بخشی از مقاله
چکیده
حلقههای اجتماعی از فرد شروع میشود و پس از آن خانواده، خویشاوندان و همسایگان را در بر میگیرد و در دایره گستردهتری به سطح جامعه میرسد. آنچه آغاز و زیربنای محکم بهترین نوع روابط اجتماعی را تشکیل میدهد، خود فرد است. زیرا جامعه متشکل از تکتک افراد است و چون انسان فردی، اجتماعی است، رذایل و محسنات اخالقی او هم جنبه فردی و هم جنبه اجتماعی دارد.
بنابراین الزمه داشتن جامعهای متعالی با روابط اجتماعی مناسب، وجود تکتک افراد با محسنات اخالقی است. به عنوان مثال حسد به عنوان یک رذیلت فردی میتواند منجر به بروز ناهنجاری در روابط اجتماعی گردد و یا محسنات اخالقی همچون گذشت میتواند باعث جلوگیری از اشتباهات جبرانناپذیری همچون قتل بر اثر موضوع پیش پا افتادهای مانند یک دعوای ساده رانندگی بشود. بنابراین بهبود روابط اجتماعی، با خودسازی تکتک افراد یعنی تزکیه و تحلیه نفس، عجین است.
نکته اساسی این است که موارد یاد شده تنها زمانی باعث بهبود روابط اجتماعی میگردد که فرد آنها را با یک جهانبینی توحیدی، تنها برای رضای خدا انجام دهد. در غیر این صورت، ممکن است باعث متوقع شدن فرد نسبت به دیگر افراد شده و روابط اجتماعی را به تباهی کشاند. در این مقاله، به راهکارهای کلیدی حضرت سجاد در برقراری روابط اجتماعی انسانساز در هرکدام از حلقههای اجتماعی - خانواده، خویشان و همسایگان و در نهایت جامعه - اشاره شده است.
.1 مقدمه
روابط اجتماعی، موضوعی است که به جهت نیاز انسان و مدنی بودن او نقش قابل ملحظهای در زندگی افراد بشر دارد. یکی از مؤلفههای مهم در موفقیت افراد، روابط اجتماعی آنها میباشد. کامیابی و موفقیت، بدون برقراری روابط اجتماعی مناسب تقریباً غیرممکن است.
دین مبین اسام همانطور که از مبانی و اصولش آشکار است به مسائل اجتماعی پرداخته و هیچگاه از این مهم غافل نگشته و پیروان خود را در این زمینه به وسیله آیات و روایات و مناجات و دعا و سیره اهلبیت رهنمون بوده است. بنابراین، دقت در کلم معصومین و استخراج نکات و توصیههای آنان در این زمینه ضروری به نظر میرسد. امام سجاد نیز در صحیفه سجادیه مفاهیمی را بیان میکنند که در بهبود روابط اجتماعی مؤثر است که در این پژوهش برخی از این عوامل مورد تحقیق و بررسی قرار گرفته است.
برای بررسی عوامل مؤثر در بهبود روابط اجتماعی، ابتدا مفهوم روشنی از واژه اجتماع را تبیین میکنیم؛ حلقههای اجتماع از فرد شروع میشود و در دایره بزرگتری تحت عنوان خانواده تعریف میشود و سپس از آن فراتر رفته و اقوام و خویشاوندان و همسایگان را در بر میگیرد و در حلقه وسیعتر به جامعه گسترش مییابد
در مرحله نخست، فرد باید بداند که انسان موجودی اجتماعی است و قرار بر این نیست که تنها زندگی کند؛ چنانکه در اسام نیز رهبانیت نداریم و سیره انبیا و امامان بر زندگی اجتماعی بوده است. برخاف آنچه در برخی آیینهای دیگر، همچون مسیحیت وجود دارد که تشکیل خانواده و ازدواج را مانع نزدیکی انسان به خداوند میدانند، لذا به این امر پسندیده تشویق نمیکنند؛ ولی اسام نهتنها تشکیل خانواده را به عنوان یکی از بنیادیترین حلقههای اجتماع امری الزم و ضروری برای تکامل دین هر فرد میداند، بلکه احکام و قواعد بسیاری در زمینه بهبود روابط اجتماعی در خانواده و بستگان دارد. همچنین آموزههای اسام در زمینه روابط اجتماعی با همسایگان و روابط اجتماعی بین افراد در جامعه بسیار ناب و دوام بخش زندگی اجتماعی است.
تأکید بر این نکته نیز ضروری است که اسام در کنار احکام و قوانین حقوقی اجتماعی، بسیار به اخلقیات نیز توجه میکند و حتی گاهی آن را ارزشمندتر از احکام شرعی میداند؛ به عنوان مثال، قصاص از جمله حقوق اجتماعی افراد در اسام است؛ ولی از نظر اخلقی بخشش را ارزندهتر دانسته و همگان را به آن تشویق میکند. همانطور که صدها خصلت نیکوی اخلقی دیگر را موجب دوام روابط اجتماعی بین افراد میداند، که از جمله این خصلتها میتوان به محبت کردن، خوشرو بودن، گذشت از اشتباهات دیگران، پاسخ بدی را با نیکی دادن و صله رحم اشاره نمود. در این مقاله، اشارهای به ارزشهای رفتاری در تبلور کلم حضرت سجاد میشود.
.2 تعریف روابط اجتماعی
در تعریف لغوی رابطه، آمده است: «هر نوع وابستگی و ارتباط که میان دو یا چند چیز وجود دارد. همچنین تأثیر و نفوذی را که یکچیز در دیگری داشته باشد، رابطه میگویند
