مقاله در مورد پول و بانکداری

word قابل ویرایش
31 صفحه
8700 تومان
87,000 ریال – خرید و دانلود

پول و بانکداری

پیشگفتار
دنیای بانکداری سریعاً در حال تغییر است. امروزه برتری استراتژیک بانک‌ها از رشد و اندازه صرف به سوی تأکید بیشتر بر سودآوری، عملکرد و ایجاد ارزش دردرون مؤسسه تغییر جهت داده است. در این شرایط، اگر مدیران و کارشناسان بانک‌ها در نظر داشته‌باشند تصمیمیات مدیریتی مهمی آغازنموده، یا سیاست‌های صحیحی را اجرا کند، در بنیان‌گذاری فعالیت‌های بانکداری بیش از هر چیز نیازمند شناخت دانش روز و اتکای بر پایه‌های دقیق علمی هستند.با نگاهی به تحولات اقتصادی جامعه، به ویژه طی چند سال اخیر، به خوبی می‌توان دریافت که اقتدار و یکه‌تازی نظام بانکی

دولتی کشور در عرصه اقتصاد تدریجاً و بنابر ضرورت‌ها و الزامات داخلی و بین‌المللی در حال کاهش است. این اقتدار که البته آثار مطلوب و نامطلوبی را نیز به همراه داشته، عمدتاً محصول ضرورت‌ها، طرز تفکرو نگرش حاکم بر فضای اقتصادی کشور در سال‌های نخست پیروزی انقلاب اسلامی بود، که نمود آن در قانون ملی شدن بانک‌ها، لایحه قانونی اداره امور بانک‌ها و قانون عملیات بانکی بودن ربا متبلور گردید.

 

در شرایط کنونی و متأثر از الزامات داخلی و بین‌المللی و فضای رقابتی حاکم بر اقتصاد جهانی، انجام برخی اصلاحات اساسی و ساختاری در قوانین و مقررات و نحوه فعالیت بانک‌های کشور اجتناب‌ناپذیر است. تلاش برای پیوست به سازمان تجارت جهانی (WTO)،توجه به خصوصی‌سازی و کاهش نقش تصدی‌گری دولت در فعالیت‌های اقتصادی، صدور مجوز افتتاح بانک‌های خصوصی و مؤسسات پولی و مالی غیربانکی، اصلاح قانون جذب سرمایه‌گذاری خارجی، یکسان‌سازی نرخ‌ارز، اجماع اراده مقامات ارشد اقتصادی و بانکی کشور در تدوین پروژه اصلاحات راهبردی برای اصلاح

ساختار نظام بانکی کشور، تغییر نگرش به بانک به عنوان یک بنگاه اقتصادی و توجه به رعایت نسبت‌ها و استانداردهای ناظر بر عملیات بانکداری بین‌المللی از جمله نسبت کفایت سرمایه و اهمیت دادن به مفاهیمی نظیر: رمیک، بهره‌وری، کارایی، اثربخشی، سودآوری و مدیریت و بهینه‌ منابع و مصارف در فعالیت‌های بانک جملگی در این راستا بوده است.

با پولی شدن اقتصادها، اهمیت و نقش سیاست‌های پولی، ارزی و بانکداری در کشورها روزافزون گردیده است. سیاست پولی به دلیل اثراتی که بر حجم پول و تقاضای کل ودر نتیجه در اقتصاد دارد و بانکداری به جهت نقشی که در هدایت نقدینگی و خلق اعتبار در جامعه دارد و همچنین ارز به لحاظ تأثیری که بر بازرگانی ملی و بین‌المللی و تراز پرداخت‌های خارجی کشورها حائز اهمیت می‌باشد.

امروزه پول و بانکداری از جمله مهمترین موضوعات اقتصادی دردنیا می‌باشند، اهمیت مطالعه پول و بانک اقتصاد را دردونکته می‌بایستی جستجونمود: اولاً پول و بانکداری با توجه به ارتباط نزدیکی که با تغییرات حجم پول، تورم، بیکاری، تحولات اقتصادی دارد، دارای اهمیت است.
ثانیاً از آنجا که در رابطه با موضوعات مختلف اقتصادی، جواب مطلق و شخصی در بین کارشناسان و متخصصین اقتصادی وجود ندارد، دارای اهمیت می‌باشد.
تولد پول:
باتوجه به مشکلات مبادلات پایاپای که جوامع مختلف با آن مواجه‌بوده‌اند، ملاحظه گردید یک چنین سیستمی کارایی لازم را در تجارت و مبادلات نداشته، موجب محدودیت‌هایی در توسعه و رشد اقتصادی جوامع بشری گردیده‌است. در نتیجه، این سیستم به دلیل مشکلات فراوانی که در مبادلات بوجود آورده بود به تدریج از بین رفت و یک اقتصاد پولی که در آن از مشکلات ناشی از سیستم پایاپای اثری نبود، جایگزین آن گردید.

در حقیقت پول از جمله مهمترین و مفیدترین ابداعات بشر می‌باشد.
«تکامل پول در طول زمان در واقع خلاصه‌ای از تاریخ مدنیت بشراست» .
تولد پول برای بشر دارای منافع زیادی بوده است. برای مثال پول به عنوان یک واحد شمارش باعث گردید تا چندگانگی قیمت بهحق در اقتصادهای ساده و کوچک که درآن‌ها تنها چند کالا تولید و مصرف می‌شود، از بین برود.
وظایف پول:
روش دقیقی که عمدتاً برای درک بعضی از پدیده‌های اقتصادی مورداستفاده قرار می‌گیرد و روش مناسبی هم می‌باشد، بررسی و تفکر در مورد جنبه مخالف آن پدیده‌ است. این موضوع مطمئناً در مورد پول نیز صحت دارد. جنبه مخالف یک اقتصاد پولی، چیزی است که از آن به عنوان اقتصاد پایاپای یاد می‌شود، در یک چنین اقتصادی کالاها مستقیماً با کالاهای دیگر مبادله می‌شود.

به طور کلی برای پول چهار وظیفه اصلی در نظر گرفته می‌شود:

۱ ) واسطه مبادله
۲ ) وسیله سنجش ارزش (واحد شمارش)
(۳ وسیله حفظ ارزش
(۴ وسیله پرداخت‌های آتی

خواص مطلوب پول:
هر‌چیزی برای اینکه بتواند پول باشد، می‌بایستی حداقل دارای پنج خصوصیت به شرح زیر باشد:

(۱ قابل حمل بودن
(۲ بادوام بودن
(۳ قابلیت تقسیم‌پذیری
(۴ یکسان و متحدالشکل بودن
(۵ قابلیت تشخیص
پول بانکی (تحریری):
منظور از پول بانکی (تحریری) همان بهره‌های حسابجاری در بانک‌ها می‌باشد. امروزه بخش مهمی از معاملات پول بانکی صورت می‌گیرد. هر اندازه کشوری پیشرفته‌تر باشد، استفاده از پول بانکی در آن بیشتر است. در کشور نیز استفاده از چک روزبه روز از اهمیت بیشتری برخوردار می‌گردد، به طوری که در سال ۱۳۷۴ نزدیک به ۷۴ درصد حجم پول را سپرده‌های حساب‌جاری تشکیل داده است.

از این جهت حسابجاری پول محسوب می‌شود که همان وظایف پول را انجام می‌دهد. مردم و شرکت‌ها می‌توانند بیشتر پرداخت‌های خویش را با چک انجام دهند و همچنین تمام و یا بخشی از دارایی خود را به شکل سپرده جاری در بانک‌ها نگهداری کند و بالاخره مردم می‌توانند بدهیهای خود را که بابت خرید اتومبیل، خانه و… داشته‌اند بصورت ماهیانه وبا چک پرداخت نمایند. ملاحظه می‌شود که پول بانکی نه تنها قادر است کلیه وظایف پول را انجام دهد، بلکه به لحاظ هزینه چاپ اسکناس و نیز مشکلاتی که حمل و نقل آن دارد، برآن برتری نیز دارد.

چگونگی پیدایش و چاپ اسکناس در ایران:
اگر چه اولین پول رسمی کاغذی (اسکناس) بوسیله بانک شاهنشاهی در سال ۱۲۶۷ ه

جری شمسی در ایران متداول گردیده اما سابقه پول کاغذی در ایران بسیار قدیمی‌تر از این تاریخ می‌باشد.
نخستین پول رسمی کاغذی در ایران در تاریخ ۱۲۶۷ هجری شمسی از طرف ناصرالدین شاه قاجار، امتیاز تأسیس بانک شاهنشاهی و نیز نشر انحصاری اسکناس در ایران به صورت شصت سال به یک نفر تبعه انگلیس به نام بارون جولیوس دورویتر اعطاگردید.
در امتیاز نامه بانک درباره نشر اسکناس چنین آمده است. و بانک شاهنشاهی بانکی است دولتی حق مانع‌الغیر نشر بلیط‌های بانک بی‌اسم خواهد داشت که به محض رؤیت قابل‌الادا خواهد بود.۱
نکته حائز اهمیت آن است که وجوه اسکناس‌های بانک شاهنشاهی فقط در تبعه‌های محل صدور آن قابل پرداخت بود.

۱) تاریخچه اسکناس در ایران و مقرارت قانونی آن، ص۱٫

بانک ملی و انحصار نشر اسکناس:
پس از تأسیس بانک‌ ملی ایران و با توجه به علاقه توده مردم مبنی بر انتقال حق انحصاری اسکناس از بانک شاهنشاهی به بانک ملی، دولت وقت برای بازخرید حق انتشار اسکناس، با بانک شاهنشاهی وارد مذاکره گردیدو نتیجه آن تصویب ضمیمه پنجم امتیاز نامه توسط مجلس و مبادله آن بین دولت و بانک مزبور بود. بر اساس بخشی از مواد ۱ و۲ قانون مذکور، بانک شاهنشاهی از حق انحصاری نشر اسکناس در ایران صرف‌نظر کرد و متعهد گردید که تحت نظارت مأمور عالی رتبه دولت ، تا آخر خرداد ماه ۱۳۱۰وجه اسکناس‌های خود را به مراجعین ودر صورت عدم مراجعه

دارندگان، به دولت ایران بپردازد.
حق انحصاری چاپ و نشر اسکناس توسط بانک ملی که از اسفند ماه ۱۳۱۰ در اختیار این بانک قرارگرفته بود، تا تأسیس بانک مرکزی در خرداد ماه ۱۳۳۹ ادامه داشت. در این سال با تصویب قانون بانکی و پولی کشور، بانک مرکزی ایران تشکیل گردیدو کلیه امور مربوط به چاپ و نشر و پشتوانه اسکناس به این بانک محول‌شد.

پول و اعتبارات و تفاوت آن‌ها:
سؤالی که همیشه مطرح است، این است که آیا اعتبار هم پول است؟۱ اگرکسی با کارت‌های اعتباری بتواند بنزین، موادغذایی و … را خریداری نمایند، آیا کارت‌های
اعتباری پول نیست؟

از آنجایی که سؤال معقول است، لذا در خور یک پاسخ مناسب نیز می‌باشد. برای روشن‌شدن تفاوت بین پول و اعتبار باید گفت که پول نقدترین دارایی است که مردم بخشی از ثروت خود را به صورت آن نگهداری می‌کنند. از طرف دیگر اعتبار قدرت خریدی است که به وسیله مؤسسات اعتباری در اختیار قرض‌گیرنده قرار می‌گیرد. در حقیقت بازار اعتباری، اعتبارات لازم را برای افرادی که تمایل به انتظار کشیدن برای

۱ . Credit
خرید کالاها را در آینده ندارند، فراهم کرده و به آن‌ها از طریق افزایش قدرت خرید، امکان خرید کالاهای بیشتر را در حال حاضرمی‌دهد.
در هر حال، اگر چه پول را اعتبار به یکدیگر مربوط بوده و اعتبار پایه بسیاری از پول‌های ما می‌باشد، اما این دو از نظرتحلیلی کاملاً بایکدیگر متفاوت بوده و در واقع باید گفت که اعتبار پول نیست، گرچه اعتبار منشاء سپرده‌های جاری است.

تعریف و اهمیت بانک در اقتصاد:
کلمه بانک از واژه ایتالیایی بانکا۱ به معنی نیمکت، مشتق شده است. از آن جایی که صرافان ایتالیایی ابتدا در پشت نیمکت عملیات صرافی را انجام می‌دادند، بعدها نیز مؤسساتی که اینگونه معاملات را انجام می‌دادند، به نام بانک معروف گردیدند.

چگونگی پیدایش بانکداری در ایران:

به عقیده بعضی از مورخین، اولین سکه در ایران به نام داریک ودر زمان هخامنشیان ودر دوره حکومت داریوش ضرب شده است. در دوره اشکانیان و ساسانیان نیز سکه‌هایی به نام درهم ضرب می‌شود اما این سکه‌ها رواج زیادی پیدا نکرد و بیشتر مبادلات بازرگانی درآن زمان با شمش زر و سیم صورت می‌گرفت.
از اواخر قرن دوازدهم هجری شمسی به بعد به تدریج از تعداد صرافان کاشته شد و فکر ایجاد بانک به روش جدید مطرح‌گردید.
در ایران بانک به صورت امروزی برای اولین بار در سال ۱۸۸۸ میلادی
(۱۲۶۷ هجری شمسی) تشکیل‌شد. در آن موقع « بانک شرق نزدیک» که یک مؤسسه انگلیسی بود و مرکز فعالیت ان درلندن و هندوستان قرارداشت، بدون اخذ مجوز از دولت موقت ایران اقدام به تأسیس چند شعبه ایران یعنی تهران، مشهد، اصفهان، شیراز، بوشهر،تبریزورشت نمود.

۱٫ Banca
بانک ملی ایران:
فکر ایجاد بانک ملی ایران چندان تازه نیست. در سال ۱۲۵۸ هجری شمسی، یعنی تقریباً ده سال قبل از تشکیل بانک شاهنشاهی، پیشنهادی از طرف حاج‌محمد حسن امین‌دارالضرب که یکی از صرافان بزرگ ایران بود، به منظور ایجاد بانکی بزرگ با مشارکت دولت و ملت، تقدیم ناصرالدین شاه شده، که متأسفانه این پیشنهاد جامه عمل نپوشید و بانک شاهنشاهی ایران بصورت بانک دولتی در ایران مستقرشد.

تشکیل بانک ملی ایران تا سال ۱۳۰۷ به طول انجامید و پس از آنکه اساسنامه آن در تاریخ ۳۰ خرداد ۱۳۰۷ به تصویب هیئت وزیران رسید، در ۱۷ شهریور ماه ۱۳۰۷ به ریاست دکتر لیندن بلات که از اتباع آلمان بود، بدون هر گونه تشریفات شروع به کارکرد. سرمایه اولیه بانک ۲۰ میلیون ریال تعیین گردیده بود که فقط ۸ میلیون ریال آن پرداخت شده بود.
سرمایه بانک تا سال ۱۳۱۴ همان مبلغ ۲۰ میلیون ریال ثابت باقی ماند، تا اینکه در این سال سرمایه بانک به ۳۰۰ میلیون ریال افزایش یافت. در مهرماه ۱۳۳۱ از محل اندوخته سرمایه بانک مجدداً به ۲ میلیارد ریال افزایش داده‌شده و بالاخره در سال ۱۳۵۰ سرمایه بانک از محل اندوخته‌ها تا ۳ میلیارد ریال افزوده شد.

 

بانک‌های خصوصی:
اولین بانک خصوصی در ایران که با استفاده از قانون تجارت و به شکل شرکت سهامی در بهمن ماه ۱۳۲۸ بوجودآمد، بانک بازرگانی بود. در حقیقت تأمین این بانک طلیعه‌ای بر تأسیس دیگر بانک‌های خصوصی در کشور بود. بویژه آنکه انحلال بانک شاهنشاهی در ایران زمینه را برای توسعه بانک‌های ایرانی فراهم نمود، به طوری که تنها در فاصله میان برچیده‌شدن شعب بانک انگلیس در ایران و خاورمیانه مردادماه ۱۳۳۱ تا پایان سال ۱۳۳۱ چهار بانک خصوصی صادرات تهران، بیمه بازرگانان و بانک پارسی تأسیس گردید.

بانکداری پس از انقلاب اسلامی:
در سال‌های پس از انقلاب اسلامی، به منظور حفظ حقوق و سرمایه‌های ملی و به کار انداختن چرخ‌های تولیدی کشور و نیز تضمین سپرده‌ها و پس‌اندازهای مردم در بانک‌ها و همچنین اسلامی کردن فعالیت بانک‌ها در کشور را حذف بهره یا ربا از سیستم بانکی اقداماتی صورت گرفته است.

ملی کردن و ادغام بانک‌ها:
با پیروزی انقلاب اسلامی، به لحاظ عواملی نظیر انتقال سرمایه‌ها به خارج توسط سرمایه‌داران که اغلب از مؤسسین بانک‌های خصوصی ویا از جمله سهامداران عمده آنها بودند، سلب اعتماد مردم نسبت به بانک‌ها و هجوم آنها برای گرفتن سپرده‌هایشان، بدون وصول ماندن مطالبات بانک‌ها و بالاخره کاهش ارزش داراییهای بانک‌های خصوصی، بانک‌ها در وضعیتی قرارگرفته‌ بودند که حتی با کمک بانک مرکزی قادر به ادامه حیات نبودند ودر معرض ورشکستگی قرارداشتند.

در چنین وضعیتی به منظور حفظ حقوق و سرمایه‌های ملی و به کار انداختن چرخ‌های تولیدی کشور و‌نیز تضمین سپرده‌ها و پس‌اندازهای مردم در بانک‌ها، در تاریخ هفدهم خرداد ماه ۱۳۵۸، طبق مصوبه شورای انقلاب کلیه بانک‌های خصوصی ایران، ملی اعلام گردید، پس از تصویب قانون ملی شدن بانک‌ها، کلاً ۲۸ بانک مشمول این قانون گردید که از این تعداد، در ۱۴ بانک خارجیها سهیم بودندو ۱۴ بانک بقیه مالکیت ایرانی داشتند. جدول (۲) بانک‌های ملی و تخصصی ملی شده را

نشان می‌دهد. ملاحظه می‌شود که صددرصد سهام بانک روسی و ایران متعلق به دولت شوروی سابق است. در بقیه بانک‌های خصوصی که خارجیها در آن سهیم هستند، کمتر از ۵۰ درصد سهام آن‌ها متعلق به خارجیها می‌باشد.

جدول (۲): بانک‌‌های ملی شده و میزان مشارکت خارجیها در سرمایه آن‌ها
نام بانک
سهم سهامداران خارجی (درصد)

نام بانک
سهم سهامداران خارجی (درصد)
بانک‌های تجاری

۱۳ـ تجاری ایران و هلند ۳۵
۱ـ اعتبارت ایران ۳۵ ۱۴ـ تهران ۳۰
۲- اعتبارات تعاونی توزیع ایران

۰ ۱۵ـ داریوش ۳۵

۳- ایرانشهر

۰ ۱۶ـ شهریار ۰
۴ـایران و انگلیس ۳۵ ۱۷ـ صادرات ایران ۰
۵ـ ایران و خاورمیانه ۳۵ ۱۸ـ صنایع ایران ۰
۶ـ ایران و عرب ۳۳ ۱۹ـ عمران ۰
۷ـ ایرانیان ۳۵ ۲۰ـ کار ۰
۸ـ بازرگانی ایران ۰ ۲۱ـ روس و ایران ۱۰۰
۹ـ بین‌المللی ایران ۳۵ ۲۲ـ فرهنگیان ۰

۱۰ـ بین‌المللی ایران و ژاپن ۵/۳۱ ۲۳ـ گسترش آذربایجان ۰
۱۱ـ پارس ۰ ۲۴ـ گسترش خزر ۰
۱۲ـ تجارت خارجی ایران ۴۰ ۲۵ـ گسترش خوزستان ۰

بانک‌های دولتی شامل بانک‌های ملی ایران، سپه، بیمه ایران، رفاه کارگران، اعتبارات صنعتی، تعاون کشاورزی، توسعه کشاورزی و رهنی ایران می‌باشد.

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 8700 تومان در 31 صفحه
87,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد