بخشی از مقاله
خلاصه.
منابع آب شیرین در هر کشور محدود و بهربرداری از آن دراز مدت موجب کم آبی و یا بی آبی خواهد گردید در طی دهه های آینده ی آب منبع و عامل بحران برای حیات کشور های خشک و نیمه خشک خواهد بود تا آنجا که تنش های سیاسی بین کشور های همسایه بر سر استفاده از آب رودخانه ها و دریاچه ها و مخازن آبهای زیرزمینی بین الملل ممکن است تا سر حد جنگ هم پیش برود ضمن اینکهپروژه های آتی قطعاً با هزینه های بالاتری مواجه و دستیابی به آن مشکل تر خواهد بود.
ایران کشوری است که میانگین بارش سالانه در آن حدود 225 تا 250 میلیمتر می باشد و بدین ترتیب کمتر از یک سوم متوسط بارش های کره زمین را دریافت می کند. نظام ریزش نزولات جوی به نحوی است که توزیع زمانی و مکانی یکنواختی در کل کشور نداشته و بیشترین تقاضای آب در زمان وقوع کمترین بارندگی است. امروزه مسئله آب در بسیاری از مناطق جهان به ویژه ایران به یک بحران جدی تبدیل شده که این امر بازنگری مجدد در وضعیت و تعیین منابع بالقوه آب و برنامه ریزی در منابع آب را به عنوان یک ضرورت می طلبد. این مقاله با استفاده از مطالعات کتابخانه ای و مقالات به مطالعه وضعیت، علل و راهکارهای مقابله با بحران آب در ایران می پردازد.
مقدمه
یکی از معضلات قرن بیست و یکم که آینده زندگی بشر در این کره خاکی را به شدت مورد تهدید قرار می دهد معضل کمبود آب است منابع آب شیرین در جهان بسیار اندکند از%100 کل آب موجود در جهان %97/2 آب شور و غیر استفاده و تنها %2/8 آبها آب شیرین است در مورد آب شیرین نیز درصد ها به این صورت است %77/2از آبهای شیرین به صورت یخهای قطبی %22/4 به صورت سفره های آب زیرزمینی %/35 دردریاچه های آب شیرین %/01 نیز آب رودخانه %/04 نیز بخار موجود در جو می باشد.
منابع آب شیرین پراکنده هستند و به طور یکنواخت بین تمامی انسانها تقسیم نشده و متاسفانه سهم کشور ما از ایم منابع بسیار کم است که این بعلت قرار گرفتن کشور ما در اقلیم خشک جهان است میزان متوسط بارندگی سالانه در جهان حدود800mm است متوسط بارندگی ایران در طول سی سال اخیر تنها 251 میلیمتر گزارش شده است. این آمارها اهمیت حفظ منابع آب موجود را تا حدود زیادی نشان می دهد - صفائی، . - 1394 رشد جمعیت و توسعه شهرنشینی نیاز به تأمین آب شرب، بهداشت، امنیت غذایی، حفظ محیط زیست، آب کشاورزی، صنعتی و تجاری را افزایش داده است.
در نگرش جدید جهانی، آب کالایی اقتصادی- اجتماعی و به عنوان نیاز اولیه و حیاتی هر انسان محسوب می شود. هر چند آب یکی از منابع تجدید شونده به شمار می رود، اما مقدار و سرعت این فرآیند بسیار کند و طولانی است. با توجه به رشد بی رویه جمعیت، بالا رفتن سطح بهداشت و رفاه عمومی، سرانه منابع آبی تجدید شونده رو به کاهش می باشد. ایران کشوری است که میانگین بارش سالانه در آن حدود 225 تا 250 میلیمتر می باشد و بدین ترتیب کمتر از یک سوم متوسط بارش های کره زمین را دریافت می کند.
نظام ریزش نزولات جوی به نحوی است که توزیع زمانی و مکانی یکنواختی در کل کشور نداشته و بیشترین تقاضای آب در زمان وقوع کمترین بارندگی است. بانک جهانی در گزارشی در سال 2004 از کاهش سرانه آب قابل استحصال و از دست دادن کیفیت آن، استفاده ناکارآمد و راندمان پایین مصرف در بخشهای کشاورزی، صنعتی؛ شوری و زهدار شدن اراضی، وضعیت نامطلوب تعمیرات و نگهداری، محدودیت جبران هزینه ها و عدم هماهنگی بین سازمانهای ذیربط، به عنوان چالشهای پیش روی آب کشور نام برده است
از مجموع آب موجود در کره زمین بیش از 97/5 درصد آن شور است و برای رفع نیازهای اصلی انسانها قابل استفاده نیست. از 2/5 درصد باقیمانده حدود 90 درصد آن در دسترس نمی باشد. با این وجود این درصد ناچیز آب هم اگر به صورت یکنواخت در کره زمین توزیع می شد برای تأمین نیازهای انسانها کافی بود. با توجه به شرایط کنونی درکشورهای جهان سوم و رشد سریع جمعیت و شهرنشینی، افزایش مصرف در کشورهای توسعه یافته و تنشهای سیاسی در جهان از عوامل محدود کننده دسترسی به منابع آبی مناسب می باشد. به نحوی که این کمبود و عدم وجود منابع آبی مناسب و کافی در مشخص شد که میزان شاخص مدیریتی پایداری حوضه بسیار پایین است.
دلیل این امر کیفیت و کمیت پایین منابع آب در بخشهای مختلف جهان توسط سازمانهای معتبر بین المللی مختلف مانند: بانک جهانی، سازمان بهداشت جهانی و غیره تشخیص، تحلیل و هشدار داده شده است - بابازداده،. - 1386 بر اساس آماربرداری سال 1385جمعیت ایران حدود 70 میلیون نفر می باشد. ایران دارای مساحتی بالغ بر 165 میلیون هکتار است. بر اساس طرح جامع آب کشور کل بارندگی در سطح کشور به عنوان منبع اصلی آب معادل 413 میلیارد مترمکعب است. که حدود 93 میلیارد مترمکعب جریان سطحی، 25 میلیارد مترمکعب به سفره های آب زیرزمینی نفوذ می کند و باقیمانده آن از طریق تبخیر از دسترس خارج می شود.
در کنار آب حاصل از بارندگی 12 میلیارد مترمکعب از طریق رودخانه های مرزی وارد کشور می شود که کل منابع آب سطحی کشور در نهایت به 105 میلیارد مترمکعب می رسد. با در نظر گرفتن 25 میلیارد مترمکعب آب زیرزمینی قابل استفاده کل منابع آب در کشور 130 میلیارد مترمکعب بالغ می گردد
رشد جمعیت و توسعه شهرنشینی نیاز به تأمین آب شرب، بهداشت، امنیت غذایی، حفظ محیط زیست، آب کشاورزی، صنعتی و تجاری را افزایش داده است. در نگرش جدید جهانی، آب کالایی اقتصادی- اجتماعی و به عنوان نیاز اولیه و حیاتی هر انسان محسوب می شود. هر چند آب یکی از منابع تجدید شونده به شمار می رود، اما مقدار و سرعت این فرآیند بسیار کند و طولانی است. با توجه به رشد بی رویه جمعیت، بالا رفتن سطح بهداشت و رفاه عمومی، سرانه منابع آبی تجدید شونده رو به کاهش می باشد
بحران
عموماً حادثه عبارتست از واقعه طبیعی که ناشی از فعالیت های طبیعی یا انسانی بوده که در زمان و مکانی خاص می تواند موجب شود تمام جامعه یا بخشی از آن با خطر مواجه شده و یا از انجام وظایف عادی خود باز مانند که از جمله می توان به -1 ریزش چاه ها -2 معیوب شدن پمپها و تاسیسات آبرسانی -3 اتفاقات در خصوص جمع آوری -4 اتفاقات در خطوط آبرسانی -5 اتفاقات شبکه توزیع -6 حوادث خطوط انتقال برق و غیره -7 جنگ و شورش اجتماعی -8 سیل -9 زلزله -10 طوفان -11 گردباد -12 آتش فشان -13 فرونشست زمین -14 آتش سوزی -15 انفجار - 16 پیشروی آب دریا -17فرسایش -18 خشکسالی -19کمبود آّب -20 افت آبهای زیر زمینی
بررسی منابع در خصوص بحران آّب
بابازاده و سرائی تبریزی - - 1387 کنترل بحران آب با در نظر گرفتن مدیریت تقاضای آب و مدیریت ریسک در دشت گناباد را مورد بررسی قرار دادند. در دشت گناباد با استفاده از مدل PSR و استفاده از جداول و معادلات مربوطه
این منطقه، عدم توسعه یکپارچه منابع آب و شبکه آب و فاضلاب شهری و روستایی و همچنین توسعه ناصحیح و ناکافی نیروی انسانی متخصص در صنعت آب در این منطقه می باشد.
