بخشی از مقاله
چکیده
آموزش درس تاریخ ادبیات ایران و جهان 1و2 که در سال دوم و سوم رشتهی ادبیات و علوم انسانی تدریس میشود به دلیل حجم زیاد حفظ کردنیها، فرّار بودن فضا، محیط تاریخی و حتی رفتار شخصیتها با ذهنیات دانشآموزان و البته وجود ضعفهایی در تألیف آن، گاهی ملالآور و خستهکننده است و رغبت یاددادن و یادگرفتن را در دبیران و دانشآموزان کم میکند.
هدف نگارنده در این مقاله ارائهی شیوههای متنوع و بیان راهکارهایی برای رفع این مشکلات و غنا بخشیدن به محتوای دروس آن است تا با معرفی بیشتر این شیوهها به دبیران گرامی و توجه بیشتر به تنوع شیوههای تدریس، آنها بتوانند مهارتهای لازم برای استفاده از این روشها را به دست آورند و ضمن فراهم آوردن زمینهی اجرایی آنها در کلاس، کیفیت تدریس خود را بالا برده و اوقات لذت بخشی را برای خود و فراگیران در کلاسهای تاریخ ادبیات ایجاد نمایند. لازم به ذکر است که در پژوهش پیشرو بهرهگیری از روش همیاری و مباحثه و شرح شیوههای متنوع برای اجرای آن در تدریس تاریخ ادبیات، مورد تأکید است. بیتردید همکاری معلم، مسئولان مدرسه، دانشآموزان و خانوادهها شرط موفقیت در این راه است.
مقدمه
تاریخچه مطالعات نشان میدهد روشهای تدریس چه در پیشرفت تحصیلی دانشآموزان و چه در ایجاد انگیزه ورضایت خاطر، پرورش شخصیت و رشد خلاقیت آنان مؤثرند.وظیفه معلمان درفرآیندتدریس تنهاانتقال واقعیتهای علمی به دانشآموزان نیست بلکه باید موقعیت و شرایط مطلوب یادگیری را فراهم نمایند و چگونه اندیشیدن وچگونه آموختن را به شاگردان بیاموزندیعنی کار معلم نه تنها انتقال دانش بلکه پرورش توان تفکر منطقی وپرورش شخصیت سالم است ومعلمان موفق برای شاگردان خود تنها عرضه کننده مطالب تخصصی نمیباشندبلکه شاگردان خود مطالب شناختی واجتماعی و نحوه استفاده مؤثر از آنها را میآموزند.معلمان سربازان مقدم خط جبههی تربیت قرار گرفتهاندوضرورت داردکه با مدرنترین سلاحهای علمی روز؛ یعنی روش های نوین و فعال تدریس آشنا باشند و بدانند در کدامین موقعیت آموزشی از کدامین روش استفاده نمایند.
تأکید بر استفاده از روشهای فعال آموزشی:
در تعیین اهداف، انتخاب و سازماندهی محتوا، سعی بر این است که فراگیر خود در کسب مفهوم سهیم باشد و از روشهای مختلف به فعالیتهای ذهنی، علمی، فردی و گروهی وادار میشود؛ به عبارت دیگر محتوا روی درگیرشدن مستقیم دانشآموزان در کسب تجارب یادگیری تأکید داشته و آنان را فعال مینماید.
در عصر حاضر بیشتر صاحب نظران و متخصصان آموزشی بر این باورند که توسعهی انفجار آمیز دانش و اطلاعات، از طریق فناوریهای الکترونیکی جدید، ماهیت دانستن را تغییر داده و در آنچه دانشآموزان فرا میگیرند، تحولات بنیادی پدید آمده است و جوامع را آنچنان متحول کرده است که دیگر ساختار روشهای نظامهای آموزشی سنتی - آموزش مستقیم - قادر نیستند در شرایط موجود،جوانان و نوجوانان را برای چالش در دنیایی که پیوسته درحال تحول است، آماده کنند.
به همین دلیل در برنامهی آموزشی بر »روش آموزش«بیشتر از آموزش مجموعهای از اطلاعات و دانستنیها تأکید میشود؛ از این رو باید به دانشآموزان راه و روش یادگیری و حل مسأله را آموخت. برای تحقق این هدف بر استفاده از روشهای فعال تأکید میشود. نقش معلم به عنوان یک سازمان دهنده در عرصهی تعلیم و تربیت:
همان طور که اشاره شد امروزه تدریس را تحریک و راهنمایی و سازمان دادن یادگیری دانشآموزان تعریف میکنند. طبق این تعریف معلم فقط نقش محرک و راهنما و سازمان دهنده دارد و خود دانش آموز است که باید فعالیت کند؛ زیرا یادگیری وقتی درست انجام میگیرد که با فعالیت یادگیرنده همراه باشد. در تدریس به این معنا معلم نقش ضبط صوت متحرک را بازی نمیکند؛ بلکه وظیفهی سنگینتر راهنمایی و سازمان دهندگی را به عهده دارد.
بنابر آنچه گفته شد میتوان ویژگیهای یک سازمان دهندهی خوب را چنین برشمرد:
-1 با مشورت اعضا تصمیم گیری میکند؛
-2 به دیگران در چگونگی و زمان انجام برنامهها امر و نهی نمیکند؛
-3 گروه و افراد را در تعیین، تنظیم و روشن نمودن هدفهای خود مساعدت مینماید؛
-4 مسؤولیتها را به قدر امکان میان افراد توزیع میکند؛
-5 مشوق پیش قدمی و ابتکار است؛
-6 عملی شدن کارها را منوط به مشارکت اعضا میداند؛
-7 روی قدرت و نیروی افراد گروه بیش از ضعف آنها تأکید میکند؛
-8 انتقاد و ارزشیابی از خود را میان گروه معمول میسازد؛
-9 با حفظ کنترل و انضباط کلاس، تدریس نتیجه بخش و یادگیری معنادار را شکل میدهد.
علاوه بر این یک تدریس خوب باید ضمن روشن نمودن هدف، ایجاد قدرت داوری نتایج و بررسی آنها، تقویت قوهی ابتکار و کنجکاوی فراگیران و رعایت تدریج از معلوم به مجهول، آسان به دشوار، محسوس به معقول و عملی به نظری، به طور کلی چهار ویژگی خاص زیر را در بر داشته باشد:
-1 وجود تعامل بین معلم و دانشآموزان؛
-2فعالیت بر اساس اهداف معیّن و از پیش تعیین شده؛
-3 طراحی منظم با توجه به موقعیت و امکانات؛
-4 ایجاد فرصت و تسهیل یادگیری. - شعبانی، - 9 :1382
بنابر آنچه گفته شد هرچند نظام ارزشیابیها هنوز بر پایهی حفظ محفوظات و انتقال دانش استوار است؛ اما امروزه از این نوع تدریسها به عنوان روش تدریس خشک یاد میشود و فراگیران از روش تدریس این نوع معلمان استقبال نکرده و اشتیاق نشان نمیدهند؛ چرا که در این روش فراگیران منفعل و بیتحرک هستند و از توان و خلاقیت آنها استفاده نمیشود و به طور کلی اینکه در فرایند یادگیری مشارکت ندارند و عملاً به عنوان یک شنونده که مجبور است لحظات و یا ساعتی را تحمل کند تا کلاس پایان پذیرد، در این کلاسها حضور مییابند.
بنابراین روش ارائه مطالب به صورت مستقیم؛ یعنی سخنرانی، نامناسب و ناکارآمد است. »شیوههای متنوعی در تدریس وجود دارد که هرکدام برای شرایط و درس خاصی مناسبند؛ لذا معلم باید باتوجه به هدفهای آموزشی، موضوع درس، ویژگیهای دانشآموزانامکانات، موجود، جوِ حاکم بر کلاس، تعداد فراگیران، زمان در اختیار کلاس و دهها مسألهی دیگر مناسبترین شیوهی تدریس را انتخاب نماید.« - سیف، - 404 : 1380
