دانلود مقاله تاریخچه علم اصول

word قابل ویرایش
21 صفحه
8700 تومان
87,000 ریال – خرید و دانلود

تاریخچه علم اصول
شیعه در طول حیات خود با اهتمام شدید به علم اصول فقه، آن را مقدمه فقه و ابزاری مهم در استنباط صحیح احکام شرعی ضروری می دانست، تا جایی که آن را، منطق علم فقه نامیده¬اند.[۱] بدین معنا که فقیه در استنباط احکام شرعی از منابع ، نیازمند اصول و قواعدی است که علم اصول فقه عهده¬دار آن است و بدون آن استنباط احکام شرعی کامل و تمام نیست. به طور کلی می¬توان برای علم اصول چهار دوره را در نظر گرفت؛ دوره پیدایش، دوره رشد و نمو، دوره رکود و دوره کمال و نو آوری.

۱٫ دوره پیدایش
در نظر شیعه مسائل این علم، ریشه در عصر ائمه (ع) دارد و آنان به خصوص امام باقر و امام صادق (ع) اصول و شیوه¬های بهره¬وری از قرآن و سنت را تعلیم داده¬اند. بدین صورت که ائمه با املای قواعد و کلیات علم اصول به شاگردان خود زمینه را برای پیدایش چنین علمی فراهم آورده¬اند. بنابراین می¬توان آنها را واضع و موسس علم اصول دانست.[۲]

۲٫ دوره رشد و نمو
این دوره از اوائل قرن سوم شروع شده تا اواخر قرن دهم ادامه یافت. خصوصیت این دوره این است که بر خلاف دوره پیدایش، در کتابهای اصولی به جای بحث از یک یا چند مساله اصولی، تمام مسائل علم اصول مورد بحث و بررسی قرار می¬گرفت.[۳] نخستین کسی که در این زمینه دست به تالیف تقریبا جامع و مستقلی زد، محمد بن نعمان ملقب به شیخ مفید(م۴۱۳ق) است که الرساله الاصولیه یا التذکره باصول الفقه[۴] را نگاشته است.

پس از شیخ مفید، سید مرتضی(م۴۳۶ق) الذریعه الی اصول الشریعه و سپس شیخ طوسی(م۴۶۰ق) عده الاصول را نوشته¬اند. از علمای دیگر که در این زمینه دست به تالیف زدند می¬توان به:
الف) ابن زهره حلی(م۵۵۸ق) کتاب غنیه النزوع الی علمی الاصول و الفروع
ب) محقق حلی(م۶۷۶ق) کتاب المعارج فی اصول الفقه
ج) علامه حلی(م۷۲۶ق) کتابهای تهذیب الوصول الی علم الاصول، نهایه الاصول الی علم الاصول، مبادی الوصول الی علم الاصول، و ….

۳٫ دوره رکود
علم اصول بعد از صاحب معالم با ظهور اخباری¬ها مورد حمله شدید قرار گرفت. اخباری گری بوسیله میرزا محمد امین استرآبادی(م۱۰۳۳ق) بنیان نهاده شد. وی با تالیف کتاب الفوائد المدنیه اساس فقه اخباری را پی ریزی کرد و در آنجا خود را اخباری نامید و به مخالفت با علم اصول پرداخت و عده زیادی از علمای شیعه را با خود همراه کرد. وی مدعی بود که مسلک نو و جدیدی را ابداع نکرده، بلکه اخباری گری را روش اصحاب ائمه(ع) و قدماء می¬دانست و لذا خود را محیی طریقه از بین رفته سلف صالح شیعه می¬دانست.[۵]

۴٫ دوره کمال و نوآوری
آغازگر این دوره وحید بهبهانی(م۱۲۰۶ق) است. وی با تلاش فراوان و مبارزه فراگیر با اخباری گری توانست حرکت نو و تکاملی در فقه و اصول آغاز کند. وی با تالیف حدود ۱۰۳ رساله کوچک و بزرگ رشد علم اصول را در یک مسیر جدیدی قرار داد.[۶] بعد از ایشان نیز همین مسیر ادامه یافت و کتابهای ارزشمندی درعلم اصول نوشته شد.

از مهمترین کتب اصولی که در این دوره، یعنی از عصر وحید بهبهانی تا امروز تدوین شده است عبارتند از:
الف) الفوائد الحائریه، وحید بهبهانی
ب) قوانین الاصول، میرزای قمی(م۱۲۳۱ق)
ج) عوائد الایام، مولی احمد نراقی(م۱۲۴۵ق)
د) هدایه المسترشدین، محمدتقی بن عبدالرحیم(م۱۲۴۸ق)
ذ) الفصول فی الاصول، شیخ محمدحسین بن عبدالرحیم(م۱۲۶۰ق)
ر) فرائد الاصول، شیخ مرتضی انصاری(م۱۲۸۱ق)
ز) کفایه الاصول، آخوند محمد کاظم خراسانی(م۱۳۲۹ق)

س)فوائد الاصول، تقریرات درس میرزا حسین نائینی(م۱۳۵۵ق)
ش) درر الفوائد، عبد الکریم حائری(۱۲۷۴-۱۳۵۵ق)
ش) المقالات فی علم الاصول، ضیاء الدین عراقی(م۱۳۶۱ق)

ص) نهایه الدرایه فی التعلیقه علی الکفایه، محمد حسین اصفهانی(۱۲۹۶-۱۳۶۱ق)
ض) مناهج الوصول الی علم الاصول و الرسائل، سید روح الله موسوی خمینی(۱۳۲۰-۱۴۰۹ق)
و) مصباح الاصول، تقریر درس سید ابوالقاسم خوئی(۱۳۷۱-۱۴۱۱ق)

تولد علم اصول
پیدایش علوم هیچ‏گاه ناگهانى نیست، بلکه حالت تدریجى دارد؛ یعنى ابتدا به صورت یک سرى اندیشه هاى پراکنده و جسته و گریخته است، بعد کم کم به شکل مجموعه هایى در مى آید و سپس شکل منطقى به خود مى گیرد، تا اینکه در نهایت در قالب یک علم بروز مى کند.

این یک سیر طبیعى است.
به همین جهت همواره با گذشت زمان و پیشرفت یک علم، علوم جدیدى از آن متولد مى شود.
مثلاً با گسترش بحث علم رجال، علم جدیدى در معرض ظهور و پیدایش است که شاید در آینده به صورت یک علم مستقل و مفصل مطرح شود.

در گذشته، علماى علم رجال تک تک راویان حدیث را از جهت وثاقت مورد بحث قرار مى دادند.
لذا در کتب رجالى گذشته بحثى به نام کلیات رجال نمى بینیم، ولى کم کم متوجه وجود قواعد کلى و مشترکى شدند که در بحث از جزئیات احوال راویان و اثبات وثاقت به کار مى رود.

این قواعد در گذشته، ذیل بحث از راویان مطرح مى شد اندک اندک این قواعد منظم شد و به صورت مقدمه اى بر علم رجال، در ابتداى کتب و یا به شکل یک سرى فوائد در این کتب آورده شد، تا اینکه در زمان حاضر شاهد تألیف کتاب‏هایى مستقل در این زمینه با نام کلیات علم رجال هستیم.

آنچه امروزه در حوزه هاى علمیه به عنوان علم رجال مورد تدریس و تدرّس قرار مى گیرد عمدتاً بحث از کلیات علم رجال است، نه جزئیات رجال و خصوص احوال راویان.
در مورد پیدایش علم اصول نیز وضع به همین منوال است.

علم شریعت یعنى علمى که در صدد معرفت احکام اسلام است در صدر اسلام منحصر به تلاش عده‏ى کثیرى از راویان براى حفظ احادیث و جمع آنها بود.
لذا مى توان گفت علم شریعت در مرحله‏ى نخست در سطح علم حدیث بود.
طریقه‏ى فهم حکم شرعى از روایات در آن مرحله از شأن و اهمیت چندانى برخوردار نبود، زیرا فهم حکم شرعى از روایات همانند طریقه‏ى فهم مردم از سخنان یکدیگر در گفتگوهاى روزمره، و به همان سادگى بود.

کم‏کم با گذشت زمان، فهمِ حکم شرعى از روى روایات تعمقّ و دقت بیش‏ترى پیدا کرد، که بروز محسوس آن را در زمان امام باقرعلیه السلام و امام صادق‏علیه السلام مشاهده مى کنیم.
راه دسترسى مستقیم به منابع و مصادر احکام با شهادت ائمه‏علیهم السلام و غیبت امام زمان‏علیهم السلام بسته شد.

قرائن حالیه نیز با بیش‏تر شدن فاصله از زمان صدور روایات از بین رفت.
در نتیجه، طریقه‏ى فهم حکم شرعى از طریق نصوص دقت و عمق بیش‏ترى پیدا کرد، به گونه اى که استخراج حکم از مصادر شرعى نیازمند خبرویت بود.

بدین ترتیب علم فقه در دامان علم حدیث متولد شد.
علم فقه نیز اندک‏اندک رشد کرد و فقها متوجه شدند که در خلال عملیات استنباط، یک سرى عناصر مشترک وجود دارد که بدون آنها استنباط ممکن نیست.
بدین‏سان بحث مستقل از عناصر مشترک مطرح شد(۳۵) و علم اصول در دامان علم فقه متولد شد.
شهید آیه الله سید محمد باقر صدر در مواضع متعددى از کتاب ارزشمند المعالم الجدیده تأکید مى کند که علما به خاطر کاربرى بعضى از عناصر در اکثر ابواب فقه لازم دیدند به شکل مستقل از آنها بحث کنند.

این نظریه که مسائل علم اصول ابتدا در ابواب مختلف فقهى مصداق داشته و بعد در علم اصول به صورت یک بحث مستقل مطرح شده است، هر چند به شکل غالبى صحیح است – اغلب مسائل اصولى همین‏طور است – و از نظر سیر تاریخى از علل پیدایش اصول است،

لکن باید توجه داشت که از نحوه‏ى طرح برخى از مسائل علم اصول در گذشته و حال پیداست این‏چنین نبوده است که ابتدا در ابواب مختلف فقهى مصداق داشته باشد و بعد در اصول به شکل کلى بحث شده باشد؛ بلکه بر عکس، گویا این مسائل تنها یک مصداق در فقه داشته است، لکن وقتى خواسته اند از آن بحث کنند بهتر دیده اند که از آن به شکل کلى و در علم اصول بحث کنند، تا اگر مصادیق دیگرى براى آن کلى پیدا شد مسئله را حل کرده باشند؛

یعنى آنچه که در اصولى بودن یک مسأله شرط است این است که قابلیت سریان و استفاده در ابواب گوناگون فقه را داشته باشد و لو بیش از یک یا چند مصداق در فقه نداشته باشد.

مثلاً این بحث اصولى که »آیا رجوع ضمیر به بعضى از افرادِ عام متقدم، موجب تخصیص عام مى شود یا نه؟« منشأ پیدایش آن تنها آیه‏ى: »و المطلّقات یتربّصن بانفسهنّ ثلاثه قروء.
.
.
و بعولتهنّ احقّ بردهنّ«(۳۶) است.
مقصود از مطلّقات عموم زن هاى طلاق داده شده است و مقصود از »هنّ« در »و بعولتهنّ احق بردهنّ« خصوصِ مطلّقات رجعیه است، نه عموم مطلّقات لذا این سؤال مطرح مى شود که آیا رجوع ضمیر »هنّ« کاشف از این است که اصلاً مقصود از مطلقات در ابتداى آیه که حکم خاصى براى آنان بیان شده، خصوص مطلقات به طلاق رجعى است یا اعم از طلاق رجعى و طلاق بائن مراد است.
محل بحث همین آیه بود، لکن بحث را به شکل کلى مطرح کرده اند.

همچنین است این بحث اصولى که »آیا استثناء عقیب جمل متعدده تنها به جمله‏ى اخیر مربوط است یا به تمام جمل؟«.

منشأ این بحث آیات: »و الذین یرمون المحصنات ثم لم یأتوا باربعه شهداء فاجلدوهم ثمانین جلده، و لا تقبلولهم شهادهً ابدا و اولئک هم الفاسقون، الاّ الذین تابوا من بعد ذلک و اصلحوا فانّ الله غفور رحیم«(۳۷) است.

در مورد کسانى که به زنان مؤمنه تهمت زنا مى زنند و قادر بر اقامه‏ى چهار شاهد عادل نیستند سه حکم بیان شده است: ۱ .
هشتاد ضربه شلاق ۲ .
عدم قبول شهادت آنها در محاکم ۳ .
فاسق بودن آنان؛ بعد یک استثناء آورده شده و آن عبارت است از: کسانى که توبه کنند.

سؤالى که در این‏جا مطرح است این است که آیا این استثناء تنها به جمله‏ى اخیر، که بیانگر حکم سوم یعنى فاسق بودن است بر مى گردد و یا به تمام جمله ها، یعنى به هر سه حکم بر مى گردد؟ محل اصلى بحث این آیات شریفه بوده بعد آن را به شکل کلى مطرح کرده اند.

ممکن است در کل فقه این دو بحث اصولى مصداق دیگرى نداشته باشند، لکن همین مقدار که قابلیت جریان در تمام ابواب فقه را دارد و اختصاص به باب خاصى ندارد در اصولى بودن مسأله کافى است.

هر چند این نکته قابل تذکر است که اهمیت مسائلى که در اکثر ابواب فقهى مصداق دارند از مسائلى که تنها یک یا دو مصداق در فقه دارند، بیش‏تر است.
بنابراین نظر شهید صدر به نحو اغلبى و از نظر تاریخى صحیح است امّا از نظر کیفیت پیدایش مسائل اصولى کلیت ندارد.

مؤسس علم اصول همان‏گونه که آیهالله سید حسن صدر در تأسیس الشیعه لعلوم الاسلام فرمود، اولین فردى که در مورد علم اصول سخن گفت و آن را پایه‏گذارى کرد امام باقرعلیه السلام است.
بدین جهت آن حضرت مؤسس این علم محسوب مى شود.

امام باقرعلیه السلام )شهادت: ۱۱۱ ه.
ق.
( و امام صادق‏علیه السلام )شهادت: ۱۴۸ ه ..ق..( قواعد اصولى را بر اصحاب خود املاء کردند.
مجموعه‏ى این قواعد را عده اى از علماى متأخر در کتبى جمع آورى نموده اند.
(۳۸) تمام روایات این کتب با سند متصل به این دو امام مى رسد.

اولین تألیفات علم اصول اولین کتاب در مورد مسائل علم اصول رساله اى در زمینه‏ى مباحث الفاظ است که تألیف شاگرد بارز امام صادق و امام کاظم‏علیهما السلام، هشام بن حکم)متوفا: ۱۷۹ ه.
ق.
( مى باشد.
پس از وى، یونس بن عبدالرحمن مولى آل یقطین )متوفا: ۲۰۸ ه ..ق..( کتاب »اختلاف الحدیث و مسائله« را – که مربوط به بحث تعارض اخبار و مسائل تعادل و تراجیح(۳۹) احادیث متعارض مى باشد – تألیف کرد، که به شکل روایت از امام کاظم‏علیه السلام است.

این دو عالم شیعى در تألیف کتاب در باره‏ى علم اصول بر محمد بن ادریس شافعى و استادش، محمد بن حسن شیبانى – از علماى اهل سنّت – تقدم دارند.

(۴۰) مشاهیر علماى شیعى که تا زمان شیخ طوسى)متوفا: ۴۶۰ ه..ق..( کتبى در علم اصول تألیف کرده‏اند عبارتند از: ابو سهل نوبختى، حسن بن موسى نوبختى، محمد بن احمد بن جنید اسکافى، ابن عقیل عمّانى، ابو منصور صرام نیشابورى، محمد بن احمد بن داوود بن على بن الحسن )مشهور به ابن داوود و شیخ القمیین(، شیخ مفید و سید مرتضى.

روشن شدن مرزهاى مباحث اصولى پیش از تولد علم اصول، لزوم و اهمیت بحث از عناصر مشترک واضح نبود امّا به تدریج با وسعت پیدا کردن عملیات استنباط و تفکر فقهى، اهمیت عناصر مشترک و لزوم بحث مستقل از آن روشن شد و به سطحى رسید که به عنوان بحث مستقل و علم جداگانه به آن پرداخته شد.

در عین حال، حدود و صغور مباحث اصولى و جدایى آن از علم فقه و علم عقاید )اصول دین( چندان روشن نبود و گاه مباحث علم اصول عقائد در اصول فقه بحث مى شد.

سیّد مرتضى)ره( در »الذریعه الى اصول الشریعه« در این باره مى فرماید: »قد و جدتُ بعض من افرد فى اصول الفقه کتاباً – و ان کان قد اصاب فى کثیر من معانیه و اوضاعه و مبانیه – قد شرد من قانون اصول الفقه و اُسلوبها و تعدّاها کثیراً و تخطّأها، فتکلّم على: حدّ العلم و الظنّ و کیف یولّد النّظر العلم،

و الفرق بین وجوب المسبب عن السبب و بین حصول الشئ عند غیره على مقتضى العاده و ما تختلف العاده و تتّفق، و الشروط التى یعلم بها کون خطابه تعالى دالاًّ على الاحکام و خطاب الرسول علیه السلام، و الفرق بین خطا بیهما بحیث یفترقان او یجتمعان، الى غیر ذلک من الکلام الّذى هو محض صرف خالص للکلام فى اصول الدین دون اصول الفقه«.

(۴۱) سید مرتضى در عبارات فوق به صراحت فرموده است: بعضى از کسانى که در زمینه‏ى اصول فقه کتاب مستقلى را تألیف کرده اند در بسیارى موارد از محدوده‏ى مباحث اصول فقه خارج شده، به بحث هایى پرداخته اند که مباحث خالص و صرفِ اصول دین است، نه اصول فقه.

استقلال اصول فقه از فقه و اصول عقاید و سایر علوم دینى وقتى حاصل مى شود که عناصر مشترک استنباط بیش از پیش وضوح پیدا مى کند و موجب تمییز و شناخت طبیعت بحث اصولى از طبیعت بحث هاى فقهى و اصول عقایدى مى شود.

با وجود استقلال کامل و جدایى علم اصول فقه از علم عقاید، باز هم در بین بعضى از متأخرین بین اصول فقه و اصول دین خلط مى شود.

به عنوان نمونه در استدلال بر عدم حجیّت خبر واحدى که محفوف به قرینه‏ى قطعیه نباشد، گفته شده است: »اخبار آحاد روایات ظنیه اى هستند که علم به صدق آنها نداریم، در حالى‏که ادله‏ى اصول باید قطعى باشند«.

این استدلال خلط بین اصول فقه و اصول دین است، زیرا در اصول دین باید قطع و یقین پیدا کرد(۴۲) امّا در اصول فقه آنچه که لازم است تمسک به ادله اى است که حجیتِ آنها به شکل قطعى و یقینى ثابت شده، هر چند خودِ این ادله فى حد نفسه مفید علم نباشند.

علم اصول، نیازى تاریخى شهید آیه الله سید محمد باقر صدر مى‏فرماید(۴۳): نیاز به علم اصول یک نیاز تاریخى است، یعنى هر اندازه که از زمان صدور روایات دورتر شده ایم نیاز به علم اصول بیش‏تر شده است.

وى تعبیر جالبى در این باره دارند : »أنّ علم‏الاصول لم یوجد بوصفه لوناً من الوان الترف الفکرى(۴۴) و انّما وجد تعبیراً عن حاجه ملحه شدیده لعملیه الاستنباط«؛ علم اصول به عنوان یک بازى فکرى پدید نیامد، بلکه پیدایش علم اصول در پاسخ به نیاز و حاجت شدید عملیات استنباط به عناصر مشترک بود.

نیاز عملیات استنباط به عناصر مشترک یک نیاز تاریخى است و با دور شدن از عصر نصوص روز به روز شدیدتر و بیش‏تر مى شود.

براى وضوح بیش‏تر این مطلب، شما فرض کنید در زمان نبى اکرم‏صلى الله علیه وآله زندگى مى کنید و احکام را مستقیماً از زبان ایشان مى شنوید.

در این صورت، آیا نیاز به مراجعه به عناصر مشترک اصولى مانند حجیت خبر و تعیین ظهور عرفى الفاظ و بحث از حجیّت آن دارید؟! در حالى‏که معناى کلام صادر از نبى اکرم‏صلى الله علیه وآله را به خاطر وجود در فضاى لغوى آن زمان و اطلاع بر تمام قرائن حالیه و مقالیه، به وضوح و روشنى ادراک مى کنید؟! آیا نیاز به تفکر و وضع قواعدى براى تفسیر کلام مجمل نبى اکرم‏صلى الله علیه وآله دارید، در حالى‏که مى توانید مستقیماً از حضرت سؤال کنید و توضیح بخواهید؟! هر قدر انسان به عصر تشریع و صدور روایات نزدیک تر باشد

نیازش به فکر کردن در باره‏ى قواعد عامه و عناصر مشترک کم‏تر است و بر عکس، هر اندازه که از عصر نصوص دورتر مى شود و ناچار از رجوع به تاریخ و راویان حدیث مى شود با سؤالاتى مواجه مى شود که او را به تفکر در باره‏ى قواعد عامه و عناصر مشترک وادار مى کند،

مانند: آیا این روایات حقیقتاً از معصوم‏علیه السلام صادر شده است یا اینکه راوى دروغ مى گوید؟ آیا راوى در نقل روایت اشتباه نکرده است؟ مراد معصوم‏علیه السلام از این متن همان معنایى است که من امروز از متن مى فهمم یا اینکه قرائن و شواهدى در کار بوده است که من از آن بى‏اطلاعم و متن معناى دیگرى دارد؟(۴۵) با روایات متعارض چه کنم؟

با روایات مهمل و مجمل چه کنم؟ و سئوالات بسیار دیگر که انسان را محتاج به بحث از عناصر مشترک همچون حجیت خبر، حجیت ظهور عرفى، قواعد تعارض و غیره مى کند.
(۴۶) بنابراین، حاجت به علم اصول یک حاجت تاریخى است که مرور زمان و دور شدن از عصر نصوص آن را بیش‏تر مى‏کند.

به همین علت، به اعتقاد شهید صدر طبیعى است که علم اصول در بین اهل سنّت زودتر از شیعیان بروز و ظهور پیدا کند(۴۷)، زیرا زمان فقدان نص براى اهل سنّت با وفات نبى اکرم‏صلى الله علیه وآله (۱۱ه..ق..( آغاز مى شود و از این زمان به بعد اهل سنّت از عصر نص دور مى شوند امّا زمان فقدان نص براى شیعه پس از شهادت امام حسن عسگرى‏علیه السلام(۲۶۰ ه..ق..( و غیبت امام زمان‏علیه السلام آغاز مى شود.

به همین جهت اهل سنّت از اواخر قرن دوم هجرى توسط ابن ادریس شافعى)متوفا: ۱۸۲ ه..ق..( و محمد بن حسن شیبانى)متوفا: ۱۸۹ه..ق..( شروع به تصنیف کتب اصولى کردند، در حالى‏که تصنیف علم اصول در شیعه به شکل وسیع و مشتمل بر ابحاث مختلف اصولى، از اوائل قرن چهارم هجرى آغاز شد، هر چند قبل از آن به شکل مختصر و در موضوعات خاصى، رسائلى از سوى اصحاب ائمه‏علیهم السلام تألیف شده بود.

ترویج و القاى تفکر اصولى از سوى ائمه‏علیهم السلام هر چند فرمایش شهید صدر مبنى بر اینکه مرور زمان و دور شدن از عصر نصوص علت پیدایش علم اصول مى باشد، فى الجمله صحیح است؛ لکن باید توجه داشت که مرور زمان و دور شدن از عصر نصوص تنها عامل پیدایش علم اصول نیست، زیرا پیدایش علم اصول در شیعه ناشى از یک علّت اساسى دیگرى نیز مى باشد و آن عبارت است از: ترویج و القاى تفکر اصولى در بین شیعیان از سوى ائمه‏علیهم السلام.

به همین جهت است که اولین تألیفات اصولى هر چند در زمینه‏ى یک یا چند بحث خاص، ابتدا از سوى شیعیان صورت مى گیرد، مانند رساله‏ى مباحث الفاظ، تألیف هشام بن حکم)متوفا: ۱۷۹ه..ق..( و اختلاف الحدیث، تألیف یونس بن عبدالرحمان )متوفا: ۲۰۸ه..ق..(.

از سوى دیگر، معلوم نیست تألیفات شافعى و شیبانى از اهل سنّت نیز وسیع و به شکل یک دوره‏ى کامل ابحاث اصولى بوده باشد و به فرض هم که چنین باشد، اگر علت پیدایش اصول در بین شیعه تنها عامل زمانى داشت مى بایست همان‏گونه که تصنیف وسیع اصولى در بین اهل سنّت حدود ۱۵۰ سال بعد از عصر فقدان نص در نزد آنان پیدا شد، در بین شیعه هم همین زمان را بگذارند و در نیمه‏هاى قرن پنجم پیدا شود، در حالى‏که بلافاصله بعد از عصر غیبت، تألیف این‏گونه کتب آغاز مى شود.

پس تنها عامل زمانى مطرح نیست، بلکه عامل ترویج فکر اصولى از سوى ائمه‏علیهم السلام هم در کار است.
ائمه‏علیهم السلام به ویژه امام باقر و امام صادق‏علیهما السلام که فرصت و مجالى براى تدریس و تعلیم پیدا کرده بودند، به اصحاب خود شیوه هاى به دست آوردن احکام و قواعد کلى و عناصر مشترک را تعلیم مى دادند.

عبدالاعلى مى گوید: به امام صادق‏علیه السلام عرض کردم: ناخن پایم شکسته است.
به همین جهت بر روى انگشت پایم پارچه اى بسته ام.
چگونه وضو بگیرم؟ امام صادق‏علیه السلام فرمود: »یعرف هذا و اشباهه من کتاب الله عزّوجل قال الله تعالى: ما جعل علیکم فى الدین من حرج، امسح علیه«؛ حکم این مسأله و مشابه آن از کتاب خدا دانسته مى شود

خداوند در قرآن فرمود: »ما بر شما در امر دین حرج قرار نداده ایم، پس بر همان پارچه مسح کن(۴۸).

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 8700 تومان در 21 صفحه
87,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد