بخشی از پاورپوینت
اسلاید 1 :
بسم الله الرحمن الرحیم
سلسله جلسات تفسیر کاربردی قرآن کریم
(سوره مبارکه لقمان)
اسلاید 2 :
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
الم ﴿۱﴾
تفسیر:
در آغاز 29 سوره. بجز بقره و آل عمران، بقیه مکی است.
در 24 سوره، پس از حروف مقطعه سخن از قرآن به میان آمده است.
نزدیک به 30 تفسیر و تأویل درباره از حروف مقطعه انجام شده است.
اغلب مفسران آن را اشاره ای به حروفی که قرآن از آن ساخته شده، دانسته و در فضای تحدی طلبی قرآن معنا کرده اند و برخی مفسران آن را با اسماء الهی پیوند زده اند.
نکته:
حروف مقطعه در سایر کتب آسمانی وجود ندارد.
حروف مقطعه مجموعاً 78 حرف است که با حذف تکرار، 14 حرف می شود.
اسلاید 3 :
ردیف حروف مقطعه سوره
۱ الم بقره، آل عمران، عنکبوت، الروم، لقمان، السجده
۲ المص الاعراف
۳ الر یونس، سوره هود، سوره یوسف، سوره ابراهیم، سوره الحجر
۴ المر سوره الرعد
۵ کهیعص سوره مریم
۶ طه سوره طه
۷ طسم سوره الشعراء، سوره القصص
۸ طس سوره النمل
۹ یس سوره یس
۱۰ ص سوره ص
۱۱ حم سوره غافر، سوره فصلت، سوره الزخرف، سوره الدخان، سوره جاثیه ، سوره احقاف
۱۲ حم عسق سوره شوری
۱۳ ق سوره ق
۱۴ ن سوره القلم
اسلاید 4 :
قالب هایی مشابه حروف مقطعه در سنت کاهنان ملل گوناگون و از جمله اعراب، سابقه داشت.
امروزه هم مواردی از آن در حوزه سحر و علوم غریبه وجود دارد. واژگان و ساختارهای نامفهومی مانند «اجی مجی لا ترجی» نمونه فورکلوری از آن است. حتی در برخی هنر ها مانند آواز سنتی نیز چهچهه ها و الفاظی مانند: امااااان – حبییییب – ای. – ها. – کارکردی مشابه دارند.
اسلاید 5 :
کاربست:
کسی از مشرکان، وجود حروف مقطعه را به عنوان عیب بر قرآن نشمرد. (تناسب قرآن با باورهای عصر خود) یعنی قرآن نوآوریش را در بستری مقبول رقم زده است.
بزرگانی مانند مقاتل بن سلیمان از تفسیر حروف مقطعه سر باز می زدند ولی به قرآن ایمان داشتند. این نشان می دهد در طول دوران اسلامی، ساحت فهم و ایمان را از هم جدا می دانستند. این رویکرد در میان اهل حدیث و اشاعره بیشتر بود.
وجود حروف مقطعه نشان می دهد که آشکارگی بیش از اندازه هم نیکو نیست.
اساساً در نقد نوین ادبی، برخلاف بلاغت کلاسیک، ابهام نوعی ارزش محسوب می شود و الزاما نباید آن را زدود.
نکته:
برخی شیعیان با کنار هم قرار دادن حروف مقطعه 14 گانه، عبارت «صراط علی حق نمسکه» و برخی از اهل سنت عبارت «صح طریقک مع السنة» را به دست آورده اند و در راستای آراء کلامی خود از آن بهره گرفته اند.
کاربست:
چنین تأویل های اعتقادی از موارد ابهام آمیزی مانند حروف مقطعه، دفاع نابخردانه از عقائد و زمینه ساز بسیاری از تفسیر برأی هاست.
بسیاری از عالمان، خبر واحد را در فقه حجت می دانند ولی در تفسیر و عقائد حجت نمی دانند زیرا در این امور، نیاز به قطعیت بالایی است. برخی باورها و امارات و اشارات، از چنان استحکامی برخوردار نیست که بتوان عقیده ای را بر آن استوار کرد. حتی استشهاد و مؤید آوری از آنان نیز موجب وهن عقیده می شود.
اسلاید 6 :
نکته:
تحقیقات متفاوت درباره حروف مقطعه:
سعد عبد المطلب عدل با تحقیق بر روی این حروف، نظریه معانی آن در زبان مصریان باستان را مطرح کرد. طا یعنی ای مرد. ها یعنی آگاه شو. طه یعنی خطاب محبت آمیز برای آگاهی.
رشاد خلیفه با استفاده از رایانه های اولیه و پژوهش های کمی درباره تعداد حروف سوره ها و رابطه آن با حروف مقطعه، نظراتی را مطرح کرد که استثناء های فراوانی داشت. همچنین نظریه عدد 19 را مطرح کرد. البته او در مواردی مجبور شد اعلام کند که آیاتی به قرآن اضافه شده و جزء قرآن نیست تا شمارش های مربوط به نظریه اش را درست در بیاورد.
کاربست:
بررسی ها نشان می دهد که به مرور زمان، تفسیرهای کمّیّت مدار از حروف مقطعه بیشتر شده و بر تفسیرهای کیفیّت مدار پیشی می گیرند. غلبه کمیت بر کیفیت ناشی از سیطره پوزیتیویسم در دنیای مدرن است. (اشاره به کتاب «سیطره کمیت و علائم آخر الزمان» رنه گنون)
در حوزه های علوم اجتماعی و روان شناسی، پژوهش های کمّی به حد اشباع رسیده و در سال های اخیر اغلب به پژوهش های کیفی و آمیخته روی آورده اند. در حوزه الهیات و علوم انسانی بالعکس است.
استفاده از هوش مصنوعی در تحلیل حروف مقطعه قرآن (تلاش برای عدم کاربست هوش مصنوعی در تفسیر برأی حروف مقطعه)
اهمیت و آینده هوش مصنوعی در عرصه قرآن پژوهی (شبکه معنایی، تفسیر و.)
سخنرانی این جانب: هوش مصنوعی و آینده معنویت در TEDxFUM
اسلاید 7 :
تِلْكَ آيَاتُ الْكِتَابِ الْحَكِيمِ ﴿۲﴾
آن آيات كتاب حكیم است.
تفسیر:
اسم اشاره دور، دلالت بر علو شأن این کتاب دارد:
«آن شب قدری که گویند اهل خلوت امشب استیا رب این تأثیر کوکب در کدامین دولت است»
نکته:
آیه، تقریبا در همه کاربست های قرآنی اش، به معنای نشانه است:
هذه ناقة الله لکم آیة – لقد کان فی یوسف و اخوته آیات للسائلین - .
کاربست:
آیات قرآن، نشانه های راه اند. دالّ هستند. بایستی مدلول و مقصود را یافت. آیات که خودشان هدف نیستند بلکه مانند تابلوهای راهنمایی و رانندگی هدفی را فراسوی خود، نشان می دهند:
کعبه یک سنگ نشانی است که ره گم نشودحاجی احرام دگر بند ببین یار کجاست
حقیقت قرآن فراتر از این آیات است. این واژه ها و آیه ها و سوره ها فقط نشانه ای و اشاره ای به سوی آن حقیقت اند.
اسلاید 8 :
تفسیر:
به عقیده اکثر مفسران، مقصود از کتاب در چنین آیاتی، همین قرآنی که در دست ماست. مقصود از اهل کتاب در قرآن را نیز پیروان کتاب های آسمانی دانسته اند.
حکیم هم صفت خداوند است و هم صفت قرآن
احکمت السفینه: جلوگیری از حرکت زیاد کشتی – حَکَمَة: افسار اسب (کنترل چهارپا)
حکیم: شیء بدون خلل و لغزش و اعوجاج (لایأتیه الباطل من بین یدیه و من خلفه)
اسلاید 9 :
نکته:
وضعیت کتابت و آشنایی با نوشتار در میان اعراب
عدم سابقه کتاب در میان اعراب – سردرگمی اصحاب در نامگذاری قرآن مکتوب – تسمیه کتاب سیبویه به الکتاب
صورت شفاهی قرآن نازل می شد و نه صورت کتبی آن. هر چند بعد از بیان پیامبر نوشته می شد اما عمده ارتباط مسلمانان در صدر اسلام بر خلاف امروز، با صورت شفاهی قرآن بود و نه صورت کتبی آن.
نویورت: بسامد واژه کتاب به نسبت واژه قرآن در سوره مدنی بیشتر است.
رساله دکتری با موضوع « مفهومی نام های قرآن کریم (قرآن و کتاب) و علل آن در تاریخ فرهنگ اسلامی؛ با استفاده از روش تاریخ انگاره» خانم ملیکا بایگانیان، 1397.
«کتب» در اصل به معنای «جمع» است. کتاب، مجموعه ای از مسائل و مباحث و قوانین و. را گویند حتی اگر مکتوب و نوشته شده نباشد و در اذهان و باورها مجتمع باشد. از آنجا که معمولا این امور را می نوشتند، به مرور به نوشتار، مکتوب و کتاب اطلاق شد.
با توجه به این تقریر، اهل کتاب اشاره به کسانی است که پایبند به مجموعه ای از ضوابط و قوانین و آموزه ها هستند و مرام نامه ای برای زندگی دارند. که البته منافاتی با تخصیص عرفی یا شرعی آن به پیروان ادیان الهی ندارد.
بر همین اساس، ام الکتاب یا لوح محفوظ به عنوان مادر و منشأ و اساس و مخزن و محل جمع همه کتاب های آسمانی نامیده شده است.
اسلاید 10 :
تفسیر:
تفسیر لقمان/2 با نظر به زخرف/4 – مشابهت کاربرد واژه کتاب و حکیم در هر دو آیه.
تلک آیات الکتاب الحکیم (لقمان/2)
إنا جعلناه قرآناً عربیاً لعلکم تعقلون و انه فی ام الکتاب لدینا لعلی حکیم (زخرف/3و4)
علامه طباطبایی: «نامگذاری لوح محفوظ به امّ الکتاب بدین جهت است که آن، سرمنشأ همه کتب آسمانی است. منظور از حکیم بودن قرآن آن است که قرآن در جایگاه اولی و اصلی خود، تفصیلی و تقسیمی به سوره ها و آیات و کلمات نداشته و این تفصیل پس از آن صورت گرفته که به صورت قرآن عربی درآمده است.»
نکته:
امّ الکتاب امری فراتر از لفظ است. علامه در تفسیر آل عمران/7 تأویل قرآن را رسیدن به حقیقت قرآن می داند که نه لفظ است و نه معنا.
همان طور که افکار انسان از سنخ الفاظ نیست بلکه در مقام بیان، لفظ می پذیرد، حقیقت قرآن نه لفظ دارد و نه به آیه و سوره تقسیم شده است. اینها صورت دنیایی آن حقیقت در قالب قرآن لفظی است.
آن حقیقت که در لوح محفوظ است، مانند نوری است که در هر منشوری، با توجه به ابعاد و جنس آن منشور، طیف رنگی تولید می کند. آن حقیقت بر موسی (ع) که تابید، تورات شد. بر عیسی (ع) که تابید، انجیل شد. بر محمد (ص) که تابید، قرآن شد.
اسلاید 11 :
کاربست:
منشور وجود هر کسی می تواند محل دریافت نور ام الکتاب باشد و به اندازه ظرفیت خود از آن نور ازلی بهره گیرد. از آنجا که منشور وجود نازنین رسول اکرم (ص) به عنوان انسان کامل، شفاف ترین منشور عالم هستی بود، کاملترین و زیباترین طیف رنگ های حاصل از نور ام الکتاب، در گذر از وجود او به شکل قرآن نقش بست. (تجلی اعظم)
وصیت سهروردی به فرزندش: «قرآن را چنان بخوان که گویی بر خود تو نازل می شود.»
ویژگی های شخصی پیامبران در دریافت وحی الهی بی تأثیر نبود. همان طور که وحی متناسب با ویژگی های فرهنگی جامعه ی عصر نزول بود، متناسب با ویژگی های شخصی دریافت کننده وحی نیز بود.
در بیان دین، نه تنها ویژگی های مخاطبان بلکه ویژگی های متکلمان و مبلغان نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
اسلاید 12 :
تفسیر:
حکیم در آیه 2 در برابر لهو الحدیث در آیه 6 قرار دارد. یعنی هیچ خلل و سستی و ضعفی در قرآن وجود ندارد.
نکته:
«حکمت» در پس زمینه تمام این سوره وجود دارد. در شروع سوره نیز به مشی کلی سوره اشاره می شود.
حکمت صفت آیات این کتاب است. حکمت نتیجه و اثر این آیات در جان انسان ها نیز هست.
کاربست:
سخن در صورت حکیم (استوار و خالی از خلل) بودن، هدایت گر است.
رویکرد آیه 2، اعتقادی است و لذا آیه 6 که محتوایش ناظر به این آیه است، قاعدتاً باید اعتقادی معنا شود و در برداشت فقهی از آن باید احتیاط کرد.
ورودی حکیمانه، خروجی حکیمانه خواهد داشت. انسان حکیم، پرورش یافته ی کتاب حکیم است.
