مقاله روان شناسی و آسیب شناسی اینترنت

word قابل ویرایش
19 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده
از اوایل دهه ۹۰ میلادی ، پژوهش ها و بررسی های بسیاری در زمینه روان شناسی اینترنت و تأثیر آن بر سلامت و رفتار انسان انجام پذیرفته است . امروزه موضوع اینترنت ، مسئله مهمی برای بیشتر کشورها، به ویژه کشورهای در حال توسعه و از جمله کشورهای اسلامی است . آگاهی از پی آمدهای اینترنت و در کنار آن ، در نظر گرفتن راهبردهای مناسب برای استفاده درست و پیش گیری یا کاهش پی آمدهای احتمالی منفی آن ، اهمیت اساسی دارد.
در این مقاله ، پس از بیان تاریخچه اینترنت ، جنبه های روان شناختی و پی آمدهای مثبت و منفی آن بر سلامت و رفتار انسان بررسی شده است . دست آوردهای این مقاله که بیانگر بخشی از پژوهش های تجربی در این زمینه است ، نشان می دهد افزون بر دست آوردهای مثبت و انکارناپذیر اینترنت ، پی آمدهای نامطلوبی نیز هم در جنبه های فردی و هم در جنبه های اجتماعی به همراه دارد.
کلید واژه ها: روان شناسی اینترنت ، آسیب شناسی اینترنت ، اینترنت و اخلاق ، اعتیاد به اینترنت ، هرزه نگاری اینترنتی ، ارتباط اینترنتی ، محورهای روان شناسی اینترنت .

مقدمه و طرح مسئله
فراگیر شدن رسانه ها در آغاز قرن بیست و یکم و موضوع جدی نقش اینترنت در شکل دهی به فرهنگ ، هویت و باورها و ارزش های اجتماعی ، اهمیت پژوهش در این زمینه را افزایش داده است . در جامعه امروز ما، گرایش به اینترنت و استفاده از آن چنان رایج شده است که بیشتر خانواده ها، رایانه شخصی دارند و اعضای خانواده ، بخش زیادی از وقت خود را در استفاده از اینترنت سپری می کنند. اینترنت در میان همه گروه های اجتماعی اعم از زن و مرد، پیر و جوان ، بی سواد و باسواد از جذابیت خاصی برخوردار است . گسترش اینترنت ، مانند هر نوآوری دیگری به ایجاد دگرگونی هایی در جنبه های مختلف زندگی انجامیده و استفاده از آن ، امری اجتناب ناپذیر شده است ؛ به گونه ای که بدون آن زندگی برای کسانی که بدان خوگرفته اند، دشوار می شود. بسیاری از نظریه پردازان ارتباطات ، اینترنت را گام مهمی در پیشرفت کشورهای در حال توسعه قلمداد می کنند. از این رو، با توجه به کاربردهای فراوان اینترنت که با هدف انتقال اطلاعات قصد دارد باورهای مشخصی را درباره کالاها یا خدمات مرتبط با آن در جامعه رواج دهد، بررسی این پیام ها از نظر مضمون ، محتوا و فرم ارائه ، اهمیت ویژه ای دارد. از سوی دیگر، چگونگی این پیام ها بر ما پوشیده است . در واقع ، بسیاری از کاربران اینترنتی نمی دانند که این رسانه چه نوع شیوه زندگی را معرفی می کند و دارای کدامین ارزش های اجتماعی است ؟ آیا می توان از آثار منفی اینترنت در جنبه های فردی و اجتماعی غافل بود و درباره فرهنگ سازی و آموزش های بهره مندی درست از آن چشم پوشید؟
این مقاله در پی پاسخ گویی به تمامی این پرسش ها نیست ، ولی کوششی برای توصیف روان شناسی اینترنت و تبیین برخی مفاهیم ، موضوع ها و نیز پی آمدها و کارکردهای آن بر سلامت و رفتار انسان ها است . از این رو، امید است بتواند دریچه ای را به سوی این گونه بحث ها بگشاید.
تعریف اینترنت
ارائه تعریفی از اینترنت ، دشوار است . در حقیقت ، همچنان که ساندرا برمن ١ (۱۹۹۹م .)اشاره می کند، کارکردهای پیچیده اینترنت است که تعریف آن را دشوار کرده است .٢ دریک تعریف بسیار کلی می توان اینترنت را بسان مخزنی از اطلاعات خوب و بد، زشت و زیبا، اخلاقی و غیر اخلاقی دانست . برای اینکه برداشت دقیق تری از اینترنت داشته باشیم ، نخست بررسی روند کلی شکل گیری و تکامل اینترنت ضروری می نماید.
تاریخچه و روند تکامل اینترنت
ایجاد و گسترش شبکه اینترنت در آغاز، تجربه پژوهشی به نسبت محدودی بود که به منظور ارائه فن آوری انتقال بسته ای ٣ اطلاعات از اواخر دهه ۱۹۶۰م . آغاز شد. بهدلیل آنکه این تجربه در آژانس پروژه های تحقیقاتی پیشرفته وزارت دفاع امریکا صورت گرفت ، به شبکه آرپانت ١ موسوم گردید. شبکه آرپانت ، نخست به دلیلاستفاده از شیوه انتقال ۸ بیتی داده ها، تنها می توانست حداکثر به ۶۴ رایانه متصل گردد. کاربرد اولیه از آرپانت ، به سبب پیش برد پروژه های نظامی ، بسیار سری بود و در واقع ، به منظور ایفای چنین نقشی در فعالیت های نظامی ایالات متحده امریکا پیش بینی شده بود. از همان آغاز، آژانس پروژه های تحقیقاتی امریکا دریافته بود که این شبکه به منظور ایجاد ارتباط الکترونیکی ، سازوکار مؤثری را برای دانشمندان می تواند فراهم کند. از این رو، اندیشه گسترش این شبکه در سطح کلان و فراتر از عرصه های نظامی تقویت شد. در سال ۱۹۸۳م . بخش نظامی شبکه «آرپانت » از آن جدا شد و با نام شبکه «میل نت » آغاز به کار کرد. شبکه آرپانت تا سال ۱۹۹۰م . به کار خود ادامه داد و در این سال، جای خود را به اینترنت داد که در سال ۱۹۸۰م . با هدف اتصال شبکه های جهانی با قراردادهای ارتباطی متفاوت با یکدیگر پدید آمده بود. از آن سال تاکنون ، این شبکه با سرعت چشم گیری از جهت شمار کاربران و پی آمدهایی که بر زندگی و روابط اجتماعی انسان ها می گذارد، در حال گسترش است . آمارها نشان می دهد تا سال ۱۹۹۴م . نزدیک به سی میلیون رایانه در ۸۶ کشور جهان به این شبکه پیوسته اند. از سال ۱۹۹۷م . با تجاری شدن اینترنت ، خدمات آن به شدت تنوع و فزونی گرفت و هزینه های دست رسی به آن نیز به همان نسبت کاهش یافت . بنابر یک پژوهش ، شمار برآورد شده رایانه های شخصی متصل به اینترنت در سراسر جهان از سال ۱۹۹۶م . تا سال ۲۰۰۰م . به سه برابر افزایش یافت .٢ در حال حاضر، این رقم چندین برابر شده و استفاده از اینترنت در مرکزتمامی فعالیت های بشری قرار گرفته است . در گذشته ، بیشتر استفاده کنندگان از شبکه اینترنت را پژوهشگاه ها و مؤسسه های عالی تشکیل می دادند، اما در سالهای اخیر، جنبه های بازرگانی و سرگرمی این شبکه جهانی ، غلبه یافته است . با توجه به رشد روزافزون اینترنت ، می توان پذیرفت که اینترنت و در معنای گسترده تر، رسانه ها از عواملی هستند که می توانند بر جنبه های مختلف زندگی تأثیر بگذارند. ما نیز در این پژوهش ، کوشیده ایم تا بر مبنای چنین استنباطی ، به بررسی جنبه های روان شناختی اینترنت بپردازیم .
روان شناسی اینترنت
روان شناسی اینترنت ،٣ به فرایندهای ارتباطی ، رفتار و حالت های روانی افراد در هنگاماستفاده از اینترنت می پردازد.
۴ ارزیابی ویژگی های رفتاری و روانی ، یکی از عواملتأثیرگذار در پیدایش روان شناسی اینترنت بوده است . این بررسی ها در درون پژوهش های گسترده تری قرار می گیرد که از آن به «روان شناسی رسانه های گروهی »۵ یادمی شود.
های لیس ١ (۱۹۹۲م .)، هیل مس ٢ (۱۹۹۷م .)، کیتلر٣ (۱۹۹۹م .)، کلوک ۴(۱۹۹۸م .)، ریویس و کلیفورد۵ (۱۹۹۶م .)، سیلور۶ (۱۹۹۸م .) در پژوهش هایشان دربارهرسانه های گروهی ، به برخی جنبه های روان شناختی اینترنت پرداخته اند. اسمیت و کلوک٧ (۱۹۹۹م .) در پژوهشی با عنوان «ارتباط در فضای مجازی »٨ به طور ویژه ،جنبه های روان شناختی اینترنت را بررسی کردند.٩ ریوا و گالیمبرتی (۲۰۰۱م .)پژوهش های گسترده ای در زمینه روان شناسی اینترنت انجام دادند.١٠ استرات ، جاکوبسون و گیبسون ١١ (۲۰۰۳م .) تصریح کردند پیچیدگی اینترنت ایجاب می کند که ما دیدگاه هایاجتماعی ، فرهنگی و رشدی را در نظر داشته باشیم .
ریوا (۲۰۰۱م .) به این موضوع اشاره کرد که روان شناسی اینترنت کار ساده ای نیست ؛ زیرا اول اینکه اینترنت رسانه ای است که می توان آن را از راه های متفاوت تجربه کرد. اگرچه رایانه معمولاً واسطه تجربه اینترنتی ما است ، راه های مختلفی هست که کاربران می توانند از طریق جست وجو در اینترنت خودنمایی کنند و با استفاده از آن ، با دیگران ارتباط برقرار کنند.
دوم اینکه اینترنت فضای اجتماعی و شناختی است . استفاده از اطلاعات ، به فعالسازی روابط اجتماعی کمک می کند. این فرایند درون فضایی خاص فضای مجازی رخ می دهد که ویژگی های ساختاری و فرایندی ارتباط را گسترده تر می کند.
سوم اینکه تجربه اینترنتی ، حتی وقتی ما در یک فضای مجازی گفت وگو می کنیم ، همواره در بافتی ویژه صورت می گیرد.
بسیاری از پژوهش گران حوزه روان شناسی اینترنت ، گفته اند ارتباط افراد از طریق اینترنت به شیوه های مختلف ، در مقایسه با انواع روزمره ارتباط که با حضور جسمانی افراد همراه است ، حالتی تقلیل یافته دارد. برای مثال، هیوبرت دریفوس در کتاب در باب اینترنت می نویسد درک ما از واقعیت ، اشیا، افراد و توانایی ما در برقراری ارتباط مؤثر با آنها به شیوه ای است که بدن ما به گونه ای بی سروصدا در پس زمینه عمل می کند. توانایی بدن ما در دست یابی به اشیا، فراهم آورنده درک ما از واقعیت است . اینکه چرا روان شناسان به این گونه بحث ها می پردازند، روشن است ؛ زیرا معمولاً گمان می کنیم بسیاری از پیوندهای شخصی ما، با تماس چهره به چهره و مستقیم امکان پذیر باشد.
همان گونه که گوردون گراهام ١ و بسیاری دیگر گفته اند، در اینترنت بسیار آسان استکه افراد را با خلق شخصیت های کاملاً تخیلی فریب داد؛ کاری که امکان آن در واقعیت ، بسیار مشکل تر است . بنابراین ، روابط اینترنتی در مقایسه با روابط واقعی و همراه با حضور جسمانی ، روابطی ضعیف و در عین حال، پیچیده است .
همسبرگر (۲۰۰۵م .) در تحلیل جنبه های روان شناختی اینترنت ، این پرسش را مطرح می کند که کاربران چگونه از اینترنت برای خودشکوفایی استفاده می کنند؟ وی گفت در روان شناسی اینترنت و به هنگام تحلیل روابط اینترنتی ، نباید از زاویه منفی به موضوع نگریست ، بلکه باید توجه داشت که اینترنت نشان دهنده فضای گروهی و اشتراکی و سرشار از مفاهیم ملموس و فرهنگی نیز هست . این فرهنگ ها که در فضای لیبرال قرار گرفته اند، مجالی به فعالیت های سیاسی و آرمان گرایانه می بخشند و بستر مناسبی برای پیشرفت کاربران هستند.
ویژگی آزادی بخشی اینترنت ، کاربران اینترنتی را به تفکر، تجربه و فعالیت های گروهی وا می دارد تا سرانجام به تعالی و خودشکوفایی برسند.
پرسش دیگری که در روان شناسی اینترنت بررسی شده این است که ما خود را چگونه در فضای مجازی ادراک می کنیم ؟ وقتی به صورت رو در رو یا آن لاین با دیگران تعامل داریم ، می کوشیم با مشاهده خود از دیدگاه دیگران ، بر تأثیری که روی دیگران می گذاریم نظارت کنیم . در این صورت ، در صورت نیاز، از سازوکارهای مختلف «مدیریت تأثیر» بهره می گیریم تا با ارائه اطلاعات گلچین شده ، ادراک دیگران از خود را دگرگون کنیم . ارتباط از طریق رایانه ، هم مدیریت تأثیر و هم چگونگی ادراک ما را در نظر دیگران ، به چالش می کشد. مدیریت تأثیر در اینترنت ، همانند قایق رانی با دو پارو در رودخانه های طوفانی اس .
اینها برخی از موضوع هایی است که در قالب روان شناسی اینترنت ارائه شده است . در این میان ، برخی کوشیده اند جنبه های گوناگون روان شناسی اینترنت را کامل تر نمایش دهند و محورهای اصلی و ریز موضوع های مربوط به آنها را در چشم انداز نظری و تجربی بیان کنند. برای مثال، جوینسون ۵ (۲۰۰۳م .) روان شناسی اینترنت را شامل موضوع هایی از این دست می داند:
۱. بررسی ماهیت و فرایند روابط اینترنتی ؛ ۲. فریب کاری و پرهیز از خودافشایی در روابط رو در رو؛ ۳. آرمان گرایی در ارتباط از طریق اینترنت ؛ ۴. خیانت و حقه بازی در اینترنت ؛ ۵. پرخاش گری و هرزه نگاری در اینترنت ؛ ۶.
پی آمدهای اینترنت در سلامت روانی و رفتار؛ ۷. حمایت اجتماعی و اینترنت ؛ ۸. جنسیت و الگوهای ارتباط ؛ ۹. جنبه های مثبت میان ۱ فردی رفتار اینترنتی ؛ ۱۰. اینترنت و هویت یابی ؛ ۱۱. روابط خیالی در اینترنت ؛ ۱۲. اینترنت و کیفیت زندگی . وی سپس به طور دقیق تری ، هر یک از اینموضوع ها را بررسی می کند و توصیه هایی نیز ارائه می دهد.
پاتریشیا والاس ٢ (۲۰۰۷م .) نیز با اهتمامی که به روان شناسی اینترنت دارد، در کتابیبه همین عنوان ، جنبه های روان شناختی اینترنت را بررسی کرده است . آنچه سبب توجه والاس به روان شناسی اینترنت شده است ، اهمیت اینترنت در ایجاد و انتقال الگوها و ارزش های اجتماعی است . اینترنت ، ابزاری است که افراد از طریق آن با دیگران ارتباط برقرار می کنند و نظریه های خود را با دیگران در میان می گذارند.
موضوع های مهمی که والاس در روان شناسی اینترنت به آنها پرداخته است ، عبارتند از: ۱. بررسی اینترنت در بافت روان شناختی ؛۴ ۲. روان شناسی شکل گیری نمایشرسانه ای ؛ ۳. نقاب های آن لاین ۵ و فریب کاری ؛۶ ۴. پویایی های گروه در فضای مجازی ؛۵٧. تعارض و همکاری گروه ؛٨ ۶. برافروختگی و دعوا؛٩ پرخاش گری در شبکه ؛١٠ ۷.
دوستداشتن و عشق در شبکه ؛١١ ۸. روان شناسی جاذبه میان فردی ؛ ۹. جنبه هایروان شناختی هرزه نگاری ١٢ اینترنت ؛
۱۰. موضوع جنسیت در شبکه ؛ ۱۱. نوعدوستی در شبکه ؛ ۱۲. روان شناسی کمک کردن ؛ ۱۳. اینترنت و اتلاف وقت ؛ ۱۴. بارور کردن زندگی در اینترنت . در حال حاضر، بحث های این موضوع (روان شناسی اینترنت ) به طور فزاینده ای در حال گسترش است . در زمینه اینترنت پژوهش های زیادی شده است ؛ از جمله ، بررسی رفتار در فضای مجازی (همبورگر،١ ۲۰۰۵م .)؛ روابط آن لاین (بارنیس ،٢ ۲۰۰۱ و۲۰۰۳م .)؛ عشق شبکه ، هیجان و روابط اینترنتی (زیو،٣ ۲۰۰۴م .)، سوء استفاده جنسیاز کودکان در اینترنت (کوپر،۴ ۲۰۰۲م .)، سکس مجازی (دیلمونیکو،۵ ۲۰۰۱م .)،روان شناسی ارتباط آن لاین (ویتی ، ۲۰۰۶م .) و دنیای پنهان سکس در اینترنت (یانگ ،۲۰۰۱٧م .).
این یافته ها به طور کلی نشان می دهند رسانه های گروهی و از جمله اینترنت ، چونان تیغ دو دم هستند که هم می توانند کارکردهای مثبت داشته باشند و هم به ایجاد زمینه های منفی در زمینه های سلامت و بهداشت روانی کمک کنند.٨ بنابراین ، گسترهروان شناسی اینترنت دو حوزه کلی را دربرمی گیرد:
۱. جنبه ها و پی آمدهای مثبت ؛
۲. کارکردها و پی آمدهای منفی .
این گونه مرزبندی در روان شناسی اینترنت ، بسیار مبهم و کلی است ، ولی با توجه به هدف ما در این مقاله ، می تواند تا حدود زیادی آموزنده باشد. در ادامه ، به بررسی این دو محور می پردازیم .
الف ) کارکردهای مثبت اینترنت
در جنبه های مثبت ، اینترنت جزء جدایی ناپذیر نهادهای اجتماعی ، سیاسی ، آموزشی ، اقتصادی و خانوادگی به شمار می آید. کارکردهای مثبت اینترنت را می توان در چند محور طبقه بندی کرد:
۱. توسعه اقتصادی ؛ اینترنت ، هزاران شغل برای کارکنان صنایع رسانه ای فراهم ساخته و به صورت غیرمستقیم ، برای میلیون ها خانواده دیگر شرایطی فراهم آورده است که زندگی خود را از طریق فعالیت های مربوط به اینترنت تأمین کنند.
۲. رشد فرهنگی ؛ هرچه گردش اطلاعات در جامعه بیشتر باشد، به همان اندازه جامعه فعالتر می شود و خلاقیت ها بیشتر می گردد. اینترنت به سبب نقش ویژه ای که در انتقال و انتشار فرهنگ ها دارد، می تواند به رشد و اعتلای هرچه بیشتر فرهنگی در جامعه بینجامد.
۳. هم گرایی اجتماعی ؛ اینترنت از منظر روان شناسی اجتماعی ، به ایجاد فضای سالمی برای گفت وگو، ایجاد رابطه بین کشورها و در نتیجه ، کاهش تنش های فرهنگی و هم گرایی اجتماعی کمک می کند. در این حالت ، به تعبیر لرنر در جوامع انسانی ، پدیده ای به نام «همدلی » شکل می گیرد.
۴. دانش و کسب مهارت های جدید؛ کاربردهای اینترنت در پژوهش و کسب مهارت های زندگی نیز بسیار چشم گیر است . ما برای دسترسی به انواع اطلاعات ، به اینترنت مراجعه می کنیم . محیط اینترنت ، فضای گسترده ای از اطلاعات است که افراد می توانند از آن برای پژوهش های خود در موضوع های گوناگون بهره گیرند. ارتباط اینترنتی ، به گسترش و تقویت مهارت های اجتماعی نیز کمک می کند. بر اساس برخی یافته ها، افراد از طریق اینترنت با فرهنگ های گوناگون آشنا می شوند و مهارت های اجتماعی را فرا می گیرند.
ب ) کارکردهای منفی اینترنت
با وجود کارکردهای مثبتی که برای اینترنت برشمردیم ، سوی دیگر آن ، تاریک است . بر اساس پژوهش ها، گسترش اینترنت مانند هر نوآوری دیگر، به ایجاد دگرگونی هایی در جنبه های مختلف زندگی انجامیده است و در کنار دست آوردهای انکارناپذیر مثبت در زمینه های گوناگون ، پی آمدهای نامطلوبی نیز به همراه داشته است .٣ گریفتیز
(۱۹۹۸م .)در پژوهشی به منظور بررسی نقش اینترنت در حالت های روانی افراد، نشان داد که اینترنت یکی از راه های دانش اندوزی ، آگاهی افزایی و برقراری ارتباط دوستی با دیگران است . اما چون اینترنت ، انبوهی از اطلاعات مثبت و منفی را ارائه می دهد، خطرهای بالقوه آن به ویژه برای نسل جوان بسیار نگران کننده است .۴ میشل جی منو (۱۹۹۹م .) نیزدر پژوهشی با عنوان «بررسی تأثیر اینترنت در برخی موضوع های روش شناختی و ادراکی »، به این نتیجه رسید که نفوذ و گسترش اینترنت در چارچوب های بیرون از نهادهای علمی و پژوهشی ، از مهم ترین عوامل تهدید کننده بهداشت روانی به شمار می آید.۵ اکنون که با جنبه های کلی و روند رشد اینترنت آشنا شدیم ، می توانیم جنبه هایروان شناختی اینترنت را دقیق تر بررسی کنیم .
۱. اینترنت و سلطه فرهنگی
در روان شناسی اینترنت و در بررسی کارکردهای منفی آن ، پیش از همه در نظر گرفتن انگیزه های پلید نهفته در پشت صحنه اینترنت و هدف هایی که گردانندگان آن دنبال می کنند، اهمیت ویژه ای دارد. یکی از حوزه های پژوهشی در این زمینه ، رویکردی است که با عنوان «امپریالیسم فرهنگی » یا «امپریالیسم رسانه ای » شهرت دارد. بر اساس این رویکرد، یکی از کارکردهای منفی رسانه ها، سلطه فرهنگی است . سلطه فرهنگی عبارت است از مبادله یک جانبه عناصر و پدیده های فرهنگی .١ بر اساس این نظریه ، رسانه های گروهی از جمله اینترنت ، از سیاست دقیقی پیروی می کنند که قدرت های سیاسی و اقتصادی تدوین کرده اند. در میان پژوهش گران علوم ارتباطی که به پژوهش در زمینه رسانه های گروهی و سلطه فرهنگی توجه خاصی داشته اند، هربرت شیلر٢ مقامبرجسته ای دارد.
وی در یکی از مهم ترین آثار خود با عنوان ارتباطات و سلطه فرهنگی ، به پی آمدهای فرهنگی رسانه های گروهی پرداخته است . به باور وی از سالهای جنگ جهانی دوم ، در همان حال که ایالات متحده امریکا با کمک نظامی به انگلستان و فرانسه برای از پا درآوردن آلمان هیتلری و به دست گرفتن رهبری قدرت جهانی تلاش می کرد، سیاست هایی را نیز برای استیلای فرهنگی و ارتباطی بر جهان تدارک می دید. در این زمینه ، استفاده از نظریه «جریان آزاد اطلاعات » به منظور گسترش نفوذ فرهنگی و آسان سازی سلطه جویی بر جهان و به کار گرفتن نظریه «توسعه اقتصادی و اجتماعی از طریق رسانه های گروهی »، برای جلوگیری از رشد غیرسرمایه داری کشورهای جهان سوم اهمیت فراوانی داشت . حتی می توان گفت این دو نظریه ، پایه های اساسی ایدئولوژی امپریالیسم فرهنگی و ارتباطی را تشکیل می دهد. هربرت شیلر، در فصل اول کتاب خود در تعریف امپریالیسم فرهنگی می گوید:
واژه امپریالیسم فرهنگی ، نشان دهنده نوعی نفوذ اجتماعی است که از طریق آن ، کشوری اساس تصورها،
ارزش ها، معلومات ، هنجارها، رفتارها و سبک زندگی خود را به کشورهای دیگر تحمیل می کند.
بگدیکیان (۱۹۹۰م .) در اثر معروف خود با عنوان انحصار رسانه ها می نویسد: «رسانه های عمده نظیر روزنامه ها، مجلات ، شبکه های رادیو تلویزیونی معتبر و ارتباطات عمومی همیشه به عنوان مبلغان قابل اعتماد ارزش ها و اخلاق مورد نظر شرکت ها و قدرت های بزرگ عمل کرده اند».
بگدیکیان که از روزنامه نگاران و منتقدان سرشناس امریکاست ، با بررسی روند رو به رشد انحصار و سلطه در میان رسانه های گروهی و با دیدی انتقادی ، مسیر تحولات رسانه های گروهی را از آغاز تا عصر حاضر بازگو کرده است . انتقادهای مشابهی را نیز می توان در نوشته های دیگر نظریه پردازان رسانه های گروهی یافت .۵ این مسیر انتقادی ، نشان می دهد الگوی «امپریالیسم فرهنگی » یک مسئله اساسی در رسانه های گروهی از جمله اینترنت است و به همگن سازی می انجامد. جریان بین المللی اطلاعات بنا به نظر منتقدانه مولانا (۱۳۷۱ه . ش ) جریانی است مرکز پیرامونی ؛ از شمال و غرب به سوی جنوب و شرق ، و از کشورهای توسعه یافته به سوی کشورهای در حال توسعه ، جریان دارد. در واقع این جریان یکسویه ، عمودی ، تحقیرگر، منفی گرا و سلطه جویانه است .١ بر اساس این دیدگاه ، اینترنت در جهت سلطه فرهنگی و ترغیب ارزش ها و هنجارهای عمدتا غیرمذهبی عمل می کند. مشکل دیگر فرهنگی اینترنت ، غلبه زبان انگلیسی و نبود منابع غنی به زبان های دیگر است .٢ بنابراین ، اینترنت در عمل ، سلطه زبان انگلیسی و الگوهای رفتاری ناسازگار با فرهنگ های بومی را تقویت می کند.
قدرت های مهم سیاسی و اقتصادی به ویژه امریکا، برنامه های حساب شده ای را در بهره گیری از اینترنت برای نفوذ و سلطه سیاسی فرهنگی بر کشورهای دیگر دارند. کاخ سفید در پنجم ژانویه ۲۰۰۰م . بیانیه ای را با عنوان «استراتژی امنیت ملی در قرن جدید» منتشر کرد؛ در این بیانیه ، افزون بر یادآوری منافع حیاتی امریکا، از اینترنت به مهم ترین ابزار دیپلماسی مردمی ۴ نام برده و تصریح شده است که «برنامه ریزی ما باید به گونه ایباشد که توانایی ما را برای اطلاع رسانی و تأثیرگذاری بر ملل کشورهای دیگر در جهت منافع امریکا تقویت کند. توسعه اینترنت در داخل و استفاده از آن برای تأثیرگذاری بر دیگران ، بخش مهمی از سیاست های استراتژیک امریکاست ».
بی گمان این سیاست می تواند آسیب هایی را برای ملت های جهان ، به ویژه کشورهای اسلامی در پی داشته باشد.
نخستین و مهم ترین آسیبی که امروزه کشورهای اسلامی را تهدید می کند، فرهنگ حاکم بر امریکاست ؛ زیرا بسیاری از مردم آنچه را در اینترنت می بینند، به عنوان ملاک و معیار می پذیرند. از این رو، اینترنت سبب می شود افراد زندگی در غرب را الگو قرار داده و بر اساس آن عمل کنند. شاید یکی دیگر از مهم ترین مسائل مربوط به روان شناسی اینترنت ، پی آمدهای استفاده از آن است . در ادامه ، به برخی از این پی آمدهای منفی اشاره می کنیم .
۲. اینترنت و پی آمدهای منفی آن بر سلامت و رفتار انسان ها
بنابر پژوهش های روان شناسان در زمینه اینترنت ، فرهنگ حاکم بر اینترنت ، پی آمدهای منفی بر سلامت و رفتار انسان ها دارد.
الف ) افسردگی و انزوای اجتماعی
امروزه روش های ارتباطی با دیگران از طریق اینترنت افزایش یافته است . پست الکترونیک، پیام های کوتاه ، چت روم ها، وب پایگاه ها و بازی ها، روش هایی برای گسترش و حفظ روابط اجتماعی شده اند. روزانه نزدیک به چهارصد میلیون نفر در سراسر دنیا از اینترنت استفاده می کنند و یکی از کاربردهای اصلی اینترنت ، برقراری ارتباط اجتماعی با دیگران است . اما بسیاری از گزارش ها نشان می دهند شیوه های گوناگون ارتباط از طریق اینترنت ، در پایین ترین سطح قرار می گیرند. شاید عیب اصلی ارتباط های اینترنتی آن است که ارتباط در فضای مجازی ، اساسا بر متن استوار است و بنابراین ، از نشانه های بصری و شنیداری در تعامل های رو در رو بی بهره است .١ کیسلر و همکارانش (۲۰۰۱م .) معتقدند این موضوع که آیا اینترنت تأثیر اجتماعی مثبت و یا منفی دارد، چه بسا به چگونگی بهره گیری از اینترنت و آنچه را که افراد از دست می دهند تا به اینترنت بپردازند، بستگی دارد. از این رو، بسیاری از روان شناسان این نگرانی را داشته اند که آسانی ارتباط های اینترنتی ، چه بسا افراد را وا دارد تا زمان بیشتری را به تنهایی بگذرانند؛ به صورت آن لاین با غریبه ها صحبت کنند و ارتباط سطحی برقرار سازند و این کارها را به قیمت از دست دادن گفت وگوهای رو در رو و ارتباط های فامیلی و دوستانه انجام دهند. بنابر برخی پژوهش های پیمایشی ، ارتباط های اجتماعی از طریق اینترنت ، ضعیف تر از ارتباط های واقعی است و در درازمدت ، به انزوای اجتماعی فرد می انجامد.
کرات و همکارانش (۱۹۹۸م .) در یک پژوهش درازمدت دو ساله درباره کاربران اینترنت ، به این نتیجه دست یافتند که استفاده فزاینده از اینترنت با کاهش ارتباط خانوادگی و شرکت در محافل اجتماعی محلی همراه است .
افزون بر این ، شرکت کنندگان در این پژوهش ، به انزوای اجتماعی و افسردگی دچار شده بودند.
کریستوفر۴ و همکارانش (۲۰۰۰م .) در پژوهشی با عنوان «نقش استفاده از اینترنت درافسردگی و انزوای اجتماعی نوجوانان » بر روی ۸۹ دانش آموز سال آخر دبیرستان ، محورهای زیر را ارزیابی کردند: الف ) میزان استفاده از اینترنت ؛ کم (کمتر از یک ساعت در روز)
متوسط (بین یک تا دو ساعت در روز) زیاد (بیش از دو ساعت در روز)
ب ) ارتباط با پدر، مادر و همسالان . در این پژوهش ، گروه هایی از کاربران که زیاد و کم از اینترنت استفاده می کردند، مقایسه شدند. نتایج نشان داد کاربران کم مصرف اینترنت ، در مقایسه با کاربران زیاد آن به طور چشم گیری از نظر روابط اجتماعی با یکدیگر تفاوت داشتند.

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 19 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد