بخشی از مقاله
چکیده
در پی تجزیه اتحاد شوروی و استقلال جمهوری آذربایجان و با گشوده شدن مرزها به روی مرزنشینان و راه اندازه بازارچه های مرزی خصوصاً در شهر مرزی آستارا ، این شهر از آن انزوا و خفتگی خارج شده و با ورود کالاهای خارجی و رونق کسب و کار و تجارت نوظهور ، وارد عرصه جدیدی از حیات خود شد.
به دنبال این تحولات و رونق تجارت در این شهر سیل مشتاقان تجارت و کسب درآمد به این شهر روانه شدند و آستارا به یکباره تبدیلبه شهری شدیداً مهاجر پذیر شد . و این انبوه مهاجرین نیازمند مسکن و سرپناه می باشند و از اینجاست که مشکلات عدیده ای در شهر آستارا ظهور یافت.
اما آنچه از منظر ژئوپلتیک اهمیت پیدا می کند ، استقرار این شهر بعنوان اصلی ترین دروازه جمهوری اسلامی ایران در شمال کشور و مشرف به منطقه قفقاز است که می تواند نقشی راهبردی را بعنوان پیشانی کشور ایفا نماید .
پژوهش حاضر با محوریت شهر مرزی آستارا ، که تا 3 دهه قبل به عنوان شهری منزوی در گوشه ای از جغرافیای ایران و در حول دایره ای بسته به روزمره گی می پرداخت و امروز به لطف یک اتفاق سیاسی در همسایگی شمالی ، جانی تازه یافته است ، تلاش می کند تا با تحلیل جغرافیای سیاسی منطقه و اتفاقات سیاسی حادث که متعاقباً منجر به تغییراتی اساسی و کالبدی در ساختار شهر آستارا شده است را در بوته آزمایش قرار داده و اثرات آنرا بیان نماید . در این تحقیق تلاش شده است که با روش تحلیلی - توصیفی حوادثی را که متعاقب اتفاقات سیاسی منطقه رخ داده و منجر به تغییر ماهیت یک شهر دورافتاده و متکی به اقتصاد کشاورزی و ماهیگیری ، به شهری تجاری شده است را مورد تجزیه و تحلیل قرار داده و این تغییرات به رشته تحریر درآورده شود .
مقدمه
امروزه شهرها به عنوان یک پدیده پویا در جهان ، مترصد بهانه ای برای پویاتر شدن هستند . و رشد و بالندگی یک شهر منوط به میزان و نحوه خودنمایی این بهانه هاست . بهانه هایی که آنها را به نام ، کارکرد ، عناصر ، ویژگی منحصربفرد ، جایگاه و ... می شناسیم .و نحوه عملکرد این اسامی است که یک شهر را به ورطه هلاک و نابودی و یا بالندگی و پویایی بیشتر خواهد رساند .
یکی از عوامل موثر در توسعه شهر ، جایگاه و استقرار جغرافیایی آن است و این جایگاه جغرافیایی می تواند موقعیت ژئوپلتیک آن شهر معرفی شود . قرار گرفتن یک شهر در منطقه صفر مرزی به عنوان پیشانی کشور فارغ از سایر ویژگیهای آن - بعنوان فرصت یا تهدید - ، تاثیر بسزایی در میزان رشد و گسترش آن داشته باشد . چرا که وجود مبادلات سیاسی ، اقتصادی و فرهنگی چهره ، کالبد و هویت شهر را متأثر خواهد کرد .
شهر مرزی آستارا یکی از مصادیق بارز شهری با موقعیت ژئوپلتیک است . شهری واقع در نقطه صفر مرزی با مشترکات فراوان با مردم آنسوی مرز . این شهر پس از تحولات سیاسی دهه 1990 در اتحاد شوروی ، و سیاستهای منطقه ای کشور دچار تحولاتی چشمگیر در بسیاری از مناسبات و فاکتورهای شهری گردید . که پویایی و جنب و جوش تجاری مهمترین آنها بود . ورود کالاهای خارجی ، احداث بازارها و بازارچه ها و مراکز شیک تجاری ، اشتغال انبوه مردان و گاهاً زنان به امر تجارت ، رونق مشاغل مرتبط و .... ، همه اینها به برکت وجود این توفیق اجاری حاصل شد اما. در این میان گاهاً برخی نوسانات سیاسی میان دو کشور و بروز برخی اختلافات ، موجب تضیف و یا رونق دوباره این بازار میگردید .
هر روز به بهانه های مختلف سیاسی نرخ ارز دچار نوسان شده و یا بواسطه تغییرات در امور گمرکی دو کشور حجم مبادله کالا دچار نزول و یا صعود می گشت . و با توجه به ناآگاهی تجار تازه کار ، این نوسانات موجب خسران نیز می گشت .
اما آنچنان که گفته شد این توفیق اجباری تنها شامل اهالی بومی شهر آستارا نمی شد ، بلکه رونق بازار کسب درآمد موجب مهاجرت سایر مردم از نه تنها شهرها و روستاهای منطقه ، بلکه از دیگر استانها نیز گشت . انبوه جمعیت از نقاط دور و نزدیک به این شهر و بصورت دائمی مهاجرت نمودند و ساکن شدند . و با توجه به عدم تأمین نیازهای شهری مشکلات عدیده ای دامان شهر را گرفت . که مهمترین آن تأمین مسکن بوده و هست . و از آنجائیکه این شهر بواسطه محدودیتهای طبیعی با مشکل کمبود زمین مواجه است ، بناچار گسترش شهر بصورت عمودی جهت گرفت و چشم انداز و منظر شهر را دچار دگرگونی شدیدی نمود .
این مقاله در نظر دارد با تشریح وضعیت منطقه مورد مطالعه در غالب سه محور ، جغرافیای سیاسی ، اقتصادی و شهری ، تأثیرات آنها را بر چهره شهر آستارا مورد بررسی قرار دهد . اما لازم است پس از بیان دیدگاه های ارائه شده توسط اندیشمندان حوزه های مرتبط ، مختصری از اتفاقات سیاسی منطقه ، تغییر ماهیت شهر و نهایتاً دگرگونی ساختار فیزیکی شهر بیان نمائیم .
نمودار شماره : 2 مدل تغییر ماهیت شهر نگارنده 1393
-1 ادبیات تحقیق
1-1 پیشینه تحقیق همانگونه که گفته شد ، یافته های این پژوهش حول 3 محور عمده استوار است . اول بحث سیاست بین المللی ، خصوصاً روابط فی مابین ایران و آذربایجان ، دوم مسائل و رویدادهای اقتصادی ناشی از تحولات سیاسی منطقه و سوم نحوه تاثیر این رویدادها بر چهره و جهت توسعه فیزیکی شهر
