دانلود مقاله هزینه یابی و کنترل هزینه های سربار

word قابل ویرایش
98 صفحه
4700 تومان

روشهای هزینه یابی اصولاً برد و نوعند
۱- هزینه یابی سفارش کالا
۲- هزینه یابی مرحله ای
در روش هزینه یابی سفارش کار ، هر شماره کار به منزله واحد مستقلی تلقی می شود و هزینه اولیه ( مواد و دستمزد ) و سربار ساخت آن جداگانه محاسبه و در برگ خلاصه هزینه مربوط ثبت می شود بطوری که هویت هر سفارش در سرتاسر دوره تولید مشخص می ماند. در نتیجه امکان دارد که برای مثال ، هزینه یک سفارش تکمیل شده با هزینه سفارش تکمیل شده دیگری که همانند آن است تفاوت داشته باشد.

روش هزینه یابی مرحله ای ( یا هزینه یابی مراحل عمل ) باهزینه یابی سفارش کار تفاوت دارد و در مواردی به کار می رود که تولید به طور مداوم یا به شکل تولید عمده جریان داشته باشد و محصولات از واحدهای مشابه با مشخصات یکسان تشکیل شده باشند که همگی یا هر نوع از آنها از مراحل عمل مشخص و مشترکی می گذرد و به این جهت نمی توان تمایزی بین واحدهای مختلف انواع محصول به منظور هزینه یابی قائل شد و هویت هر یک را جداگانه در نظر گرفت. چه هر واحد در حقیقت جزء تفکیک ناپذیری از یک مرحله عمل است.

چون در روش تولید مرحله ای ، محصولات به طور مداوم در یک یا چند مرحله عمل ساخته می شوند هزینه یابی مرحله ای را هزینه یابی پیوسته نیز نامیده اند . با کار برد این روش ، هزینه یابی یک واحد مشخص از محصول ناممکن است و به این جهت می یابد یک دوره زمانی مبنای احتساب هزینه قرار گیرد و جمع هزینه های هر دوره به جمع محصول تولید شده در همان دوره تقسیم شود تا « هزینه متوسط واحد تولید» آن دوره به دست آید.

اصول هزینه یابی و روشهای حسابداری صنعتی
مثلاً اگر هزینه هی تولید در یک دوره عمل به قرار زیر باشد:
تولید در آبان ماه ۰۰۰/۱۰۰ واحد
مواد خام مصرفی در تولید ۰۰۰/۷۰۰ ریال
دستمزد مستقیم ۰۰۰/۳۰۰ ریال
سربار ساخت ۰۰۰/۲۵۰ ریال

 

هزینه متوسط تولید هر واحد محصول از تقسیم جمع هزینه های تولید در هر دوره به جمع تعداد محصول ساخته در آن دوره به دست می آید که در مثال بالا عبارت است از :
(ریال ) ۵/۱۲ = ۰۰۰/۱۰۰÷ ۰۰۰/۲۵۰/۱

به این ترتیب به هر یک از ۰۰۰/۱۰۰ واحد محصول ساخته شده در این دوره مبلغ ۵/۱۲ ریال هزینه متوسط واحد تولید تخصیص داده می شود ، هر چند امکان دارد که مثلاً نرخ مواد مصرفی در یک روز از روز دیگر گرانتر بوده باشد. به عبارت دیگر در هزینه یابی مراحل عمل ، فرض می شود که مواد خام و کار و سربازی که در هر یک از واحدهای محصولات مشابه به کار رفته است یکسان است و به همین جهت هزینه یابی مراحل عمل را هزینه یابی متوسط واحد تولید نیز نامیده اند.
موارد استفاده از هزینه یابی مرحله ای :

هزینه یابی مراحل عمل برای تعیین بهای تمام شده یک محصول در هر یک از مراحل عمل یا عملیات بهره برداری در مواردی به کار می رود که مراحل تولیدی دارای یک یا تعدادی از مشخصات زیر باشند.
الف- در مواردی که محصول یک مرحله عمل ، ماده اولیه مرحله عمل دیگری را تشکیل دهد.
ب- در مواردی که در یک یا چند مرحله عمل محصولات اصلی متنوعی همزمان تولید شود که ممکن است با محصولات فرعی همراه باشند یا نباشند.
ج- درمواردی که طی یک یا چند مرحله عمل یا سلسله عملیات متوالی ، مواد یا محصولات تولید شده از یکدیگر تشخیص داده نشود ، مانند موردی که محصولات تکمیل شده فقط از لحاط شکل ظاهر با هم تفاوت داشته باشند. به این ترتیب هزینه یابی مراحل عمل را می توان به سه نوع : « مراحل عمل متوالی » و « مراحل عمل متوازی » و « مراحل عمل انتخابی » تقسیم کرد.

در مراحل عمل متوالی ، محصولات به طور پی در پی از مراحل عمل مختلف عبور می کنند و محصول تکمیل شده در مراحل قبلی ، ساده اولیه مراحل بعدی را تشکیل می دهد.
در مراحل عمل متوازی ، دو یا چند محصول از دو یا چند مرحله مجزا عبور می کنند و بالاخره در مراحل انتخابی انواع مختلف محصولات تولید می شوند که از بعضی مراحل مشترک و بعضی مراحل غیر مشترک عبور می کنند، مانند صنعت شیلات که در آن ماهی تازه ، ماهی شور و ماهی دودی تهیه می شود.
مواردی که هزینه یابی سفارش کار یا هزینه یابی خدمات کاربرد داشته باشد. معمولاً می توان هزینه یابی مراحل صابون سازی ، تولید مواد غذایی و صنایع تقطیر و تصفیه نفت خام و غیره را نام برد .

در بیشتر موارد تعداد فرمهای چاپی که در روش هزینه یابی مرحله ای به کار می رود از روش هزینه یابی سفارش کار کمتر است ، ولی تجزیه دقیقتر عملیات لازم است. مثلاً احتیاجی به تسهیم دستمزد پرداختی بین شماره کارهای متعدد نیست . چه هر دسته از کارگران به طور مداوم در یک مرحله مداوم در یک مرحله عمل یا یک دایره به خصوص مشغول کارند. همچنین مواد مستقیم به مقادیر عمده ، برای مصرف در هر مرحله عمل ، از انبار خارج می شود نه برای مصرف در سفارش کارهای متعدد و متنوع.
مشخصات عمومی:

در روش هزینه یابی مرحله ای کارخانه را به تعدادی دایره و مرحله عمل تقسیم می کنند که هر یک فقط به انجام عمل مشخصی اختصاصی دارد . مثلاً در پالایشگاه نفت خام ، یک دایره اختصاص به تقطیر و تفکیک نفت خام به تعدادی ماده نفتی عمده دارد. دایره دیگر مواد نفتی نامرغوب را به مواد نفتی مرغوب تبدیل می کند.
یک مرحله ممکن است مشتمل بر یک یا چند عمل مختلف باشد که هر یک از آنها مرحله به خصوصی از دوره کامل تولید را تکمیل می کنند. هر مرحله عمل معمولاً زیر نظر یک مسئول اداره می شود که ممکن است سرکارگر یا سرپرست باشد.

برای هر مرحله یا دایره حساب جداگانه ای در دفتر هزینه باز می شود که هزینه مواد خام مصرفی و دستمزد پرداختی و سربار ساخت به آن بدهکار ، و حاصل فروش خالص محصولات فرعی و ضایعات به آن بستانکار می شود در حالی که محصول تکمیل شده در هر مرحله ، همراه با هزینه تولید آن به مرحله بعدی منتقل می شود و محصول تکمیل شده هر مرحله به منزله ماده اولیه ( یا ماده انتقالی ) مرحله بعدی تلقی خواهد شد. این سلسله نقل و انتقالات تا تکیمل کالا در مرحله نهایی تولید ، همچنان ادامه خواهد یافت. در واقع حساب هزینه هر مرحله به منزله جز یا قسمتی از یک حساب ساخت کالاست. به طوری که هزینه تولید در مرحله عمل جداگانه نشان داده می شود و به کمک آن می توان بهای واحد محصول آن مرحله عمل را محاسبه کرد.

هر نوع کمبود و ضایعات عادی در یک مرحله عمل به منزله یک هزینه اضافی ساخت تلقی می شود و زیان حاصل از آن در بهای تمام شده کالای سالم منظور می گردد و به افزایش هزینه متوسط واحد تولید آن مرحله می انجامد. مثلاً اگر هزینه تولید ۱۰۰ واحد محصول ۵۰۰/۴ ریال باشد ، هزینه واحد تولید آن ۴۵ ریال است ولی چنانچه ۱۰ درصد ضایعات عادی تولید وجود داشته باشد هزینه واحد تولید به ۵۰ ریال می رسد.

ضایعات غیر عادی یا ضایعات فوق العاده به بهای عادی تولید محاسبه می شود و مبلغ آن به یک حساب «زیان ضایعات فوق العاده» منتقل می گردد تا زیان ناشی از بی کفایتی و اتفاقات پیش بینی نشده یا سایر عواملی که به ایجاد ضایعات غیر عادی می انجامد روشن و مشخص شود.
هزینه های استاندارد در هزینه یابی مرحله ای :

در صنایعی که کاربرد روش هزینه یابی مرحله ای مناسب است ، استفاده از هزینه های استاندارد دارای مزایای زیادی است. هزینه های استاندارد مقیاسهایی به دست می دهد که می توان هزینه های واقعی را با آنها مقایسه کرد. تلفیق هزینه یابی استاندارد با هزینه یابی مراحل عمل مقیاس بسیار مفیدی جهت سنجش کفایت عملیات بهره برداری از کارخانه و سنجش میزان هزینه های تولید به مدیران مؤسسه می دهد. به این جهت شیوه هزینه یابی استاندارد بیش از پیش مورد استفاده قرار می گیرد.
روش ها و ویژگیهای هزینه یابی مرحله ای :

ویژگیهای یک سیستم هزینه یابی مرحله ای به شرح زیر است:
۱- به منظور گردآوری ، تلخیص و محاسبه بهای تمام شده یک واحد کلای ساخته شد و هزینه کل تولید از گزارش هزینه تولید استفاده می شود.
۲- هزینه های واقع شده در هر دایره ، به حساب کالای در جریان ساخت همان دایره بدهکار می گردد.
۳- اطلاعات مربوط به تولید هر دایره گردآوری و سپس توسط همان دایره گزارش می شود.
۴- کالای در جریان ساخت در پایان عملیات هر دایره به صورت معادل آحاد تکمیل شده بیان می شود.
۵- جمع هزینه هایی که به حساب هر دایره بدهکار گردیده اند بر جمع تعداد کالاهای تولید شده در آن دایره تقسیم می شود تا میانگین بهای تمام شده یک واحد کلای ساخته شده برای یک دوره خاص تعیین گردد.

۶-بهای تمام شده واحدهایی که طی عملیات صائع گردیده اند محاسبه و به بهای تمام شده واحدهای سالم تولید شده ، اضافه می گردد.
۷- بهای تمام شده واحدهای تکمیل شده هر دایره به دایره بعد انتقال یافته و نهایتاً بهای تمام شده کالای تکمیل شده در پایان دوره محاسبه می شود.
سیستم هزینه یابی مرحله ای به منظور دستیابی به موارد زیر طرح ریزی می‌شود:

سیستم هزینه یابی مرحله ای به منظور دستیابی به موارد زیر طرح ریزی می‌شود:
۱- گردآوری هزینه های مواد ، دستمزد و سرباز کارخانه هر دایره توسط همان دایره.
۲- تعیین بهای تمام شده یک واحد کالای تولید شده در هر دایره.
۳- انتقال بهای تمام شده موجودی کالای ساخته شده یک دایره به دایره بعد و نهایتاً به حساب انبارکالای ساخته شده.
۴- تخصیص هزینه ها به موجودی کالای در جریان ساخت پایان دوره.

در صورتیکه تعیین دقیق بهای تمام شده یک واحد کالا و موجودیها از طریق هزینه یابی مرحله ای مورد نظر باشد ، هزینه های دوره باید به کالاهای تولید شده طی همان دوره تخصیص داده شود.

هزینه یابی از طریق دوایر:
ماهیت عملیات تولیدی واحدهائی که از سیستم هزینه یابی مرحله ای استفاده می کنند به نحوی است که عملیات تولیدی در چندین دایره انجام می گردد. در سیستم هزینه یابی مرحله ای ، تعیین هزینه های مواد ، دستمزد و سربار کارخانه هر دایره ، باعث تسهیل کاربرد حسابداری سنجش مسئولیت میگردد و هر دایره تولیدی عملیات خاصی را در جهت تکمیل محصولات انجام می دهد. برای مثال ، اگر یک واحد تولیدی دارای سه دایره مخلوط کردن ، تصفیه و تکمیل و بسته بندی باشد ، پس از تکمیل عملیات ساخت در دایره مخلوط کردن کالاهای تکمیل شده در این دایره به دایره تصفیه منتقل می شوند و سپس برای تکمیل نهائی به دایره تکمیل و بسته بندی انتقال می یابند. کالاهائی که ساخت آنها به پایان رسیده به انبار کالای ساخته شده ارسال خواهند شد.

در این سیستم ، کالاهای ساخته شده همراه هزینه های مربوطه از یک دایره به دایره ای دیگر منتقل می گردند. برای هر دایره یک حساب کالای در جریان ساخت جداگانه در نظر گرفته می شود و بدین ترتیب سهمی از هزینه های مواد، دستمزد و سر بار کارخانه که در تکمیل محصول به کار رفته است ، به حساب کالای در جریان ساخت همان دایره بدهکار می گردد.
هزینه یابی مرحله ای ، به منظور تعیین هزینه های مرحله و هزینه های انباشته یک واحد محصول ، با میانگین هزینه های یک دوره سرکار دارد. بهای تمام شده یک واحد کالای ساخته شده از تقسیم هزینه کل به تعداد محصولات تولید شده در عرض دوره بدست خواهد آمد. به هر حال تعیین میزان تولید هر دایره طی دوره با توجه به درجه تکمیل واحدهای در جریان ساخت پایان دوره صورت می گردد و ضمناً ارزشیابی واحدهای در جریان ساخت نیز مستلزم گردآوری مبلغ کل هر یک از عوامل هزینه و تعین هزینه یک واحد محصول هر دایره دارد.
جریان گردش محصول

گردش محصول طی عملیات تولیدی می تواند به طرق مختلف صورت گیرد. در هزینه یابی مرحله ای گردش محصول می تواند به صورت متوالی ، موازی وانتخابی انجام شود. در هر یک از حالات فوق روش هزینه یابی مشابهی مورد استفاده قرار خواهد گرفت. اشکال مختلف گردش محصول در زیر ارائه می گردد:
گردش متوالی محصول
در گردش متوالی محصول ، عملیات مشابهی روی هر یک از اقلام تولید شده انجام می گیرد گردش متوالی محصول به شرح زیر است:

بعد از ارسال مواد به دایره مخلوط کردن ، کار و سربار کارخانه به مواد مزبور اضافه شده و بعد از تکمیل به دایره تصفیه انتقال می یابد. در این مرحله و یا مراحل بعدی ممکن است مواد دیگری اضافه شود و یا اینکه صرفاً با اضافه کردن کار و سربار کارخانه ( همانطور که در شکل فوق ملاحظه می شود ) نسبت به تکمیل کالا اقدام شود. بعد از آنکه عملیات ساخت در دایره تکمیل و بسته بندی با تمام رسید ، کالای مزبور به حساب کالای ساخته شده منتقل و به عنوان جزئی از محصولات ساخته شده تلقی می گردد.

گردش موازی محصول
در گردش مواری ، برخی عملیات ساخت محصول به طور همزمان انجام شده و سپس درمرحله نهائی جهت تکمیل و انتقال به حساب کالای ساخته شده با یکدیگر ادغام می گردند. شکل زیر جریان موازی محصول را نشان می دهد.

همانگونه در بالا اشاره شد. علاوه بر دایره اول ، در سایر دوایر نیز ممکن است از مواد استفاده شود.

گردش انتخابی محصول
در گردش انتخابی ، با توجه به محصول نهائی مورد انتظار ، محصول از دوایر مختلفی عبور می کند. برای مثال ، در یک کارخانه تهیه مواد پروتئینی ممکن است ارائه گوشت ماهی به بازار بدین ترتیب بهشد که قسمتی از ماهیهای صید شده به منظور بسته بندی در جعبه های چوبی مستقیماً از دایره توزین به دایره بسته بندی ارسال شود در حالیکه قسمتی دیگر از آنها ممکن است قبل از ارسال به دایره تکمیل به دایره ای که ماهیها را دودی می‌کند فرستاده شود و همچنین باقیمانده ماهیها ممکن است ابتدا به دایره کنسرو سازی و سپس به دایره بسته بندی ارسال شود.
انتقال هزینه ها از دایره توزین مستلزم در نظر گرفتن تسهیم هزینه های مشترک می باشد.
گردن انتخابی محصول در رابطه با کارخانه تهیه مواد پروتئینی که در بالا تشریح گردید در شکل زیر ارائه شده است.

روش های حسابداری هزینه های مواد ، دستمزد و سربار کارخانه
در هزینه یابی مرحله ای ، هزینه های مواد ، دستمزد و سربار کارخانه طبق روشهای معمول حسابداری صنعتی در حسابهای مربوطه گردآوری می‌شوند. سپس این هزینه ها بر حسب تجزیه و تحلیل گردیده و از طریق ثبتهای مناسب روزنامه به حساب دوایر منظور می شوند. در صورت استفاده از روش هزینه یابی سفارش کار و در مواردیکه تعداد سفارشات دریافتی زیاد می باشد. جزئیات مربوطه به گردآوری و تجزیه و تحلیل هزینه ها معمولاً بیشتر از هزینه یابی مرحله ای است.
هزینه مواد:

در هزینه یابی سفارش کار ، برای منظور کردن هزینه مواد به سفارشات گوناگون از برگ درخواست مواد ، استفاده می شود. اگر در سیستم هزینه یابی مرحله ای نیز از برگ درخواست مواد استفاده شو حجم عملیات مربوط به ثبت جزئیات به میزان قابل توجهی کاهش می یابد ، زیرا هزینه مواد مصرفی به جای منظور شدن به حساب سفارشات ، به حساب دوایر مصرف کننده مواد که تعداد آنها معمولاً کمتر از تعداد سفارشاتی است که در یک تاریخ معین در جریان ساخت است ، منظور می شود در اکثر موارد کلیه مواد لازم جهت تولید کالا در اولین دایره تولیدی مصرف می گردد و در دوایر بعد فقط کار و سربار به آن اضافه می شود. در صورتیکه یکی از دوایر تولیدی (غیر از دایره اول ) جهت انجام عملیات خاصی ، تقاضا ی مواد نماید ، هزینه اینگونه مواد به حساب دایره درخواست کننده منظور خواهد شد.

به منظور کنترل مواد ، ممکن است استفاده از برگهای درخواست مواد که قیمت گذاری جداگانه آنها همواره ضروری نیست ، مطلوب باشد ، هزینه مواد مصرف شده می تواند از طریق اضافه نمودن خریدهای مواد طی دوره به موجودی ابتدائی دوره و سپس کسر موجودی پایان دوره از آن ، تعیین شود، روش دیگر تعیین هزینه مواد مصرف شده ، استفاده از گزارشات مصرف مواد می باشد که بیانگر مقدار مواد به کار برده شده توسط دوایر مختلف است . هزینه ها یا مقادیر مواد منظور شده به حساب دوایر با استفاده از چنین روشی ممکن است بر مبنای فرمول و یا روشهای تسهیم محاسبه گردد.

فرمولهای مورد استفاده ، نوع و مقادیر مواد مورد نیاز محصولات مختلف را مشخص می کند. روشهای مزبور ، خصوصاً هنگامیکه بیش از یک محصول توسط یک دایره تولیدی ساخته می شود. مورد استفاده صنایع شیمیایی و داروئی قرار میگیرد. غالباً مواد مصرف شده توسط یک دایره تولیدی باید با توجه به مبانی برآوردی مختلف ، بین محصولات گوناگون تسهیم شود.
محاسبه هزینه مواد بر اساس هر یک از روشهای فوق ، معمولاً مستلزم انجام ثبت زیر در دفتر روزنامه است:
کالای در جریان ساخت – دایره مخلوط کردن ۵۰۰/۲۴
کنترل مواد ۵۰۰ /۲۴

هزینه دستمزد:
در هزینه یابی مرحله ای ، هزینه دستمزد به حساب کالای در جریان ساخت دوایر مربوطه منظور می گردد که این امر موجب حذف کارهای دفتری مربوط به گردآوری هزینه دستمزد هر سفارش خواهد شد. در هزینه یابی مرحله ای به جای کارتهای اوقات کار مربوطه به هر سفارش از کارتهای ساعت استفاده می شود. پس از تسهیم هزینه دستمزد به دوایر ، ثبت زیر در دفتر روزنامه انجام می گردد.
کالای در جریان ساخت – دایره مخلوط کردن ۱۴۰/۲۹
کالای در جریان ساخت – دایره تصفیه ۳۱۰/۳۷
کالای در جریان ساخت – دایره تکمیل و بسته بندی ۴۰۰/۳۲
کنترل هزینه های توزیع و فروش ۶۰۰/۱۶
کنترل هزینه های اداری ۵۵۰/۴
کنترل حقوق و دستمزد ۰۰۰/۱۲۰

سربار کارخانه :
در هزینه یابی مرحله ای همانند هزینه یابی سفارش کار ، گردآوری هزینه های سربار کارخانه ترجیحاً از طریق حساب کنترل سربار کارخانه انجام می‌گردد.
ولی در پاره ای موارد ، در سیستمهای مختلف هزینه یابی سفارش کار و مرحله ای به جای به کارگیری نرخهای جذب سربار ، از هزینه های واقعی سربار استفاده می شود.
استفاده از سربار واقعی کارخانه زمانی مقدور است که میزان تولید محصولات در هر دوره نسبتاً ثابت باشد.
که در این حالت سربار کارخانه از ماهی به ماه به بعد تقریباً بدون تغییر خواهد ماند. ولی در صورت وجود یکی از شرایط زیر ، استفاده از نرخهای از پیش تعیین شده سربار ، ضروری است:
۱- در صورتیکه میزان تولید از یک دوره به دوره بعد کم و بیش ثابت نباشد.

۲- در صورتیکه هزینه سربار کارخانه ، خصوصاً هزینه سربار ثابت ، قسمت عمده ای از کل هزینه های ساخت را تشکیل دهد.
در مواردیکه هزینه های ماهانه سربار واقعی کارخانه به علت نوسانات تولید از یک ماه به ماه دیگر مساوی نباشد. سربار کارخانه باید با استفاده از نرخهای از پیش تعیین شده ، به این دلیل که محصولات تولید شده سهم مناسبی از هزینه های سربار کارخانه را دریافت دارند ، جذب گردد.

به همین ترتیب در صورتیکه سربار کارخانه خصوصاً هزینه سربار ثابت – قسمت عمده ای از کل هزینه ها را تشکیل دهد. تسهیم سربار کارخانه بر مبنای تولید عادی و با استفاده از نرخهای از پیش تعیین شده مطلوب خواهد بود. بعلاوه به منظور بهبود کنترل هزینه ها و تسهیل تجزیه و تحلیل آنها ، استفاده از نرخهای از پیش تعیین شده قویاً توصیه می شود.
قبل از آنکه هزینه های سربار کارخانه هر دایره تولیدی ، از طریق حساب کالای در جریان ساخت همان دایره ، به حساب دایره مزبور منظور گردد. هزینه های واقعی باید در حسابی تحت عنوان « کنترل سربار کارخانه» گردآوری شود. هنگام وقوع هزینه ها ثبت زیر در دفتر روزنامه به عمل آید:

کنترل سربار کارخانه ××××××
استهلاک انباشته – ماشین آلات ××××××
حسابهای پرداختی ××××××
پیش پرداختها ××××××

حساب کنترل سربار کارخانه ، غالباً مبتنی بر دفتر معین و کارتهای تجزیه و تحلیل هزینه های هر دایره آنست و کلیه هزینه های سربار واقعی در آنها ثبت می گردد. هزینه های دوایر خدماتی نیز به همین ترتیب نگاهداری شده و متعاقباً به دوایر تولیدی تسهیم می گردند. در پایان هر دوره، کلیه هزینه های سربار ثبت شده در کارتهای تجزیه و تحلیل هزینه هر دایره با یکدیگر جمع می گردد. جمع مزبور که شامل هزینه های تسهیم شده دوایر خدماتی نیز می باشد معرف هزینه های سربار منظور شده به حساب هر دایره است. حساب کالای در جریان ساخت با هزینه های سربار واقعی یا هزینه های سربار جذب شده ( نرخ جذب سربار × میزان واقعی مبنای انتخابی مثلاًً تعداد ساعات واقعی کار مستقیم ) هر دایره بدهکار می گردد.

ثبت مزبور به شرح زیر در دفتر روزنامه انجام می شود:
کالای در جریان ساخت – دایره مخلوط کردن ۲۰۰/۲۸
کالای در جریان ساخت – دایره تصفیه ۸۰۰/۲
کالای در جریان ساخت – دایره تکمیل و بسته بندی ۸۰۰/۱۹
کنترل سربار کارخانه ۸۰۰/۸۰

گزارش هزینه تولید:
کلیه هزینه های قابل تسهیم به هر دایره ، در گزارش هزینه تولید آن دایره به ثبت می رسد. گزارش هزینه تولد تنها به عنوان منبع ثبتهای روزنامه مورد استفاده قرار نمی گردد بلکه به عنوان آسانترین وسیله برای ارائه و انتقال هزینه های انباشته طی ماه نیز به کار گرفته می شود. گزارشاتی که فقط حاوی هزینه های مواد. دستمزد و سربار کارخانه باشد. نمی تواند به عنوان ابزاری مفید جهت کنترل هزینه ها تلقی گردد.

جمع ارقام به تنهایی مفهوم چندانی ندارد، بلکه این جزئیات است که می توان کنترل هزینه ها را به نحو مؤثر ممکن سازد.
گزارش هزینه تولید هر دایره شامل اقلام زیر است:
۱- جمع هزینه های انتقالی به دایره ، شامل هزینه کل و بهای تمام شده یک واحد محصول.
۲- هزینه مواد ، دستمزد و سربار کارخانه اضافه شده در آن دایره .

۳- هزینه های اضافه شده به بهای تمام شده یک واحد محصول انتقالی به دایره.
۴- جمع هزینه ها شامل هزینه کل و بهای تمام شده یک واحد محصول تا پایان عملیات دایره.
۵- بهای تمام شده موجودی کالای در جریان ساخت ابتدا و انتهای دوره.

۶- هزینه های انتقالی به دایره بعد یا به حساب کالای ساخته شده.
قسمتی از گزارش هزینه تولید اختصاص به « جدول مقداری تولید » دارد که بیانگر مقدار واحدهای دریافتی از دایره قبل و همچنین مقدار واحدهای انتقالی به دایره بعد می باشد. اطلاعات مندرج در « جدول مقداری تولید» جهت محاسبه هزینه های اضافه شده توسط دایره به بهای تمام شده یک واحد محصول انتفاعی از دایره قبل ، بهای تمام شده کالای در جریان ساخت پایان دوره و بهای تمام شده محصولات انتقالی به دایره بعد ، مورد استفاده قرار می گیرد.
گزارش هزینه تولید ممکن است شامل جزئیات هزینه ها و یا شامل اعداد و ارقام کلی باشد.

در حالت اول : هر نوع ماده خام مصرف شده ، هر نوع عملیات انجام شده و همچنین اقلام سربار کارخانه به تفکیک نمایش داده می شود.
در حالت دوم : ( که در این مبحث مورد بررسی قرار میگیرد)
فقط جمع هزینه مواد دستمزد و سربار کارخانه در گزارش هزینه تولید منعکس و همچنین سهم هر یک از عوامل هزینه در بهای تمام شده یک واحد کالای ساخته شده مشخص می گردد.

معمولاً قسمت مربوط به هزینه، در گزارش هزینه تولید ، خود به دو بخش تفکیک می گردد، یک بخش نشانگر هزینه هایی است که در آن دایره به خصوص واقع گردیده اند منجمله هزینه های دایره و جمع کل هزینه ها و هزینه یک واحد کالای ساخته شده و بخش دیگر نمایشگر نحوه تخصیص اینگونه هزینه ها می باشد.
گزارشات تهیه شده توسط یک کارخانه سازنده محصولات شیمیایی که برای ساخت تنها محصول خود از سه دایره تولیدی ( مخلوط کردن ، تصفیه و تکمیل و بسته بندی ) استفاده می کند، مورد بررسی قرار می گیرد تا جزئیات مربوط به تهیه گزارش هزینه تولید تشریح گردد.
دایره مخلوط کردن:

جزئیات مورد نیاز برای تکمیل گزارش هزینه تولید دایره مخلوط کردن که اولین دایره تولیدی در کارخانه سازنده محصولات شیمیایی است.
همانطور که جدول مقداری گزارش هزینه تولید نشان می دهد دایره مخلوط کردن تولید ۰۰۰/۵۰ واحد محصول را در این دوره آغاز نموده است. کالاهای ساخته شده توسط هر دایره می تواند بر حسب تعداد ، کیلوگرم ، متر ، لیتر و غیره اندازه گیری می شود. باید توجه داشت چنانچه برای مثال ، مواد ارسالی به دایره بر حسب کیلوگرم بیان گردد و کالاهای ساخته شده این دایره بر حسب لیتر گزارش شود. در این صورت واحد اندازه گیری مورد استفاده در جدول مقداری تولید باید بر حسب واحد اندازه گیری کالاهای ساخته شده (لیتر) بیان گردد.

جدول مقداری گزارش دایره مخلوط کردن نشان می دهد که از ۰۰۰/۵۰ واحدی که این دایره مسئولیت ساخت آنرا بعهده گرفته ، ۰۰۰/۴۵ واحد به دایره بعد ( دایره تصفیه ) منتقل شده و کالاهای در جریان ساخت پایان دوره در این دایره ۰۰۰/۴ واحد بوده و ۰۰۰/۱ واحد نیز طی عملیات تولیدی این دایره ضایع گردیده است.
معادل آحاد تکمیل شده :

هزینه های مواد ، دستمزد و سربار کارخانه به ترتیب از طریق تجزیه و تحلیل برگهای درخواست مواد ، خلاصه لیستهای حقوق و دستمزد و کارتهای تجزیه و تحلیل هزینه های سربار هر دایره مشخص شده و به حساب دایره مربوطه منظور می شود ، طبق گزارش هزینه تولید دایره مخلوط کردن ، بهای تمام شده یک واحد کالای ساخته شد بالغ بر ۷۲/۱ ریال می باشد ( هزینه مواد ۵۰/۰ ریال ، هزینه دستمزد ۶۲/۰ ریال و هزینه سربار کارخانه ۶۰/۰ ریال می باشد)

محاسبه بهای تمام شده یک واحد کالای ساخته شده هر دایره نیاز به تجزیه و تحلیل کالای در جریان ساخت پایان دوره جهت تعیین درجه تکمیل اینگونه موجودیها دارد ، تجزیه و تحلیلهای فوق معمولاً توسط سرپرستان دوایر با استفاده از فرمولهای از پیش تعیین شده ، صورت می گیرد.

در تولید ۰۰۰/۴ واحد موجودی کالای در جریان ساخت پایان دوره ، سه عامل مواد ، کار و سربار کارخانه به کار رفته است ولی فرآیند تولید در خصوص واحدهای مزبور تکمیل نشده است،به منظور تسهیم معقول هزینه ها به واحدهای انتقالی به دایره بعد و واحدهای در جریان ساخت پایان دوره، لازم است که واحدهای در جریان ساخت بر حسب معادل آحاد تکمیل شده بیان گردند. در دایره مخلوط کردن تعداد۰۰۰/۴ واحد کالای در جریان ساخت صد در صد مواد لازم را دریافت کرده اما از نظر دستمزد و سربار کارخانه ، هنوز به درجه تکمیل نرسیده اند.

برای تعین معادل آحاد تکمیل شده دوره معادل آحاد تکمیل شده کالای در جریان ساخت پایان دوره به تعداد کالای ساخته شده آن دوره اضافه می‌شود.معادل آحاد تکمیل شده بیانگر تعداد واحدهایی است که برای آنها مواد، دستمزد و سربار کارخانه به میزان کافی طی دوره صرف گردیده است.

برای تعیین بهای تمام شده یک واحد کالای ساخته شده ، هزینه های مواد، کار و سربار کارخانه به تفکیک بر معادل آحاد مربوطه تقسیم می گردد. به عبارت دیگر هزینه مواد به معادل آحاد تکمیل شده از نظر مواد هزینه دستمزد ، به معادل آحاد تکمیل شده از نظر دستمزد و هزینه سربار کارخانه به معادل آحاد تکمیل شده از نظر سربار کارخانه تقسیم می شود.
در بسیاری از صنایع که از هزینه یابی مرحله ای استفاده می شود، کلیه مواد مورد نیاز در اولین دایره تولیدی مصرف می گردد. در این مبحث نیز فرض بر اعمال چنین روشی است. مگر آنکه خلاف این موضوع تصریح شود.

بنابراین ۰۰۰/۴ واحد کالای در جریان ساخت پایان دوره از لحاظ مواد ۱۰۰% تکمیل می باشد.
طبق بررسیهای انجام شده توسط سرپرستان دایره مخلوط کردن ، کالای در جریان ساخت پایان دوره از نظر کار و سربار ۵۰% می باشد. بنابراین موجودی کالای در جریان ساخت پایان دوره از محافظ مواد معادل ۰۰۰/۴ واحد و از لحاظ کار و سربار معادل ۰۰۰/۲ واحد کالای ساخته شده می باشد.

کارخانه سازنده محصولات شیمایی
دایره مخلوط کردن
گزارش هزینه تولید برای فروردین ماه ۱ × ۱۳
جدول مقداری تولید واحد واحد

واحدهائی که طی دوره اقدام به تولید آنها شده است. ۰۰۰/۵۰
واحدهای انتقالی به دایره بعد
کالای در جریان ساخت ( مواد ۱۰۰% کار و سربار ۵۰% تکمیل ) ۰۰۰/۴۵
۰۰۰/۴
۰۰۰/۱

هزینه کل – ریال هزینه یک واحد – ریال
هزینه منظور شده به حساب دایره
هزینه های اضافه شده در این دایره
مواد ۵۰۰/۲۴ ۵۰/۰
دستمزد ۱۴۰/۲۹ ۶۲/۰
سربار کارخانه ص ۲۰۰/۲۸
۸۴۰/۸۱ ۶۰/۰
۷۲/۱
نحوه تخصیص هزینه های دایره
انتقالی به دایره بعد ( ۷۲/۱ × ۰۰۰/۴۵) ۴۰۰/۷۷
کالای در جریان ساخت پایان دوره :
مواد (۵/۰ × ۰۰۰/۴) ۰۰۰/۲
دستمزد
۲۴۰/۱
سربار کارخانه
۲۰۰/۱
سایر محاسبات ۴۴۰/۴
معادل آحاد تکمیل شده ۸۴۰/۸۱
مواد – واحد ۰۰۰/۴۹=۰۰۰/۴+۰۰۰/۴۵
دستمزد دو سربار کارخانه – واحد ۰۰۰/۴۷= + ۰۰۰/۴۵
محاسبه هزینه مواد ، دستمزد و سربار کارخانه یک واحد:
مواد – ریال ۵۰/۰=

دستمزد – ریال

سربار کارخانه – ریال

بهای تمام شده یک واحد کالای ساخته شده :
گزارش هزینه تولید هر دایره بهای تمام شده واحدهای انتقالی از آن دایره به دایره بعد نشان می دهد. بهای تمام شده یک واحد کالای ساخته شده در آخرین دایره بیانگر بهای تمام شده یک واحد کالای تکمیل شده برای دوره مربوطه است.

گزارش هزینه تولید دایره مخلوط کردن نمایشگر هزینه مواد به مبلغ ۵۰۰/۲۴ ریال ، هزینه دستمزد به مبلغ ۱۴۰/۲۹ ریال و هزینه سربار کارخانه به مبلغ ۲۰۰/۲۸ ریال می باشد هزینه مواد به مبلغ ۵۰۰/۲۴ ریال برای تکمیل کردن ۰۰۰/۴۹ واحد کافی می باشد ( ۰۰۰/۴۵ واحد انتقالی به دایره بعد و ۰۰۰/۴ واحد کالای در جریان ساخت که از نظر مواد ۱۰۰% تکمیل می باشد).

طبق محسابات انجام شده در صفحه ۱۳ هزینه مواد به کار رفته در یک واحد کالای ساخته شده ۵۰/۰ ریال می باشد. . عملیاتی مشابه آنچه که در فوق ذکر شد باید جهت تعیین هزینه دستمزد و سربار کارخانه به کار رفته در یک واحد کالای ساخته شده صورت گیرد. بنابراین ۰۰۰/۲ واحد ، معادل آحاد تکمیل شده کالای در جریان ساخت ، با ۰۰۰/۴۵ واحد کالای تکمیل شده انتقالی جمع می گردد و سپس هزینه دستمزد و سربار کارخانه به ترتیب بر ۰۰۰/۴۷ واحد تقسیم می شود. یعنی ترتیب بهای تمام شده یک واحد کالای ساخته شده در دایره مخلوط کردن بالغ بر ۷۲/۱ ریال خواهد شد ( ۵۰/۰ ریال مواد ، ۶۲/۰ ریال دستمزد و ۶۰/۰ ریال سربار کارخانه ) مبلغ ۷۲/۱ ریال هزینه ای است که دایره مخلوط کردن برای تولید یک واحد کالا متحمل می شود. از آنجائیکه کالاهای در جریان ساخت پایان دوره از لحاظ مواد دستمزد و سربار کارخانه در درجات مختلف تکمیل قرار دارند ، لذا نمی توان بهای تمام شده یک واحد کالای ساخته شده ( ۷۲/۱ ریال ) را از طریق تقسیم ۸۴۰/۸۱ ریال بر یک عدد به عنوان معادل آحاد تکمیل شده بدست آورد.

انتقال هزینه های دایره :
در گزارش هزینه تولید دایره مخلوط کردن ، قسمتی تحت عنوان « هزینه های منظور شده به حساب دایره » وجود دارد که جمع هزینه های دایره را به مبلغ ۸۴۰/۸۱ ریال نشان می دهد.
قسمت بعدی گزارش ، هزینه های انتقالی مربوط به ۰۰۰/۴۵ واحد کالای ساخته شده و انتقالی به دایره بعد را به مبلغ ۴۰۰/۷۷ ریال ( ۷۲/۱ × ۰۰۰/۴۵ ) نشان می دهد ، مبلغ ۴۴۰/۴ ریال ( ۴۰۰/۷۷-۸۴۰/۸۱) بیانگر بهای تمام شده کالای در جریان ساخت پایان دوره می باشد.

رقم موجودی کالای در جریان ساخت پایان دوره باید به تفکیک عوامل تشکیل دهنده آن یعنی مواد ، کار و سربار کارخانه نشان داده شود. هر یک از این عوامل به آسانی قابل محاسبه می باشد. هزینه مواد در جریان ساخت از حاصل ضرب تعداد کالاهای در جریان ساخت ( ۰۰۰/۴ واحد ) و هزینه مواد مصرف شده در تولید یک واحد ( ۵۰/۰ ریال ) بدست می آید(۵۰/۰ × ۰۰۰/۴ )، هزینه کار و سربار کارخانه در جریان ساخت نیز به همین ترتیب محاسبه می گردد با این تفاوت که تعداد ۰۰۰/۴ واحد کالای در جریان ساخت پایان دوره از نظر دستمزد و سربار کارخانه فقط ۵۰% تکمیل گردیده است.

بنابراین هزینه دستمزد در جریان ساخت ۲۴۰/۱ ریال ( ۶۲/۰ × ۰۰۰/۲) و هزینه سربار کارخانه د رجریان ساخت ۲۰۰/۱ ریال ( ۶۰/۰ × ۰۰۰/۲) می‌باشد.
ضایعات:

مراحل عمل مداوم و پیوسته ، امکان وقوع ضایعاتی از قبیل تبخیر ، آب رفتگی و صدمه دیدن را افزایش می دهد مدیریت واحد تجاری علاوه بر دریافت اطلاعاتی در مورد تعداد کالاهای ساخته شده ، در جریان ساخت و ضایعات ، مایل به دریافت گزارشات مستمر مربوط به مقایسه نتایج واقعی و پیش بینی شده نیز می باشد، از جمله اطلاعاتی که در اینگونه گزارشات ضمیمه می گردد مقایسه محصولاتی که تولید آنها در دایره مورد نظر آغاز گردیده با مقادیر گزارش شده به عنوان واحدهای ساخته شده و ضایعات می باشد، یکی از روشهای مورد استفاده برای انجام این مقایسه ، تعیین بازده تولید است. این «بازده » به ترتیب زیر محاسبه می شود:

نرخ بازده که بدین ترتیب محاسبه می شود یکی از ابزارهای مهم کنترل مصرف مواد است.
بازده های پایین تر از حد عادی ، مقیاسهای سنجش عدم کارآئی بوده و در پاره ای از اوقات جهت محاسبه واحدهای ضایع شده مورد استفاده قرار می گیرد.
اندازه گیری صحیح کالاهای تکمیل شده و تعیین دقیق ضایعات بطور غیر قابل انکاری با روشهای کنترل کیفیت در ارتباط می باشد. برای محاسبه بهای تمام شده کالاهای ساخته غالباً از اطلاعات ارسالی توسط قیمت کنترل کیفیت استفاده می شود.

ضایعات در اولین دایره:
از آنجائیکه واحدهای ضایع شده باعث کاهش تعداد کالاهای تولید شده می‌شود.
بنابراین هزینه کل ، روی تعداد کالاهای کمتری سرشکن شد که این موضوع به نوبه خود باعث افزایش بهای تمام شده یک واحد کالای ساخته شده می گردد. بنابراین ضایعات دایره مخلوط کردن به میزان ۰۰۰/۱ واحد موجب افزایش هزینه های مواد ، دستمزد و سربار کارخانه به کار رفته در تولید واحد کالای ساخته شده می گردد. در صورت عم وقوع ضایعات در دایره مخلوط کردن ،معادل آحاد تکمیل شده برای مواد خام ۰۰۰/۵۰ واحد و برای کار و سربار کارخانه ۰۰۰/۴۸ واحد می بود و نتیجتاً هزینه مواد به کار رفته در تولید یک واحد، به جای ۵۰/۰ ریال ، مبلغ ۴۹/۰ ریال وهزینه دستمزد ۶۲/۰ ریال ، مبلغ ۶۰۷/۰ ریال و هزینه سربار کارخانه به جای ۶۰/۰ ریال ، مبلغ ۵۸۸/۰ ریال می گردید. ضایعات دایره مخلوط کردن صرفاً موجب افزایش بهای تمام شده واحدهای سالم باقی مانده می شود.

دایره تصفیه :
دایره مخلوط کردن ۰۰۰/۴۵ واحد کالا را برای انجام سایر عملیات تولیدی ، به دایره تصفیه منتقل کرده است و قبل از انتقال این واحدها به دایره تکمیل وبسته بندی ( سومین دایره تولیدی)، در دایره تصفیه مقداری کار و سربار خانه جهت کاملتر نمودن آنها صرف می گردد. هزینه های انجام شده در دایره تصفیه باعث افزایش بهای تمام شده یک واحد کالای ساخته شده دایره و همچنین باعث افزایش بهای تمام شده یک واحد کالای ساخته شده بطور کلی می شود.
گزارش هزینه تولید دایره تصفیه که اما در صفحه ۱۸ ارائه شده است. در چند مورد با گزارش هزینه تولید دایره مخلوط کردن اختلاف دارد. از آنجائیکه گزارش هزینه تولید دایره تصفیه مستلزم انجام تصفیه مستلزم انجام محاسبات و انعکاس اطلاعاتی بیشتری است لذا در گزارش هزینه تولید این دایره فضای مناسبی برای این منظور در نظر گرفته شده است. اطلاعات و محلسبات مذکور عبارتند از:

(۱) هزینه های انتقای از دایره قبل
(۲) تعدیل بهای تمام شده یک واحد کالای ساخته شده دایر قبل به خاطر واحدهای ضایع شده طی عملیات دایره تصفیه
(۳) محاسبه سهمی از هزینه های انتقالی دایره قبل که باید در بهای تمام شده موجودی کالای در جریان ساخت پایان این دوره این دایره منظور گردد.
جدول مقداری گزارش هزینه تولید دایره تصفیه ، وضعیت ۰۰۰/۴۵ واحد محصول دریافتی از دایره قبل را به شرح زیر نشان می دهد:
الف ) ۰۰۰/۴۰ واحد انتقالی به دایره تکمیل و بسته بندی

ب) ۰۰۰/۳ واحد کالای در جریان ساخت پایان دوره
ج) ۰۰۰/۲ واحد ضایعات طی عملیات
تجزیه و تحلیل کالاهای در جریان ساخت پایان دوره در این دایره نشان می دهد که کالای مزبور از نظر کار و سربار ، تکمیل است. هزینه دستمزد و سربار کارخانه برای تکمیل یک واحد در دایره تصفیه به ترتیب ۹۱/۰ و ۸۰/۰ ریال می باشد. به عبارت دیگر مبلغ ۳۱۰/۳۷ ریال هزینه دستمزد برای تکمیل ۰۰۰/۴۰ واحد کالای ساخته شده و همچنین معادل تکمیل ۰۰۰/۱ واحد از ۰۰۰/۳ واحد کالای در جریان ساخت پایان دوره پرداخت گردیده است. بنابراین معادل آحاد تکمیل شده از نظر دستمزد۰۰۰/۴۱ واحد ( ۰۰۰/۱+۰۰۰/۴۰) می باشد و بدین ترتیب هزینه دستمزد معادل هر واحد کالای ساخته شده به مبلغ ۹۱/۰ ریال و هزینه سربار کارخانه معادل هر واحد کالای ساخته شده به مبلغ ۸۰/۰ ریال محاسبه می گردد.

دایره تصفیه علاوه بر مسئولیت محاسبه هزینه های دستمزد و سربار کارخانه صرف شده در دایره خود ، مسئولیت هزینه های انتقالی از دایره قبل زا نیز به عهده دارد. در گزارش هزینه تولید دایره تصفیه ، هزینه های انتقالی از دایره مخلوط کردن ، تحت عنوان « هزینه های انتقالی از دایره قبل » و بلافاصله قبل از عنوان « هزینه های اضافه شده در این دایره » درج می گردد. هزینه های انتقالی به دایره تصفیه ۴۰۰/۷۷ ریال می باشد که هنگام انتقال آنها به دایره تصفیه ، ثبت زیر در دفتر روزنامه به عمل می‌آید.
کالای در جریان ساخت – دایره تصفیه ۴۰۰/۷۷
کالای در جریان ساخت- دایره مخلوط کردن ۴۰۰ /۷۷

حساب کالای در جریان ساخت دایره تصفیه بابت هزینه های انتقالی از دایره مخلوط کردن به مبلغ ۴۰۰/۷۷ ریال و همچنین هزینه دستمزد و سربار کارخانه واقع شده در دایره تصفیه به مبلغ ۱۱۰/۷۰ ریال ، بدهکار می گردد.

کارخانه سازنده محصولات شیمایی
دایره تصفیه
گزارش هزینه تولید برای فروردین ماه ۱ × ۱۳
جدول مقداری تولید واحد واحد
واحدهای انتقالی از دایره قبل ۰۰۰/۴۵
واحدهای انتقالی به دایره بعد ۰۰۰/۴۰
کالای در جریان ساخت ( کار و سربار کارخانه تکمیل )
۰۰۰/۲
ضایعات ۰۰۰/۲
هزینه های منظور شده به حساب دایره ۰۰۰/۴۵
هزینه های انتقالی از دایره قبل : هزینه کل – ریال هزینه یک واحد – ریال
انتقال به دایره ماه ( ۰۰۰/۴۵ واحد ) ۴۰۰/۷۷ ۷۲/۱
هزینه های اضافه شده در این دایره :
دستمزد ۲۱۰/۲۷ ۹۱/۰
سربار کارخانه ۸۰۰/۳۲ ۸۰/۰
جمع هزینه های اضافه شده ۱۱۰/۷۰ ۷۱/۱
تعدیل بابت واحدهای ضایع شده —– ۰۸/۰
جمع هزینه های قابل تخصیص ۵۱۰/۱۴۷ ۵۱/۳
نحوه تخصیص هزینه های دایره ۴۰۰/۱۴۰
انتقال به دایره بعد ( ۵۱/۳ × ۰۰۰/۴۰)
کالای در جریان ساخت پایان دوره :
هزینه تعدیل شده دایره قبل (۰۸/۰ + ۷۲/۱)۰۰۰/۳ ۴۰۰/۵
دستمزد (۹۱/۰ × × ۰۰۰/۳) ۹۱۰
سربار کارخانه (۸۰/۰ × × ۰۰۰/۳) ۸۰۰ ۱۱۰/۷
جمع هزینه های تخصصی یافته ۵۱۰/۱۴۷
سایر محاسبات :
معادل آحاد تکمیل شده :
دستمزد – واحد ۰۰۰/۴۱= + ۰۰۰/۴۰

سربار کارخانه – واحد ۰۰۰/۴۱= + ۰۰۰/۴۰
محاسبه هزینه دستمزد و سربار کارخانه یک واحد
دستمزد – ریال

سربار کارخانه – ریال

روش های محاسبه مبلغ تعدیل یک واحد بابت ضایعات
همانطور که مشاهده می شود نتیجه روش اول روش دوم

حاصله از هر دو روش یکسان می باشد. ۸۰/۰=۷۲/۱-۸۰/۱

وقوع ضایعات در دوایری غیر از دایره اول:
بهای تمام شده یک واحد از کالای انتقالی از دایره مخلوط کردن (۰۰۰/۴۵ واحد) به دایره تصفیه برابر با ۷۲/۱ ریال بوده است. ولی از آنجائیکه ۰۰۰/۲ واحد از این محصولات طی عملیات تولیدی دایره تصفیه صنایع شده است. لذا بهی تمام شده یک واحد کالای انتقالی(۷۲/۱ریال) لزوماً باید تعدیل گردد. جمع هزینه های انتقالی به دایر تصفیه به همان مبلغ ۴۰۰/۷۷ ریال ثابت می ماند واکنون این جمع هزینه باید توسط ۰۰۰/۴۳ واحد محصول ساخته شده جذب گردد. ضایع شدن ۰۰۰/۲ واحد در دایره تصفیه باعث می شود که بهای تمام شده یک واحد کالای انتقالی به مبلغ ۰۸/۰ ریال افزایش یابد.
بهای تمام شده واحدهای ضایع شده را می توان به دو روش محاسبه کرد:
روش اول:
در این روش ، بهای تمام شده جدیدی برای یک واحد کالای ساخته شده دایره قبل محاسبه می شود و به منظور محاسبه هزینه ضایعات برای معادل یک واحد کالای تکمیل شده ، بهای تمام شده قبلی یک واحد کالای انتقالی دایره قبل از بهای تمام شده تعدیل شده آن کسر می گردد.
به التفاوت این دو عدد بیانگر هزینه اضافی ناشی از واحدهای ضایع شده است، بهای تمام شده جدید برای یک واحد کالای انتقالی از دایره قبل ، از تقسیم جمع هزینه های انتقالی به دایره ( ۴۰۰/۷۷ ریال ) بر واحدهای سالم باقیمانده(۰۰۰/۴۳=۰۰۰/۲-۰۰۰/۴۵) محاسبه می گردد. بهای تمام شده قبلی یک واحد کالای ساخته شده ( ۷۲/۱ ریال ) از بهای تمام شده تعدیل شده آن که ۸۰/۱ ریال است کسر می گردد. تا عنوان تعدیل به مبلغ ( ۰۸/۰ ریال ) محاسبه شود.
روش دوم:

در این روش سهم واحدهای ضایع شده از جمع هزینه ها مشخص گردید و سپس این هزینه به محصولات سالم باقی مانده تسهیم می شود، جمع هزینه هائی که قبلاً توسط واحدهای ضایع شده جذب گردیده است ، ۴۴۰/۳ ریال می باشد که این رقم از حاصلضرب ۰۰۰/۲ واحد ضایع شده در بهای تمام شده یک واحد کالای ساخته شده ( ۷۲/۱) محاسبه می گردد. اکنون محاسبه می گردد. اکنون مبلغ ۴۴۰/۳ ریال باید توسط واحدهای سالم باقیمانده جذب گردد. در اینصورت یک هزینه اضافی دیگر به مبلغ ۰۸/۰ ریال باید به هر یک از محصولات سالم باقی مانده اضافه شود که این مبلغ از تقسیم ۴۴۰/۳ ریال به ۰۰۰/۴۳ واحد محصول سالم باقیمانده به دست می آید.

این تعدیل هزینه ، در گزارش هزینه تولید تحت عنوان « تعدیل بابت واحدهای ضایع شده » نشان داده می شود. لازم به تذکر است که جمع هزینه های اضافه شده در زیر تصفیه برای یک واحد ( ۷۱/۱ ریال ) نیاز به تعدیل تمام شده یک واحد کالای ساخته شده آن دایره جذب گردیده‌اند(معادل آحاد تکمیل شده به جای ۰۰۰/۴۳ واحد ، ۰۰۰/۴۱ واحد در نظر گرفته شده است ). بهای تمام شده قبلی یک واحد کالای انتقالی از دایره قبل و همچنین تعدیل بابت واحدهای ضایع شد با یکدیگر جمع می شود تا بهای تمام شده یک واحد کالای ساخته شده در پایان عملیات دایره تصفیه حاصل گردد. هزینه های تشکیل دهنده بهای تمام شده یک واحد کالای ساخته شده عبارتند از ۷۲/۱ ریال بهای تمام شده یک واحد محصول انتقالی از دایره قبل ، ۷۱/۱ ریال هزینه های اضافی شده در دایره تصفیه برای هر واحد و ۰۸/۰ ریال هزینه ضایعات مربوط به هر واحد که جمعاً برابر ۵۱/۳ ریال می شود.

ضایعات ممکن است در اثر عواملی ار قبیل ، تبخیر ، آب رفتگی، نایابی مواد خام و یا عدم مهارت کارگران ایجاد شود. در بسیاری اوقات ماهیت عملیات تولیدی بنحوی است که جلوگیری از وقوع ضایعات غیر ممکن می باشد. به عبارت دیگر تعدادی از محصولات به صورت عادی در جریان عملیات تولیدی ضایع می گردند. در روش معمول حسابداری ، ضایعات عادی به صورت یک هزینه جداگانه نشان داده نمی شود بلکه هزینه اینگونه ضایعات روی واحدهای سالم تولید شده تسهیم می گردد و در این حالت ثبتی از بابت ضایعات عادی صورت نمی گیرد. اگر ضایعات حاصله در نتیجه عدم مهارت کارگران و یا به صورتهای غیر عادی دیگر اتفاق افتد. لازم است هزینه اینگونه ضایعات در حسابی تحت عنوانن « ضایعات غیر عادی » ثبت شود

.
ضایعات ممکن است در ابتدای عملیات طی عملیات و یا در پایان عملیات تولیدی یک دایره واقع شوند. برای سهولت کار فرض می شود محصولاتی که در ابندای عملیات و یا طی عملیات ضایع شده اند. هرگز در جریان عملیات تولیدی وارد نگردیده اند. به عبارت دیگر هیچگونه هزینه ای در آن دایره خاص صرف آنها نگردیده است. در ارتباط با ضایعات ایجاد شده در دایره مخلوط کردن و تصفیه نیز چنین فرضی اعمال شده است و همانطوری که مشاهده گردید. هزینه اینگونه ضایعات روی واحدهای انتقالی و همچنین کالاهای در جریان ساخت پایان دوره سرکش گردیده است. اما اگر ضایعات در پایان عملیات یک دایره ایجاد شود و سیستم هزینه یابی نیز با توجه به این موضوع طرح ریزی شده باشد ، بگیرد.

در این صورت هزینه ضایعات صرفاً به واحدهای تکمیل شده سرکش می گردد و هیچگونه سهمی از این هزینه به کالاهای در جریان ساخت پایان دوره تعلق خواهد گرفت. اگر ضایعات حاصله ( ۰۰۰/۲ واحد) در دایره تصفیه ، در نتیجه نایات بودن موادی بود که در پایان عملیات تولیدی این دایره توسط قسمت کنترل کیفیت کشف کی شد. در این صورت هزینه ضایعات فقط به ۰۰۰/۴۰ واحد کالای تکمیل شده سرکش و گزارش هزینه تولید این دایره به شرح صفحه ارائه می شد.

مقایسه بین دو گزارش هزینه تولید دایره تصفیه از لحاظ بهای تمام شده واحدهای انتقالی و موجودی کالای در جریان ساخت در صفحه ۲۱ نشان داده می شود:
بهای تمام شده واحدهای انتقالی : بهای تمام شده کالای در جریان ساخت:
ریال ریال
در حالتی که ضایعات در ابتدای
عملیات واقع شود ۰۰۰/۱۴۰ در حالنی که ضایعات در ابتدای
عملیات واقع شده ۱۱۰/۷
در حالتی که ضایعات در پایان
عملیات واقع شود ۷۲۰/۱۴۰ در حالتی که ضایعات در پایان
عملیات واقع شود ۷۹۰/۶
افزایش ۳۲۰ کاهش ۳۲۰
در صورتیکه هزینه ضایعات به عنوان هزینه دوره جاری تلقی شده باشد(مشابه در مورد ضایعات غیر عادی صادق است) ، محاسبات را می‌توان بدون در نظر گرفتن زمان وقوع ضایعات و به شرح زیر انجام داد:
ریال (۱)
انتقال به دایره بعد ( ۳۵/۳ × ۰۰۰/۴۰) ۰۲۰/۱۳۴
انتقال به حساب هزینه ضایعات(۱۶۷۵ × ۰۰۰/۲۰) ۷۰۰/۶
۷۲۰/۱۴۰

(۱) ۰۰۰/۱۳۴ = ۳۵/۳ × ۰۰۰/۴۰ جهت سهولت عمل و جلوگیری از اختلاف ناشی از وجود اعشار بهای تمام شده واحدهای انتقالی به شرح زیر محاسبه گردیده است:
۰۲۰/۱۳۴=(۷۰۰/۶+۷۹۰/۶)-۵۱۰/۱۴۷

کارخانه سازنده محصولات شیمیایی
دایره تصفیه
گزارش هزینه تولید برای فروردین ماه ۱ × ۱۳
جدول مقداری تولید واحد واحد
واحدهای انتقالی از دایره قبل ۰۰۰/۴۵
واحدهای انتقالی به دایره بعد ۰۰۰/۲۰
کالای در جریان ساخت ( کار و سربار تکمیل ) ۰۰۰/۳
۰۰۰/۲
ضایعات ( در پایان عملیات)

هزینه های منظور شده به حساب دایر ۰۰۰/۴۵
هزینه های انتقالی از دایره قبل : هزینه کل – ریال هزینه یک واحد – ریال
انتقال به دایره طی ماه ( ۰۰۰/۴۵ واحد ) ۴۰۰/۷۷ ۷۲/۱
هزینه های اضافه شده در این دایره :
دستمزد ۳۱۰/۳۷ ۸۷/۰
سربار کارخانه ۸۰۰/۳۲ ۷۶/۰
۱۱۰/۷۰ ۶۳/۱
جمع هزینه های اضافه شده
جمع هزینه های فایل تخصیص ۵۱۰/۱۴۷ ۳۵/۳
نحوه تخصیص هزینه های دایره
انتقالی به دایره بعد ( ۰۱۶۷۵+۳۵/۳) × ۰۰۰/۴۰ (۲) ۷۲۰/۱۴۰
کالای در جریان ساخت پایان دوره :
هزینه تعدیل شده دایره قبل ( ۷۲/۱ × ۰۰۰/۳) ۱۶۰/۵
دستمزد ( ۸۷/۰ × × ۰۰۰/۳)
۷۸۰
سربار کارخانه (۷۶/۰ × × ۰۰۰/۳)
۷۶۰ ۷۹۰/۶
۵۱۰/۱۴۷
سایر محاسبات
معادل آحاد تکمیل شده: ۰۰۰/۴۳ = ۰۰۰/۲ + +۰۰۰/۴۰
دستمزد – واحد ۰۰۰/۴۳ = ۰۰۰/۲ + +۰۰۰/۴۰
سربار کارخانه – واحد
محاسبه هزینه دستمزد و سربار کارخانه یک واحد
دستمزد – ریال ۸۷/۰=
سربار کارخانه – ریال
هزینه محصولات ضایع شده ۷۰۰/۶ = ۳۵/۳ × ۰۰۰/۲
هزینه ضایعات در یک واحد کالای تکمیل شده
بهای تمام شده یک واحد کالای تکمیل شده ۵۱۷۵/۳=۱۶۷۵/۰+۳۵/۳

(۲) ۷۰۰/۱۴۰ = ۵۱۷۵ × ۰۰۰/۴۰ که جهت سهولت عمل و جلوگیری از اختلاف ناشی از وجود اعشار ، هزینه انتقالی زیر محاسبه گردیده است: ۷۲۰/۱۴۰=۷۹۰/۶ = ۵۱۰/۱۴۷
انتقال هزینه های دایره تصفیه:

گزارش هزینه تولید که در صفحه ۱۸ ارائه شد. بیانگر هزینه کل به مبلغ ۵۱۰/۱۴۷ ریال می باشد. دایره تصفیه ۰۰۰/۴۰ واحد محصول را تکمیل و به دایره تکمیل و بسته بندی ارسال کرده است. بهای تمام شده واحدهای انتقالی ۴۰۰/۱۴۰ ریال ( ۵۱/۳ × ۰۰۰/۴۰) است. ما به التفاوت هزینه کل و هزینه های انتقالی ( ۴/۱۴۰-۵۱۰/۱۴۷) مبین بهای تمام شده کالای در جریان ساخت پایان دوره است. بهای تمام شده کالای در جریان ساخت پایان دوره باید به تفکیک عوامل هزینه نشان داده شود. در محاسبه بهای تمام شده کالای در جریان ساخت پایان دوره هر دایره ( عیر از دایره اول )، هزینه های انتقالی از دایره قبل نیز باید منظور گردد.

کالاهای در جریان ساخت پایان دوره تصفیه ، واحدهائی هستند که در دایره مخلوط کردن کاملاً تکمیل شده اند و بهای تمام شده هر واحد آنها ۷۲/۱ ریال بوده که پس از اصلاح هر واحد به میزان ۰۸/۰ ریال بابت واحدهای ضایع شده ، بهای تمام شده اصلاحی بالغ بر ۸۰/۱ ریال گردید. بنابراین بهای تمام شده ۰۰۰/۳ واحد کالای در جریان ساخت از لحاظ دایره مخلوط کردن ۴۰۰/۵ ریال ( ۸۰/۱ × ۰۰۰/۳ ) می باشد . به علت عدم ارتباط مبلغ ۴۰۰/۵ ریال با عملیات دایره تصفیه نیازی به ارائه اجرا آن در گزارش هزینه تولید این دایره نمی باشد ولی از آنجائیکه در گزارش هزینه تولید این مبلغ بخشی از بهای تمام شده کالای در جریان ساخت پایان دوره دایره تصفیه می باشد لذا در گزارش مزبور به شکل یک رقم جداگانه نشان داده می شود.

سایر هزینه های اضافه شده توسط دایره تصفیه از قبیل هزینه مواد ( در صورت وجود ) دستمزد و سربار کارخانه به صورت جداگانه نشان داده خواهد شد که از جمع هزینه های فوق الذکر ، بهای تمام شده کالای در جریان ساخت پایان دوره بدست می آید.

در دایره تصفیه هیچگونه مواد کمکی اضافه نشده است. بنابراین کالای در جریان ساخت پایان دوره دارای هیچگونه مواد در جریان ساخت نمی باشد. ولی هزینه های دستمزد و سربار کارخانه به میزانی که در گزارش هزینه تولید این دایره نشان داده شده واقع گردیده است. تجزیه و تحلیل کالای در جریان ساخت پایان دوره نشان می دهد که کار و سربار کارخانه صرف شده برای تکمیل ۰۰۰/۱ واحد محصول کافی بوده است و بدین ترتیب هزینه دستمزد در جریان ساخت ۹۱۰ ریال ( ۹۱/۰ × ۰۰۰/۱ ) و هزینه سربار کارخانه در جریان ساخت ۸۰۰ ریال ( ۸۰/۰ × ۰۰۰/۱ ) می باشد. بنابراین جمع هزینه ۰۰۰/۳ واحد کالای در جریان ساخت پایان دوره بالغ بر ۱۱۰/۷ ریال ( ۸۰۰+۹۱۰+۴۰۰/۵) می باشد که از جمع این هزینه با هزینه انتقالی به دایره تکمیل و بسته بندی به مبلغ ۴۰۰/۱۴۰ ریال ، هزینه کل منظور شده به حساب دایره تصفیه بالغ بر ۵۱۰/۱۴۷ ریال می شود.
دایره تکمیل و بسته بندی:

گزارش هزینه تولید دایره تکمیل و بسته بندی ، سومین دایره تولیدی کارخانه سازنده محصولات شیمایی در صفحه ۲۳ ارائه شده است و بهای تمام شده یک واحد کالای ساخته شده با استفاده از روشهایی که قبلاً در گزارش هزینه تولید دایره تصفیه مورد بحث قرار گرفت. محاسبه می گردد. واحدهای تکمیل شده توسط دایره تکمیل و بسته بندی ، به انبار کالای ساخته شده منتقل می گردد. بنابراین در گزارش هزینه تولید دایره تکمیل و بسته بندی، به جای عبارت« انتقال به دایره بعد) از عبارت جدید « انتقال به انبار کالای ساخته شده» استفاده شده است.

ثبت روزنامه انتقال هزینه های دایره تصفیه به دایره تکمیل و بسته بندی به شرح زیر می باشد:
کالای در جریان ساخت – دایره تکمیل و بسته بندی ۴۰۰/۱۴۰
کالای در جریان ساخت – دایره تصفیه ۴۰۰/۱۴۰
ثبت روزنامه انتقال کالای ساخته شده دایره تکمیل و بسته بندی به انبار کالای ساخته شده به شرح زیر می باشد:
انبار کالای ساخته شده ۷۵۰/۱۷۶
کالای در جریان ساخت – دایره تکمیل و بسته بندی ۷۵۰/۱۷۶

در صورتیکه سیستم هزینه یابی واحد تجاری به نحوی طرح ریزی شده باشد که برای کالاهای ساخته شده هر دایره تولیدی ، یک انبار کالای ساخته شده در نظر گرفته شود ، در این صورت کالاهای ساخته شده هر دایره قبل از انتقال به دایره بعد باید ابتدا به انبار کالای ساخته شده دایره مربوطه منتقل و سپس تعداد واحدهای مورد نیاز برای ورود به دایره تولیدی بعد ، از انبار کالای ساخته شده دایره مزبور صادر گردد. در این روش نیز مانند روشهای معمول صدور مواد از انبار باید روش قیمت گذاری مشخص گردد. برای مثال، در صورتیکه جهت دایره تصفیه انبار کالای ساخته شده در نظر گرفته شود، ثبت روزنامه فوق به شرح زیر خواهد بود.

انبار کالای ساخته شده – دایره تصفیه ۷۵۰/۱۷۶
کالای در جریان ساخت – دایره تصفیه ۷۵۰/۱۷۶
کالای در جریان ساخت – دایره تکمیل و بسته بندی ۷۵۰/۱۷۶
انبار کالای ساخته شده – دایره تصفیه ۷۵۰/۱۷۶

موضوع استفاده از روشهای قیمت گذاری زمانی مطرح می گردد که از انبار کالای ساخته شده هر دایره موجودی کالای ابتدا و پایان دوره وجود داشته باشد.
گزارشات هزینه تولید دوایر مخلوط کردن ، تصفیه و تکمیل و بسته بندی قبلاً به طور جداگانه تهیه و مورد بحث قرار گرفته اند. غالباً اینگونه گزارشان برای یک دوره خاص با یکدیگر تلفیق می شوند تا فعالیتهای تولیدی آن دوره را به طور خلاصه نشان دهند. گزارش تلفیقی دوایر مختلف کارخانه سازنده محصولات شیمایی در صفحه تبخیر ارائه شده است.

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
wordقابل ویرایش - قیمت 4700 تومان در 98 صفحه
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد