دانلود مقاله کنترل سطح قندخون بیماران دیابتی به کمک منطق فازی

word قابل ویرایش
14 صفحه
8700 تومان
87,000 ریال – خرید و دانلود

کنترل سطح قندخون بیماران دیابتی به کمک منطق فازی

چکیده- بیماری دیابت به شرایط حادی اطلاق می¬شود که در آن تولید و مصرف انسولین در بدن دچار اختلال شده و در نتیجه¬ غلظت گلوکز در خون افزایش می¬یابد. نگه¬داری سطح گلوکز خون در نرمال¬ترین حد ممکن عوارض بلندمدت ناشی از بیماری دیابت را به¬طور قابل ملاحظه¬ای کاهش داده و منجر به کاهش هزینه¬های مرتبط با این بیماری می¬گردد. در بیماران دیابتی سیستم درونی تنظیم گلوکز که به-درستی عمل نمی¬کند، با یک الگوریتم کنترلی به¬منظور تنظیم سطح گلوکز خون جایگزین می¬شود. برای توسعه¬ی یک الگوریتم کارآمد آشنایی با نحوه¬ی عملکرد سیستم تنظیم گلوکز در یک فرد سالم ضروری است.

در این تحقیق برای توصیف دینامیک¬های غیرخطی سیستم گلوکز- انسولین در بیماران مبتلا به دیابت نوع ۱ از مدل مینیمال برگمان استفاده شده است. سپس یک کنترلر فازی با هدف تنظیم نرخ تزریق انسولین با فرض وجود اغتشاش و درنظرگرفتن تغییرات پارامترهای مدل پیشنهاد شده است. نتایج شبیه¬سازی¬ها نشان می¬دهد که کنترلر پیشنهادی توانسته سطح گلوکز خون را با موفقیت تنظیم نماید. هم¬چنین کارایی کنترلر مورد نظر یعنی رباست بودن و دقت بالای آن با وجود اغتشاش¬های فیزیکی مانند مصرف ماده¬ی غذایی از طریق شبیه¬سازی¬ها تایید می¬شود.
واژگان کلیدی- دیابت، غلظت گلوکز خون، نرخ تزریق انسولین، مدل مینیمال برگمان، کنترل فازی.

۱- مقدمه
در بدن انسان، تعداد زیادی حلقه¬ی طبیعی فیدبک¬دار برای حفظ تعادل حیاتی وجود دارد. ناتوانی یا سوءعمل هر یک از این حلقه¬ها باعث بروز بیماری¬های جدی با عوارض کوتاه یا بلندمدت می¬شود. بیماری دیابت یکی از انواع بیماری¬هایی است که در نتیجه¬ی عملکرد نادرست این حلقه¬های طبیعی در بدن ایجاد می¬شود.

دیابت، یک بیماری متابولیکی است که در آن بدن انسولین را به¬طور مناسب تولید یا مصرف نمی¬نماید.
در حالت طبیعی، غذا در معده تبدیل به گلوکز یا قندخون می¬شود. قند از معده به جریان خون وارد می¬گردد. لوزالمعده (پانکراس) هورمون انسولین را ترشح می¬کند و این هورمون باعث می¬شود قند از جریان خون وارد سلول¬های بدن شود. در نتیجه مقدار قندخون در حد نرمال و متعادل باقی می¬ماند.

ولی در بیماری دیابت، انسولین به میزان کافی در بدن وجود ندارد و یا انسولین موجود قادر نیست تا وظایف خود را به درستی انجام دهد، در نتیجه به علت وجود مقاومت در برابر آن، قندخون نمی¬تواند به¬طور مؤثری وارد سلول¬های بدن شود و مقدار آن بالا می¬رود.
بالا بودن قندخون در درازمدت باعث بروز عوارضی در سیستم قلب و عروق، کلیه‌ها، چشم و سلسله¬ی اعصاب می¬گردد.

دیابت یکی از شایع¬ترین بیماری¬های انسانی در زمان ماست. در برآورد و تخمینی که در سال ۱۹۸۵ انجام شده مشاهده شده است که ۳۰ میلیون نفر در سراسر جهان مبتلا به بیماری دیابت بودند، اما امروزه حدود ۱۹۴ میلیون نفر به بیماری دیابت مبتلا هستند که در مقایسه با ۲۰ سال گذشته ۶ برابر شده است ]۱۹[. آمارها نشان می¬دهد که اگر جلوی پیشرفت این بیماری همه‌گیر گرفته نشود تا سال ۲۰۲۵ شمار مبتلایان در سطح جهانی ۵۰ درصد رشد خواهد داشت ]۲۰[. طبق آمارهای بدست آمده، در کشور آمریکا در سال ۲۰۰۵ میلادی ۸/۲۰ میلیون نفر – ۷ درصد کل جمعیت- به بیماری دیابت مبتلا بوده¬اند ]۲۱[. از هر ۲۰ ایرانی یک نفر به دیابت مبتلاست و نیمی از این تعداد نمی‌دانند که دیابت دارند. هر ۱۰ ثانیه یک نفر در جهان به دلیل عدم آگاهی از دیابت و روش کنترل آن، جان خود را از دست می¬دهد. هر ۳۰ ثانیه یک نفر در جهان به علت عدم آگاهی از دیابت و روش کنترل آن، پای خود را از دست می¬دهد ]۲۲[.

در سه دهه¬ی اخیر تحقیقات گسترده¬ای در زمینه کنترل قندخون در بیماران مبتلا به دیابت نوع اول انجام گرفته است. مقالات مختلف، استفاده از روش¬های گوناگون کنترل کلاسیک و مدرن را پیشنهاد می¬دهند که طبعاً هر کدام مزایا و معایب خود را دارند ]۱۲-۱[. در اغلب این مقالات ابتدا مدل غیرخطی تاثیر متقابل گلوکز و انسولین، خطی سازی شده و سپس از روشهای کنترل خطی جهت بهبود شرایط بیمار استفاده می شود. اما کنترلرهای خطی ممکن است در مداوای بیمارانی که در شرایط بسیار حادی قرار دارند، با شکست مواجه گردند. در واقع اگر شرایط بیمار فاصله زیادی با شرایط نرمال داشته باشد، مدل خطی دیگر معتبر نبوده و نباید جهت طراحی کنترلر مورد استفاده قرار گیرد.

به¬طور کلی استراتژی¬های کنترلی به کار رفته در این زمینه را می¬توان به سه دسته¬ی کنترل حلقه¬باز، حلقه¬بسته و نیمه¬حلقه¬بسته تقسیم نمود. در روش¬های کنترل حلقه¬باز، پزشک یک دُز معین انسولین را دو یا سه بار در روز به بیمار تزریق می¬کند. این روش کنترلی بسیار ساده و پر کاربرد است. هر چند که اگر بیمار در معرض تغییرات شدید قند خون باشد، این روش کارایی چندان خوبی نخواهد داشت. در روش¬های کنترل حلقه¬بسته، انسولین به¬طور پیوسته تزریق شده و سطح گلوکز خون به صورت بلادرنگ مانیتور می¬شود. استراتژی دیگر کنترل نیمه¬حلقه¬بسته است. در روش¬های کنترلی نیمه¬حلقه¬بسته، قندخون در فواصل زمانی معین اندازه گرفته شده و نرخ تزریق انسولین با توجه به این نمونه¬برداری¬ها تنظیم می¬شود. طبعاٌ این نوع کنترل بسیار ساده¬تر بوده و هزینه¬ی کمتری در بر خواهد داشت.

یکی از مشکلات کلیه¬ی روش¬های کنترل کلاسیک در برخورد با سیستم¬های بیولوژیکی آن است که این روش¬ها معمولاً به-شدت به پارامترهای مدل وابسته هستند. در حالی¬که این پارامترها معمولاً مقادیر مشخص و ثابتی نداشته و از یک فرد به فرد دیگر تغییر می¬کنند. با استفاده از تکنیک¬های کنترل فازی که کمتر به مدل ریاضی سیستم وابسته هستند، می¬توان این مشکل را برطرف نمود.

در این مقاله دینامیک های غیر خطی تاثیر متقابل گلوکز و انسولین، با کمک مدل مینیمال ارائه شده توسط برگمان مدل می-شود. سپس یک کنترلر فازی با هدف تنظیم نرخ تزریق انسولین با فرض وجود اغتشاش و درنظرگرفتن تغییرات پارامترهای مدل پیشنهاد شده است. نتایج شبیه¬سازی¬ها نشان می¬دهد که کنترلر پیشنهادی توانسته سطح گلوکز خون را با موفقیت تنظیم نماید. هم-چنین کارایی کنترلر مورد نظر یعنی رباست بودن و دقت بالای آن با وجود اغتشاش¬های فیزیکی مانند مصرف ماده¬ی غذایی از طریق شبیه¬سازی¬ها تایید می¬شود.

۲- مدل ریاضی
مدل¬ مینیمال برای بیان غلظت انسولین و گلوکز پلاسما که به مدل برگمان نیز معروف است به منظور بررسی و آنالیز نتیجه¬ی تست¬های تحمل گلوکز در انسان¬ها و حیوانات آزمایشگاهی استفاده¬ی بسیار متداولی دارد. این مدل¬ توسط دکتر ریچارد اِن. برگمان ارائه شده و توسط او و همکارانش از دهه¬ ۷۰ میلادی به بعد در حال گسترش است ]۱۷-۱۳[. این مدل در تحقیقات فیزیولوژیکی بر روی متابولیسم گلوکز بسیار محبوب است.

مدل¬ مینیمالِ گلوکز و انسولین یک توصیف کمی و صرفه¬جویانه از غلظت انسولین و گلوکز موجود در نمونه¬ی خون ارائه می¬دهد. به طور کلی یکی از دلایل نامگذاری این مدل به مدل مینیمال این است که این مدل، یک مدل ریاضی با حداقل پارامترهای ممکن برای پوشش دادن داده¬های تجربی موجود است.

این مدل از یک محفظه¬ی گلوکز تشکیل می¬شود که انسولین پلاسما از طریق یک محفظه¬ی تاخیر عمل نموده و جذب خالص گلوکز را تحت تاثیر قرار می¬دهد. معادلات مدل مینیمال برگمان عبارتند از:
(۱)
در معادلات فوق، G(t) اختلاف غلظت گلوکز خون با حالت نرمال آن، Gb، را نشان می¬دهد. هم¬چنین I(t) اختلاف غلظت انسولین آزاد پلاسما با مقدار نرمال آن، Ib، می¬باشد. X(t) با غلظت انسولین در محفظه¬ی تاخیر متناسب است. و و پارامترهای مدل مینیمال هستند که دینامیک های تاثیر متقابل گلوکز پلاسما و انسولین را مدل می¬نمایند. نرخ آزادسازی انسولین از لوزالمعده، n نرخ کسری ناپدید شدن انسولین و D(t) و u(t) به ترتیب نرخ تزریق خارجی گلوکز و انسولین هستند.

۳- طراحی کنترلر
برای بسیاری از مسایل کنترل عملی (برای مثال، فرآیند کنترل صنعتی) مشاهده¬ی یک مدل ریاضی ساده و در عین حال دقیق مشکل می¬باشد، اما می¬تواند آزمایشاتی توسط یک شخص ماهر و با¬تجربه فراهم شود، که یک راه¬کار عملی و تجربی مفید را برای کنترل نمودن فرآیند ارائه نماید. کنترل فازی برای این نوع مسائل بیش از هر راه دیگری مفید می¬باشد.
بلاک دیاگرام یک سیستم کنترل فازی در شکل (۱) نشان داده شده است.

شکل ۱¬- کنترلر فازی
کنترلر فازی از چهار عنصر زیر تشکیل می¬شود:
۱٫ پایگاه قواعد فازی (مجموعه¬ای از قواعد اگر- آن¬گاه)، که شامل کمیت¬های منطقی فازی است که از توصیفات زبانی یک فرد خبره برای رسیدن به یک شیوه¬ی کنترل مطلوب است بدست آمده است.

۲٫ مکانیزم استنتاج (که “موتور استنتاج” یا “استنتاج فازی” نیز نامیده می¬شود)، که از نحوه¬ی تصمیم¬گیری فرد خبره در تفسیر و استفاده از دانشِ چگونگی کنترل بهینه¬ی سیستم بهره می¬گیرد.

۳٫ واسط فازی¬¬کننده ، که ورودی کنترلر را به اطلاعاتی که موتور استنتاج برای فعال¬سازی و اعمال قوانین می¬تواند از آن¬ها استفاده کند، تبدیل می¬نماید.
۴٫ واسط غیر¬¬¬فازی¬کننده ، که نتایج بدست آمده از موتور استنتاج را به ورودی¬های حقیقی برای فرآیند مورد نظر تبدیل می¬کند.

۳-۱ شبیه¬سازی¬ها و نتایج
در این مقاله برای طراحی کنترلر فازی مورد نظر برای کنترل سطح قندخونِ بیماران دیابتی، از نرم¬افزار متلب استفاده شده است. مدل ریاضی به¬کار گرفته شده مدل مینیمال برگمان است که مقادیر ثوابت و پارامترهای آن برای سه بیمار در نظر گرفته شده با شرایط متفاوت در جدول زیر آمده است ]۱۸[:

جدول۱- مقادیر پارامترها
Patient 3 Patient 2 Patient 1 Normal
0.0361
0.0142
9.94 × ۱۰-۶
۰٫۰۰۴۶
۰٫۲۸۱۴
۸۲٫۹۳۷۰
۸۰

۷
۸۰
۶۰ ۰٫۰۲۷۱
۰٫۰۰۷۲
۲٫۱۶ × ۱۰-۶
۰٫۰۰۳۸
۰٫۲۴۶۵
۷۷٫۵۷۸۳
۸۰

۷
۸۰
۵۵ ۰٫۰۳۳۹
۰٫۰۲
۵٫۳ × ۱۰-۶
۰٫۰۰۵
۰٫۳
۷۸
۸۰
۷
۸۰
۵۰ ۰٫۰۳۱۷
۰٫۰۱۲۳

۴٫۹۲ × ۱۰-۶
۰٫۰۰۳۹
۰٫۲۶۵۹
۷۹٫۰۳۵۳
۸۰
۷
۲۹۱٫۲
۳۶۴٫۸ p1
p2
p3
γ
n

h
Gb
Ib
G0
I0
در نخستین بخش شبیه¬سازی، از سیستم معادله¬ی (۱) بدون اعمال کنترلر استفاده شده است. پارامترهای مربوط به یک فرد سالم و یک فرد بیمار به منظور مقایسه¬ی سیستم تنظیم گلوکز آن¬ها، به این سیستم اعمال شد، نتایج این شبیه¬سازی در شکل (۲) نشان داده شده است.

شکل۲- مقایسه¬ی فرد سالم و فرد بیمار

پارامترهای فرد بیمار در شکل (۲) مربوط به بیمار سوم است که پارامتر p1 آن صفر در نظر گرفته شده است. همان¬گونه که مشاهده می¬شود سطح گلوکز خون فرد سالم بعد از مصرف ماده¬ی قندی پس از حدود سه ساعت به حد نرمال (۸۰ میلی¬گرم بر دسی¬لیتر) رسیده و در همان سطح باقی می¬ماند، اما در یک فرد بیمار بعد از مصرف نمودن ماده¬ی غذایی، سطح گلوکز خون بالا مانده و به حالت نرمال برنمی¬گردد.

به¬منظور کنترل وضعیت حاد بیماران دیابتی یک کنترلر فازی مورد استفاده قرار می¬گیرد. در طراحی کنترلر مورد نظر دو ورودی ، غلظت گلوکز خون و ، نرخ تغییرات غلظت گلوکز خون در نظر گرفته شده است. خروجی این کنترلر ، نرخ تزریق انسولین است. بلوک دیاگرام سیستم مورد نظر با کنترلر پیشنهاد شده در شکل (۳) نشان داده شده است.

شکل ۳- بلوک دیاگرام کنترلر فازی طراحی شده
توابع عضویت در نظر گرفته شده برای ورودی¬ها و خروجی کنترلر به¬منظور سادگی در طراحی از نوع مثلثی در نظر گرفته شده¬اند که با توجه به نتایج شبیه¬سازی¬ها عملکرد قابل قبولی داشته¬اند.

شکل ۴- تابع عضویت برای سطح گلوکز خون

شکل ۵- تابع عضویت برای نرخ تغییرات غلظت گلوکز خون

شکل ۶- نرخ انسولین تزریقی
۲۱ قاعده¬ی اگر- آن¬گاه در پایگاه قواعد فازی برای برقراری ارتباط بین ورودی و خروجی در طراحی کنترلر پیشنهادی استفاده شده است.
برای بررسی پاسخ سیستم در ابتدا فرض می¬شود که قبل از شروع شبیه¬سازی و اعمال کنترلر، بیمار یک وعده¬ی غذایی با میزان گلوکز بالا، مصرف نموده و به¬همین دلیل سطح اولیه¬ی قندخون وی با حالت نرمال، اختلاف زیادی دارد. در شکل (۵-۱۰) نتایج اعمال کنترلر فازی طراحی شده به سیستم معادله¬ی (۱) نشان داده شده است. برای بررسی مقاومت کنترلر در برابر تغییر پارامترها سه بیمار با شرایط متفاوت در نظر گرفته می¬شود.

شکل ۷- اعمال کنترلر فازی به سیستم با فرض شرایط اولیه¬ی نامناسب

شکل ۸- میزان انسولین تزریقی با فرض شرایط اولیه¬ی نامناسب
همان¬طور که ملاحظه می¬شود، کنترلر به¬خوبی می¬تواند شرایط اولیه¬ی نامناسب بیمار را تصحیح نموده و ظرف حدود ۳۰۰ دقیقه فرد را به حالت نرمال برگرداند. هم¬چنین ورودی کنترلی، شکل هموار و پیوسته¬ای دارد. همان¬گونه که مشاهده می¬شود در دقایق اولیه، میزان انسولین تزریقی افزایش یافته و پس از بهبود شرایط بیمار به مقدار اولیه¬ی خود بر می¬گردد.

در بخش بعدی شبیه¬سازی، نتایج به دست آمده با فرض وجود اغتشاش بررسی می¬شود، بدین معنی که فرض می¬شود بیمار در حین اعمال کنترلر، یک ماده¬ی غذایی مصرف نماید. این ماده¬ی غذایی مانند یک ورودی اغتشاش به سیستم اعمال شده و سطح قندخون بیمار را تحت تأثیر قرار می¬دهد. بلوک دیاگرام سیستم با فرض وجود اغتشاش در شکل زیر نشان داده شده است.

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 8700 تومان در 14 صفحه
87,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد