بخشی از مقاله
چکیده:
در این تحقیق کاربردی ملی، وضعیت موجود و دستاوردهای توسعه آموزش پزشکی تخصصی و فوق تخصصی در جمهوری اسلامی ایران در دهههای گذشته ارزیابی شد. سپس به بررسی اهمیت این شواهد در برنامهریزیهای آینده و اتخاذ راهبردهای کلان توسعه هدفمند آموزش پزشکی تخصصی و فوق تخصصی مبتنی بر الگوهای آیندهپژوهی پرداخته شد. در طول دهههای گذشته تعداد دانشگاههای علوم پزشکی و تعداد اعضای هیئت علمی دانشگاههای علوم پزشکی چند برابر شده است.
آموزش پزشکی در طول سه دهه گذشته روند رشد صعودی داشته است و هر ساله هم رشتههای تخصصی و فوق تخصصی متنوعتر شده و هم دستیارن پذیرش شده افزایش داشتهاند. هم اکنون در برنامههای آموزشی رشتهی علوم پزشکی 28 رشته تخصصی بالینی، 27 رشته فوق تخصصی، 50 رشته فلوشیپ و 220 رشته تحصیلات تکمیلی و در مجموع بالغ بر 330 برنامه آموزشی وجود دارد .
رشد علمی کشور و تعداد مقالات چاپ شده در بخش پزشکی و گسترش درمانهای تخصصی وفوق تخصصی در سه دهه گذشته چشم گیر بوده است. همچنین مطابق با آخرین پیشرفتهای علمی دنیا کریکولومها به روزرسانی شده اند. نظام آموزش پزشکی پاسخگو به نیازها یکی از راهبردهای اساسی وزارت بهداشت در حوزه آموزشی با هدف تحول در نظام آموزش پزشکی است. آیندهپژوهی در زمینه توسعه هدفمند آموزش پزشکی تخصصی و فوق تخصصی گامی موثرردر توسعه عدالت آموزشی و توسعه عدالت در دسترسی به خدمات پزشکی و بومی سازی آموزش پزشکی تخصصی و فوق تخصصی است.
-1مقدمه :
آموزش به عنوان موثر ترین ابزار راهبردی به منظور مقابله با چالش های توسعه در سطح بین المللی مورد توافق عمومی است. نظام آموزش عالی به عنوان یکی از ارکان عمده آموزش و از جمله عوامل موثر در به کارگیری منابع به ویژه منابع انسانی به منظور مقابله خردمندانه و آگاهانه با چالش های مطرح دنیای امروز بوده و نقش حیاتی در تحقق سیاستهای توسعه پایدار ایفا می کند.
آموزش علوم پزشکی به سبب نیاز به عرصه های متنوع یادگیری درگستره وسیع شکل گیری مسایل مرتبط با سلامت و بیماری مردم ، نسبت به سایر آموزش ها از ویژگی خاصی برخوردار است و تربیت هزاران نیروی متخصص در سطوح مختلف علوم پزشکی در قرن بیستم ، موفقیت عمده ای به شمار می رود. هر چند ضرورت گسترش آموزش پزشکی تخصصی و فوق تخصص بالینی پزشکی بر اساس آرمان ها و اهداف همواره مورد توجه وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی بوده است و سبب بهبود مراقبتهای سلامت جامعه می گردد ، لیکن توسعه برنامه های تخصصی ، فوق تخصصی پزشکی باید بر اساس ارزیابی وضعیت موجود و آسیب شناسی گذشته به منظور اتخاذ راهبردهای کلان با رویکرد آینده پژوهی و هدفمند باشد.
به طور کلی هدف از آینده پژوهی در زمینه توسعه هدفمند آموزش پزشکی تخصصی و فوق تخصصی عبارت از برنامه ریزی برای گسترش و سازماندهی مجدد مراکز آموزش پزشکی بر اساس اسناد بالادستی - از جمله آرمانهای نظام و سند چشم انداز و نقشه جامع سلامت کشور - و توسعه جغرافیایی آموزش سلامت کشور با توجه به مزیت های نسبی رشته های تخصصی و فوق تخصصی و نیاز کشور به تربیت نیروی متخصص بالینی پزشکی ماهر و متعهد ، می باشد . اتخاذ راهبردهای کلان برای توسعه آموزش پزشکی تخصصی و فوق تخصصی ، مستلزم شناخت دقیق و علمی وضعیت موجود توسعه رشد کمی آموزش تخصصی و فوق تخصصی ، شناسایی مزیت نسبی و برآورد نیازهای خرد و کلان کشور به نیروی متخصص در حوزه های مختلف است.
-2روش بررسی:
این مطالعه کاربردی در سال 1392-1391 انجام شد است . در این مطالعه جامع به بررسی پیشرفتهای آموزش پزشکی تخصصی و وفوق تخصصی کشور در جمهوری اسلامی ایران پرداخته می شود. جهت گرد آوری داده های ومستند سازی توسعه کمی آموزش پزشکی تخصصی و فوق تخصصی در 35 سال گذشته ، جمع آوری اسناد دقیق و شواهد موجود ودست اول ، در 3 مرحله صورت پذیرفت. مرحله نخست؛ با مراجعه به دبیرخانه شورای آموزش پزشکی وتخصصی ، به عنوان متولی آموزش تخصصی وفوق تخصصی بالینی پزشکی در کشور ، انجام شد.
مرحله دوم با مراجعه به سازمان نظام پزشکی - جهت کسب اطلاعات مربوط به متخصصان و فوق متخصصان کشور - ؛ و سومین مرحله نیز مکاتبه مستقیم با مراکز آموزشی مجری دوره های تکمیلی تخصصی - جهت تعیین فارغ التحصیلان دوره های مذکور - و مقایسه با آمار دبیرخانه شورای آموزش پزشکی و تخصصی ازپذیرش دوره های فلوشیپ انجام شد . بدین ترتیب با استفاده ازمنابع اطلاعاتی متعدد و مقایسه اطلاعات دقیق ، محققین به مرور جامع و دقیق روند رشد کمی رشته های تخصصی و فوق تخصصی در کشور پرداختند. دستاوردهای کیفی آموزش پزشکی تخصصی و فوق تخصصی با مطالعه مروری و جامع گزارشهای وزرات بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی بررسی شد.
ادغام عرصه درمان و آموزش پزشکی
سال 1364 با ادغام دانشگاه های علوم پزشکی با وزارت بهداری تشکیلات جدیدی به نام وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی تاسیس گردید. اهداف اصلی این ادغام و ایجاد مدیریت واحد در امور بهداشت و درمان و اموزش پزشکی در جهت استفاده از تمامی امکانات وزارت بهداری جهت گسترش امر آموزش پزشکی و ارتقائ سطح علمی موسسات آموزشی بود.
این ادغام در پاسخ به دو نیاز مهم یعنی ابتدا پاسخ به نیاز سلامت جامعه و دوم حرکت علمی به عنوان سنگ بنای توسعه کشور صورت پذیرفت. - 7 - از آن پس پیشرفت های شایانی در آموزش پزشکی سطوح تخصصی و فوق تخصصی صورت پذیرفته است رشد تعداد دانشگاه ها و دوره های آموزش دستیار تخصصی و فوق تخصصی بالینی کشور افزایش تعداد دانشگاه های علوم پزشکی به منظور آموزش پزشکان در دوره های آموزش تخصصی و فوق تخصصی در دهه60 آغاز شد. تعداد دانشگاه های علوم پزشکی از 13دانشگاه در سال 1357 به 1و 50 دانشگاه در سال 1390 رسید. هم اکنون در برنامههای آموزشی رشتهای علوم پزشکی 28 رشته تخصصی بالینی، 27 رشته فوق تخصصی، 50 رشته فلوشیپ و 220 رشته تحصیلات تکمیلی و در مجموع بالغ بر 330 برنامه آموزشی وجود دارد.
تدوین برنامه های آموزشی تخصصی و فوق تخصص
در حال حاضر در تمام گروه های آموزشی تخصصی ، فوق تخصصی و دوره های تکمیلی تخصصی - فلوشیپ - کریکولوم و برنامه درسی توسط کمسیون های تدوین و برنامه ریزی آموزشی تدوین شده است که به تصویب شورای آموزش پزشکی و تخصصی وزارت بهداشت رسیده اند. روند رشد تعداد پذیرفته شدگان در آزمون های پذیرش دستیاری تخصصی بالینی کشور تعداد پذیرش سالانه دوره های تخصصی از 400 نفر در سال 1357 به به بیش از 2000 نفر در سال 1392 رسید.
