بخشی از مقاله
چکیده
در علم امروز به اینکه بدانیم از کجا آمدهایم، در کجا هستیم، به کجا میخواهیم برویم و نظم از پیش تعیین شدهای را برای حرکت به سمت آینده مطلوب تدارک ببینیم، برنامهریزی استراتژیک یا به عبارت بهتر مدیریت استراتژیک میگویند .
مدیریت استراتژیک فرهنگی عبارت است از مجموعهای از تصمیمات و اعمال ساختارمند و علمی که با توجه به تحلیل واقع بینانه شرایط فرهنگی حاکم و شناخت نقاط قوت و ضعف، منجر به برنامهریزی و اتخاذ تصمیمات بلند مدت جهت نیل به نقطه مطلوب فرهنگی هدفگذاری شده می گردد.
در این مقاله برای دستیابی به اهداف تعیین شده ، فرایند مدیریت استراتژیک - تشکیل گروه راهبردی در یک مجموعه و معرفی اعضا در یک سازمان مثل دانشگاه بررسی ، سپس در مورد چشم انداز که معمولا به صورت هدفی ارمانی و بلند مدت می باشد اقدام شده ؛ در تدوین چشم انداز فرهنگی ، می بایست اصول وارزش های حاکم بر مجموعه شفاف سازی شوند سپس در مورد بیانیه ماموریت فرهنگی بحث شده و در جدولی حاوی مطالب لازم آماده شده است.
فاکتورهای بحرانی موفقیت از ارکان بسیار مهم برنامه ریزی استراتژیک است که در بخش بعدی به آن پرداخته ایم . در بحث شناسایی شایستگی های محوری در مورد تاثیر متقابل فضای فرهنگی ،سیاسی و علمی در دانشگاه بحث شده و سپس در مورد شناسایی جذابیت های فرهنگی واهداف کلان فرهنگی تحلیلی ارائه و در نهایت در مورد تدوین استراتژی های فرهنگی و الویت بندی استراتژی ها و معیارهای کلیدی عملکرد فرهنگی بحث کرده و با یک نتیجه گیری مقاله پایان داده شده است
مقدمه
مدتی است که با تأکیدات مقام معظم رهبری مبنی بر برنامهریزی بلند مدت در عرصه فرهنگ و مهندسی فرهنگی نظام، انگیزه و عزم مناسب برای پژوهش و تحقیق در این زمینه پدید آمده است. با توجه به حضور چندین ساله در محیطها و تشکلهای مختلف فرهنگی به خصوص در دانشگاه به خوبی معضلات و مشکلات عدم هماهنگی بین بخش های مختلف، عدم وجود اهداف مشخص و برنامهریزی بلند مدت در این عرصه را لمس نموده و حقیقت این است که موازی کاری، عدم برنامهریزی استراتژیک و عدم وجود اهداف مشخص و بلند مدت از یک طرف، وجود سلایق فردی گوناگون مدیران و مسؤولان در عرصه فرهنگ که چه بسا متضاد هم میباشند از طرفی دیگر و همچنین برنامهریزی تخریبی و هدف گذاری دشمنان فضای آشفتهای را در عرصه فرهنگی رقم زده است
حال سؤال این است که راه حل این آشفتگیها چیست؟ ما معتقدیم راه حل یا حداقل اصول و کلید واژههای حل این مشکل را باید در قرآن و عترت جستجو کرد. در اینجا دو روایت از حضرت علی - ع - به عنوان دو اصل در حل این مشکل ذکر میکنیم. ایشان می فرمایند: »رحم االله امرا علم من این وفی این والی این» .«خدا رحمت کند کسی را که بداند از کجا آمده و در کجاست و به کجا میرود.« ایشان در وصیت به فرزندان خود میفرمایند: »اوصیکما ... بتقوی االله و نظم امرکم» .«شما را توصیه میکنم به تقوای الهی و نظم در امور خویش.» در علم امروز به اینکه بدانیم از کجا آمدهایم، در کجا هستیم، به کجا میخواهیم برویم و نظم از پیش تعیین شدهای را برای حرکت به سمت آینده مطلوب تدارک ببینیم، برنامهریزی استراتژیک یا به عبارت بهتر مدیریت استراتژیک میگویند .
تعاریف گوناگونی برای مدیریت استراتژیک توسط صاحبنظران این عرصه ارائه شده است. از جمله این تعاریف می توان به موارد زیر اشاره کرد:
…هنر و علم تدوین، اجرا و ارزیابی تصمیمات وظیفهای چندگانه که سازمان را قادر میسازد به هدفهای بلند مدت خود دست یابد »
…ما مدیریت استراتژیک را به عنوان مجموعهای از تجزیه و تحلیل، تصمیمگیری و عملیات در یک شرکت که به منظور ایجاد و حفظ مزیتهای رقابتی صورت میگیرد تعریف می کنیم.
…مدیریت استراتژیک به صورت مجموعهای از تصمیمات و اعمال که منجر به تدوین و پیادهسازی طرحهای برنامهریزی شده جهت دستیابی به اهداف شرکت می گردد تعریف می شود.
همانگونه که مشاهده میشود در تعاریف آکادمیک مدیریت استراتژیک، رقابت، ایجاد و حفظ مزیتهای رقابتی و نیز دستیابی به اهداف کلان تدوین شده، به عنوان مفاهیم اصلی برنامهریزی استراتژیک عنوان شدهاند. از سوی دیگر با توجه به شرایط حاکم بر فضای فرهنگی جهان امروز و توسعه و گسترش سریع ارتباطات و فرآیند جهانی شدن، فرهنگهای ملل مختلف نیز به صورت مشهود یا نامشهود در یک فضای رقابتی قرار گرفتهاند و بقاء، حفظ موجودیت و بسط و گسترش آنها در گرو ایجاد و توسعه مزیتهای رقابتی فرهنگی میباشد. لذا بر این اساس میتوان مدیریت استراتژیک در یک مجموعهی فرهنگی را به صورت زیر تعریف نمود.
مدیریت استراتژیک فرهنگی عبارت است از مجموعه ای از تصمیمات و اعمال ساختارمند و علمی که با توجه به تحلیل واقع بینانه شرایط فرهنگی حاکم و شناخت نقاط قوت و ضعف، منجر به برنامهریزی و اتخاذ تصمیمات بلند مدت جهت نیل به نقطه مطلوب فرهنگی هدفگذاری شده می گردد.» آنچه ما در این مقاله به عنوان هدف اصلی این تحقیق ارائه خواهیم کرد، مدلی کاربردی و عملیاتی برای مدیریت استراتژیک در عرصه فرهنگ است. از آن جا که این تحقیق بر اساس نیاز مجموعههای فرهنگی به برنامهریزی استراتژیک و رفع آشفتگی و بی نظمی در فضای فرهنگی کشور انجام گرفته است، پژوهشی نیاز محور است. لذا در این مقاله تأکید بیشتری روی مبانی کاربردی به جای تأکید بر مبانی نظری شده است. در ادامه به ارائه فرآیند، توضیح مراحل مختلف آن و ارائه مثالی کاربردی درباره مدیریت استراتژیک فرهنگی دانشگاه خواهیم پرداخت.
فرآیند مدیریت استراتژیک فرهنگی
برای پیادهسازی و اجرای مدیریت استراتژیک در شرکتها و سازمانها فرآیندهای مختلفی ارائه شده است. ما بر اساس تحلیل مدلهای مختلف فرآیند مدیریت استراتژیک از جمله مدل مدیریت استراتژیک »دیوید - 1997 - « ، مدل مدیریت استراتژیک »دس« و همکارانش - 2004 - و مدل مدیریت استراتژیک » پیرس« و… رابینسون - 2005 - « و چندین مدل دیگر و نیز بر اساس بررسی شرایط و اقتضائات حاکم بر یک مجموعهی فرهنگی، پس از انجام اصلاحات و اضافات، فرآیند زیر را برای اجرای مدیریت استراتژیک ارائه مینماییم. قابل ذکر است که به علت تأکید بر مبانی کاربردی و اجتناب از اطاله بحث در مبانی نظری از ارائه تک تک مدلها صرف نظر کرده و تنها به ارائه مدل تلفیقی مدیریت استراتژیک فرهنگی و توضیح مراحل آن می پردازیم.
