مقاله انتشار اوراق قرضه اسلامی (صکوک)

word قابل ویرایش
20 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده
صکوک یکی از ابزارهای مالی به حساب می آید که نشان دهنده مالکیت فرد نسبت به یک دارایی مشخص است صکوک از ابزارهای مشتق شده از اقتصاد اسلامی محسوب میشود و فردی که دارنده آن است در واقع مالک دارایی شناخته خواهد شد.
تفاوت اوراق قرضه با اوراق صکوک در اینجا مشخص میشود به طوری که در اوراق قرضه فرد دارنده بدهی محسوب شده و از قبل این تفاوت ماهوی، اوراق قرضه هیچ گاه با تغییر میزان بدهی آن روبه رو نخواهد شد ولی در مورد اوراق صکوک، دارایی متعلق به آن با تغییر ارزش روبه رو خواهد شد.
در مورد ساختار صکوک به عنوان اوراق بهادار اسلامی میتوان دو تقسیم بندی کلی داشت : صکوک غیر انتفاعی که به دو دسته کلی اوراق وقفی و اوراق قرض الحسنه تبدیل میشود و دسته دوم صکوک انتفاعی نامیده میشود که به دو دسته ابزارهایی با بازدهی معین و ابزارهایی با بازدهی انتظاری تقسیم خواهند شد.
ابزارهایی با بازدهی معین به طور کلی شامل اوراق اجاره ، اوراق مرابحه ، اوراق استصناع ، اوراق سلف ، اوراق منفعت و اوراق جعاله بوده و ابزارهای با بازدهی انتظاری شامل اوراق مشارکت ، اوراق مضاربه ، اوراق مزارعه و اوراق مساقات خواهد بود. صکوک جمع کلمۀ عربی صک میباشد که آن هم معرب واژه چک در زبان فارسی است .سازمان حسابداری و حسابرسی نهادهای مالی اسلامی، صکوک را اینگونه تعریف کرده است :
«گواهی هایی با ارزش اسمی یکسان است که پس از اتمام عملیات پذیره نویسی، بیانگر پرداخت مبلغ اسمی مندرج در آن توسط خریدار به ناشر است و دارنده آن مالک یک یا مجموعه ای از داراییها، منافع حاصل از دارایی و یا ذینفع یک پروژه یا یک فعالیت سرمایه گذاری خاص میشود«. کلمات کلیدی : صکوک ، بازدهی ، اقتصاد ، اسلامی ، اوراق قرضه ، بازار بورس

مقدمه :
مطمئنا ایجاد یک جامعه ایده آل اسلامی یکی از آرزوهای هر مسلمانی است ؛ ایجاد جامعه ای که از همه ی ابعاد علمی، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و غیره دقیقا مطابق با اصول و قواعد اسلامی بوده و در آن عدالت اسلامی بین اقشار مختلف جامعه کاملا برقرار باشد؛ که یکی از مهمترین ابعاد عدالت گستری بعد اقتصادی آن است که حتی می تواند بسیاری از ابعاد دیگر را تحت پوشش قرار دهد.
ایجاد یک اقصاد اسلامی که از آن می توان به عنوان مکتب اقتصاد اسلامی نام برد شباهت هایی با نظام سوسیالیستی دارد ولی یک تفاوت بنیادی با این گونه مکاتب دارد و آن این است که به جای حذف مالکیت ، مالکیت ( منظور عمدتا بنگاه های اقتصادی است ) به شکل متوازن و سهمی بین اقشار مختلف جامعه تقسیم شود و یک نظام سهامی به وجود آید که در این ساختار بانک ها و بورس نقش بسزایی را ایفا می کنند.
بنابراین گسترش و اسلامی سازی بانک ها و بازار بورس از اقداماتی است که باید در هر جامعه اسلامی به خصوص ایران انجام شود تا درآمد های حاصله از نظر شرع مقدس حلال باشد. برای اینکه یک محصول مالی یا بانکی، در زمره محصولات مالی و بانکی اسلامی قرار گیرد، بایستی دو شرط اصلی را محقق سازد: اولا نباید متضمن دریافت یا پرداخت ربا باشد و ثانیا نباید از سرمایه های جمع آوری شده به واسطه آن در فعالیت های حرام مانند خرید و فروش الکل ، گوشت خوک و یا قمار بازی استفاده شود. یکی از ابزار هایی که دو شرط فوق به ویژه شرط اول را محقق می سازد و استفاده از آن حتی در کشور های غیر اسلامی رو به افزایش است ، اوراق قرضه اسلامی (صکوک) می باشد.
مفهوم صکوک
١-١) تعریف صکوک
کلمه صک که جمع آن صکوک (SUKUK) میباشد یک واژه فارسی از چک است و چون در حرف عربی ( چ ) وجود ندارد حرف (ص ) جایگزین آن شده است و به معنای گواهی مالی، تأیید و یا مهر و موم شده میباشد. دایره المعارف «قاموس عام لکل فن و مطلب » در مورد واژه صکوک چنین بیان میکند: «صک به معنای سند و سفتچه (سفته ) است و معرب واژه چک در فارسی است . اعراب این واژه (صکوک) را توسعه دادند و آن را بر کلیه انواع حوالجات و تعهدات بکار بردند. آنها این واژه را بر کتاب به صورت عام و بر سند اقرار به مال به صورت خاص اطلاق کردند. در عرف عرب این واژه ، حواله ، انواع سفته ، سند و هرآنچه که تعهد یا اقراری از آن ایفاد شود را شامل میشود. واژه های صک الوکاله به معنای وکالت نامه و صک الکفاله به معنای کفالت نامه نیز در زبان عربی رواج یافته است .» صکوک به طور معمول به عنوان (اوراق قرضه اسلامی ) یا همان ابزارهای مالی اسلامیتعریف میشود. صکوک اوراق بهاداری است که براساس یکی از معاملات مشروع طراحی شده است و نوعی ابزار مالی با پشتوانه ترازنامه و داراییهای فیزیکی است که در دهه های اخیر مورد توجه قرار گرفته است .صکوک در هر عقدی تعریف خاصی دارد.
صکوک یک نوع دارایی مطمئن و ایمن به حساب میآید و در زمره اوراق بهادار تضمینی و قابل معامله طبقه بندی میشود؛صکوک ابزاری است که برای تأمین نیازهای مالی شرکت ها و موسسات از طریق جذب سرمایه های سرگردان افراد در بازار، به کار گرفته میشود .
ابزار مالی صکوک منابع مالی متنوعی را برای توسعه بازار و مدیریت نقدینگی بنگاه های اقتصادی اسلامیفراهم میکند و جبران کسری بودجه دولت ، اعمال سیاست های مالی و پولی و افزایش نقدینگی از مهمترین تأثیرات این ابزار مالی در بازار خواهد بود.
اوراق بهادار اسلامی یا صکوک گواهی هایی با ارزش اسلامی یکسان هستند که بعد از عملیات پذیره نویسی، نشان می دهند که خریدار مبلغ اسمی آن را به ناشر پرداخت است و دارنده ی آن ، مالک یک یا مجموعه ای از دارایی ها و منافع حاصل از آن ها است
١-٢) تاریخچۀ انتشار اوراق صکوک
اولین تلاش ها برای غلبه بر مسألۀ نقدینگی که بانک های اسلامی با آن مواجه بودند، توسط بانک مرکزی مالزی در سال ١٩٨٣و پس از آن انجام شد که نخستین بانک اسلامی مالزی شروع به کار کرد. این بانـک از اوراق بهادار دولتی یا اسناد خزانه که بهره پرداخت میکردند استفاده نکرد و اوراق بیبهره ای با نـام گـواهی سرمایه گذاری دولتی منتشرکرد. این گواهیها نشان دهنده بدهی بانک اسلامی مالزی به دولت بود. نرخ بهره از پیش تعیین شده ای برای این اوراق وجود نداشت ، بلکه نرخ بازدهی آن ها توسط دولت و بـه تشـخیص آن اعلام می شد. کمیته ای بـه نـام کمیتـۀ سـود تقسـیمی مرکـب از وزارت امـور مـالی، بانـک مرکـزی، واحـد برنامه ریزی اقتصادی و بخش امور مذهبی دفتر نخست وزیری، برای اعلام منظم نـرخ هـا تعیـین شـد. رابطـۀ ثابتی برای تعیین نرخ بازدهی وجود نداشت ، بلکه تأکید بر ملاحظات کیفی به جای صـرفا ملاحظـات کمـی مطرح بود. برای تعیین نرخ بازدهی، معیارهای مختلفی مانند شرایط کلان اقتصادی، نرخ تورم و نرخ بازدهی سایر اوراق بهادار مشابه مورد توجه قرار داشت . دولت مالزی اولین بار در سال ١٩٩٢ اقدام بـه انتشـار اوراق صکوک به میزان ۶٠٠ میلیون دلار در بازارهای بین المللی کرد.شرکت ملی رهن مالزی برنامۀ جدیدی برای خرید اوراق بدهی اسلامی در سال ٢٠٠١ ارائه کرد، که این برنامه و همچنین تأسیس صندوق های مشـترک سرمایه گذاری اسلامی مبتنی بر سرمایه گذاریهای صکوک نوآوری مـالزی در بـه کـارگیری ابزارهـای مـالی اسلامی جدید بودند. البته قبل از انتشار اولین صکوک جهانی توسط مالزی درسال ٢٠٠١ میلادی، مؤسسـۀ پولی بحرین برای اولین مرتبه در حوزه کشورهای خلیج فارس در سال ٢٠٠١، اسناد دولتی مطابق با قـوانین اسلامی منتشر کرد. ارزش این اسناد ٢۵ میلیون دلار آمریکا، به شکل اوراق ٣ ماهه و با عنـوان اوراق بهـادار
“صکوک سلم ” بود. این اوراق یک نرخ بازدهی ثابت ٣/٩۵ درصدی داشت که مبتنی بر نرخ بهره نبـود. کـل ارزش پرتفوی صکوکی که تا قبل از سال ٢٠٠٣ توسط بحرین مدیریت میشد، بالغ بر ١ میلیارد دلار آمریکا بود. در سال ٢٠٠٢ در بحرین ، مرکز اسلامی مدیریت نقدینگی تأسیس شـد. تأسـیس کننـدگان ایـن مرکـز، مرکز مالی کویت ، بانک اسلامی دبی و بانک اسلامی بحرین ، هر یک با سرمایۀ ۵ میلیون دلار آمریکـا بودنـد.
این مرکز داراییهای مشروع را از دولت ها، نهادهای مالی و شرکت ها خریداری و جمع آوری نمود و بنـابراین اوراق بهادار صکوک با قابلیت معامله و بر مبنای ارزش دارایی های پایه انتشار یافـت . در سـال ٢٠٠٢، دولـت مالزی اقدام به انتشار گواهی امین به مبلغ ۶٠٠ میلیون دلار نمود که سررسید آنها سـال ٢٠٠٧ اسـت . هـر یک از این گواهیهای امین بیانگر مالکیت مشاع داراییها، یعنی همان قطعات زمین میباشد. وجوه حاصل از انتشار برای ساخت طرح هایی مانند بیمارستان و مجتمع های دولتی به کار می رود. ساختار صکوک مـالزی شبیه ساختار صکوک قطر میباشد. یک شرکت ناشر(SPV) تشکیل می شود کـه زمـین را از دولـت مـالزی خریداری می کند و سپس آن را به دولت اجاره می دهد. در زمان سررسید اوراق ، دولت مالزی ایـن اوراق را به قیمت اسمی بازخرید میکند. پرداخت مبلغ اجاره بها توسط دولت مالزی تضمین شـده اسـت . ایـن اوراق توسط مؤسسۀ Moody ومؤسسۀ S&P ارزشیابی و طبقه بندی شد. بانـک توسـعه اسـلامی نیـز در سـال
٢٠٠٣ صکوکی ترکیبی به ارزش ۴٠٠ میلیون دلار با سررسید سال ٢٠٠٨ منتشر کرد. هـر صـکوک بیـانگر سهم مشاع دارنده آن در داراییهای امین بود. داراییهای امین توسط مؤسسه ای امین نگهداری میشد. این مؤسسۀ امین فقط برای کمک به اجرای فرآیند انتشار صکوک تأسیس شد. دارندگان اوراق صکوک مسـتحق دریافت جریان های نقدی حاصل از داراییهای امین بودند. این داراییها از طریق ترکیب قراردادهای اجـاره ، مرابحه و استصناع به وجود آمده اند و نرخ بازدهی آنها ٣/۶٢۵% است .
ارزش بازار اوراق صکوک در جهان تا نوامبر ٢٠٠۶ بیش از ۴۵میلیارد دلار. رشد انتشار اوراق صکوک در سالهای اخیر به گونه ای بوده است که از کمتر از ٨ میلیارد دلار در سال ٢٠٠٣ به بیش از ۵٠ میلیارد دلار در اواسط سال ٢٠٠٧ رسیده است .
جداول ١و٢ تعدادی از صادرکنندگان صکوک، سال انتشار و حجم اوراق منتشر شده را در سطح جهان نشان می دهد. همچنین نمودار١، حجم اوراق صکوک منتشر شده از سال ٢٠٠٠ تا ٢٠٠۶ را به صورت
تفکیک شده شرکتی و دولتی نشان می دهد. کاملا مشخص است که استقبال شرکتها در استفاده از این ابزار مالی در این مدت به صورت فزاینده افزایش یافته است .

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 20 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد