بخشی از مقاله
چکیده
با توجه به خفقان شدید پس از واقعه عاشورا و با توجه اینکه به اعتقاد شیعه امام معصوم باید در عصر خود پیشقراول تمهید مبارزه با ظلم و ستم باشد، در این مقاله در پی جوابگویی به این سؤال هستیم که شیوه مبارزاتی امام سجاد در دوره پس از عاشورا تا پایان عمر چگونه بوده است؟ با واکاوی این مسأله شیوه مبتنی بر قدرت نرم که در علوم سیاسی- نظامی دهههای اخیر مطرح و مورد اقبال جامعه بینالمللی واقع شده، در مشی مبارزاتی امام سجاد رونمایی میگردد.
مقدمه
کاربرد مفهوم قدرت نرم را بعضیها به زمان «کنفوسیوس» نسبت میدهند. ولی با مطرح شدن این واژه سیاسی در سال 1985 توسط پروفسور حمید موالنا، - در سال - 198 ژوزف نای اولین گفتگوی خود را درباره قدرت نرم مطرح میکند؛ و دو سه سال بعد یعنی در حدود سال 1990 به یک اصطاح بینالمللی و جهانی تبدیل شده و به لفاظیهای سیاسی دولتمردان قدرتهای غربی راه پیدا کرده و مبنای عمل آنها قرار میگیرد.
ما در این مقاله در پی آنیم که همچون مرحوم کاشف الغطاء که در نامهای به کنفرانس بحمدون اعام کرد: «المثل العلیا فی االسام، ال فی بحمدون»،1 اعام کنیم که اصل و اساس قدرت نرم پانزده قرن پیش در آموزههای دین اسام مطرح شده و بزرگان و رهبران معصوم ضمن تأکید بر قدرت نرم، از این مفهوم پرارزش بهرههای فراوان بردهاند که این خود متکی بر تعالیم «ثقل اکبر» است. پرواضح است جایی که خداوند در قرآن کریم بر پیامبر گرامی اسام چنین منتی میگذارد،«پس به سبب رحمتی که از جانب خداوند نصیب تو گردید نسبت به مردمت نرم شدی و اگر نسبت به آنان سختگیر و سختدل بودی یقیناً از دور تو پراکنده میشدند.
بدیهی است که با تکامل ادیان توحیدی کاربرد قدرت نرم نیز در آنها جایگاه رفیعتری پیدا میکند. در تاریخ اسام و مکتب پویای تشیع یکی از قلههای رفیع کاربرد قدرت نرم مقطع زمانی مدیریت امام سجاد میباشد. در این مقاله میخواهیم که از شخصیت مدیریتی امام زینالعابدین در طول 35 سال سیاهترین و خشنترین شرایط سیاسی و اجتماعی رونمایی کرده و هنرمندی آن امام همام را در مواجهه با بیمنطقترین استبداد حکومتی، تبیین، و مؤلفههای قدرت نرم در سیره عملی و نظری امام سجاد را احصاء نماییم. مدیر مدبر و جوانی که عبور از معرکه هولناک عاشورای حسینی، به جای آنکه روحیه او را در هم بکوبد او را محکمتر و قویتر و منطقیتر در عرصه مدیریت دینی و سیاسی و اجتماعی در برابر حاکمان بیمنطق زمانه قرار میدهد و در یک دراز مدتِ راهبردی بر آنها پیروز میگرداند.
در قضیه پرشور و مستدل مدیریت نرم و نافذ امام سجاد صغرای اصلی ما این است که امام سجاد با انتخاب شیوهای بدیع در مدیریت اجتماعی خویش، ضمن خاموش کردن حساسیت دشمن، تمهیدات الزم را برای تحول عظیم علمی و فرهنگی شیعه فراهم نموده و متناسب با این تحول عظیم دست به کادر سازی و تربیت کادرهای مکتبی میزند؛ ما صغرای اصلی خود در اثبات کارآمدی مدیریت نرم و پرقدرت حضرت سجاد را با این فرضیه تکمیل مینماییم که آن حضرت ضمن اتخاذ شیوه مبارزاتی مبتنی بر تقیه تعالیبخش، با تمسک به ابزار دعا و نیایش و با تأکید مستمر و مدام بر مظلومیت حضرت امام حسین و یارانش، موجب ماندگاری مکتب تشیع و سبب وحدت و انسجام درونی شیعه گردیده است.
حوادث سیاسی، اجتماعی عصر امام سجاد محققان مسلمان، عصر امام سجاد را به لحاظ سیاسی و فرهنگی، تاریکترین عصرها میدانند و از آن، به دوره سقوط فرهنگ اسامی یاد میکنند.1 زیرا فضای فرهنگی جامعه به گونهای بود که حسن بصری میگوید: «اگر پیغمبر دوباره بازگردد، از میان آنچه تعلیم داده است، جز قبله را نخواهد شناخت2.» امام سجاد درباره وضع خود میفرماید:
روزگار ما در میان قوم خود، چون روزگار بنیاسرائیل در میان فرعونیان است که پسران را میکشتند و دختران را زنده به گور میکردند. امروز وضع بر ما به قدری تنگ و دشوار است که مردم به سبب ناسزاگویی به بزرگ و ساالر ما، بر فراز منبرها به دشمنان ما تقرب میجویند.
