بخشی از مقاله
چکیده
صنعت توریسم یکی از بزرگترین و پربازدهترین فعالیتهای اقتصادی در دنیاست که بالاترین میزان ارزش افزوده را ایجاد میکند و به طور مستقیم و غیرمستقیم، سایر فعالیتهای اقتصادی و فرهنگی را تحت تأثیر قرار میدهد.گرچه میتوان گفت گردشگری به تنهایی نمیتواند منجر به توسعه کشور شود، ولی با ورود گردشگر به تدریج نیاز به تغییر و ایجاد امکانات برای اقامت، جابهجایی و سایر فعالیتهای مربوطه، به وجود میآید. بنابراین توسعه را نیز در پی خواهد داشت.
اهدافی که در این پژوهش میتوان دنبال کرد شناخت کا مل گردشگری فرهنگی و زوایای مربوطه و اصول و منشور مربوط به آن و عوامل تأثیرگذار بر گردشگری از جمله: فناوری اطلاعات و ارتباطات،سیستم اطلاعات گردشگری است. به دلیل عدم دسترسی آسان به آمار موجود و توریستها و موضوع ارائه شده که از طریق پرسشنامه امکان دسترسی به هدف مورد نظر وجود نداشت و کار میدانی را مشکل میکرد، روش تحقیق به صورت کتابخانهای میباشد. در این روش سعی شده تمام منابع موجود گردآوری و مطالعه گردد.
علاوه بر این از سایتهای اینترنتی و بولتنهای ارائه شده توسط دفتر برنامهریزی آمار و اطلاعات سازمان میراث فرهنگی و جهانگردی و همچنین مقالات و پایان نامههای موجود و کتابخانهای این سازمان و کتب درسی رشته مدیریت جهانگردی برای کامل شدن موضوع استفاده شده است . که نتیجتا بدلیل غنای فرهنگی که از طریق پیشینه تاریخی کشور حاصل شده است و آن نیز نتیجه حضور اقوام و سلسله های مختلف می باشد که هر کدام از آنها به جنبه های خاصی از فرهنگ توجه میکردند. بعنوان مثال آثار باستانی که ثبت جهانی شده اند ازجمله تخت جمشید، هگمتانه، آثار هنری مربوط به شهر اصفهان و نقاشی ها و خط میخی و وابزار و آلات موسیقی مذهبی و ...همگی نشان از اولا فرهنگ قوی میان اقوام ایرانی و همچنین شرایط جغرافیایی مناسب برای سکونت را نشان می دهد. ×اخیرا بازدیدهایی که از مناطق جنگی تحت عنوان راهیان نور برگزار میشود حرکتی در جهت توسعه گردشگری فرهنگی می باشد.
مقدمه
سالهای طولانی است که در کشورمان بحث اهمیت توریست و گردشگر گاه به گاه به صورت موضوع اصلی در کشور و در میان مسولان و نخبگان مطرح است، لکن به این موضوع بیشتر از زاویه مسایل اقتصادی و اهمیت آن در توسعه اقتصادی کشور و جنبه درآمدزدایی آن توجه شده است. مقوله درآمدزدایی و اشتغال امری طبیعی است که خواسته یا ناخواسته وقتی گردشگر به کشوری وارد میشود، جامه عمل میپوشد.
توسعه نسبتا پیشرفته الزاما به دلیل حضور این افراد در مناطق مورد توجه اتفاق میافتد.جاذبههای ایران برای گردشگران خارجی اصولا زاییده اصل خوشگذرانی که محور سفر بسیاری از گردشگران محسوب میشود نیست، بلکه بیشتر حاکی از روح فرهنگی، پیشینه عمیق تمدنی، نقش برتر همزیستی به جای تقابل - در میان خود و با همسایگان خود - پل انتقال دانش، فرهنگ، هنر و دین به صورت تاریخی است که در کنار نوآوری، خلاقیت، نخبهسازی سیاسی، عقیدتی، فرهنگی و… بسیاری از مردمان را به خود جلب کرده است
با توجه به این وضعیت و با توجه به اینکه ایران طبق آمار سازمان جهانی جهانگردی دارای رتبه پنجم جاذبههای طبیعی و رتبه دهم جاذبههای باستانی و تاریخی است و همچنین با توجه به جمعیت جوان رو به گسترش، نرخ بالای بیکاری، لزوم افزایش درآمد ارزی و سرمایهگذاری خارجی، توجه بیش از پیش در حوزه گردشگری میتواند زمینه رسیدن به اشتغال کامل، افزایش درآمد ارزی، معرفی تمدن و فرهنگ ایرانی به جهانیان، تعامل گسترده و سازنده باکشورهای دنیا، در هم شکستن مرزهای قومی و اقلیتی را که از طریق گردشگری فرهنگی و سایر انواع آن فراهم کند.صنعت گردشگری دنیا ابعاد متنوعی همچون گردشگری الکترونیکی، اکوتوریسم - طبیعت گردی - ، توریسم درمانی، توریسم ورزشی وگردشگری فرهنگی و... است و روشها و شیوههای نوینی را به همراه دارد.
ایران به عنوان یک مقصد جذاب گردشگری، بیشک ظرفیت جذب گردشگران بسیاری را دارد که در عرصه تعامل جامعه میزبان، میهمان علاوه بر منابع اقتصادی چشمگیر، قابلیت توسعه فرهنگی و نیز ارایه سیمای مثبتی ازکشور را میتواند داشته باشد.
پیشینه تحقیق
در حوزه گردشگری کارهای متعددی انجام شده است اما متأسفانه گردشگری فرهنگی در این میان مهجور مانده است. در بررسی های صورت گرفته در خصوص گردشگری فرهنگی، به موردی که به طور خاص گردشگری فرهنگی را به عنوان نوعی مطلوب از گردشگری در ایران که پاسخگوی مطالبات گردشگران دنیای امروز باشد و پرداختن به آن را راهکار توسعه گردشگری در کشور بداند، دیده نشد. اما مطالب و مقالات بسیاری درباره توریسم و گردشگری ارایه شدهاند که در کنار پرداختن به موضوعات مورد ×نظرشان به طور مختصر به گردشگری فرهنگی نیز پرداختهاند.
تاریخچه گردشگری در ایران
سابقه کهن و درخشان در فرهنگ و تمدن، آثار باستانی و تاریخی فراوان، تنوع فرهنگی، نژادی، زبانی و جاذبه گردشگری دیگر، قابلیت به ارمغان آوردن جایگاه ممتازی را در صنعت گردشگری دنیا برای ایران دارد. اما به رغم این واقعیتها، تعداد گردشگران ورودی به کشور، پایینتر از متوسط آمار بسیاری از کشورهاست.طبق برنامه چشمانداز بیست ساله کشور، در پایان برنامه چهارم توسعه، حداقل میبایست چهار میلیون گردشگر خارجی وارد ایران شده باشند. متأسفانه آمارهای ورودی تا سال دوم برنامه تنها 750 هزار توریست واقعی را ثبت کرده اند.
علت این مسأله را باید به گونه ای علمی و جامع جستوجو کرد. بدون شک مولفههای فراوان و متعددی در این ناکامی سهیماند.ایران به اقتضای فرهنگ ایرانی- اسلامی و ارزشهای بومی خود تأکید ویژهای بر انواع خاصی از گردشگری و به ویژه »گردشگری فرهنگی« میتواند داشته باشد.در تمامی دوران باستان - قبل از اسلام - شهرها، راهها، اقامتگاه ها در امپراطوری ایران در حال گسترش بودند و به دلیل وجود یک امنیت نسبی سفر نیز در بین بازرگانان و اشراف رواج داشت.
ایران در در دوران صفویه - قرون 16 و 17 میلادی - و علیالخصوص در دوره شاه عباس اول به عنوان کشوری جذاب نظر بسیاری از جهانگردان اروپایی را به خود جلب کرد. دوره سلطنت »شاه عباس اول« تا انقراض سلسله صفوی را میتوان یکی از مهمترین ادوار توسعه جهانگردی در ایران به حساب آورد، این توسعه به چند عامل بستگی داشت که مهمترین آنها عبارت بود از امنیت و توسعه راههای ارتباطی و تأسیسات اقامتی پس از دوره صفویه به دلیل ناآرامیهای و بیثباتی تا سالها سرزمین ایران دچار هرج و مرج پی در پی شد اما از اواسط دوران قاجاریه با ثبات تدریجی داخلی از یک سو و گسترش پدیده استعمار و رقابتهای بین کشورهای قدرتمند اروپایی سفر به ایران رازهای باستان شناسی و تاریخی بسیاری را در ایران گشود.
گردشگری دراسلام
سفر در میان مسلمانان نیز بسیار متداول می باشداصولاً. بینش اسلامی، بینش جهانگرایی و دنیاگرایی است. قرآن کریم در آیات بسیاری سفر را توصیه کرده است؛ »قل سیروا فی الارض ثم انظرو کیف کان عاقبهالمکذبین« - انعام 11، نحل 36، نمل . - 69
در مجموع سیزده آیه شریفه در قرآن کریم درباره سیر و سیاحت و جها نگردی است. در پی همین تاکیدها و سفارشهای قرآن مجید از پیغمبر - ص - و ائمه معصومین - ع - ، احادیث بسیاری راجع به سیر و سفر روایت شده است. پژوهشهای دقیق و قابل توجهی از سوی جهانگردان مسلمان انجام شده است. در همین ارتباط به کتب مسالک می توان اشاره نمود که در خصوص راهها و فاصلهها و مسافتهای شهرها و منزلگاهها و شهرهایی که سر این راهها واقع گردیدهاند گفتگو به میان میآورد.
تعریف گردشگری
از تعاریف گردشگری که توسط سازمان جهانی گردشگری - World Tourism Organization - WTO ارائه گردیده است عبارتست از فعالیتهای افرادی که برای استراحت، کار و دیگر دلایل به خارج از محیط سکونت معمول خویش سفر کرده و حداکثر برای یکسال متوالی در آنجا اقامت میکنند.
گردشکری داخلی - یا قومی - : افراد مقیم یک کشور که حداکثر برای مدت 12ماه به محلی در کشور خودشان که خارج از محیط زندگی آنها میباشد، سفر کنند و هدف اصلی از این سفر انجام کاری نیست که سرانجام آن دریافت مزد از محل مورد بازدید باشد.
گردشگری خارجی - یا بینالمللی - : افرادی که برای حداکثر مدت 12ماه به کشوری که محل اقامت معمول آنها نیست و خارج از محیط معمول زندگیشان قرار داد، سفر کنند و هدف اصلی آنها از این بازدید سرانجاماش دریافت مزد از کشور مورد بازدید باشد.
