بخشی از مقاله
چکیده
حضرت امام هادی علیهالسلام دهمین ستاره ی تابناک آسمان امامت و ولایت است که در دورهای سخت و خطیر میزیستحکّام. عباسی با آزمودن شیوههای مختلف تقابل با ائمهعلیهمالسلام که آخرین آن اعطای ولی عهدی به امام هشتم بود، به شکست طرح خویش واقف گشته و به این نتیجه رسیدند که رأس هرم امامیه باید در تنگنا قرار گیرد؛ بدین صورت که یا ارتباط او با یاران و شیعیانش قطع گشته و یا در حد امکان از این ارتباط کاسته شود. از این رو بود که سختگیری بر امام هادیعلیهالسلام رو به ازدیاد نهاد. تا جایی که از حضور امام در شهر مدینه به وحشت افتاده و ایشان را به سامراء تبعید کرده و در آنجا حبس نمودند.
در طرف مقابل امام هادی علیهالسلام اصلی ترین نیاز جامعهی امامیه را داشتن نیروهای مستعدی میدانست که در روشنگری توانا بوده و بتوانند تاریکی حکومت جباران را بازگو نموده و اهمیت و نقش امامت را در جامعه تبیین نمایند. اثبات این امر مستلزم رد مبانی و معتقدات دیگر مذاهب و فرقههایی بود که با پشتیبانی حکومت نضج گرفته و ایجاد شده بودند. در زمان این امام معصوم بود که برای اولین بار تقابل علمی امامیه با چهار مذهب رایج اهل سنت مشاهده میشود؛ چه اینکه آخرین تن از ائمه ی چهارگانه ی اهل سنت در زمان این امام معصوم از دنیا رفت
بیان خصوصیات خلیفهی واقعی نبی اکرم، تأکید بر مقامات امیرالمؤمنینعلیهالسلام و سایر ائمهعلیهمالسلام، ترویج حدیث و ترغیب به اجتهاد، استحکام سازمان وکالت، مقابله با جریانهای انحرافی داخلی از جمله غالیان و واقفیها، توجه دادن مردم برای آماده شدن نسبت به غیبت ولی خدا، ترویج مبانی کلامی امامیه و تنقیض آرای فقهی- کلامی دیگر فرقهها از اصلیترین کارهایی بود که امام دهمعلیهالسلام انجام داد. اقداماتی که در واقع چه به صورت سلبی و چه ایجابی، به اثبات حقانیت امامیه از یک سو، و نفی انحرافات از سوی دیگر، مربوط میشد.
مقدمه
تولد امام هادیعلیهالسلام بنابر قول مشهور در سال 212 ق و در زمان حکومت عباسیان در نزدیکی مدینه واقع شده است
حکومت عباسیان دومین حکومتی بود که در زمان اسلام بر ممالک اسلامی سلطه پیدا نمود. این حکومت در ظاهر عنوان خلافت داشت و در واقع یک سلطنت و پادشاهی تمام عیار بود و تمامی شاخصههای حکومتهای جابرانه ی شاهنشاهی و مستبد از جمله داشتن قصر و ثروت بیحد و حصر با آداب و مراسم خاص به خود را داشت. عباسیان ابتدا با تمسک به بازسازی خلافت و برگرداندن آن به اهل بیت پیغمبر صلی االله علیه و آله آغاز به کار کرد. اما همین که پایههای این حکومت استحکام یافت، اصلیترین دشمنِ اهل بیت پیامبرصلی االله علیه وآله، همین حکومت بود و به روشهای مختلف به تقابل با امامیه و امامان امامیه پرداخت. پس از آزادی نسبی ایجاد شده در زمان سقوط بنی امیه تا آرامش یافتن تخت سلطنت عباسی، دو امام معصوم توانستند شاگردان بسیاری پرورش داده و احادیث بسیاری را بیان نمایند
آل عباس برای جبران این نقیصه ی خود بلافاصله امام بعدی امامیه که حضرت موسی بنجعفرعلیهالسلام باشد را تحت نظارت شدید قرار داده و سالها حبس نمود. اما چون روند رو به رشد تشیع را مشاهده کرد برای فریب مردم سعی در نزدیک کردن ظاهری امام هشتمعلیهالسلام به حکومت نموده و در واقع هدف از این کار، دور نمودن امام امامیه از جامعه ی تشیع بود.
این امر نیز چنانکه عباسیان میخواستند محقق نشد و عاقبت بنای حکومت آل عباس بر این شد که ائمه ی امامیه را قبل از اینکه به شهادت برساند، در تبعید یا حصر نگه دارد. فایده ی این امر علاوه بر قطع ارتباط غالب تشیع با امام خود، مجال دادن به فرقههای نوظهور فقهی و کلامی بود تا بر امامیه بتازند و مانع از پیش روی آن شونددر. همین زمان است که تکثّر بسیار زیاد مذاهب فقهی و کلامی را حتی در محدوده ای بیشتر نسبت به مذاهب و فرق زمان امام صادق علیهالسلام مشاهده میکنیم.
است که هدف اصلی امام علیهالسلام که انتظام جامعهی امامیه برای رسیدن به آرمانهای خویش است، اقتضا میکرد در مقابل این اقدام، دست به کار شود و به مقابله برخیزد. از طرفی چون امام، داناترین مردم زمان - در دوران امامت خویش - است و دارای ملکه ی عصمت بوده، خواه ناخواه اقدامات او بهترین حالت را همیشه با خود خواهد داشت، به گونه ای که طبق پشتوانههای عقلی عصمت، کاری بهتر از کارهای انجام گرفته تصور نمی شود. امام هادیعلیهالسلام که ایجاد چهار مذهب فقهی و وجود برخی مذاهب دیگر فقهی کلامی را در این عصر مشاهده میکرد، علیرغم گرفتاری هایی که برای وی ایجاد شده، اعم از تبعید و تفتیش و حصر، سعی در تبیین و نمایاندن چهره ی واقعی مذهب و دین دارد. در این مقاله نمونههایی از این اقدامات را بیان خواهیم کرد.
اقدامات امام هادی علیه السلام
اگر به ابتدای قرن سوم هجری نظر افکنیم مشاهده میشود که با وجود تعداد زیاد شیعیان، هنوز احتیاج به نیروسازی و تهییج قوای انسانی به شدت حس میشود. امام هادیعلیهالسلام همانند جد بزرگوار خویش امام علی علیهالسلام که عدم اقدام عملی برای احقاق حق خود را نداشتن یار کافی میداند و به گونه ی امام صادق علیهالسلام که اگر 17یارِ به اصطلاح تنوری و فرمانبر میداشت، قیام مینمود ، مشاهده میکند که اصلیترین راهکار مقابله با جبههی مقابل، نیروسازی است. جبههی مقابلی که دو رویه دارد یک رویه اش با زر و زور و حربه ی قدرت در قالب حکومت جلوهگر شده و به نفی امامیه و تشیع دست میزند و رویه ی دیگر در لباس اهل علم و صاحبان اندیشه به مقابله با امامیه برخاستهاند.
از این جهت امام هادی علیهالسلام شیوهی اجداد پاک خویش را برای تربیت نیروهای مستعد به کار می برد و همانطور که امام صادقعلیهالسلام حوزه ی علمیهی پرباری را در مدینه تشکیل داده بود، امام دهم نیز در مسجد نبوی نشسته و با علم سرشار و بیانتهای خود، علاوه بر بیان عقاید امامیه، به شبهات مخالفان هم جواب میدهد. امام در این زمان که نوجوانی کم سال و بلکه در سنین کودکی است بزرگان و پیرمردان مدعی دانش را به راحتی مغلوب کرده و شکست میدهد.
دوران امامت امام هادی علیهالسلام از طولانی ترین ادوار امامت یکی از ائمه ی اطهارعلیهالسلام است. اصلی ترین و اولین اقدام امام در راه نشر تشیع و دفع مخالفان، همین رویه است. رویه ای که نه تنها در مدینه، بلکه در زمان تبعید و تا لحظهی آخر حیات مبارک امام، به سبک های مختلف ادامه مییابد. حکومت آل عباس این شیوه ی امام در مدینه را برنتافته و او را به پایتخت جدید حکومت، که سامرا باشد، تبعید مینماید و امام تا آخر زندگی مبارک خویش در این شهر ساکن است.
مذاهب اربعه ی اهل سنت تابع 4 شخصیت مقبول نزد آنهاست که هر کدام را امام می نامند و پس از انحصار مذهب اهل سنت در این 4 مذهب، هر گونه مذهبی را باطل میدانند و اجازه ی اجتهاد نداده و راه حق را فقط در بین این 4 مذهب میپندارند. این 4 تن در قرن اول و دوم ایجاد شدند. ابوحنیفه، شافعی، مالک و احمد بن حنبل که پیروان آنان را حنفی، شافعی، مالکی و حنبلی مینامند امامان مذاهب اربعه هستند. امام در اصطلاح خاص امامیه مخصوص دوازده وصی و خلیفهی منصوص نبی اکرم صلی االله علیه و آله است و در اطلاق عرف و توسط امامیه و سنی درمورد غیر از دوازده امام معصوم علیهالسلام، به کار میرود و درباره ی ائمهی اربعهی اهل سنت و دیگر بزرگانشان نیز از همین باب استعمال میگردد. آخرین آنان احمد حنبل بود که در سال 241 ق و در زمان امامت امام هادی علیهالسلام درگذشت.
