماعی، آداب، سنتها و رسوم، فرهنگ، روالهای رفتاری و عملکردی (خصوصاً در بنگاهها)، انتظارات و تابوها، اعتماد و سرمایه اجتماعی، شبکههای غیررسمی بین فردی و بین سازمانی
اسلاید 10 :
نهادها: موجودیتهایی بومی یا وارداتی؟
نهادها موجودیتهایی کم و بیش منحصر به فرد بر اساس بافتار مورد بررسی هستند
نهادها باید با بافتار بومی همراه، و متناسب و مکمل دیگر نهادها و ساختارهای مستقر باشند
نهادهای وارداتی چه به صورت آگاهانه و چه قهری عموماً به دلیل عدم برآورده کردن ملاحظات محلی مورد پذیرش قرار نمیگیرند
این نهادها در صورت پذیرش هم نتایجی محدود و غیر قابل قیاس با نتیجه مورد انتظار بر اساس بافتار مبدا به همراه خواهند داشت
2- مفهوم نهاد: تعاریف و ابعاد (ادامه)
اسلاید 11 :
3- تأثیرات نهاد در سطوح تحلیلی مختلف
مورخین اقتصادی نهادها را پیشران فعالیت تجاری از ابتدای پیدایش بشر و اخیراً فعالیتهای بنگاهها میدانند.
نهاد حقوق مالکیت از مهمترین نهادهایی است که موجب شکلگیری بنگاهها و توسعه فعالیتهای صنعتی و اقتصادی شده
به واسطه نهادها و هزینه مبادله، راهحلهایی برای سازماندهی بنگاهها نظیر تخصصیسازی، تقسیمکار و ادغام عمودی در فضای رقابتی بازارها فراهم شده
نهادهای درونبنگاهی نظیر روالها، هماهنگی، تقسیمکار و تعاملات بین واحدها، و نهادهای برون بنگاهی نظیر اعتماد، سرمایه اجتماعی و تعاملات بر عملکرد بنگاهها موثر هستند
نهادها و عملکرد بنگاهها
اسلاید 12 :
نهادها و عملکرد بخشهای صنعتی
نقش توضیح دهنده نهادها (اعم از فیزیکی، نرم و سخت) در تعاملات بازیگران درون بخش از طریق نهادهایی مانند قراردادها و مالکیت فکری
نقش مهم نهادها در توضیح نرخ تغییرات فناورانه، سازماندهی فعالیتهای نوآورانه و عملکرد بخش
3- تأثیرات نهاد در سطوح تحلیلی مختلف (ادامه)
اسلاید 13 :
نهادها و توسعه اقتصادی کشورها
نورث نهادها را عامل کلیدی تعیین کننده علمکرد اقتصادی کشورها در بلند مدت میداند
نهادها از دو جنبه عمده از توسعه اقتصادی پشتیبانی مینمایند:
جنبه اول عبارتست از فراهم آوردن پیششرطهای مرتبط با بافتار که موجب توسعه در وهلهای اول میشوند (محیط نهادی)؛ مانند نظام قانونی دارای ضمانت اجرایی در فعالیتهای اقتصادی و مالکیت فکری، نظام مالی کارآمد در تأمین مالی بنگاهها، بازار کار منعطف و نظام دانشگاهی قدرنمند
جنبه دوم، تغییر نهادهای قدیمی و شکلگیری نهادهای جدید میباشد (تنظیمات نهادی)؛ مانند تصویب قوانین حامی یک یا چند فناوری یا صنعت، توسعه پژوهشهای دانشگاهی و نظام آموزش.
اسلاید 14 :
نهادها و توسعه اقتصادی کشورها (ادامه)
نهادها از مهمترین عوامل سطح ملی محسوب میشوند که قدرت توضیح دهندگی کافی برای پاسخ به اینکه چرا برخی کشورها قادر به نوآوری در مقیاس گسترده و متعاقباً توسعه اقتصادی، و برخی دیگر از آن باز میمانند هستند
تأثیر نهادها بر توسعه اقتصادی کشورها با ساختارمند نمودن روابط اقتصادی، سیاسی و اجتماعی بازیگران به صورت پیشران یا محدود کننده
ارتباط پیشینی یا پسینی نهادها با توسعه اقتصادی؟
آیا توسعه اقتصادی نیازمند برخورداری پیشینی از نهادهای مساعد برای توسعه بوده یا اینکه توسعه اقتصادی نهادهایی مناسب نظیر دموکراسی را به همراه میآورد؟
اسلاید 15 :
همافزایی نهادهای سیاسی و اقتصادی (اعم از بهرهکش و فراگیر) قدرت توضیح دهندگی بالایی در توسعه اقتصادی کشورها دارد
توسعه اقتصادی مستقیماً از نهادهای اقتصادی فراگیر حاصل شده و تداوم توسعه نیازمند فراگیر بودن یا فراگیر شدن نهادهای سیاسی میباشد
با لحاظ کردن در همتنیدگی و همتکاملی بالای اقتصاد و سیاست در تحلیلهای نهادی، تحلیل همزمان نهادهای سیاسی متناظر با آنها در فهم توسعه اقتصادی مورد نیاز است
اسلاید 16 :
رویکرد نئوکلاسیک در اقتصاد، توسعه اقتصادی را تابعی از سرمایهگذاری مستقیم در نیروی کار و سرمایه، و نهادها و تغییرات نهادی را عاملی برونزا در توسعه اقتصادی مفروض میداند
ماندههای نسبتاً بزرگ در تحلیلهای کمی رگرسیونی در تحلیل توسعه اقتصادی کشورها بدون ارائه توجیه مناسبی
اقتصاد نهادگرایی و تکاملی، بخش زیادی از این مانده را با نهادها توضیح و تفسیر مینمایند
نقش درونزا نهادها در سطوح مختلف اقتصادی (سطح بنگاه، سطح صنعت و سطح ملی) در مکاتب اقتصادی نهادگرایی و تکاملی
اسلاید 17 :
4- فرآیند تغییرات نهادی
موفقیت انقلابهای فناورانه و به طور کلی تغییرات گسترده حاصل از نوآوریهای فناورانه، نیازمند نهادهای مساعد و همراستایی نهادی با تغییرات است
تغییرات نهادی از مهمترین الزامات سطح بنگاه و نیز سطح ملی، همراهی با تغییرات فناورانه و نهایتاً دستیابی به توسعه اقتصادی در شرایط متغیر امروز
دو دیدگاه عمده در مورد تغییرات نهادی
تغییرات نهادی نتیجه محتوم فرآیندهای انتخاب عقلایی بازیگران
تغییرات نهادی نتیجه تحولات درون جامعه طی فرآیندی تکاملی بوده و برنامهریزی و تغییر و هدایت آنها تا حد زیادی امکانپذیر نیست
اسلاید 18 :
بخشی از نهادها (عموماً نهادهای سخت و رسمی) توسط سازمانهای دارای مشروعیت قانونی نظیر دولتها، مجالس و سازمانهای سیاستگذار خلق و توسط خالقان آنها عموماً قابل تغییر هستند.
در مقابل نهادهایی که توسط جامعه و سازمانهای خصوصی (مانند فرهنگ، هنجارها و روالهای بنگاهها) تدریجاً شکل میگیرند به سختی قابل تغییر، و مداخلات سازمانهای دارای مشروعیت قانونی برای تغییر آنها پیچیده، زمانبر و دشوار است
اسلاید 19 :
تغییرات نهادی در یک فرآیند همتکاملی با دیگر اجزاء نظام توسعه اقتصادی، توسعه علم و فناوری تغییر و تکامل پیدا میکند
فرآیند تغییرات نهادی بسته به نوع نهاد، ممکن است از چند روز تا چند قرن به طول بینجامد
تغییر نهادهایی مانند دین و ارزشهای فرهنگی یک کشور بعضاً به چند قرن زمان نیاز دارد
تغییر نهادهای سختی نظیر قوانین و سیاستهای کلیدی ملی (مانند قانون کار، قانون مالکیت فکری) نیازمند چند سال تا چند دهه هستند
نهادهایی که در جریان اقتصادی روزمره مطرح هستند، ظرف چند روز قابل تغییر میباشند
اسلاید 20 :
5- نهادها و تغییرات فناورانه
به دلیل ماهیت چرخهای و زماندار بودن انقلابهای فناورانه، فناوریهای کلیدی هر دوره بدون وجود نهادهای حامی تغییرات شانسی برای موفقیت ندارند
کیفیت نهادهای ملی، تعیین کننده کشورهایی است در هر انقلاب رهبری اقتصادی جهان را برعهده گرفتند
تا کنون پنج انقلاب فناورانه عمده انقلاب صنعتی (به رهبری انگلیس)، دوره بخار و راهآهن (با نقش محوری انگلیس)، دوره فولاد، برق و صنایع سنگین (به رهبری آمریکا و آلمان که موفق به فرارسی با انگلیس شدند)، دوره نفت، خودرو، تولید انبوه (به رهبری آمریکا و آلمان در ابتدای دوره)، و دوره اطلاعات و مخابرات (با پیشگامی آمریکا) رخ داده
