بخشی از مقاله
چکیده
کیفیت زندگی، مفهومی استنسبتاً نوین در شهرسازی که همواره در پی تعریف و باز تعریف شرایط آرمانی و ایده آل زندگی برای نوع بشر و سنجش وضعیت موجود برای ترسیم راه رسیدن از آنچه هست به آنچه باید باشد. این مفهوم با استقبالی چشمگیر از سوی نظریهپردازان و اندیشمندان رشتههای مرتبط مواجه شده است و همانطور که انتظار میرود این شرایط نوعی سردرگمی در میان انبوه نظریات و تعاریف گوناگون را با خود به همراه داشته است.
این پژوهش سعی کرده است تا با جمعبندی نقطهنظرات مختلف در این زمینه، راهی به سوی تعریفی تا حد امکان جامع و شامل از کیفیت زندگی و شاخصهای آن ارائه دهد و به نوعی فراتحلیل دست یازد. فراتحلیل ابزاری است برای تجمیع نتایج پژوهش های پراکنده و دستیابی به نگرشی جدید برای گسترش مرزهای دانش. در این مسیر ابتدا منابع حاوی اهمیت جمعآوری شده و به فراخور نیاز، شاخصها استخراج شده و دادهها ترکیب شده و آماده تجزیه در مرحله بعد میشوند.
در آخر دستهبندی صورت گرفته و نتیجتاً بازتعریفی از مفهوم کیفیت زندگی ارائه شده است و نقدی کلی بر شاخصهای به دست آمده، با توجه به سلسله مراتب نیازهای مازلو صورت گرفته است که نتیجه حاکی از آن بود که به طور جالب توجهی میزان تکرار واحتمالاً تاکید متفکرین گوناگون به دستههای مختلف شاخصها، بر چیدمان سلسله مراتب نیازها در نگاه مازلو منطبق است.
-1 مقدمه
پیچیدگی شهر و مفاهیم مرتبط با آن بر هیچ کس پوشیده نیست. صحبت از صنعتی شدن، رشد و توسعه، جمعیت، امکانات و خدمات ، بهداشت و درمان، محیط و منابع، کمبودها و کاستی ها، ضعف ها و قوت ها و... همه و همه واژگانی آشنا برای همه ما هستند و تکرار مکررات و هجوگویی از اهمیت آنها در این پژوهش، کاری است بی مورد. همه این شرایط ما را به اینجا که هستیم رسانده است. مسئله، فاصله جایی است که هستیم و جایی که میخواهیم باشیم.
هر علمی با نگاه خاص خود، تلاشی برای تعریف مفاهیمی در این مقوله کرده است. شهرسازی به عنوان حلقه بسیاری از علوم و میان رشته ای گسترده نیز همواره در تلاش برای این مهم بوده است. مفاهیم گوناگون مطرح شده اند و نگاه های متفاوت ارائه شده اند. یکی از اینها کیفیت زندگی است، مفهومی ساخته پرداخته سالهای سال فکر و آرمانپردازی، به درازای عمر بشر.
علاقه مندی به بررسی عوامل موثر بر خشنودی و رفاه انسان پیشینه ای طولانی در تاریخ زندگی بشر دارد. در واقع اینکه چگونه باید و می توان زیست که بهترین منفعت را از زندگی کسب کرد. شاید به قدمت توانایی آدمی برای اندیشه در مورد آینده و عبرت گرفتن از گذشته باشد. البته دیری نیست که واژه کیفیت زندگی به شهرسازی وارد شده و از آن تعاریفی علمی ارائه شده است.
کیفیت زندگی انسان یک مسئله اخلاقی پیچیده می باشد و تعریف واضح و روشن برای آن امری دشوار است. کیفیت زندگی معیار و اندازه گیری بهترین انرژی یا نیرو در فرد است که این نیرو برای سازگاری موفقیت آمیز با چالش های موجود در دنیای واقعی می باشد. نه تنها تعریف این مفهوم سیل نظریات و معتقدات گوناگون را به همراه خود دارد بلکه به کوهی از شاخص ها و سنجه ها نیز تکیه کرده است که این خود مسئله اصلی این پژوهش بوده است. بالاخره از کدام منبع و کدام شاخص کیفیت را تعریف و سنجش کنیم.
این، مسئله تازه ای نیست. سوال ها و موضوع های با اهمیت، همواره توسط گروه های گوناگون پژوهشی تبدیل به تحقیق شده اند، اما دریافتی جامع از تمامی این مطالعات، کاری هزینه زا و وقتگیر است. به طور خاص، مطالعات با زمینه های اجتماعی که به واسطه شرایط، موقعیت ها و متغیرهای متعدد مداخله گر، با دامنه گسترده ای از نتایج و یافته ها همراهند، فاقد خاصیت انباشتگی نتایج هستند. این شرایط مسیر و راهنمایی برای دستیابی به تعریفی نسبتا کلی طلب میکند که فراتحلیل به عنوان ابزاری مناسب برای ساخت اجماعی منطقی از مطالعات، روش تازه ای برای جمع بندی و درک مجموعه ای از پژوهشها در حوزه ای خاص در اختیار میگذارد. چیزی که یک پژوهش فراتحلیل مد نظر دارد، جمع آوری یافته های پژوهشی از مطالعات متعدد و پراکنده، برای ترکیب و یکپارچه سازی و دستیابی به یافته های جدید است
فراتحلیل روشی است که براساس آن سعی می شود که تفاوت های موجود در تحقیقات انجام شده قبلی را استنتاج نمود و در رسیدن به یک سری نتایج کلی و کاربردی از آن بهره گرفت - خلعتبری، . - 1387 برای دستیابی به این مهم، در این پژوهش ابتدا تعاریف و شاخصهای گوناگون جمع آوری و تلخیص شده اند. سپس آنها ترکیب و دوباره با نقطه نظر نویسندگان با توجه به شرایط و نیازهای جامعه خودی تجزیه شده اند تا بتوان تا حد امکان تعریفی جامع و شامل به دست داد و در انتها با توجه به سلسله مراتب نیازهای مازلو، نقدی کلی بر سنجه های حاصل ارائه شده است.
-2 مفهوم کیفیت زندگی
علاقه مندی به بررسی عوامل موثر بر خشنودی و رفاه انسان پیشینه ای طولانی در تاریخ زندگی بشر دارد. در واقع اینکه چگونه باید و می توان زیست که بهترین منفعت را از زندگی کسب کرد. شاید به قدمت توانایی آدمی برای اندیشه در مورد آینده و عبرت گرفتن از گذشته باشد - بهمنی، تمدنی، عسگری، :1383 . - 36 مفهوم »کیفیت زندگی« نیز دوره های تاریخی زیادی را پشت سر گذاشته است و تغییرات مختلفی در مورد آن صورت گرفته است. این عبارت علایق شخصی، تجارب، احساسات، دیدگاهها و عقاید راجع به ابعاد فلسفی، فرهنگی، معنوی، روانشناسی، مالی و... زندگی روزمره را شامل می شود
کیفیت زندگی در حدود 40 سال پیش در آمریکا معرفی شد و علوم اجتماعی پرچمدار روح و سنجش آن شد. در اواخر قرن20 موضوع کیفیت زندگی در علوم اجتماعی بیشتر مورد توجه و اهمیت قرار گرفت و در سال 1955 با تاسیس جامعه بینالمللی برای تحقیق درباره کیفیت زندگی، اینگونه تحقیقات نهادینه شدند
کلمه »کیفیت« از لغت لاتین به معنی » چیزی و چه« استخراج شده است و معنای تحت اللفظی کیفیت زندگی »چگونه زندگی کردن« است و در برگیرنده تفاوتهای منحصر به فرد برای هر فرد بوده و با دیگران متفاوت است. کیفیت زندگی تجسم تجارب زندگی از لحظه لحظه آن است. کیفیت زندگی یک فرایند منطقی و مفهوم استوار بر پایه فرهنگ و به عبارتی خلاصه از ارزشها، عقاید، سمبل ها و تجارب شکل گرفته آن فرهنگ است و راهی برای شناخت و فهم.
کیفیت زندگی مفهومی چند وجهی، نسبی، متاثر از زمان، مکان، ارزشهای فردی و اجتماعی است و تعریف واضح و روشن برای آن امری دشوار است.
