بخشی از مقاله
چکیده
سازند آسماري از جمله بزرگترین مخازن هیدروکربوري در جنوب باختر ایران به شمار میآید که در یک سکوي کربناته کم ژرفا در حوضه زاگرس با سن الیگوسن-میوسن نهشته شده است. برش سطحی سیاخ واقع در جنوب غرب شیراز در ناحیه زاگرس چین خورده و فارس داخلی واقع شده است و ضخامتی بالغ بر 308 متر دارد. در این برش، میزان هوازدگی لایهها به سمت سطح بالایی سازند افزایش پیدا کرده و همچنین رنگ لایه ها روشنتر میشود.
فرایندهاي دیاژنزي مهم مؤثر بر این برش شامل انحلال، توسعه انواع تخلخل - بیندانهاي، دروندانهاي، فنسترال، قالبی، حفرهاي و شکستگی - ، دولومیتی شدن، سیمانی شدن و فشردگی می باشد که از این میان توسعه تخلخل، انحلال و دولومیتی شدن موجب افزایش کیفیت مخزنی و در مقابل سیمانی شدن و فشردگی باعث کاهش کیفیت مخزنی سازند آسماري در برش سیاخ گردیده است.
مقدمه :
سازند آسماري بخش مهمی از نهشتههاي سنوزوئیک - الیگومیوسن - در جنوب غرب ایران را تشکیل داده است و یکی از مخازن مهم خاورمیانه با حجم عظیمی از نفت و گاز است. این سازند بهطورکلی از سنگهاي آهکی پلتفرمی تشکیل یافته است
برش الگوي این سازند واقع در تنگ گلترش و متشکل از 314 متر سنگهاي کربناته است - مطیعی، . - 1374 سازند آسماري در خوزستان، لرستان و ناحیه فارس رخنمون دارد و از سمت شمال باختري تا خاك عراق و از جنوب تا عمان هم گسترش مییابد. بیشترین گسترش این سازند در فروافتادگی دزفول است، ولی به سمت ناحیه فارس نازك میشود
این سازند در شرق عراق، جنوب غرب لرستان و خوزستان بهطرف نواحی مرکزي فارس بر روي سازند شیلی پابده قرار دارد و در نواحی مرکزي فارس بهطور دگرشیب بر روي سازند دولومیتی جهرم و در قسمتهاي مرکزي و شمال شرق لرستان بر روي سازند دولومیتی شهبازان قرار میگیرد. در اکثر نواحی زاگرس، سازند آسماري با سازند انیدریتی گچساران پوشیده میشود، ولی در فارس داخلی سازند آواري-تبخیري رازك جایگزین سازند گچساران میشود
برش سیاخ از سازند آسماري در ناحیه زاگرس چینخورده و فارس داخلی واقعشده است. برش سطحی سیاخ در فاصله 40 کیلومتري جنوب غرب شهر شیراز رخنمون یافته است. مختصات قاعده این برش ل29 ˚ 33´ 10/8 عرض شمالی و ل52˚ 22´ 24/5 طول خاوري است
بر مبناي مطالعات صحرایی انجام یافته، ضخامت واقعی برش سیاخ 308 متر است و از نظر سنگشناسی شامل تناوبی از آهکهاي نازك لایه، متوسط لایه و به مقدار کم ضخیم لایه به رنگ کرم، خاکستري تا خاکستري روشن است که با توجه به ترکیب سنگشناسی، نوع چینهبندي و رنگ سطحی آنها به 13 واحد سنگی مختلف تفکیک گردید.
سنگ آهکهاي سازند آسماري در این برش بر روي لایههاي دولومیتی سازند جهرم قرار داشته و توسط واحد کنگلومرایی سازند رازك پوشیده میشود. در این توالی، محتواي فسیلی واحدهاي سنگی مختلف به سمت بالاي سازند بیشتر شده، رنگ آنها روشنتر میشود و شدت آثار هوازدگی افزایش مییابد. سن این توالی بر اساس مطالعات حبیبی - 1393 - ، الیگوسن - روپلین-چاتین - گزارش شده است. به منظور شناسایی دقیق واحدهاي سنگی گوناگون و فرایندهاي دیاژنزي موثر بر آن، تعداد 102 عدد مقطع نازك میکروسکوپی از نمونه هاي منتخب تهیه شده و مورد بررسی دقیق پتروگرافی قرار گرفت.
شکل :1 موقعیت جغرافیایی و راههاي دستیابی به منطقه مورد مطالعه.
بحث:
مطالعات پتروگرافی مقاطع نازك سازند آسماري منجر به شناسایی مجموعهاي از فرآیندهاي گوناگون دیاژنزي از جمله انحلال، سیمانی شدن، فشردگی، توسعه تخلخل - بهصورت بیندانهاي، دروندانهاي، شکستگی، فنسترال، قالبی و حفرهاي - و دولومیتی شدن گردید که این فرآیندها را بر اساس تاثیر آنها بر افزایش یا کاهش کیفیت مخزنی میتوان به شرح ذیل تقسیمبندي نمود:
الف - فرایندهاي مؤثر بر افزایش کیفیت مخزنی:
تخلخل: به طور کلی تخلخل بر اثر سیمانی شدن، فشردگی و انحلال فشاري از بین رفته یا کاهش مییابد و از طریق انحلال، دولومیتی شدن و ایجاد شکستگیهاي حاصل از تکتونیک توسعه مییابد. در بررسی انواع تخلخلهاي شناسایی شده در برش سیاخ از تقسیمبندي چوکت و پري جت،کذ y,هطب ف کصصأشپلاهض استفاده شده است. انواع تخلخلهاي موجود عبارتند از:
تخلخل فنسترال که حاصل فرایندهاي انقباض و انبساط، خروج گاز و هوا در منطقه جزر و مدي است - شکل - A2، تخلخل دروندانهاي که به علت از بین رفتن قسمتهاي ناپایدار درون آلوکم ها اسکلتی تشکیل میشود - شکل - B2، تخلخل بیندانهاي که در بین آلوکم هاي گوناگون غیراسکلتی و اسکلتی دیده میشود و به علت شسته شدن میکرایت زمینه و ایجاد فضاي خالی بین آلوکم ها به وجود آمده است - شکل - B2، تخلخل رشدي که بر اثر رشد موجودات چارچوب ساز مانند مرجان ایجاد میشود - شکل 2ه - ، تخلخل پناهگاهی که معمولاً در پناه ذرات بزرگتر تشکیل میشود - شکل 2خ - و تخلخل شکستگی که عموماً حاصل نیروهاي جهتدار تکتونیکی، انحلال و فروریزش - رحیم پور بناب، - 1389 میباشد
به طور کلی، تخلخلهاي شناسایی شده در این برش در قسمت زیرین سازند حفظشدگی بیشتري داشته و به سمت بالاي سازند، پرشدگی تخلخلها توسط سیمان افزایش مییابد. همچنین، انواع تخلخلها در بخش زیرین توالی بیشتر از نوع دروندانهاي، بیندانهاي و فنسترال است، در حالی که انواع غالب تخلخلها در بخش بالایی عمدتا از نوع قالبی و شکستگی هستند. با این وجود، بهطورکلی میتوان گفت که تخلخلهاي موجود در این سازند بیشتر از نوع ثانویه و به صورت دروندانهاي و قالبی بوده که بهطور مستقیم توسط فرایندهاي دیاژنتیکی کنترل می شوند.
شکل :2 تصاویر میکروسکوپی برخی از فرآیندهاي دیاژنتیکی در نمونههاي مورد مطالعه از سازند آسماري - نمونههاي رنگآمیزي شده، نور عادي - : - A - تخلخل فنسترال ؛ - B - تخلخل بیندانهاي - فلش سبز - ، تخلخل دروندانهاي - فلش قرمز - ، تخلخل قالبی - فلش مشکی - ،تخلخل شکستگی - فلش آبی - ؛ - ه - تخلخل رشدي ؛ - خ - تخلخل پناهگاهی ؛ - غ - تخلخل حفرهاي ؛ - ً - دولومیتی شدن ؛ - ن - فشردگی شیمیایی - استیلولیت - ؛ - د - فشردگی مکانیکی - فلش آبی - ، تخلخل قالبی - فلشهاي سبز - .
دولومیتی شدن: تغییر ترکیب شیمیایی سنگ آهک و تبدیل شدن کلسیت به دولومیت ازجمله فرایندهاي دیاژنتیکی معمول سازند آسماري است.
