تحقیق در مورد سکه های ساسانیان

word قابل ویرایش
27 صفحه
8700 تومان
87,000 ریال – خرید و دانلود

سکه های ساسانیان

مشخصات سکه های ساسانی
سکه های ساسانی اسناد و مدارک گرانبهایی از تاریخ ، فرهنگ ، هنر و مذهب ایران به شمار می روند . همان طور که کتیبه ها و نقش برجسته های ساسانی بسیاری از مسائل تاریحی را مجسم می کنند ، سکه ها هنر و فرهنگ ساسانی را دقیقتر و کاملتر جلوه گر می سازند . سکه های ساسانی از جنس طلا، نقره ، برنز و آلیاژی از قلع و سرب هستند .
سکه های طلا ، دینار و نقره را در هم می گفتند . هریک از انواع سکه ها دارای واحدهای بزرگتر و کوچکتر بودند، مثلا سکه های نقره علاوه بر درهم شامل چهاردرهمی ونیم درهمی و درهم که دانگ نامیده می شد ، بوده اند . یکی از خصوصیات سکه های ساسانی تصویر نیم تنه شاه در حالی که به سمت راست می نگرد ،نقش گردیده است .

هرکدام از شاهان دارای تاج مخصوص به خود بود ، اما بعضی از آنان مانند اردشیر ، شاپور و پیروز دارای چند تاج مختلف بوده اند . در بعضی سکه های ساسانی نقش شاه و جانشین او و بعضی از سکه های بهرام دوم تصویر سه گانه شاهنشاه ، بانوی بانوان و جانشین شاه نقش می شد . در نوشته دایره ای شکل اطراف سکه های گرد ، معمولا نام و عنوان رسمی شاه نقر می گردید . در پشت سکه اردشیر نقش آتشدانی دیده می شود و دارای سه پایه است ، اما از زمان شاپور اول شکل آتشدان تغییر یافته و عبارت است از تصویر

ستونی با سر ستون و پای ستون به شکل چند قطعه راست گوشه و زبانه های آتش و در دو سوی آتشدان تصویر شاه و ملکه پادشاه و ولیعهد یا شاه و اهورا مزدا یا یکی از ایزدان مثل مهر و آناهیتا دیده می شود ، اما در اواسط دوره ساسانی به بعد در طرفین آتشدان تصویر دو موبد حک شده است . بندرت در پشت بعضی از سکه های شاپوردوم ، اردشیر دوم ، شاپور سوم ، بهرام چهارم ویزدگرد اول نقش آتشدان منفرد دیده می شود.

از روزگار پادشاهی هرمز دوم بر شعله های آتشدان تصویری از سرایزدان پدیدار می گردد که این نقش کم و بیش تا زمان بلاش ادامه دارد . بر تاج اغلب شاهان ساسانی مظاهر ایزدان مقدس زرتشتی دیده می شود ، مثلا نقش اهورا مزدا برتاج شهریاری بعضی از سکه های اردشیر و شاپور اول ؛ مهر بر تاج شهریاری بهرام اول ، آناهیتا بر تاج شهریاری نرسی و شاپور سوم و ورثرغن بر تاج بهرام دوم ، هرمز دوم ، بهرام چهارم . از دوره شاپور اول به بعد بر پشت سکه ها نام شهری که سکه در آن ضرب شده به صورت اختصار دیده می شود ، در دوره هرمز دوم علایم اختصاری ضرابخانه ها افزایش یافته ، از دوره بهرام چهارم اغلب سکه ها دارای علامت ضرابخانه است و این روش تا انقراض سلسله در سکه ها ادامه می یابد . خطوط

روی سکه ها یکی از انواع خطوط پهلوی ساسانی است که به گفته این مقفع ‹‹ گشته دبیره ›› نامیده می شد . این خط در ابتدا بسیار پیچیده و درهم بود .اما با گذشت زمان تحول یافته ، از زمان خسرو اول به صورت خواناتر و مرتب تری در روی سکه ها دیده می شود . بر روی سکه های اردشیر وشاپور اول القاب آنها بدین صورت ذکر گردیده است . ‹‹ مزدا پرست خدایگان ( نام فرمانروا) شاهنشاه ایران ایزدی نژاد››.

از زمان هرمز اول القاب کاملتر شده است : ‹‹ مزدا پرست خدایگاه (نام فرمانروا) شاهنشاه ایران و غیر ایران ، ایزدی نژاد) به مرور زمان این القاب کوتاهتر شده ، از زمان خسرو اول فقط به ذکر نام فرمانروا بسنده می گردد . بر پشت و روی اغلب سکه های ساسانی شعارهای مذهبی یا کلماتی در بزرگداشت و تحسین پادشاه از قبیل راست به معنای عادل ، افزود و افزون به معنی فراوانی ، پیروز و پیروزان به معنی فاتح دیده می شود .
نقشها : سکه های ساسانی از لحاظ نقوش بسیار متنوع هستندوبا مطالعه دقیق تصاویر سکه ها می توان بدرستی از چهره واقعی شهریاران ساسانی ، وضع لباس و طرز آرایش مو و ریش و وسایل زینتی که به کار می بردند ، اطلاع حاصل نمود . از شهریاران ساسانی که بیش از چهار قرن حکومت داشتند سکه های متنوعی به دست آمده است ، حتی آنانی که دوران کوتاهی سلطنت نموده اند ، مانند هرمز اول(۲۷۲-۲۷۳م) ، شیرویه (۶۲۸م)، پوراندخت ، آزرمیدخت،خسرو سوم . در تصاویر شاهانی که دوران سلطنت آنان دراز بوده است تغییراتی که در اثر گذشت زمان در چهره وقیافه ؛ حتی آرایش ریش و موی آنان پدیدار شده بخوبی مشاهده می شود .
با توجه به نقش سکه های خسرو اول انوشیروان(۵۳۱-۵۷۹م) می توان به وضوح تغییراتی را که با گذشت سالها در قیافه و چهره وی روی داده است تمیز داد . خمیدگی زیاد بینی ، آثار کهولت در چهره و سایر تغییرات در سکه هایی که در سنوات مختلف ضرب شده دیده می شود. همچنین بر سکه های متنوع شاپور دوم( ۳۰۹-۳۷۹ م) و قباد اول که سالیان دراز بر ایران سلطنت نموده اند آثار جوانی یا کهولت پدیدار است .نقش و تصویر روی سکه های شاپور دوم شاهد معتبری بر ابهت و زیبایی او است که در آثار مورخان رومی وصف شده است و گفته آنان را تایید می نماید . سکه هایی از ملکه پوراندخت موجود است که تصویر زیبای او را گیسوانی بلند و حلقه وار ، مزین به گلهایی از گوهرهای باشکوه نشان می دهد . شاهان ساسانی به آرامیش مو و ریش خود توجه بسیاری داشتندو هریک به سلیقه خاص مو و ریش را آرایش می دادند . از نقوش سکه ها می توان با طرز آرایش مخصوص هریک از انان آشنایی پیدا کرد . در گردن تمام شاهان گردنبندهایی با مروارید های درشت وسایر گوهر ها و بر گوش آنها گوشواره دیده می شود. تحقیق و مطالعه نقوش روی سکه های ساسانی معرف ارزش والای هنر ساسانی است . سکه نقش مهمی در تاریخ هنر داشته ، نقوش ظریف و طرحهای بدیع به دست صنعتگران وهنرمندان چیره دست آن روزگار ساخته و پرداخته شده اند.
نمادهای مذهبی : ساسانیان از خاندان روحانی بوده؛ اردشیر بنیانگذاری سلسله ، نگهبان و پریستار معبد آناهیتا درشهر استخر بود که یکی از جایگاههای مقدس آن زمان به شمار می آمد . ساسانیان از آغاز فرمانروایی ماهیتی مذهبی برای حکومت خود قایل شدند . آنها بر خلاف اشکانیان که پیرو حکومت ملوک الطوایفی بودند ، وحدت ایران را تامین و دولتی تشکیل دادند که قدرت کشور را درخود تمرکز داده ، با اقتدار بسیار بر همه مناطق کشور نظارت داشتند. اردشیر پس از درهم کوبیدن دشمنان و وحدت و استقرار کشور ، دین و دولت را با هم در آمیخت و حکومت مرکزی ونیرومندی ایجاد نمود. فردوسی وصیت اردشیر به شاپور را در مورد اداره مملکت چنین بیان می کند :
چو بر دین کند شهریار آفرین برادر شود شهریاری و دین
دو دیباست یک در دگر بافته برآورده پیش خرد تافته
و در کتاب اندرزنامه (عهد اردشیر) که به اردشیر منسوب است و به احتمال زیاد در اواخر دوران ساسانیان نگارش یافته چنین می گوید : ‹‹شهریاری ازدین پایه و دین از شهریاری نیرو گیرد››بدین ترتیب ایجاد حکومت مرکزی و آیین رسمی ، تغییرات بزرگی در اوضاع اجتماعی ، فرهنگی وهنری این دوره ایجاد کرد ، به طوری که بدون در نظر گرفتن بافت و ساختار حکومت در این عصر ، درک و شناخت مفاهیم هنری بسیار مشکل و گاهی غیر ممکن به نظر می رسد . در هنر ساسانی اندیشه مذهبی به نحو دقیقی مجسم شده به طوری که بررسی و پژوهش هنر این دوره در نهایت به تصویر شناسی مذهبی می انجامد . آثار هنری ایران در دورانهای پیشتر هیچ گاه با چنین اطمینانی وحدت واتخاذ دین و دولت را بیان نکرده است .

هنر ساسانی نمودار احترام و تعلق ساسانیان به آیین مزدیسنا و زرتشت است.برای مثال در پشت سکه های سراسر این دوران نقش آتشکده به چشم می خورد. بر روی سکه های ساسانی و نقش برجسته ها و مهر ها و ظروف این دوران تصویر رسمی شاهان با نشانه های ویژه شهریاری ، تاج و زیورهای خاص( نوارها ، گوشواره و گردنبند) به چشم می خورد ؛این نشانه ها و مهمتر از همه تاج شهریاری جنبه سمبولیکی پیچیده ای دارند که با آیین زرتشت پیوند ناگسستنی خود را نشان می دهند . مظاهر ایزدان که مخصوصا بر تاج شاهان ساسانی تصویر شده با نقش فرمانروا آمیختگی زیبایی به وجود آورده است . نقش هلال ماه ، مظهر آناهیتا و پرتور خورشید سمبل مهر در این تصاویر به چشم می خورد . ابوریحان

بیرونی در کتاب آثارالباقیه می گوید:‹‹…شاهان ساسانی تاج بر سر می گذاشتند که بر آن نقش گردونه خورشید بود…›› بدین روال به هنگام حکومت ساسانیان مظاهر ایزدانی چون ورثرغن ، مهر ، آناهیتا و تشتری به طور آگاهانه و منضبط در هنر ساسانی تجلی می کند و فقط با درک وشناخت این سمبلهاست که درک مفاهیم هنری ومذهبی امکان پذیر می گردد .
تاج: افسر یا تاج کلاهی مزین است که شاهان بر روی سر می گذاشتند . افسر ، یعنی روی سر ، بر سر ، به سر .

انواع آتشدان و نگهبانان آتش در سکه های ساسانی

ادامه تصویر ۱

زبهر تو دولت ، نه تو بهر دولت زبهر سر افسر نه سر بهر افسر(عنصری)
تصاویر مهرها ، جامها ، نقش برجسته ها و سکه های ساسانی نشان می دهد که شاهان ساسانی هریک تاج مخصوص داشته اند و تاج در حقیقت سمبل پیوند فرمانروا با نیروهای آسمانی بوده ، علایم و تزئینات آن نیزاین مطلب را تایید می کند . چنانکه بالهای برافراشته بر فراز افسر شهریاران نماد ورثرغن ، اشعه و پرتوها نماد مهر ، هلال ماه مظهر آناهیتا بوده است . سنت ساختن تاجهای اختصاصی شاهان بسیار مهم و استوار بود ؛ زیرا افسرفرمانروایی نماد فر ایزدی به شمار می رفت و فقط در اثر رویدادهایی ، مانند فتوحات بسیار مهم یا شکستهای ناگوار ، پادشاه ممکن بود تاج جدیدی اختیار کند . در میان شاهان ساسانی اردشیر موسس سلسله و شاپور اول و شاپور دوم و فیروز به دلایل مذکور ، دارای تاجهای متنوعی بودند . نکته جالب توجه دیگر در مورد تاجهای شاهان ساسانی این است که تاجهای آنها از قانون بازنمایی از روبه رو پیروی می کند ، در حالی که تصاویر روی سکه ها از نیم رخ تصویر شده اند .

خط سکه ها : زبان ایرانیان در دوره ساسانیان زبان پارسی یا پهلوی ساسانی و خط در این زمان ماخوذ از خط آرامی بوده است . این ندیم در کتاب الفهرست از قول ابن مقنع دانشمند بزرگ ایرانی می نویسد که ایرانیان برای نویسندگی در رشته های گوناگون هفت خط داشتند که متاسفانه بیش از سه نوع از آن خطها باقی نمانده است .
۱) دین دبیره که برای نوشتن اوستا به کار می رفته و می رود
۲) آم دبیره یا هام دبیره که خط عمومی کتابها و نامه ها بوده است و
۳) گشته دبیره که برای نوشتن روی سکه ها ، سنگنوشته ها ، مهر ها و قباله ها… به کار می رفته است . الفبای گشته دبیره به ترتیب زیر بوده است :

در طول زمان در دوران ساسانی ، تغییراتی در شکل و نگارش حروف الفبا بر روی سکه ها ایجاد شده است . برای مثال حرف (ب ) به شکل (ی ) و حرف (ک ) به شکل(د) در اواخر ساسانی نوشته می شد که قرائت یکسان آنها برای محققان ایجاد اشکالات و اشتباهی مخصوصا در خواندن شهرهایی که سکه در آن ضرب شده و نامشان در پشت سکه نقر گردیده است می نماید . بنابراین برای خواندن صحیح نوشته سکه ها باید این تغییرات را که در طول بیش از چهار قرن ایجاد شده مورد توجه و دقت قرار داد . اززمان اردشیر اول (۲۲۴-۲۴۱م) تا بهرام چهارم (۳۸۸-۳۹۹م) در این خط تغییرات بسیاری ایجاد نشده اما از آن به بعد هرچه به اواخر این دوران نزدیکتر می شویم تغییرات محسوستر
می گردد .

تصویر ۲ تاج فرمانروایان ساسانی

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 8700 تومان در 27 صفحه
87,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد