whatsapp call admin

مقاله در مورد آب و فاضلاب

word قابل ویرایش
30 صفحه
8700 تومان
87,000 ریال – خرید و دانلود

آب و فاضلاب

فصل اول
اهمیت آب و فاضلاب
توسعه‌ی شهرنشینی از مقتضیات تمدن امروزی بشری است. لازمه‌ی شهرنشینی و رفاه عمومی، برخورداری از خدمات‌دهی‌های زیربنایی به ویژه خدمت‌دهی تامین آب و دفع بهداشتی فاضلاب است که مسئولیت ارایه‌ی آن در شهر از ۱۲ سال گذشته به عهده‌ی شرکت‌های آب و فاضلاب نهاده شده است.

در حال حاضر حدود ۶۹ درصد از جمعیت کل کشور اعم از شهری و روستاهای حاشیه‌ی شهرها (با جمعیت بیش از ۵/۴۵میلیون نفر) از خدمت‌دهی‌های شرکت‌های آب و فاضلاب شهری و ۲۳درصد از جمعیت کل کشور (معادل ۱۶ میلیون نفر) به طور مستقیم و بقیه (۸ درصد، معادل ۵ میلیون نفر) به طور غیرمستقیم از خدمت‌دهی‌های شرکت‌های آب و فاضلاب روستایی بهره‌مند می‌باشند. این نسبت به طور دایم رو به افزایش است.
در پایان سال ۱۳۸۱، بیش از ۷/۹۷درصد از جمعیت شهری همچنین حدود ۶۰% از جمعیت روستایی کشور از خدمت‌دهی‌های آب شرب و بهداشتی برخوردار بوده‌اند. در حالی که در بخش فاضلاب، جمعیت تحت پوشش جمع‌آوری فاضلاب شهری به رقمی بالغ بر ۲۰ درصد و در سطح روستاها کمتر از ۵/۰ درصد رسید.

تامین آب و دفع بهداشتی فاضلاب مراکز جمعیتی و سکونت‌گاهی، از جمله شاخص‌های اصلی توسعه‌ی پایدار بر اساس اصول و معیارهای پذیرفته شده‌ی جهانی است.
رشد و توسعه‌ی بخش آب و فاضلاب منجر به ارتقای سطح بهداشت عمومی، رفاه مردم و در نهایت توسعه‌ی جوامع با رویکرد به عدالت اجتماعی و توسعه‌ی پایدار خواهد شد. خوشبختانه طی سال‌های اخیر اقدام‌های گسترده‌ای در جهت ظرفیت‌سازی بخش آب و فاضلاب و توسعه‌ی نهادی این بخش به انجام رسیده و زمینه را برای فعالیت‌های آتی فراهم کرده است. این در حالی است که رشد سریع جمعیت شهرها و گسترش و ازدیاد کانون‌های جمعیتی شهری، کیفیت و کمیت منابع تامین کننده‌ی آب شرب و بهداشتی را در معرض مخاطره و ناپیداری قرار داده است.

نکته‌ی مهم اینکه منابع عموماً محلی بوده و شبکه‌های آبرسانی هر شهر و منطقه به طور مستقیم تحت تاثیر عوامل طبیعی همان منطقه می‌باشند. به این ترتیب، آسیب‌پذیری منابع تامین کننده‌ی آب شرب و بهداشتی، متاثر است عامل‌های طبیعی چون خشکسالی، سیل و نظایر آن و همچنین عامل‌های ناشی از فعالیت‌های انسانی نظیر توسعه‌ی صنایع، شهرسازی و مانند آن بسیار محتمل بوده و برای حفاظت کمی و کیفی این منابع لازم است چاره‌ی جدی اندیشیده شود.
در پایان سال ۱۳۸۱، در پی اقدام‌های گسترده‌ی وزارت نیرو در ایجاد تاسیسات تامین آب ش

رب و بهداشتی، ظرفیت این تاسیسات به رقمی بالغ بر ۸/۶ میلیارد و ۸۰۰ میلیون مترمکعب به ترتیب برای شهرها و روستاها رسیده است. گرچه این رقم‌ها در مقایسه با حجم کل منابع آب تجدیدشونده‌ی کشور به نسبت کم و حدود ۵/۵درصد آن را تشکیل می‌دهد، ولی به دلیل عدم تطابق مراکز جمعیتی کشور با محل استقرار منابع آب و ظرفیت موجود آنها، تامین آب شهرها و روستاهای کشور همچنان به عنوان یک عامل پیچیده و مواجه با چالش دایمی محسوب می‌شود.
از سوی دیگر تکرار و استمرار خشکسالی و آثار ناشی از تغییرهای اقلیمی، دامنه‌ی خطر

آسیب‌پذیری تامین آب شرب و بهداشتی را افزایش داده، به طوری که برای تامین آب شهرها و پاسخ‌گویی به تقاضای روزافزون مردم، وزارت نیرو سال به سال ناگزیر به انتخاب منابع جدید و انتقال آب از منابع دورتر به شهرهاست.
در راستای پاسخ‌گویی به این نیاز، وزارت نیرو در سال‌های اخیر، طرح‌های بزرگ آبرسانی که اغلب آنها دارای خط انتقالی به طول بیش از ۱۰۰ کیلومتر می‌باشند، مطالعه و اجرا کرده است و تا کنون طرح‌های بزرگ آبرسانی از زرینه‌رود و به تبریز و آبرسانی از زاینده‌رود به یزد و خط دوم آبرسانی از میناب به بندرعباس و طرح آبرسانی از شوشتر به اهواز و طرح آبرسانی از چاه نیمه به زاهدان و …

احداث بهره‌وری شده است و طرح‌های بزرگ دیگری از جمله طرح آبرسانی از زاینده‌رود به کاشان و طرح بزرگ آبرسانی از سد کوثر به بندر لنگه و طرح آبرسانی از سد قیر به لارستان و … را در دست اجرا دارد.
طرح بزرگ آبرسانی از سد دوستی به مشهد هم از جمله طرح‌های بسیار بزرگی است که از ۲ سال گذشته در فهرست طرح‌های اجرایی برنامه‌ی سوم قرار گرفته است.
شایان ذکر است که تاکنون اقدام‌های انجام شده به طور عمده حول محور تامین و انجام فعا

لیت در عرصه‌ی استحصال، انتقال و توزیع آب متمرکز شده است. محدودیت منابع برای پاسخگویی به نیاز آتی شهرها همزمان با انجام اقدام‌های سیاسی، پرداختن به مدیریت تقاضا یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر خواهد داد. لازمه‌ی دستیابی به نتیجه‌ی مطلوب در مدیریت تقاضا، تدوین قوانین و مقررات مناسب در زمینه‌ی الگوی مصرف و تدوین و اعمال تعرفه‌های منطقی، استفاده از فناوری‌های پیشرفته، بهبود، بهره‌برداری و بهره‌وری از تاسیسات و مهمتر از همه، هنجارسازی و نهادینه ساختن فرهنگ صرفه‌جویی و مصرف بهینه در سطح جامعه است.

در بخش فاضلاب، مهمترین وظیفه‌ی وزارت نیرو، جبران عقب افتادگی‌های گذشته و تسریع در اجرای طرح‌های فاضلاب در کلیه‌ی شهرهای کشور با درنظر گرفتن اولویت مسایل زیست محیطی آنها است. با اجرای این طرح‌ها نه تنها حدود ۳ میلیارد مترمکعب آب کافی برای کشاورزی در زمین‌های مستعد اطراف شهرها حاصل می‌شود، بلکه به طور جدی از آلوده شدن محیط زیست شهری و روستایی، منابع آب و خسارت به ابنیه و تاسیسات شهرها جلوگیری می‌شود و به ارتقای سطح بهداشت و سلامت جامعه کمک خواهد شد. آثار مستقیم و غیرمستقیم اجرای طرح‌های فاضلاب، هم از لحاظ اقتصاد خانواده و هم از نظر اقتصاد ملی و اشتغال‌زایی، بسیار حائز اهمیت است.
با اجرای این طرح‌ها هزینه‌ی تامین دارو و درمان کشور به میزان قابل توجهی کاهش می‌یابد. همچنین منابع آبی موجود که در واقع منبع اقتصادی و حیاتی کشور می‌باشند، از معرض تهدید نجات یافته و مقادیر قابل توجهی آب برای مصارف غیرشرب استحصال می‌شود.
از دیگر موضوعات مهم، نگرش جامعه به چرخه‌ی آب در محیط شهری و روستایی اعم از حوزه‌ی آبریز، منابع آب‌های سطحی و زیرزمینی، خطوط انتقال و شبکه‌های آب شرب و بهداشتی و همچنین توجه به مسایل آب‌های سطحی شهرها، سیلاب‌ها و به ویژه جمع‌آوری، دفع و تصفیه فاضلاب می‌باشد.

عدم توازن بین فعالیت‌های توسعه‌ی شهری و روستایی و توان طبیعی منابع آب و نادیده گرفتن اثرهای ناشی از این عدم توازن عواقب وخیم و جبران‌ناپذیری را بوجود خواهد آورد.
به دلیل عدم نگرش جامع و موزون در طرح‌های کالبد ملی و آمایش سرزمین و عدم توجه به محوریت آب در این گونه طرح‌ها، به طور روزافزون بحران‌های شهری و روستایی بروز می‌کند که ادامه‌ی این روند می‌توان کشور را با مشکلات جدی روبرو سازد.
فراگیر کردن خدمت‌دهی آب و فاضلاب نیاز به سرمایه‌گذاری وسیع دارد. با توجه به کمبود منابع مالی در کشور و بویژه در بخش آب و فاضلاب و حجم کار سنگینی که باید انجام شود، توجه به راهکارهای تامین سرمایه چه از منابع عمومی و منابع داخلی شرکت‌ها و مشارکت بخش خصوصی و منابع بین‌المللی حائز اهمیت فراوانی است. پایین بودن نسبی نرخ خدمت‌دهی‌های آب و فاضلاب در مقایسه با کشورهای دیگر و پرداخت یارانه‌ای پنهان و آشکار توسط دولت در دهه‌های گذشته، ایجاب می‌کند تا راهکارهای جدیدی برای پایداری بخش و اتکا به منابع غیردولتی جست و جو می‌شود.

 

فصل دوم
بیلان آب در ایران و جهان
آب‌شناسان بر اساس روش‌های مختلف‌ محاسباتی، ارقام متفاوتی را برای حجم آب‌های کره‌ی زمین بیان کرده‌اند. آب‌شناس سرشناس روسی، شیکلومانوف در سال ۱۹۹۹، پراکندگی و توزیع آب‌های کره‌ی زمین را چنین اعلام کرده است (شکل زیر).

برآورد مجموع آب‌های شور و شیرین کره‌ی زمین
مجموع حجم آب‌های کره‌ی زمین به تقریب ۴/۱ میلیارد کیلومتر مکعب است که حدود ۵/۲درصد (حدود ۳۵ میلیون کیلومتر مکعب) آن را آب‌های شیرین تشکیل می‌دهد.
حدود ۲۴ میلیون کیلومتر مکعب (۹/۶۸درصد) از این مقدار آب شیرین، در یخ‌های قطبی و پوشش دائمی برف‌ها در نواحی کوهستانی انباشته شده است. حدود ۸ میلیون کیلومتر مکعب (۸/۳۰%) از آب‌های شیرین کره‌ی زمین در سفره‌های زیرزمینی تا عمق ۲۰۰۰متر، رطوبت خاک، مرداب‌ها و نواحی جنگلی نهفته است. این مقدار آب حدود ۹۷% از مجموع آب‌های قابل استفاده در

کاربری‌های گوناگون انسانی را شامل می‌شود.
حجم آب جاری در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها حدود ۳/۰ درصد (۱۰۵هزار کیلومتر مکعب)‌ از کل آب‌های شیرین کره‌ی زمین است.
همچنان که گفته شد و در شکل زیر نیر به وضوح مشخص است، تمامی آب‌های شیرین کره‌ی زمین در یخ‌های قطبی، آبخوان‌های زیرزمینی، دریاچه‌ها و رودخانه‌های طبیعی، مخازن سدها و سرانجام در مرداب‌ها به شرح زیر تجمع یافته است:

توزیع آب‌های شیرین در قاره‌های مختلف
یخ‌های قطبی
این مناطق که تنها حدود ۱۰% از پوشش خاکی کره‌ی زمین را شامل می‌شود. بخش عمده‌ای از حجم آب شیرین کره‌ی زمین (۹/۶۸درصد) را به شکل کره‌ی یخی در خود جای داده‌اند. بر اساس مطالعات زمین‌شناختی ایالات متحده، ۹۶درصد از آب‌های شیرین یخ‌زده، در قطب‌های شمال و جنوب انباشته شده است و تنها ۴رصد باقی مانده‌ی آن (۱۸۰هزار کیلومتر مکعب) در گستره‌یی به وسعت ۵۵۰ هزار کیلومترمربع در پوشش یخی کوه‌های بلند قرار دارد.

آب‌های زیرزمینی
مجموع این آب‌ها بیش از ۹۰درصد از حجم آب‌ شیرین قابل استفاده‌ی کره‌ی زمین را شامل می‌شود. بر اساس اعلام بانک جهانی، دفتر برنامه‌ریزی توسعه‌ی سازمان ملل و دفتر محیط زیست ملل متحد، در سال ۱۹۹۸ تامین آب شرب بیش از ۵/۱ میلیارد نفر از ساکنان کره‌ی زمین به آب‌های زیرزمینی وابسته بوده است. سالانه در حدود ۷۰۰-۶۰۰ کیلومتر آب از آبخوان‌های زیرزمینی استحصال می‌شود. این مقدار حدود ۲۰درصد از مجموع استحصال جهانی آب را شامل می‌شود.
دریاچه‌ها
اغلب دریاچه‌های آب شیرین در عرض‌های شمالی واقع است. قریب به نیمی از دریاچه‌های کره‌ی زمین تنها در کانادا قرار دارد. بسیار از دریاچه‌ها، به ویژه آنهایی که در نواحی خشک قرار گرفته‌اند. به دلیل تبخیر و یا ورود زهآب‌ها، شور شده‌اند. دریای خزر، دریای مرده (دریای آرال) و دریاچه‌ی بزرگ نمک در زمره‌ی بزرگترین دریاچه‌های شور جهان قرار دارند که روزگاری آب شیرین در آنها جریان داشت.
مخازن
دریاچه‌هایی مصنوعی هستند که در پشت دیواره‌های سدها ایجاد می‌شوند. حجم آب انباشته شده در دریاچه‌های سدهای جهان در سال ۱۹۹۸ حدود ۴۲۸۶ کیلومتر مکعب تخمین زده شده است.

چرخه‌ی آب
تمامی آب‌های شور و شیرین کره‌ی زمین در مدار بسته‌ای به نام چرخه‌ی آب در گردش است. شیکلومانوف، برآورد کرده است که هر سال در حدو ۸/۵۰۲ هزار کیلومترمکعب آب از سطح دریاها و اقیانوس‌ها تبخیر می‌شود. ۹۰% از این مقدار (۴۵۸هزار کیلومترمربع) دوباره به شکل بارش به اقیانوس‌ها و دریاها باز می‌گردد و مابقی آن (۸/۴۴هزارکیلومتر مکعب) به سطح خشکی‌ها می‌بارد. مجموع آب در گردش در چرخه‌ی آب، سالانه حدود ۵۷۷ هزارکیلومتر مکعب برآورد شده است (شکل زیر).

شمای کلی چرخه جهانی آب و اجزای آن
میزان بارندگی، تبخیر و رواناب در قاره‌های مختلف کره‌ی زمین در شکل زیر نشان داده شده است.

توزیع بارش، تبخیر و رواناب‌های سطحی در قاره‌های مختلف
این مقدار اگرچه در نگاه اول قابل توجه می‌نماید، اما به دلیل آن که اغلب آب‌های سطحی کره‌ی زمین از اجتماعات انسانی دور هستند، تمامی آنها نه تنها قابل استفاده نیستند، بلکه جنبه‌های زیست محیطی و تخصیص مقادیر قابل ملاحظه‌ای از آب‌های موجود برای پایداری اکوسیستم‌ها نیز باید مدنظر قرار گیرد.

واقعیت‌های جهانی آب
بر اساس برآورد محققان، از مجموع آب‌های کره‌ی زمین، هر سال تنها رقمی بین ۱۴-۵/۱۲ هزارکیلومتر مکعب آن برای کاربری‌های انسانی قابل استفاده است.
در بسیاری از کشورهای افریقایی، خاورمیانه، غرب آسیا و برخی از کشورهای اروپای شرقی، حجم منابع آب شیرین قابل استفاده‌ی کره‌ی زمین از ۱۲۹۰۰ مترمکعب در سال ۱۹۷۰ به ۹۰۰۰ مترمکعب در سال ۱۹۹۰ و به کمتر از ۷۰۰۰ مترمکعب در سال ۲۰۰۰ تقلیل یافته است.
در مناطق پرجمعیت آسیا، افریقا، مرکز و جنوب اروپا، سرانه‌ی سالانه‌ی منابع آب تنها رقمی بین ۵۰۰۰-۱۲۰۰ مترمکعب است.
سرانه‌ی جهانی منابع آب مهار شده به دلیل افزونی جمعیت، در سال ۲۰۲۵ به ۵۱۰۰ مترمکعب تقلیل می‌یابد. این مقدار آب در صورتی که به طور یکسان در بین ساکنان کره‌ی زمین توزیع شود، برای برطرف ساختن نیازهای فردی کافی است، اما نبودن همخوانی توزیع زمانی و مکانی آب‌های مهار شده با نیازهای زمانی و مکانی اجتماع‌های انسانی، این مهم را در عمل ناممکن ساخته است.
برآورد دفتر برنامه‌ریزی توسعه سازمان ملل محتحد (UNDP) در سال ۲۰۰۲، حاکی از آن است که تا سال ۲۰۲۵، افزون بر ۳ میلیارد نفر از حداقل سرانه‌ی آب شیرین (۱۷۰۰ مترمکعب در سال) محرومند و با کم‌آبی مواجه خواهند شد.

آسیا و خاورمیانه که ۶۰درصد جهان (در حدود ۶۷۴/۳ میلیارد نفر در سال ۲۰۰۰) ‌را در خود جای داده است، تنها از ۳۶درصد رواناب‌های کره‌ی زمین برخوردار است. در مقابل در امریکای جنوبی که تنها ۶ درصد جمعیت جهان (به تقریب ۳۴۲میلیون نفر در سال ۲۰۰۰) در آن ساکن هستند، ۲۶ درصد رواناب‌ها را دارا است.
کاربری‌های جهانی آب
صرف‌نظر از نیازهای زیست‌محیطی که برای حفظ تعادل اکوسیستم و بقای گونه‌های مختلف گیاهان و جانداران ضروری است، کاربری‌های انسانی آب به سه بخش کشاورزی، صنعت و شرب قابل تفکیک است.

بخش کشاورزی
بیشترین مصرف جهانی آب را بخش کشاورزی به خود اختصاص داده است. برآورد محققان نشان می‌دهد که در سال ۲۰۰۰، بخش کشاورزی ۶۷درصد از مجموع استحصال و ۸۶درصد از مصرف جهانی آب را دارا بوده است. انتظار می‌رود در سال‌های آتی تقاضای آب در بخش کشاورزی رو به ازدیاد نهاده و در سال ۲۰۲۵ به ۱۲۰درصد در مقایسه با سال ۲۰۰۰ فزونی یابد.
در آسیا و افریقا، ۹۰-۸۵ درصد از مجموع آب‌های شیرین به مصرف کشاورزی می‌رسد. در حالی که در ایالات متحده تنها ۴۰ درصد از منابع آب شیرین به بخش کشاورزی تخصیص داده می‌شود.
مجموع زمین‌های آبی زیر کشت کره‌ی زمین در سال ۱۹۹۵ در حدود ۲۵۳ میلیون هکتار برآورد شده است. انتظار می‌رود که در سال ۲۰۱۰ این مقدار به حدود ۲۹۰ و در سال ۲۰۲۵ به حدود ۳۳۰ میلیون هکتار فزونی یابد (شکل زیر)

شکل الف) استحصال جهانی آب‌های شیرین در بخش کشاورزی در سال ۲۰۰۰

بخش صنعت
در مقیاس جهانی، سهم صنعت از مجموع استحصال جهانی آب، رقمی در حدود ۲۰درصد است. از این مقدار ۶۹-۵۷درصد در نیروگاه‌های برقی ـ آبی و نیروگاه‌های هسته‌ای، ۴۰-۳۰درصد در فرآیندهای صنعتی و ۳-۵/۰درصد در نیروگاه‌های حرارتی به مصرف می‌رسد. بیشترین حجم آب شیرین انباشته شده در دریاچه‌های سدها صرف تولید انرژی برقی ـ آبی و آبیاری زمین‌های کشاورزی می‌شود. پیش‌بینی شده است حجم آبی که سالانه از دریاچه‌های سدها تبخیر می‌شود، معادل نیازهای صنعتی، شهری و روستایی است (شکل زیر).

شکل ب) استحصال جهانی آب‌های شیرین در بخش صنعت در سال ۲۰۰۰

بخش شرب
سهم این بخش از مجموع استحصال جهانی آب، رقمی در حدود ۲۳-۱۵درصد است. سازمان یونسکو در گزارش سال ۲۰۰۰ خود، میانگین مصرف سرانه‌ی آب در کشورهای توسه یافته را رقمی در حدود ۸۰۰-۵۰۰ لیتر بر روز (معادل ۳۰۰مترمکعب در سال) و در کشورهای در حال توسعه بین ۱۲۰-۶۰ لیتر بر روز (معادل ۲۰مترمکعب در سال) برآورد کرده است. بر این اساس، میانگین سرانه‌ی روزانه‌ی شرب شهری و روستایی آب در کشورهای توسعه یافته حدود ۱۰ برابر بیشتر از کشورهای در حال توسعه است.

سرانه آب استحصال شده در شهرهای بزرگ بین ۶۰۰-۳۰۰ لیتر بر روز متغیر است. در حالی که در شهرهای کوچک این مقدار به ۱۵۰-۱۰۰ لیتر بر روز تقلیل می‌یابد. در کشورهای در توسعه در آسیا، افریقا و امریکای لاتین، سرانه‌ی آب استحصال شده حجمی بین ۱۰۰-۵۰ لیتر در روز است. در مناطقی که با کمبود منابع آب کافی مواجه‌اند، این رقم به ۶۰-۲۰لیتر در روز نیز می‌رسد (شکل زیر).

شکل ج) استحصال جهانی آب‌های شیرین در بخش شرب در سال ۲۰۰۰
در شکل زیر، تغییرهای جهانی استحصال و مصرف آب در کاربری‌های مختلف طی سال‌های ۲۰۲۵-۱۹۰۰ آمده است.

تغییرهای جهانی استحصال و مصرف آب در کاربری‌های مختلف طی سال‌های ۲۰۲۵-۱۹۰۰

خدمت‌دهی‌های جهانی آب و فاضلاب در آغاز هزاره‌ی سوم میلادی
طی سال‌های دهه‌ی ۱۹۹۰، جمعیت جهان با رشدی معادل ۱۵درصد، از ۰۶/۶-۲۷/۵ میلیاردنفر رسید. در این دهه به جمعیت ساکنان شهرها و روستاهای جهان با ضریب‌های ۸ و ۲۵درصد افزوده شده و همچنان که در جدول زیر مشهود است، رشد جمعیت در قاره‌ی افریقا به تقریب ۲ برابر میانگین جهانی رشد جمعیت است.

جدول ۱: جمعیت ساکن در کره‌ی زمین در سال‌های ۲۰۰۰-۱۹۰۰ (بر حسب میلیون نفر)
سال افریقا آسیا آمریکای لاتین اقیانوسیه اروپا امریکای شمالی میانگین جهانی
۱۹۹۰ ۶۱۵ ۳۱۸۰ ۴۴۱ ۲۶ ۷۲۲ ۲۸۲ ۵۲۶۶
۲۰۰۰ ۷۸۴ ۳۶۸۳ ۵۱۹ ۳۰ ۷۲۹ ۳۱۰ ۶۰۵۵
درصد رشد ۵/۲۷ ۸/۱۵ ۷/۱۷ ۴/۱۵ ۱ ۹/۹ ۱۵

در پایان این دهه (سال ۲۰۰۰)، برای ثابت ماندن سطح پوشش خدمت‌دهی‌های آب و فاضلاب، نسبت به ابتدای آن (سال ۱۹۹۰) باید تاسیسات آبرسانی جدید برای ۶۲۰ میلیون نفر و تسهیلات دفع بهداشتی فاضلاب برای ۴۳۵ میلیون نفر فراهم می‌شد. در دهه‌ی پایانی قرن بیستم، ۷۸۹ میلیون نفر به ساکنان کره‌ی زمین افزوده شد. در این مدت بخش خدمت‌دهی‌های آب و فاضلاب توانست ۸۱۶ میلیون نفر را به فهرست جمعیت بهره‌مند از آب سالم (معادل ۲۲۴ هزار نفر در روز به مدت ۱۰ سال) بیافزاید و برای ۷۴۷ میلیون نفر دیگر (معادل ۲۰۵ هزارنفر در روز به مدت ۱۰ سال)، تسهیلات دفع صنعتی فاضلاب فراهم کند.
بر اساس اعلام سازمان جهانی بهداشت (WHO) و صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد (UNICEF) در سال ۲۰۰۰ میلادی، ۹/۴ میلیاردنفر (۸۲درصد) از ساکنان کره زمین از آب آشامیدنی سالم بهره‌مند بوده‌اند، که از این تعداد در مقایسه با سال ۱۹۹۰، ۳درصد رشد داشته‌اند. هرچند که در یک نگاه کلی، افزایش درصد جمعیت بهره‌مند از آب سالم مشهود است، اما به دلیل رشد طبیعی جمعیت، مهاجرت به شهرها و افزونی جمعیت حاشیه‌نشین، در سال ۲۰۰۰، درصد جمعیت شهری برخوردار از آب سالم نسبت به ابتدای این دهه تقلیل یافته است.

در دهه‌ی پایانی قرن بیستم، جمعیت بهره‌مند از خدمت‌دهی‌های بهداشتی فاضلاب از ۹/۲میلیارد نفر (۵۵درصد) در سال ۱۹۹۰ به ۶/۳ میلیارد نفر (۶۰درصد)‌ رسید. در این مدت ۷۴۷ میلیون نفر به جمعیت برخوردار از تسهیلات بهداشتی دفع فاضلاب افزوده شده است.
به رغم تلاش‌های انجام شده در این دهه، در آغاز هزاره‌ی سوم میلادی، حدو ۶/۱ (۱/۱ میلیارد نفر)‌ از مردم جهان از دسترسی به آب آشامیدنی سالم (شکل الف)‌ و ۵/۲ آنان (۴/۲میلیارد نفر) از تسهیلات بهداشتی دفع فاضلاب (شکل ب) محروه بوده‌اند که اغلب آنان در آسیا و افریقا ساکن هستند.

شکل الف) توزیع جمعیت محروم از آب سالم در مناطق مختلف جهان

شکل ب) توزیع جمعیت فاقد تسهیلات دفع بهداشتی فاضلاب در مناطق مختلف جهان

حدود نیمی از مردم آسیا از تسهیلات بهداشتی فاضلاب محروم هستند و از هر پنج آفریقایی، دو نفر به آب سالم دسترسی ندارند. این در حالی است که در مقیاس منطقه‌ای و در مقایسه با شهرها، سطح و پوشش خدمت‌دهی‌های آب و فاضلاب در روستاهای این دو قاره به مراتب کمتر از شهرهاست. در مقیاس جهانی، بیش از نیمی از جمعیت محروم از تسهیلات بهداشتی دفع فاضلاب، در نواحی روستایی ساکن هستند. این رقم در برخی گزارش‌‌ها حتی تا ۸۰درصد (۲ میلیارد نفر) نیز اعلام شده است. بهره‌مندی این تعداد جمعیت روستایی از تسهیلات بهداشتی دفع فاضلاب، نیازمند حداقل ۲۰ سال تلاش برنامه‌ریزی شده است.
در این دهه نسبت جمعیت شهرنشین به روستانشین از ۵/۴۳درصد در سال ۱۹۹۰ به ۴۷ درصد در سال ۲۰۰۰ افزایش یافت و پیش‌بینی می‌شود که تمایل به شهرنشینی و افزونی نسبت شهرنشینان به روستاییان در افریقا، آسیا و امریکای لاتین و کارائیب در سال‌های آینده نیز همچنان رو به افزایش خواهد بود.
در نگاه جهانی، چشم‌انداز بخش آب و فاضلاب در آغاز هزاره‌ی سوم میلادی با چالش‌های متعددی روبروست. جمعیت شهری در افریقا، آسیا، امریکای شمالی و حوزه دریای کاراییب به طور فزاینده‌ای رو به افزایش است و همین امر تلاش‌های در حال انجام را برای افزایش سطح زیر پوشش خدمت‌دهی‌ها با کندی مواجه می‌کند. در ۲۵ سال آینده، جمعیت شهری قاره‌ی افریقا به دو برابر فزونی خواهد یافت. در این مدت به جمعیت شهرنشینی در امریکای لاتین و حوزه کاراییب حدود ۵۰ درصد افزوده خواهد شد.

در کنار افزونی جمعیت، برخورداری جمعیت اندکی از روستاییان از خدمت‌دهی‌های آب و فاضلاب از دیگر دشواری‌های این بخش است. در افریقا، آسیا، امریکای لاتین و حوزه‌ی دریای کاراییب، پوشش روستایی تسهیلات بهداشتی دفع فاضلاب، تنها نصف مناطق شهری است. در روستاهای این قاره‌ها، ۲ میلیاد نفر از خدمت‌دهی‌های فاضلاب و یک میلیارد نفر از آبرسانی سالم محروم هستند.

بر اساس هدف‌های تعریف شده در آخرین اجلاس شورای جهانی آب (۲۲-۱۷مارس ۲۰۰۰) تا سال ۲۰۱۵ باید جمعیت محروم از خدمت‌دهی‌های بهداشتی آب و فاضلاب به نصف تقلیل یابد و تا سال ۲۰۲۵، تمامی ساکنان کره‌ی زمین از آب سالم و تسهیلات دفع بهداشتی فاضلاب بهره‌مند باشند. برای دستیابی به هدف‌های تعیین شده برای سال ۲۰۱۵، ۲/۲ میلیارد نفر در قاره‌های آفریقا، آسیا و کشورهای آمریکای لاتین نیازمند تسهیلات بهداشتی دفع فاضلاب هستند و ۵/۱ میلیاردنفر باید از آب سالم برخوردار شوند. به تعبیر دیگر، در این قاره‌ها باید در ۱۵ سال آینده، هر روز به ۲۸۰ هزار

نفر آبرسانی جدید و به ۳۸۴هزار نفر تسهیلات جدید فاضلاب ارائه شود.
بر این اساس در دهه‌ی پیش روی، خدمت‌دهی‌های شهری به ویژه در بخش آب و فاضلاب با چالش‌ها و موانع عمده روبروست و در بخش روستایی برای تحقق هدف‌های سال ۲۰۲۵، حدود ۳ میلیارد نفر نیازمند آبرسانی جدید و بیش از ۴ میلیارد نفر نیازمند تسهیلات دفع بهداشتی فاضلاب هستند.
همچنان که در شکل‌های زیر مشهود است، در مقیاس جهانی، پوشش سطح خدمت‌دهی‌های آب و فاضلاب در دهه‌ی گذشته از رشد محسوسی برخوردار بوده است و نه تنها ناشی از رشد

طبیعی جمعیت، بلکه پیامد مهاجرت‌های گسترده و مستمر از روستاها به شهرها است. همخوانی نداشته و به همین سبب به رغم افزوده شدن ۸۱۶ میلیون نفر به جمعیت برخوردار از آب سالم، پوشش آب‌رسانی شهری از ۹۵درصد در سال ۱۹۹۰ به ۹۴درصد در سال ۲۰۰۰ تقلیل یافته است.

شکل الف) پوشش جهانی خدمت‌دهی‌های فاضلاب شهری و روستایی در سال‌های ۱۹۹۰٫۲۰۰۰

شکل ب) پوش جهانی آب‌رسانی شهری و روستایی در سال‌های ۱۹۹۰٫۲۰۰۰

در شکل‌های زیر، به ترتیب پوشش آبرسانی و تسهیلات فاضلاب در کشورهاغی در حال توسعه که اغلب آنها در قاره‌های آفریقا، آسیا و کشورهای امریکای لاتین حوزه‌ی کارایی قرار دارند، ارائه شده و همچنان که مشهود است، تغییرهای آن با مقادیر کمتر، با تغییر جهانی همخوانی دارد.

شکل الف) پوشش خدمت‌دهی‌های فاضلاب شهری و روستایی در کشورهای در حال توسعه در سال‌های ۱۹۰۰٫۲۰۰

شکل ب) پوشش آب‌رسانی شهری و روستایی در کشورهای در حال توسعه در سال‌های ۱۹۹۰٫۲۰۰۰
در اشکال زیر، به ترتیب سطح پوشش آب‌رسانی و خدمت‌های فاضلاب در قاره‌های مختلف جهان به استثنای اقیانوسیه و کشورهای امریکای شمالی به تفکیک ارائه شده است و همچنان که در این شکل‌ها منعکس است، پوشش جهانی خدمت‌دهی‌های فاضلاب (۴۰درصد) ‌کمتر از آبرسانی (۸۲درصد) ‌است.

شکل الف) پوشش خدمت‌دهی‌های فاضلاب در برخی از مناطق جهان در سال ۲۰۰۰

شکل ب) پوشش آبرسانی در برخی از مناطق جهان در سال ۲۰۰۰

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 8700 تومان در 30 صفحه
87,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد