بخشی از مقاله
چکیده
در ایران زنان روستایی از دیرباز نقش مهمی در عرصه های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ایفا کرده اند. به طوری که در جامعه روستایی ایران هر خانواده نقش یک واحد اجتماعی- اقتصادی را دارد. لذا زنان نیز به عنوان مدیران اقتصادی این واحد اجتماعی با توان لازم در اداره و کمک به این واحد تولیدی را داشته باشند. آنان سهم قابل ملاحظه ای از نیروی کار و درآمد خانوار را به صورت مستقیم و غیر مستقیم به خود اختصاص داده اند.
امروزه حمایت از زنان روستایی به عنوان یک مسأله اجتماعی، اقتصادی و سیاسی توسط جامعه جهانی پذیرفته شده است. در بسیاری از کشورهای جهان راهبردهایی مطرح شده است که توانمندسازی زنان یکی از مهم ترین آنهاست. توانمندسازی زنان روستایی به معنی قدرت بخشیدن به این قشر از جامعه برای ایفای نقش برجسته در توسعه و مشارکت فعال آنها در تصمیم گیری است که یکی از ضرورت های دستیابی به توسعه پایدار است.
برای سازماندهی و توانمندسازی اقتصادی آنان در فرایند توسعه، بررسی عوامل مؤثر بر آن حائز اهمیت است. در پژوهش حاضر که از نوع پژوهش های اسنادی است. بر حسب دستاورد یا نتیجه تحقیقات انجام شده، بوده است. ابزار جمعآوری دادهها، اسناد و مدارک می باشد که با استفاده از منابع مختلف داده های لازم را جمع آوری و از طریق روش تحلیل، داده ها مورد بررسی قرار گرفت و ضمن بررسی وضعیت زنان در فعالیتهای اقتصادی و لزوم توانمندسازی آنان، راهکارهای لازم مورد بحث قرار گرفته است.
مقدمه
در طول حیات روستایی ایران، زنان نقش مهمی در خانواده و تولید محصولات کشاورزی و سایر فعالیتهای اقتصادی روستا داشته اند. از سوی دیگر توسعه روستایی ملزم به مشارکت همه جانبه همه روستائیان است. به طوری که در مباحث توسعه پایدار، برنامه ریزان و سیاستگزاران، زنان روستایی را به عنوان یکی از گروه های هدف اصلی مد نظر داشته و توانمندسازی و مشارکت آنان از برنامه های مورد نظر توسعه ای محسوب می شود.
سامع پور - 1380 - بیان می کند که نقش اساسی زنان در ممانعت از فقر مطلق خانوارهای روستایی امکان ناپذیر است، لیکن خانوارهای روستایی از این طریق به زندگی با کیفیت اکتفا می کنند زیرا زنان روستایی بیشتر در تولید محصولات معیشتی و مصرفی خانوار فعال هستند.
مسائل مربوط به مشارکت همه جانبه زنان در فرآیندهای توسعه از دهه هفتاد میلادی در دستور کار سازمانهای توسعه و عمران ملی و بین المللی قرار گرفت - سروش مهر و همکاران، 1388، ص. - 2 در کشورهای در حال توسعه نیز دولت به کمک سازمانها و نهادهای تاثیرگذار کوشیده است تا استقلال اقتصادی زنان، ایجاد اشتغال، دسترسی به منابع اعتباری، توسعه و کاهش فقر و مشارکت زنان روستایی در فعالیت های اقتصادی را فراهم سازد
بررسی های انجام شده در چند دهه گذشته نشان داده که زنان بیش از مردان در معرض فقر و تبعیض جنسیتی قرار داشتهاند، این مسأله به این دلیل است که زنان از امکانات لازم برای توانمندی و کاهش فقر برخوردار نیستند. زیرا وجود موانع و محدودیتهای فراوان بر سر راه تغییر و تحول پایگاه اقتصادی و اجتماعی زنان هر گونه تلاشی برای از بین بردن فقر آنان با مشکل مواجه کرده است
اگرچه کار و تولید در بخش کشاورزی سخت و طاقت فرساست ولی کارهای سخت تر نظیر نشأ برنج در شالیزارها، وجین علفهای هرز مزارع، برداشت میوه و یا کشاورزی در مزارعی که در شرایط مناسبی قرار ندارند، به عهده زنان روستایی واگذار می شود. این در حالی است که سایر فعالیتهای خانه از قبیل پخت و پز، نگهداری از فرزندان، تمیز کردن خانه و سایر فعالیتهای منزل بر عهده دارند.
با وجود این مشکلات، زنان شاغل در بخش کشاورزی با درآمد ناکافی از منزلت و موقعیت اجتماعی متناسب با نقش اجتماعی خود برخوردار نیستند، در چنین شرایطی زنان روستایی امکانات و ابزار لازم برای تغییر وضع و بهبود فعالیت های افتصادی خود را ندارند
از جمله دسترسی به تشکل های رسمی اقتصادی مانند بانکها با مشکلات اجتماعی، فرهنگی و اداری بسیاری رو به رو هستند. به منابع مالی و اعتباری - دولتی و غیر دولتی - به علت نداشتن وثیقه و ضمانت معتبر و به رسمیت نشناختن آنها به عنوان فعالان اقتصادی دسترسی اندکی دارند. بی توجهی به فعالیت اقتصادی زنان به ویژه در جامعه روستایی و مطح نشدن در اسناد رسمی کشورها ناشی از نگرش سنتی به کار اقتصادی زنان است و لازمه برون رفت از این موقعیت، توانمندسازی اقتصادی زنان در برنامه های توسعه ای است.
بنابراین فراهم ساختن زمینه های حضور و مشارکت فعال اجتماعی برای زنان و اهتمام به مقوله مهم توانمندسازی، از راهبردهای اساسی توسعه روستایی به شمار می رود استفاده از توان بالقوه زنان در جهت تحقق توسعه، ضرورت توانمندسازی آنها را مطرح می سازد.
لذا توجه به این نقش ها و توانمندسازی اقتصادی زنان روستایی می تواند به توسعه همه جانبه کمک نماید. این مقاله کوشیده است، ضمن بررسی نقش زنان در اقتصاد، به عوامل مؤثر بر توانمندسازی اقتصادی زنان روستایی اشاره نماید و در پایان نیز بسترهای مورد نیاز برای شکوفاسازی این توانمندی را بیان نماید.
نقش زنان در اقتصاد
مشارکت زنان در فعالیتهای اقتصادی یکی از مسائل مهم دهههای اخیر بوده است. بر اساس آمارهای جهانی در سال 2006، نسبت درآمد زنان به مردان 38 درص د بوده است و بنابراین زنان نقش پر رنگی در اقتصاد جهانی داشته اند
زنان در تغییر وضعیت روستا نقش مهمی بر عهده داشته و به عنوان منبعی ناشناخته تلقی می شوند که بهرهبرداری از آن می تواند اقتصاد روستا را شکوفا کند
ارتقای حضور زنان در رقابتهای اجتماعی، اقتصادی و برنامهریزی جهت گسترش مشارکت به ویژه در زمینههای اقتصادی شرطی لازم برای توسعه پایدار است به طوری که یکی از شاخصهای نوسازی اقتصاد ملی و توسعه اجتماعی، مشارکت زنان و نحوه ایفای نقش آنان در ساختارهای اقتصادی است
زنان روستایی جمعیت قابل ملاحظه ای از جوامع مختلف را تشکیل میدهند. در سال 2006 جمعیت روستایی در جهان حدود 51 درصد و نیروی کار در بخش کشاورزی 42 درصد نیروی کار و زنان 44 درصد نیروی کار در بخش کشاورزی را تشکیل می دادند. - فائو، . - 2011 با این حال، زنان اکثریت فقیر روستایی 70 - درصد - و بی بضاعت در جهان را تشکیل می دهند
در ایران، جمعیت کشور طبق سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1390 بیش از 75 میلیون نفر بوده است که بیش از 21 میلیون خانوار را تشکیل می دهند که از این جمعیت حدود 28/5 درصد آن در روستاها زندگی میکنند
