بخشی از مقاله
چکیده:
منابع طبیعی به عنوان اولین سرمایه ی انسان قرار داده شده اند و نگاهداری از آن وظیفه بشر بیان شده است از سویی زندگی بشر با محیط زیست آمیخته شده و توسعه ی پایدار در اثر تعامل محیط زیست و انسان به وجود آمده است. ولی فعالیت های لجام گسیخته ی بشر سبب ناپایداری محیط گشته و دستیابی به توسعه ی پایدار را دچار چالش نموده است
در این راستا گردشگری نیز به عنوان مهم ترین عامل در راه رسیدن به این توسعه مطرح شده است و زنان در گردشگری دارای مرتبه ای عالی قرار داده شده اند زیرا فرصت کارآفرینی و اشتغال به عنوان اولین مزیت در صنعت گردشگری برای زنان در نظر گرفته شده است. برنامه هایی که در این مسیر قرار داده شده اند به عنوان بهترین وسیله جهت افزایش آگاهی زنان در گردشگری است که توسط دست اندرکاران تدوین شده است. در این مقاله به گردشگری، نقش زنان در این مسیر و چالش های موجود پرداخته شده است .
مقدمه:
توسعه پایدارمستلزم برنامه ریزی مدیریت و بهره برداری بهینه ازمنابع می باشد براساس تعریف سازمان توریسم جهانی گردشگری پایدار به آن دسته ازتوسعه گردشگری اختصاص می یابد که با توجه به نیازهای گردشگران موجود منطقه میزبان صنعت حفاظت از منابع طبیعی و فرهنگی درپی فرصت هایی برای کشف راه های مدیریت صحیح آنها درآینده است
با توجه به اینکه گردشگری درایران مقوله جدیدی است و هنوز ساختارهای زیربنایی آن بطور کامل پیاده نشده لذا بهتر است قبل ازهر اقدامی طرحهای مدیریتی را براساس اصول توسعه پایدار پایه ریزی کرد - محمدی، - 1391 ازآنجا که امروزه گردشگری یکی از پردرآمدترین فعالیت های اقتصادی دنیاست در بسیاری ازکشورها با رشد سریع تری نسبت به بخش های دیگر اقتصادی روبروست.
تفاوت این صنعت با صنایع دیگر در تاثیری است که در تمام اقشار جامعه برجای می گذارد از سویی توسعه اقتصادی و اجتماعی با گسترش گردشگری آن قدر حائز اهمیت است که از آن با عنو ان صادرات نامرئی نام برده می شود. صنعت گردشگری یکی از ارکان مهم به شمار می رود این اهمیت از آن جا ناشی می شود که در مراحل مهم توسعه گردشگری تعیین دقیق بازار هدف و شناسایی رقبا مدنظر است و در این میان باتوجه به ویژگی هایی نظیر سن، وضعیت جسمانی، جایگاه اجتماعی، بازار هدف نیز بیش ازهمه ی عوامل، مدِنظر قرارمی گیرد. پس براساس این دسته بندی ها گردشگران به دو دسته زنان و مردان تقسیم می شوند و درکشور ما با توجه به ویژگیهای خاص مذهبی فرهنگی و اجتماعی مسائل گردشگران زن چه گردشگران داخلی و ورودی و چه شاغلین دراین حوزه اهمیت خاص می یابند
گردشگری فرصت های اشتغالزاییِ بسیاری برای زنان در بخشهای اشتغال رسمی و غیررسمی ایجاد می نماید. گردشگری منافع بسیاری برای زنان دارد به طوری که فرصت های کارآفرینی بسیاری در صنایع دستی، تولید محصولات غذایی و راهنمایی تور ایجاد می نماید. بنابراین گردشگری می تواند به عنوان ابزاری برای توانمندسازی زنان به کار رود. برخلاف نقش بسزایی که صنعت گردشگری در اشتغال زایی وایجاد فرصت های کارآفرینی برای زنان در جهان ایفا می کند؛ در ایران از این فرصت به نحوه شایسته استفاده نشده است.
با توجه به افزایش تعداد زنان سرپرست خانوار طی سالهای گذشته و نرخ بالای بیکاری زنان در مقایسه با مردان در کشور، ایجاد فرصت های شغلی از طریق گردشگری می تواند به عنوان ابزار مهمی در جهت توانمندسازی زنان ایفا کند. علاوه بر این رتبه ششم ایران از نظر مشارکت زنان در مشاغل مدیریتی یا تخصصی در بخش هتل و رستوران نشان می دهد بخش هتل و رستوران این قابلیت را دارد که زنان دارای تحصیلات بسیاری را در مشاغل مدیریتی یا تخصصی به کار گرفته و به عنوان یک بخش مرتبط گردشگری در جهت توانمندسازی زنان بکار رود
در گذشته های نه چندان دور زنان روستایی دوشادوش مردان در بسیاری از کارها فعالیت می کردند. اما به دلیل تحولات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی، در سال های اخیر از نقش زنان در فعالیت های روستایی تاحدود زیادی کاسته شده است . این امر مسائل و مشکلات اجتماعی و اقتصادی متعددی را متوجه روستاها کرده است. گردشگری یکی از فعالیت هایی است که به دلیل تنوع در مشاغل ، زمینه ی اشتغال و کارآفرینی بسیار زیادی برای زنان دارد و آنها به راحتی می توانند در کنار فعالیت های روزمره و خانگی خود به این کار بپردازند
توسعه، فرایند ارتقا و بهبود مستمر شرایط اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و... یک جامعه در طی زمان است، به گونه ای که بهترین شرایط ممکن محقق شود. بدیهی است در توسعه طی فرایند برنامه ریزی، هدف "رسیدن از وضعیت موجود به وضعیت مطلوب" می باشد و هر وضع مطلوبی نسبت به شرایط قبل از خود وضعیت مطلوب و نسبت به شرایط آینده، وضع موجود تلقی می گردد. امروزه در اغلب کشورهای جهان، زمینه و عرصه حضور زنان در بستر توسعه فراهم گردیده است و زنان نه تنها به عنوان یک جنسیت، بلکه با جایگاه ها و موقعیت های متنوع و متفاوت برخاسته از توانمندی ها و مهارت های علمی، تخصصی و نیز با فرصت هایی که جامعه و نظام سیاسی در اختیار آنان قرار می دهد، به نقش آفرینی در عرصه توسعه می پردازند
امروزه. صنعت جهانگردی یکی از بزرگترین صنایع جهان و فعالیت نسبتاً پیچیده ای است که چندین بخش جامعه و اقتصاد را دربر می گیرد .تجربه بسیاری از مناطق گردشگری در دنیا در دراز مدت نشان داده که روش برنامه ریزی شده برای توسعه جهانگردی می تواند بدون ایجاد مشکلاتی مهم، فوایدی به همراه آورد؛ برنامه ریزی برای بهره برداری از منابع گردشگری در همه کشورها از جمله کشور ایران با دیرینه ای به قدمت تاریخ و سرشار بودن از جاذبه های طبیعی، تاریخی، باستانی و زیارتی برای رسیدن به جایگاه ویژه ای در این صنعت اهمیت بسزایی دارد .
یکی از محورهایی که می توان در برنامه ریزی به آن پرداخت، گردشگران زن است که یکی از پایه های اصلی این صنعت محسوب می شود. در میان گردشگران، گردشگران زن بخش عمده ای از این صنعت را تشکیل می دهند. با مطالعات صورت گرفته زنان از سه بخش گردشگران ورودی، داخلی و شاغلین در صنعت با پدیده گردشگری در ارتباط هستند. این صنعت با ویژگی های خاصی که دارد می تواند باعث رشد تمام صنایع و مشاغل در کشورها شود؛ از جمله این ویژگی ها، چتری بودن صنعت گردشگری است؛
این صنعت علاوه بر کسب لذت از جاذبه های موجود باعث رونق کسب و کارهای دیگر نیز می شود و این توسعه کشور را در سطح کلان به دنبال دارد؛ همانگونه که بیان شد گردشگری می تواند عامل اصلی توسعه کشورها باشد؛ ترکیه در سال های اخیر توانسته با استفاده از گردشگری مسیر پیشرفت و توسعه را کوتاه نماید. این در حالی است که کشور ایران نیز با وجود اشتراکات مذهبی با کشور ترکیه و عناصر منحصر به فرد گردشگری نظیر تنوع فرهنگی، آب و هوا، جاذبه و موقعیت جغرافیایی و... می تواند گردشگری را جایگزین صنعت پر دردسر و پر هزینه نفت کند.
اما رشد و توسعه پایدار در بخش گردشگری نیازمند برنامه ریزی و آینده نگری دقیق و روشنی است که تلاش و هم فکری تمام ارگان های کشور را می طلبد. یکی از مراحل مهم توسعه گردشگری، تعیین دقیق بازار هدف و شناسایی رقبا است. بازار هدف - گردشگرانی که قصد جذب آنها را داریم - را می توان با توجه به ویژگی های مختلفی نظیر سن، وضعیت جسمانی، جایگاه اجتماعی و... دسته بندی کرد. از جمله این ویژگی ها، جنسیت بازار هدف مورد نظر است . بر اساس این دسته بندی گردشگران به دو دسته زن و مرد تقسیم می شوند که در کشور ما با توجه به ویژگی های خاص دینی و فرهنگی و اجتماعی مسئله گردشگری زنان - چه گردشگران داخلی، چه ورودی و چه شاغلین این صنعت - اهمیت ویژه ای دارد
درگذشته زنان روستایی درکنار همسران خود به کارکشاورزی مشغول بودند آنها این مسئولیت را همراه با دغدغه های خانوادگی ازجمله تربیت فرزندان آشپزی و غیره انجام می دادند با پیشرفت سریع تکنولوژی و درنتیجه گردشگری در دنیا تمایل گردشگران به گذران تعطیلات درحومه ها و مناطق روستایی، مسئولیت های زنان روستایی رنگ دیگری به خود گرفت و فعالیت درانواع مشاغل مربوطه ی گردشگری نیز به بارهای نهاه شده بردوش آنها اضافه شد امروزه آنان علاوه برنقش خود به عنوان همسر، مادر در زمینه ی گردشگری نیز نقش اساسی ایفا می کنند
درعصر حاضر گردشگری، یکی از پویاترین فعالیت های اقتصادی می باشد. بر اساس آمار سازمان جهانی گردشگری توریسم چهارمین فعالیت اقتصادی دنیا محسوب می شود و حدود 10 درصد تولید ناخالص و 10 درصد اشتغال دنیا را به خود اختصاص داده است. بنابراین با توجه بیشتر به آن می توان چرخه ی اقتصادی کشورها را به خوبی به گردش درمی آورد. به لحاظ این که گردشگری از لحاظ اقتصادی سبب ایجاد اشتغال و کاهش بیکاری و افزایش درآمد می شود
در بسیاری از کشورهای پیشرفته امروزه گردشگری نیروی اصلی بهبود و رشد اقتصادی کشورهای در حال توسعه محسوب می شود و با فراهم آوردن فرصتی راهبردی به اقتصاد محلی تنوع می بخشد و ایجاد درآمد می کند و باعث افزایش ارزش منابع وارد شونده به محیط محلی می شود. کشور ایران به دلیل برخورداری از اقلیم چهار فصل و منابع تاریخی و فرهنگی بی شمار تأثیر زیادی در جذب گردشگر و توسعه گردشگری دارد
