دانلود مقاله انواع اوراق قرضه دولتی و شهرداریها

word قابل ویرایش
87 صفحه
13700 تومان
137,000 ریال – خرید و دانلود

انواع اوراق قرضه دولتی و شهرداریها

در این فصل درباره مطمئن ترین و بی خطر ترین اوراق بهادر بحث می کنیم . کادر خود را با اوراق بهادر کوتاه مدت و دراز مدتی که سازمانها و نهادهای دولتی و شهرداریها منتشر می کنند آغاز می کنیم . در فرآیند سرمایه گذاری ، یک اصل اساسی وجود دارد و ما سعی می کنیم هیچگاه آن را فراموش نکنیم . یعنی اوراق بهادر کوتاه مدت نسبت به اوراق بهادر دراز مدت ، ریسک کمتری دارند ، و این نکته را طادآوری می کنیم که اوراق بهادری که دولت منتشر می کند ، مثل اوراق قرضه دولتی ، از سایر بهادار معتبر تر و بی خطر تر ند .

او.راق بهادر دولتی
دولتها همواره د حال رشد و گسترش اند و نیاز زیادی به پول دارند . از این رو ، انواع گوناگونی از اوراق بهادر منتشر می کنند و از سازمانها و مردم وام می گیرند . برای نمونه ، دولت آمریکا بیش از ۲ تریلیون دلار استقراض کرده است . در بسیاری از موارد ، کشورهایی که وارد جنگ می شوند یا می خواهند بنیه دفاعی خود را تقویت کنند ، هزینه های خود را از راه گرفتن فروش و اوراق بهادر غطر قابل فروش می باشند . بسطاری از کشورهای غربی با انتشار اوراق قرضه قابل فروش ، مثل اوراق خزانه ، اسناد خزانه و اوراق قرضه خزانه اقدام به گرفتن وام می کنند . یک نمونه از اوراق بهادر غیر قابل فروش پس انداز است . نمونه هایی دیگر آن عبارتند از : قبوض پیش پرداخت مالیات و اسناد پس انداز . اوراق بهاداری که دولتها منتشر می کنن

د، کوتاه مدت ، میان مدت و دراز مدت می باشند . برخی از آنها در زیزر توضیح می دهیم :

اوراق خزانه
خزانه داری کل بسیاری از کشورها اوراق خزانه منتشر می کنند . معمولا مدت اعتبار این اوراق ۹۱ روز تا یک سال می باشد . این اوراق در زمان انتشار با تخفیف فروخته و در تاریخ سررسید بر مبنای ارزش اسمی باز پرداخت می شوند .
مردم برای خریدارای این اوراق می توانند به خزانه داری کل مراجعه کنند یا آنها را از بانکهای تجاری خریداری کنند . معمولا هر دولتی که این اوراق را منتشر می کند از طریق آگهی و تبلیغات ، مردم را به خرید آنها دعوت می کند . بانکهای تجاری ، سازمانهای مالی و کارگزاران اوراق بهادار دولتی در این کزایده ها شرکت می کنند . افراد می توانند برای خریدن آنها به بانکهای تجاری یا به کارگزار خود مراجعه کنند .

نرخ بازدهی اوراق خزانه در سالهای مختلف ، متفاوت بوده است و معمولا با توجه به سیاست پولی یا نرخ تورم تعیین می شود . دولتی که این اوراق را منتشر می کند می کوشد تا پرداخت نرخ بهره را به حدی برساند که بازده این اوراق را منتشر می کند و می کوشد تا پرداخت نرخ بهره را به حدی برساند که بازده این اوراق قادر به پوشاندن نرخ تورم باشد تا از خروج سرمایه از کشور جلوگیری کند .
محاسبه نرخ بازده اوراق خزانه
بازدهی اوراق خزانه ، ا ز طریق مابه تفاوت قیمت خرید و ارزش اسمی آنها به دست می آید . فرمول محاسبه قیمت فروش اوراق خزانه به صورت زیر است :
یعنی قیمت فروش، نشان دهنده ارزش اسمی ، نمایانگر تخفیف به صورت درصد و
تعداد روزهایی که به تاریخ سررسید مانده است . اگر تخفیف ۶ درصد و اوراق بهادار ۹۰
روزه باشد در آن صورت قیمت فروش یک ورقه به ارزش اسمی ۱۰۰۰ دلار به طریق زیر محاسبه می شود .

البته بازده واقعی که سرمایه گذار به دست می آورد بیشتر از ۶% در سال خواهد بود ، چون این اوراق را زیر ارزش اسمی خریداری می کند .
با استفاده از فرمول مربوطه به « بازده اوراق قرضه » می توان میزان بازده واقعی این اوراق را محاسبه کرد . فرمول مزبور به این صورت است :

در این رابطه نشان دهنده قیمت خرید ، تعداد روزهایی است که به تاریخ سررسید این اوراق باقی مانده و ارزش اسمی آن است

علت چنین تفاوتی در این است که در فرمول مزبور مبلغ سرمایه گذاری برابر با قیمت خرید و نه ارزش اسمی و یک سال ۳۶۵ روز در نظر گرفته شد است .
اسناد خزانه
این دسته از اوراق بهادار پس از ان

تشار در بازارهای مالی خرید و فروش می شوند .
بازدهی آنها همانند سایر اوراق بهاداری است که سررسید مشابه دارند . اسناد خزانه از منابع مهم تامین مالی دولتها به شمار می روند . این اوراق ، همچنین به خاطر اینکه سررسید چند ساله دارند ، توجه بسیاری از سرمایه گذاران را جلب می کنند . معمولا نرخ بازده اسناد خزانه از نرخ بازده اوراق خزانه بیشتر است .
اوراق بهادار موجود در بازار مالی
در بازارهای مالی کشورهای غربی ، انواع گوناگون اوراق بهادار وجود دارد که سرمایه گذاران برای دوره های میان مدت و کوتاه مدت در انها سرمایه کذاری می کنند . این اوراق شامل : اوراق خزانه ، اسناد خزانه ، اوراق تجاری ، گواهی سپرده بانکی قابل معامله در بازار و براتهای تضمین شده از سوی بانکها می باشد .

هرگاه بازار سهام دچار نابسامانی شود و مردم انتظار کاهش قیمت سهام را داشته باشند به سرمایه گذاری در اوراق بهادار کوتاه مدت رو می آورند . در واقع این اوراق جانشین خوبی برای حسابهای پس انداز بانکی می باشند .
هرگاه بازار سهام دچار نابسامانی شود و مردم انتظار کاهش قیمت سهام را داشته باشند به سرمایه گذاری در اوراق بهادار کوتاه مدت رو 

سازمانها و کسانی که می خواهند در اوراق بهاداری که درآمد ثابت دارند سرمایه گذاری کنند ، باید بازارهای مالی را به دقت تجزیه و تحلیل و بررسی نمایند . عرضه و تقاضای پول و سیاستهای پولی ، که بوسیله بانک مرکزی کشورها به مورد اجرا گذاشته می شوند بر بازار پولی اثر می گذارند . تجزیه و تحلیل بازارهای پولی و مالی برای مشخص کردن روند و جهت حرکت نرخ بهره انجام می

شود . میزان نرخ بهره تابع رشد عرضه پول می باشد . اگر نرخ رشد عرضه پول از نرخ رشد مورد نظر بانک مرکزی بیشتر باشد ، بالا رفتن نرخها در بازارهای پولی باعث می شود که قیمت سهام عادی و اوراق قرضه کاهش یابد . اگر تجزیه وتحلیل و بررسی بازار پول روند افزایش نرخ بهره را نشان دهد ، آنگاه سرمایه گذاران در اوراق بها دار کوتاه مدت سرمایه گذاری خواهند کرد . ولی اگر تجزیه وضع بازار بیانگر کاهش نرخ بهره باشد ، سرمایه گذاران در اوراق بهادار میان مدت سرمایه گذاری خواهند کرد .

میزان بازدهی اوراق بهادار کوتاه مدت در خارج از کشور بر میزان نرخ بهره بازار در داخل کشور اثر می گذارد . زیرا از خروج سرمایه مجبور شوند نرخ بهره داخل کشوررا نیز افزایش دهند .
قرارداد بازار خرید

قرارداد یا توافق بازخرید عبارت است از فروش یک مجموعه از اوراق بهادار ، ترجیحا اوراق خزانه ، با این توافق که فروشنده بعدا این اوراق را به قیمتی بالاتر ، در زمان معینی بازخرید خواهد کرد . این نوع قرارداد برای فروشنده ، نوعی روش تامین مالی محسوب می شود ، و اوراق ، نقش وثیقه را بازی می کنند . تنظیم اینگونه قراردادها امری عادی و متداول است و بیشتر از جانب موسسات کارگزاری و سرمایه گذاری انجام می شوند . در واقع هدف از تنظیم چنین قراردادهایی ، خرید و فروش واقعی اوراق بهادار نمی باشد ، بلکه هدف اصلی تامین وجه برای موسسه فروشنده است که نیاز به وجه نقد برای مدت کوتاهی دارد .
اوراق تجاری
سازمانها و کسانی که بخواهند مازاد نقدینگی خود را برای دوره های کوتاه مدت سرمایه
گذاری کنند ، اوراق تجاری می خذند . نرخ بازدهی اوراق تجاری ، در مقایسه با اوراق خزانه ، بیشتر است . این اوراق معمولا از سوی شرکتهای بسیار بزرگ و معتبر منتشر می شوند . علت بیشتر بودن نرخ بازدهی این اوراق ، بالا بودن ریسک آنها در مقایسه با اوراق خزانه دولتی است . معمولا این گونه اوراق تجاری به صورت برگهای ۱۰۰۰۰۰ دلاری ( در آمریکا) منتشر می شوند . اشخاص حقیقی کمتر در این گونه اوراق تجاری سرمایه گذاری می کنند و مشتری اصلی اینگونه اوراق نهادها و موسسات مالی و سرمایه گذاری می باشند .

اوراق قرضه دولتی
اوراق قرضه دولتی ، به اوراق قرضه ای می گویند که توسط دولت منتشر شده و سررسید آنها طولانی باشد . معمولا نرخ بهره این اوراق برای کل دوره ثابت است . خریداران این اوراق ، به دلیل زیانهای حاصل از نوسانهای نرخ بهره ، باید پذیرای تغییرات قیمت اوراق قرضه خود باشند معمولا سازمانها ی سرمایه گذار و آنهایط که در پی در آمدهای مطمئن و ثابت می باشند این اوراق را می خرند . در سالهای گذشته به دلیل بالا رفتن نرخ بهره ، بازدهی اوراق قرضه دراز مدت تغییرات زیادی کرده است .

سرمایه گذاران سعی می کنند که در اوراق قرضه نسبتا دراز مدت سرمایه گذاری نکنند ، زیرا نوسان قیمت این اوراق به مراتب از اوراق قرضه کوتاه مدت بهشتر است . یک بانک تجاری نمی تواند پولهای خود را صرف خرید سهام عادی کند ولی می تواند اوراق قرضه دولتی را بخرد . یک مدیر با فراست سعی می کند اوراق قرضه دولتی را در زمانهایی که قیمت انها پائین است خریداری کند و در سالهای بعد به قیمتهای بالاتر بفروشد . آن دسته از سرمایه گذاران که با

جسارت عمل کرده اند توانسته اند با خرید و فروش اوراق قرضه دولتی ، نرخ بازده سرمایه گذاری خود را بسیار بالا ببرند . اگر کسی بتواند اوراق قرضه با بهره ۱۵ درصد را به قیمتی کمتر از ارزش اسمی آن خریداری کند نرخ بازدهی بالاتر از ۱۵ درصد به دست خواهد آورد . او می تواند آن را به مدت یک سال نگه دارد و اگر در آن زمان نرخ بهره کاهش یافته و مثلا به ۱۴ درصد رسیده باشد ، آنگاه قیمت این ورقه قرضه افزایش می یابد و صاحب آن علاوه بر دریافت بهره ، از منفعت سرمایه نیز سود خواهد برد . او می تواند آن اوراق قرضه را بفروشد و با پولی که بدست می آورد ، دوباره در اوراق قرضه دراز مدت ، که معمولا نرخ بازده بیشتری دارند سرمایه گذاری کند .

 

محاسبه نرخ بازده اوراق قرضه
اگر بتوانیم شیوه محاسبه نرخ بازده اوراق قرضه را درک کنیم ، انگاه متوجه رابطه معکوس بین قیمت و نرخ بازده این اوراق خواهیم شد . نرخ بازده مورد توقع خرید اران اوراق قرضه با تغییرات نرخ بهره در بازار تغییر می کند ، ولی نرخ بهره این اوراق در طول عمر آنان همواره ثابت است . معمولا میزان بهره این اوراق به صورت درصدی از ارزش اسمی آنها بیان می شود . بنابر این ، اگر نرخ بهره اوراق قرضه ۱۰۰۰ دلاری ۱۴ درصد باشد بهره سالانه آن ۱۴۰ دلار خواهد شد . نرخ ۱۴ درصد را نرخ بهره اسمی قرضه می نامند

. اگر در بازار قیمت این اوراق قرضه کاهش یابد و به ۹۰۰ دلار برسد نرخ بازده تا سررسید آن افزایش می یابد . اگر قیمت آن در بازار افزایش پیدا کند نرخ بازده آن کاهش می یابد . تغییر در نرخ بهره بازار باعث تغییر قیمت ونرخ بازده آن خواهد شد . اگر نرخ بهره در بازار بالا برود باید قیمت اوراق قرضه موجود در بازار کاهش یابد تا نرخ بازده انها با بازده اوراق قرضه ای که به تازگی با نرخ بهره ارزش اسمی به فروش نمی رسند . بنابراین ممکن است نرخ بازده آنها از نرخ بهره اسمی شان متفاوت باشد .

در بیشتر کشورها ، روزنامه های کثیرالانتشار مثل وال _ استریت _ ژورنال و فینا نشطال تایمز نرخ بازده اوراق بهادار را محاسبه وبرای سرمایه گذاران گزارش می کنند . ولی اگر کسی قیمت بازار و نرخ بهره یک برگ از اوراق قرضه را بداند می تواند به یکی از دو روش زیر نرخ بازده آن را حساب کند .
روش تقریب در این روش ، میانگین سود سالانه را بر میانگین سرمایه گذاری تقسیم می کنند . در این روش از فرمول زیر استفاده می شود :

در اژن فرمول میزان بهره اوراق قرضه است که سالانه پرداخت می شود ، نشان دهنده ارزش اسمی ، قیمت خرید و مدت زمان سررسید بر حسب سال است . برای مثال ، فرض کنید در ژانویه ۱۹۹۳ می توان یک برگ از اوراق قرضه خزانه را که سررسید آن ژانویه ۱۹۹۸ است ، به قیمت ۹۳۰ دلار خریداری نمود . اگر نرخ بهره این ورقه قرضه ۸۷۵/

۱۳ درصد و ارزش اسمی آن (۱۰۰۰ دلار ) باشد نرخ بازده تا سررسید آن برابر است با :

نرخ بازده تا سررسید این برگ تقریبا ۸۲/۱۵ درصد است . برای محاسبه نرخ بازده انواع اوراق بهادار می توان از این روش استفاده کرد . ولی اگر دوره سرمایه گذاری طولانی باشد ، این روش محاسبه با خطای بسیار همراه است . در این موارد بهتر است از روش دقیق محاسبه استفاده کرد .

استفاده از جدول ارزش فعلی
با مراجعه به جدولهای ۱ – و ۲- ، یعنی جدولهای ارزش فعلی ، می توان نرخ بازده اوراق قرضه را حساب کرد . کسی که در زمینه بودجه بندی سرمایه ای کمی تجربه داشته باشد می تواند از روش نرخ بازده داخلی ، نرخ بازده تا سررسید اوراق قرضه را محاسبه کند . نرخ بازده تا سررسید اوراق قرضه برابر است با نرخ تنزیلی که مجموع ارزش فعلی بهره های آتی و ارزش اسمی اوراق قرضه را با قیمت خرید این اوراق برابر نماید . این نرخ از طریق روش آزمایش و خطا به دست می آید . با این روش ، نرخ بازده اوراق قرضه مثال بالا را حساب می کنیم . اگر به جدول شماره ۲ – مراجعه کنیم ، ارزش فعلی ورقه قرضه با نرخ تنزیل ۱۴ و ۱۶ درصد به شرح زیر می باشد :
با نرخ ۱۴ % با نرخ ۱۶ %
ارزش فعلی ۷۵۰/۱۳۸ دلار بهره سالانه برای
مدت ۵ سال عبارت است از :
(۷۵/۱۳۸* ۴۳/۳)= ۹۱/۴۷۵ ۲۷۴/۳ * ۷۵۰/۱۳۸ = ۲۷۰/۴۵۴
ارزش فعلی دلار که ۵ سال دیگر دریافت می شود

مجموع ارزش فعلی ( قیمت بازار ) ورقه قرضه
با مقایسه ارقام به دست آمده با قیمت بازار ورقه قرضه که ۹۳۰ دلار است می توان نتیجه
گرفت که نرخ بازده تا سررسید اطن قرضه برابر با ۱۶% است . ارزش فعلی اصل و فرع این ورقه با نرخ بهره ۱۶ % است . ارزش فعلی اصل و فرع این ورقه با نرخ بهره ۱۶ درصد به ۲۷۰/۹۳۰ دلار می رسد که تقریبا با قیمتن خرید اری شده برابر است . بنابراین ، نرخ تا سررسید این قرضه تقریبا ۱۶ % می باشد . معادله اصلی به شکل زیر است :

ارزش اسمی =
ارزش بازار =
مدت زمان تا سررسید بر حسب سال =
اوراق قرضه بدون بهره ( با بهره صفر)
شرکتی که اوراق قرضه بدون بهره منتشر می کند نباید بهره سالانه پرداخت کند . انتشار دهنده این اوراق قرضه متعهد می کند که در سررسید ، ارزش اسمی اوراق قرضه را پرداخت کند
چه کسی حاضر است بهره پول خود را سالانه دریافت نکند ؟ کسی که ترجیح می دهد به جای دریافت بهره سالانه ، یکجا مبلغ سنگینی دریافت کند . یکی از مزایای اطن دسته از اوراق قرضه این است که تا زمان سررسید ، بهره مرکب به آنها تعلق می گیرد . مزیت دطگر این است که اگر پیش بینی می شود که نرخ بهره کاهش می یابد این اور اق بسیار جالب خواهند بود و اگر نرخ بهره درآینده افزایش یابد خریدار اوراق قرضه بدون بهره ضرر می کند .

در مورد شیوه بکار گیری اوراق قرضه بدون بهره یک مثال ارائه می کنیم :
شرکتی برای تهیه پول مورد نیاز خود دسته ای از اوراق قرضه بدون بهره ، ده ساله عرضه می کند . این ، بدان معناست که شرکت بهره سالانه پرداخت نمی کند و می باید ده سال دیگر مبلغ اسمی اوراق قرضه را بپردازد . پولی که یک سرمایه گذار ده سال دیگر یکجا دریافت می کند ، امروز چقدر می ارزد ؟ ارزش این ورقه به درجه اعتبار شرکت ، نرخ بهره در این مدت و درجه ریسک اوراق قرضه بستگی دارد . اگر نرخ بهره در بازار ۱۲ درصد باشد ارزش فعلی ۱۰۰۰ دلار که ۱۰ سال بعد درطافت خواهد شد ۳۲۲ دلار می شود .
۳۲۲ =

مثال دیگر : فرض کنید یک برگ از اوراق قرضه دولتی سالانه ۱۰ درصد بهره پرداخت می کند . کسی که این ورقه را به مبلغ ۱۰۰۰ دلار بخرد ، سالانه ۱۰۰ دلار بهره ، و در تاریخ سررسید هم ۱۰۰۰ دلار دریافت می کند . یک موسسه مالی می تواند ده برگ از اطن اوراق را . این موسسه می تواند ۱۰۰۰ دلاری را که در سال اول بابت بهره ده برگ اوراق قرضه دولتی دریافت می کند را به دارندگان ورقه قرضه بدون بهره ، که سررسید آن یکسال است و ۱۰۰۰ دلار بهره سال دوم رات به دارنده ورقه قرضه با سررسید ۲ سال بپردازد ، و کار به این صورت ادامه می یابد . بنابراینم

موسسات مالی می توانند اوراق قرضه با بهره را در پر تفوی خود قرار داده و بهپشتوانه آنها یک سری اوراق قرضه بدون بهره منتشر نمایند و از این راه تقاضای سرماطه گذاران را برای اوراق قرضه بدون بهره مرتفع نمایند .
بازده سالانه اوراق قرضه اگر کسی قیمتهای اول سال و آخر سال یک برگ از اوراق قرضه را بداند ، می تواند نرخ بازده سالانه آن را به راحتی حساب کند . اگر بهره اعلام شده آن ورقه قرضه ۱۰ درصد و قیمت آن در اول سال ۱۰۱۰ دلار ودر آخر سال ۱۰۲۰ دلار باشد ، در آن صورت بازده سالانه آن با استفاده از فرمول زحاسبه می شود :

در این رابطه قیمت ئرقه قرضه در آخر سال ( یعنی ۱۰۲۰دلار ) قیمت آن بر گردد

بنابراین نرخ بازده سالانه این ورقه ۸۹/۱۰ درصد می شود :

 

اگر قیمت ورقه قرضه مورد نظر ما در آخر سال ، مشخص نباشد باید آن را تخمین زد معمولا تخمین قیمت در آخر سال از طریق محاسبه ارزش فعلی عایدات سالهای بعد از آن صورت می گیرد . قیمت ورقه قرضه در آخر سال برابر است با ارزش فعلی مجموعه بهره سالهای بهد از آن ، به اضافه ارزش فعلی پولی که از بابت ارزش اسمی ورقه قرضه در گرفته می شود . فرض کنید که دسته ای از اوراق قرضه ۲۰ ساله با نرخ بهره ۱۰ درصد منتشر . مجموع ارزش فعلی بهره های ۱۹ سال بعد و ارزش فعلی قیمت اسمی قرضه را با نرخ تنزیل ۹ درصد ، به شرح زیر محاسبه کنیم :
ارزش فعلی بهره های ۱۹ سال بعد : ۱۰/ ۸۹۵ = ۹۵۰۱ / ۸ *۱۰۰
ارزش فعلی مبلغ اسمی : ۵/۱۹۴= ۱۹۴۵/۰ *۱۰۰۰

ارزش قرضه در یکسال بعد : ۵۱/۱۰۸۹ = ۵/۱۹۴+ ۰۱/۸۹۵
یکسال بعد از انتشار ، قیمت این ورقه ۵۱/۱۰۸۹ درصد می شود :

بنابراین ، ملاحظه می گردد که کاهش نرخ بهره باعث افزایش قیمت اوراق قرضه می شود و نرخ بازده سرمایه گذاری اوراق قرضه دراز مدت را ، شدیدا افزایش می دهد .
اوراق بهادار با بهره ثابت دارای ویژگیهای زیر می باشند
۱ _ اگر کسی اوراق قرضه را به ارزش اسمی بخرد و آن را تا سررسید نگهدارد ، نرخ بازده تا سررسید با نرخ اسمی بهره آن اوراق برابر می شود .
۲ _ هر چه زمان سررسید کوتاه تر باشد ، میزان ریسک ، کمتر است و هر قدر سر رسید دراز مدت باشد ، میزان ریسک سنگین تر خواهد بود . درجه ریسکرا با میزان تغییرات قیمت و نرخ بازده سالانه می سنجند .
۳ _ تغییرات قیمت اوراق قرضه با نرخ بهره اسمی پایین ، نسبت به اوراق قرضه با نرخ بهره اسمی بالا ، بیشتر است . بنابراین ریسک آنها سنگین تر خواهد بود . از این رو اوراق بهره ، یعنی با بهره صفر که هیچ نوع بهره سالانه پرداخت نمی کنند ، دارای بیشترین ریسک می باشند . برای نشان دادن درجه ریک اوراق قرضه بدون بهره در مقایسه با اوراق قرضه با بهره ، مثالی می زنیم : فرض می کنیم نرخ بهره در بازار ، ۱۰ درصد است و یک دسته اوراق قرضه با بهره ۱۰ درصد را با دسته دیگری از اوراق بدون بهره ، مقایسه می کنیم . درجه می کند . همچنین فرض می کنیم که نرخ بهره در بازار افزایش می یابد و از ۱۰ درصد به ۱۲ می رسد . م

ی خواهیم تغییر قیمت این دو نوع اوراق قرضه را تعیین کنیم . در زمانی که نرخ بهره در بازار ۱۰ درصد است قیمت این قرضه از ۱۴۹ دلار به ۱۰۴ دلار تنزل پیدا می کند ، یعنی قیمت آن ۲/۳۰ درصد کاهش می یابد . قیمت اوراق قرضه با بهره از ۱۰۰۰ دلار به ۹/۸۵۰ دلار کاهش می یابد ، یعنی قیمت ان ۹۱/۱۴ درصد تنزل می یابد . حال اگر در بازار ، نرخ بهره به۸ درصد برسد چه خواهد شد ؟ قیمت اوراق بدون بهره از ۱۴۹ دلار به ۲۱۴ دلار می رسد یعنی ۴۴ درصد افزایش پیدا می

کند . قیمت اوراق قرضه با بهره ۱۰ درصد از ۱۰۰۰ دلار به ۸/۱۱۹۶ می رسد یعنی قیمت آن ۶۸/۱۹ درصد بالا می رود . برای رسیدن به عدد ۸/۱۱۹۶ باید ارزش فعلی مبلغ اسمی اوراق قرضه که بیست سال دیگر دریافت می شود (۳۱۵ دلار) را با ارزش فعلی ۲۰ قسط ۱۰۰ دلاری که در هر سال دریافت خواهد شد (۸/۹۸۱ دلار ) جمع نمود .
یک توصطه به سرمایه گذاران : اگر تصور می کنید که نرخ بهره رو به افزایش است در اوراق بهادار کوتاه مدت سرمایه گذاری کنید . اگر قصد دارید در اوراق قرضه دراز مدت سرمایه گذاری کنید ، دست کم اوراق را خریداری کنید که نرخ بهره بالایی دارند . اگر فکر می کنید نرخ بهره کاهش می یابد در اوراق قرضه بدون بهره ( با بهره صفر ) بخرید .
حساسیت اوراق قرضه ( متوسط زمان دریافت عایدات)
باپیدایش گونه های مختلف اوراق قرضه اصطلاحات و واژه های جدیدی هم در این زمینه ساخته شده است . یکی از این اصطلاحات « حساسیت » اوراق قرضه نسبت به تغییرات نرخ بهره است . برای تعیین درجه حساسیت اوراق قرضه از فرمول زیر استفاده می کنند :

به بیان ساده تر ، حساسیت عبارت است از میانگین موزون زمان دریافت جریانات نقدی اوراق قرضه ، که وزن به کار گرفته شده عبارت است از ارزش فعلی آن جریان نقدی تقسیم بر ارزش اوراق قرضه . با مثالی از اوراق قرضه بدون بهره آن را تشریح می کنیم : فرض کنید قیمت بازار یک ورقه قرضه ۱۰۰۰ دلاری بدون بهره با سررسید ۵ سال ، در زمانی که نرخ بهره بازار ۱۰% است برابر با ۹۲۱/۶۲۰ دلار می باشد . برای محاسبه درجه حساسیت باید ارزش فعلی مبلغ اسمی را در زمان وصول ان (۵ ) ضرب کنیم و سپس حاصل ضرب را بر قیمت قرضه که ۹۲۱/۶۲۰ دلار است تقسیم کنیم که در نتیجه عدد ۵ بدست می آید . به عبارت دیگر درجه حساسیت اوراق قرضه بدون بهره برابر باسررسید ان می باشد :

 

درجه حساسیت یک ورقه قرضه ۵ ساله با بهره ۸ درصد و ارزش اسمی ۱۰۰۰ دلار در زمانی که نرخ بهره بازار ۱۰ % است به صورت زیر محاسبه می شود . ابتدا قیمت اوراق قرضه را محاسبه می کنیم .
۲۸/۹۲۴= (۷۹۱/۳)۸۰ + ۶۲۱/۰)۱۰۰۰ = قیمت اوراق قرضه
در جدول صفحه بعد ، ارزش فعلی عایدات هر سال در زمان وصول آن ضرب شده است اگر جمع این اعداد که ۰۸/۳۹۵۷ دلار است را به قیمت یک برگ قرضه که ۲۸/۹۲۴ دلار است تقسیم کنیم درجه حساسیت قرضه (متوسط زمان دریافت عایدات ) که برابر با ۲۸/۴ سال است به دست می آید . درجه حساسیت قرضه نشان می دهد که درصد تغییر قیمت قرضه حدودا ۲۸/۴ برابر درصد تغییر ( + ۱) است . منظور از درجه حساسیت اوراق قرضه بدون بهره کمتر می باشد . بنابراین ، شدت تغییرات قیمت قرضه با بهره از شدت تغییر قیمت اوراق قرضه .

مثالی دیگر : فرض کنید یک نفر می تواند یکی از دو ورقه قرضه زیر را بخرد :
۱ _ یک برگ از اوراق قرضه بدون بهره پنج ساله ( نرخ بهره در بازار ۱۰ درصد است )
۲ _ یک برگ از اوراق قرضه خزانه پنج ساله و با بهره ۸ درصد ، قیمت خرید این ورقه خزانه به گونه ای تعیین شده است که نرخ بازده تا سررسید آن ۱۰ درصد باشد . اگر خرطدار بهدنبال کاهش ریسک باشد باید اننوع از اوراق قرضه را بخرد که درجه حساسیت کمتری دارد . (یعنی اوراق خزانه با بهره ۸ درصد)

مزایا و معایب اوراق بهادار دولتی
سرمایه گذاری در اوراق قرضه دولتی دارای مزایایی به شرح زیر است . نخست اوراق قرضه دولتی بدون ریسک هستند ، دوم سود یا بهره آنها ازپایداری یا ثابت بیشتری برخوردار است ، بویژه اوراق بهادار مدت دار ، سوم قابلیت فرو.ش این اوراق در بازار ثانویه سریع است . برای این اوراق ، بازار بسیار وسیع و پر دامنه وجود دارد و هرگاه دولت به پول نیاز داشته باشد و اوراق قرضه منتشر کند آن اوراق به سرعت فروش می روند . چهارم این نوع اوراق بهادار می توانند نیاز های گوناگون افراد و سازمانهای مختلف سرمایه گذاری را تامین کنند . یک مدیر مالی با فراست و با تجربه با خرید و فروش به هنگام این اوراق می توانند بازده بالاتری به دست

ولی اوراق قرضه دولتی عیبهایی هم دارند . اگر سرمایه گذاراین اوراق را به ارزش اسمی خریداری و تا سر رسید ، آنها را نگهداری کند ، هیچگاه به منفعت سرمایه ای دست نخواهد یافت . حتی در شرایط تورمی سرمایه گذار تنها ارزش اسمی قرضه را در تاریخ سررسید دریافت می کند و نه بیشتر .
ثابت بودن اصل و فرع این اوراق قرضه دو عیب بزرگ در پی خواهد داشت :
۱ _ کسی که در این اوراق سرماطه گذاری کند نمی تواند در برابر ریسک تورم مصون بماند .
۲ _ بازدهی این اوراق ، مشروط بر اینکه قبل از سررسید به فروش رسیده باشند ، با تغییر نرخ بهره بازار تغییر خواهد کرد . اگر قدرت خرید پول کاهش طابد نرخ بازده واقعی این اوراق قرضه هم پایین می آید . از سوی دیگر ، اگر نرخ بهره در بازار بالا رود قیمت این اوراق قرضه کاهش خواهد یافت و اگر صاحبان این اوراق ، آنها را بفروشند ضرر خواهند کرد .

پیمانهای مالی
معمولا سرمایه گذاران با توجه به توان مالی و نیازهای گوناگون خود در اوراق بهادار گوناگون سرمایه گذاری می کنند . اگر کسی در پی سرمایه گذاریهای دراز مدت مورد نظر باشد ، او می تواند او.راق قرضه دولتی از نوع میان مدت یا دراز مدت بخرد . کسانی که در این گونه اوراق سرمایه گذاری می کنند با دو نوع ریسک مواجه خواهند شد :
۱ _ ریسک اعتبار
۲ _ ریسک تغییر نرخ بهره
اگر کسی تنها در اوراق قرضه دولتی سرمایه گذاری کند درجه مربوط به ریسک افزایش
شدید نرخ بهره در بازار باشد . در آمریکا ، در سالهای ۱۹۸۱ و. ۱۹۸۲ نرخ بهره به شدت بالا رفت ، ناگهان افت کرد و بازار در ظرف یکسال بالا رفت . اگر کسی در ۱۹۸۱ اوراق خزانه با بهره ۱۱ درصد خریده بود ، در پی افزایش نرخ بهره در بازار و کاهش قیمت اوراق قرضه زیان می دید . برای خنثی کردن این ریسک ، سالهاست که سرمایه گذاران انواع گوناگون اوراق بهادار با سررسیدهای متفاوت می خرند . بنابراین ، اگر چنین بپندارید که نرخ بهره در بازار رو به افزایش است پول خود را بیشتر در اوراق بهادار کوتاه مدت سرمایه گذاری می کنند و تنها مقدار کمی از آن را صرف خرید ن اوراق بهادار دراز مدت می نمایند . اگر در چنین حالتی نرخ بهره در بازار بالا رود ، تنها مقدار اندکی از پولشان با ریسک روبه رو می شود . اما یک راه ریگر هم وجود دارد ، یعنی افراد می توانند یک پیمان مالی آتی خریداری کنند .

از طریق پیمان آتی اشخاص می توانند امروز نرخ بهره وامی را که در آینده قرار است بگیرند ( یا بدهند) تعیین کنند . بنابراین می توان گفت پیمان مالی آتی عبارت استاز خرید یا فروش یک برگ از اوراق بهادار با بهره ثابت در زمان آینده . قیمت پیمان مالی آتی در گرو قیمت نقدی آن برگ و انتظاراتی است که سرمایه گذار از آینده دارد . خریدار یا فروشنده یک پیمان مالی آتی می تواند تعهدات خود را به یکی از دو روش زیر انجام دهد .
۱ _ انجام تمام تعهداتی که در پیمان نوشته شده است .

۲ _ تعهد پیمان اول را می توان از طریق یک پیمان مکمل خنثی نمود .
کسانی که در این زمینه فعالیت می کنند روش دوم را ترجیح می دهند و پیمان مالی آتی را با پیمان دیگری تسویه یا خنثی می کنند . بعبارت دیگر اگر در پیمان اول فروشنده و تحویل دهنده اوراق قرضه بودند در پیمان دوم خریدار همان نوع اوراق قرضه خواهند شد و از طریق تعهدات اول را خنثی خواهند کرد .

ویژگیهای پیمان آتی
پیمان آتی ، همواره یک خریدار یا فرو شنده و یک کارگزار بسته می شود . این قرارداد مستلزم داد و ستدی است که در آینده صورت خواهد گرفت . خریدار یک پیمان مالی آتی کسی است که متعهد شود اوراق قرضه خاصی را در آینده تحویل بگیرید ، به عبارت دیگر خواهد کرد امروز تعیین می کند . در چنین حالتی ، دیگر این سرمایه گذار ، نگران تغییرنرخ بهره نخواهد شد . او مجبور نیست که در زمان خرید پیمان مالی آتی تمام پول مورد نیاز را پرداخت نماید ، ولی این را می داند که مثلا ۹۰روز دیگر چنین پولی را خواهد پرداخت ، از ترس این که مبادا چنطن فرصتی از دست برود و در آن زمان چنین اوراقی با چنان شرایطی وجود نداشته باشد ، اقدام به خریدن پیمان مالی آتی می کند . او باطد در این خصوص مبلغ کمی پول به عنوان سپرده نزد کارگزار بگذرد و مبلغ کمی از بابت

کارمزد پرداخت کند . اگر در بازار نرخ بهره تغییر یابد سرمایه گذار باید طبق پیمان عمل کند و در موعد مقرر اوراق بهادار را تحویل بگیرد . اگر نرخ بهره در بازار بالا رود ، شخص سرمایه گذار می تواند از طریق پیمان دیگری که از مبلغ با پیمان قبلی برابر است آنرا خنثی کند و سود وزیان خود را دریافت کند . بنابراین سرمایه گذار باید یک پیمان مالی اتی را بفروشد تا بتواند خرید قبلی را خنثی کند . این دو پیمان باید از نظر مبلغ با هم برابر باشد . فروشنده باید کاملا برعکس خریدار عمل کند ، زیرا او متعهد شده است که اوراق بهادار را در موعد مقرر تحویل دهد یعنی آنرا بفروشد .

شیوه داد وستد
خرید و فروش پیمانهای مالی آتی را کارگزاری که عضو بورس است انجام می دهد . داد و ستد این پیمانها از مجرای یک اتاق پایا پای صورت می گیرد . خریدار و فروشنده یک پیمان آتی مالی در برابر اتاق پایای بورس متعهدند و نه در برابر یکدیگر . بنابراین ، اتاق پایاپای بورس برای خریدار همانند فروشنده ، و برای فروشنده همانند خریدار عمل می کند . از این رو هنگام بستن یک پیمان باید میزان خرید و فروش برابر باشند تا تعهدات خریدار و فروشنده در برابر اتاق پایایای خنثی شود . اگر شخصی پیمان مالی آتی بخرد ، ، باید در موعد مقرر آن اوراق را تحویل بگیرد و یا پیش از موعد مقرر یک پیمان مالی دیگر بفروشد . یک فروشنده پیمان مالی آتی باید در زمان مقرر اوراق مربوطه را تحویل دهد یا پیش از آن موعد پیمان مالی دیگری را بخرد .
مشخص و روشن می شود . این عمل را اصطلاحا « به روز کردن وضعیت » می نامند . به روز کردن وضعیت ، روزانه انجام می شود ، یعنی با توجه به تغییراتی که در قیمت اوراق بهادار مربوطه رخ می دهد ما به التفاوت به حساب مشتریان بدهکار وبستانکار می شود . اگر تغییر قیمت منفی باشد یک رقم بدهکار در حساب خریدار ثبت می شود که در آن صورت خریدار پیمان یک مبلغ اضافی باید نزد کارگزار بسپارد . این عمل باعث می شود تا کارگزار و اتاق پایاپای نسبت به توان مالی خریدار ، در انجام تعهدات مربوطه ، مطمئن شوند .

میزان سپرد ه
سپرده خریداران و فروشندگان پیمانهای مالی آتی همانند ضمانت حسن انجام تعهد است ،
یعنی خریدار یا فروشنده ، این اطمینان را می دهد که وی منابع مالی کافی ، برای تحمل ضرر و زیان را دارد این پول به عنوان پیش پرداخت نیست . لازم به یاد آوری است که پیمانهای مالی آتی معمولا از طریق پیمانهای مالی جدید خنثی و تسویه حساب می شوند .

تعداد بسیار کمی از انها طبق پیمان منجر به تحویل و تحول اوراق بهادار می شود . مطزان سپرده ها معمولا ناچیز است و برای یک معامله ۱۰۰۰۰۰ دلاری میزان سپرده تنها ۲۰۰۰ دلار است . اگر میزان سپرده کافی نباشد در آن صورت خریدار یا فروشنده باید پول بیشتری را در حساب خود نزد کارگزار بگذارد . یکی از راههای مناسب این است که خریداریا فروشنده اوراق خزانه را به جای پول نزد کارگزار بسپارد . مزیت اوراق خزانه این است که سرمایه گذار بهره اوراق خزانه را نیز دریافت خواهد کرد .

مبلغ کمیسیون که از بابت معامله به کارگزار داده می شود در مقایسه با میزان سپرده نسبتا زیاد ولی در مقایسه با میزان معامله بسیار اندک است . برای نمونه به کارگزار یک پیمان مالی آتی ۴۰ دلار حق الزمه پرداخت می شود که تنها ۴۰/۰ در صد مبلغ معامله ۱۰۰۰۰۰ دلاری است ولی اگر میزان سپرده ۲۵۰۰ دلار باشد کمیسیون مربوط به آن ۶/۱ درصد آن سپرده خواهد بود .
نمونه هایی از پیمان مالی آتی

برای ارائه نمونه هایی از پیمان مالی آتی از موضع جلوگیری از ریسک آغاز می کنیم .
فرض کنید زمان مورد نظر ، ژانویه ۱۹۹۳ است و مشتری فرضی ما در ژو ئن ۱۹۹۴ به ۱۰۰۰۰۰ دلار پول نقد می رسد که می تواند آنرا سرمایه گذاری کند . اما ترس او از این است که در ماه ژوئن آن سال نرخ بهره اوراق قرضه دولتی کاهش یابد .
در ژانویه اوراق قرضه دولتی به سررسید ۲۵ سال بر مبنای بازدهی ۸۸/۷ درصد در بازار معامله می شوند . ولی چون این مشتری پول ندارد نمی تواند این اوراق را بخرد . او در حساب خود نزد کارگزار تنها ۲۵۰۰ دلار پول دارد . این شخص می تواند با همین پول یک پیمان مالی آتی به ارزش اسمی یک صد هزار دلار بخرد و آن اوراق را در ژوئن ۱۹۹۴ تحویل بگیرد . اگر نرخ بهره طبق پیش بینی

کاهش یابد و به ۷ درصد برسد ، دارنده پیمان آتی به استناد پیمان می تواند اوراق قرضه با بهره ۸۸/۷ درصد را درژوئن ۱۹۹۴ تحویل بگیرد و بدین وسیله خود را از ریسک کاهش نرخ بهره مصون بدارد . با کاهش نرخ بهره در بازار ، ارزش پیمان مالی اتی افزایش می یابد . خریدار پیمان اگر قصد تحویل گرفتن اوراق قرضه را نداشته باشد ، در هر لحظه می تواند با انجام یک معامله معکوس ، سود ناشی از افزایش قیمت پیمان مالی آتی را برداشت نماید . اگر برخلاف پیش بینی ، نرخ بهره افزایش یابد دارنده پیمان مالی ضرر می کند زیرا وی متعهد شده است که پول خود را در اوراق قرضه با بهره ۸۸/۷ درصد سرمایه گذاری کند . در چنین شرایطی وی مجبور می شود مبلغ بیشت

ری پول نزد کارگزار خود بسپارد .
اوراق قرضه شهرداریها

در بسیاری از کشورها ، بویژه در آمریکا ، شهرداریها از طریق انتشار اوراق قرضه نیازهای مالی خود را تا مین می منند . این گونه اوراق قرضه وثیقه یا ضمانت ملکی ندارند . معمولا اصل و بهره این وام ها از محل عوارض شهرداری یا از محل درامد طرحهایی مثل عوارض پلها یا
را بخرد . اوراق قرضه شهرداریها به دو دسته عمده تقسیم می شوند :
۱ _ اوراق قرضه عمومی
۲ _ اوراق قرضه مربوط به طرح خاص
اوراق قرضه عمومی
این نوع اوراق قرضه را شهرداریها یی که می توانند مالیات یا عوارض بگیرند منتشر می کنند . این نوع اوراق قرضه ریسک کمی کمی دارند . اگر چه هیچ نوع ملک یا دارایی در گرو اوراق قرضه قرار نمی گیرد دارنده این ا.راق نسبت به دریافت اصل و بهره اوراق قرضه اطمینان کامل دارد . کسانی که در این اوراق قرضه سرمایه گذاری می کنند باید نسبت به قانونی بودن آنها مطمئن باشند ،

یعنی آنها باید مطمئن باشند که انتشار دهنده از نظر قانونی حق انتشار این او.راق قرضه را دارا می باشد . همچنین باید نسبت به توان مالی نهادی که این اوراق را منتشر می کند اطمینان حاصل شود . سازمانها و مشاورین حقوقی که در این امور تخصص دارند می توانند این مسائل را بررسی کنند و خریداران را از واقعیتها آگاه سازند . گاهی سرمایه گذاران برای امور وکلای حقوقی می گیرند تا در این خصوص رسیدگی کنند و ببینند که ایا این اوراق قرضه طبق قوانین و مقررات منتشر شده اند یا خیر ؟

برای مشخص کردن توان مالی نهادی که این اوراق را منتشر می کند سرمایه گذار باید به این نکات توجه کند : وضع مالی ان نهادو بررسی این موضوع که آیا آن نهاد به مقدار کافی مالیات می گیرد که بتواند بدهیهای خود را بازپرداخت کند یا خیر با بررسی موارد زیر می توان به توان مالی نهاد منتشر کننده اوراق قرضه را تعیین کرد . نرخ رشد جمعیت ، وضعیت اقتصادی آن نهاد در گذشته و روند تغییرات این و ضعیت میزان وام وضع نقدینگی با توجه به گزارشهای سالانه سرعت باز پرداخت وامهایی که از طریق اوراق قرضه گرفته است تجربه گذشته آن نهاد از نظر وصول مالیات و عوارض و برنامه های مالی پنج سال آتی . اگر درآمد سرانه مردم یک شهر ، ایالت یا کشور بالا باشد نرخ بالای رشد جمعیت به معنی بالا رفتن توان مالی شهرداری آن منطقه با آن .
وضعیت اقتصادی یک شهر یا ایالت با عوامل زیر تعیین می شود :

قیمت یا ارزش خانه های مسکونی ، سطح درآمد افراد جامعه مورد نظر میزان ثروت افراد و سطح پس انداز مردم . بدیهی است که بالا رفتن درآمد سرانه نشان دهنده توان مالی شهرداری یا نهادی است که اوراق قرضه را منتشر کرده است و این روند دلیلی بر توان بازپرداخت اصل و بهره وامها است . برای تعیین میزا ن وام و باری که از این بابت بردوش شهرداری گذاشته شده است ، باید آنچه که ان نهاد در حساب خاصی ذخیره کرده است از کل بدهیهایش کم کرد سپس بدهیهایی که از منابع خاص پرداخت می شود از آن کسر کرد تا خالص بدهی شهرداری یا آن نها

د مشخص شود . راه دیگر این است که روند بدهی سرانه سرانه جامعه را تعیین و آن را با روند ارزش املاک ومستغلات موجود در شهر مقایسه کرد . همچنین می توان بدهی سرانه را با درآمد سرانه مقایسه کرد ، و بدین طریق توان پرداخت بدهی توسط شهرداری را تعیین کرد .کسی که می خواهد اوراق قرضه شهرداریها را بخرد باید توان مالیات گیری شهرداری را تعیین کند . این توان را برحسب ارزش املاک و مستغلات تعیین می کنند .اگر وامها را برحسب درصدی از ارزش املاک

ومستغلات بطان کنیم ، میزان آن باید کمتر از ۲۰ درصد باشد و عدد ۷ درصد رقم قابل قبولی است .
موجودی نقدی یا مانده حساب صندوق و بانک در ترازنامه در پایان یک سال مالی می تواند نشان دهنده وضع نقدینگی شهرداری باشد . اگر یک شهرداری مرتبا کسر بودجه داشته باشد از نظر نقدینگی در وضع خوبی نخواهد بود . با مراجعه به ترازنامه سالهای پیشین می توان در این باره قضاوت کرد . سرعت باز پرداخت بدهی با توان وصول عوارض و مالیاتها ارتباط دارد . یک شهردار ی باید بتواند دست کم ۹۷ درصد مالیات و عوارض سالانه را وصول کند و اگر وضع به گئنه ای باشد که آن نهاد کمتر از ۹۰ درصد مالیات و عوارض سالانه را وصول کند از نظر قدرت بازپرداخت بدهی در وضع مناسبی نخواهد بود .
آگاهی از برنامه پنج ساله شهرداریها نیز از اهمیت زیادی برخوردار است . کسی که می خواهد به شهرداریها یا نهادهای دیگری وام دهد نباید از آینده آن غافل بماند .
۱ _ فهرست وامها ،که در برگیرنده تاریخ سررسید انواع مختلف قرضه منتشر شد توسط شهرداری باشد .
۲ _ ارزش املاک و مستغلات در چهار سال گذشته .

۳ _ صورت وضعیت وصول مالیات در چهار سال گذشته که نشان دهنده میزان مالیات تشخیص داده شده و میزان مالیات وصول شده است . همچنین جدول نرخهای مالیات و عوارض شهرداری در چهر سال گذشته باید بررسی شود .
۴ _ تعداد جمعیت کندنی شهر و پیش بینی جمعیت آن در آینده .
۵ _ گزارشهای سالانه دو سال اخیر شهرداری و بودجه سال آینده .

۶ _ فهرستی از سازمانها و شرکتهایی که بیشترین مالیات را پرداخت کرده اند ، همراه با ارزش املاک آنها و تعیین تعداد کارمنان واحد های صنعتی .
۷ _ شرح کوتاهی از وضع اقتصادی منطقه که نشان دهنده وضعیت ساختمان سازی و ارزش خانه های مسکونی باشد .
۸ _ آماری از تعداد دانش آموزان در ده سال گذشته .
۹ _ برنامه آینده آن نهاد از نظر میزان وامی که می خواهد بگیرد .
۱۰ _ میزان سرمایه گذاری پیشنهادی برای پنج سال آتی .
اوراق قرضه طرحهای توسعه
برخی از نهادهای دولتی و عمومی اوراق قرضه ویژه ای منتشر می کنند تا طرحهای توسعه در سطح شهر استان وکشور را به اجرا درآورند و از محل درآمد این طرحها اصل و بهره وامها را بازپرداخت می کنند . این اوراق قرضه به سه دسته تقسیم می شوند :

الف _ اوراق قرضه طرحهای زیر بنایی : این اوراق قرضه برای ایجاد و تاسیس امکانات زیر منتشر می شوند :
۱ _ پل ، تونل یا آزاد راه
۲_ حمل ونقل عمومی
۳ _ ساختن پارک و تفریحگاه عمومی
۴ _ طرحهای آبرسانی و طرحهای چند منظوره مثل فاضلاب و تاسیسات مربوط به آب وبرق
ب _ اوراق قرضه طرحهایی که عام المنفعه اند .این اوراق قرضه برای ساختن :
۱ _ فرودگاه

۲ _ بندرگاه و پایانه
۳ _ بیمارستان
۴ _ بازارهای عمومی
۵ _ توفقگاه
منتشر می شوند و باز پرداخت اصل و بهره این وامها از محل درآمد تا سیسات یاد شده صورت می گیرد .
ج _ اوراق قرضه ای که بازپرداخت آنها از محل درآمد ناشی از منابع زیر تا مین می شود :
۱ _ مالیات برسوخت
۲ _ مالیات بر سیگار
۳ _ مالیات بر نوشابه ها
۴ _ اجاره بهای ساختمانهای دولتی
اوراق قرضه که برای اجرای طرحهای توسعه منتشر می شوند دارای مزایای زیر هستند :
۱ _ بازپرداخت اصل وفرع این نوع اوراق قرضه از محل درآمد آن طرح بازپرداخت می شوند .

اجرای طرحهایی می شود که معمولا از مسئولیتهای دولت محلی نمی باشد .
شاخص یا معیار اصلی برای تعیین میزان موفقیت اوراق قرضه ای که برای اجرای طرحهای توسعه منتشر می شوند به قابلیت یا توان اقتصادی طرحها بستگی دارد . اگر یک طرح ا ز نظر اقتصادی وضعی مطلوب داشته باشد در آن صورت اوراق قرضه ای که برای اجرای آن طرح منتشر می شود موفقیت آمیز خواهد بود .
درجه اعتبار اوراق قرضه
تعیین درجه اعتبار انواع گوناگون اوراق قرضه ای که بوسیله شهرداریها منتشر می شوند کار چندان ساده ای نیست . ولی سازمانها و شرکتها ی مختلفی که در این زمینه مهارت و تخصص دارند اوراق قرضه دولتی و شهرداریها را از نظر درجه هاعتبار به چندین گروه تقسیم می کنند . یکی از این سازمانها موسسه نام دارد که هر هفته گزارش خود را منتشر و درجه اعتبار این اوراق را اعلام می کند . این موسسه اوراق قرضه ایالتی و شهرداریها را به چند دسته تقسیم کرده است که از ، با معتبرترین انها شروع و به که کم اعتبار ترین آنها ست ختم می شود .
شرکت برای اعلام درجه اعتبار اوراق قرضه دولتی و شهرداریها از علائم زیر استفاده می کنند :

می شوند دارای کمترین اعتبار و بالاترین درجه ریسک می باشند . بنابراین با توجه به درجه اعتبار اوراق قرضه کسی که بخواهد اوراق قرضه شهرداریها را بخرد باید به درجه اعتبار و ریسک آن توجه کند .

پرسشها
۱ _ اوراق بهادار زیر چه تفاوتی با هم دارند ؟ اوراق خزانه ، اسناد خزانه و اوراق قرضه خزانه .
۲_ درباره ریسک اوراق بهادار ی که دولت منتشر می کند چگونه قضاوت می کنید ؟
۳ _ کسی که اوراق بهادار دولتی می خرد چه ریسکهایی را می پذیرد ؟
۴ _ آیا بازده اوراق قرضه دولتی تغییر می کند ؟
۵ _ مزایا و معایب اوراق قرضه دولتی (دراز مدت و کوتاه مدت ) را برشمارید .
۶ _ درجه اعتبار اوراق قرضه شهرداریها چگونه تعیین می شود ؟

۷ _ اوراق قرضه بدون بهره ( با بهره صفر ) را شرح دهید .
۸ _ اوراق قرضه شهرداریها از لحاظ ریسک و بازده چه تفاوتی با اوراق قرضه خزانه دارد ؟
۹ _ حساسیت اوراق قرضه را شرح دهید .
۱۰ _ مزایای اوراق قرضه ای را که درجه حساسیت زیادی دارند را بر شمارید .
۱۱ _ مزایای اوراق قرضه ای را که درجه حساسیت کمی دارند برشمارید .
مساله هایی برای خود آموزی
۱ _ شخصی می تواند یک برگ اوراق خزانه ۹۰ رئزه با بازدهی ۷/۵ درصد بخرد . اگر ارزش اسمی آن برگ ۱۰۰۰ دلار باشد ، او باطد آنرا به چه قیمتی بخرد ؟
۲ _ سرمایه گذاری می تواند یک برگ اوراق قرضه بدون بهره ( بهره صفر ) رادر ۱۹۸۵ به قیمت ۳۲۰ دلار بخرد . سررسید این برگ سال ۲۰۰۰ و ارزش اسمی آن ۱۰۰۰ دلار است . نرخ بازده تا سر رسید این اوراق را حساب کنید .
۳ _ یک برگ از اوراق قرضه ۸ درصد ، ۱۵ ساله ، به ارزش اسمی ۱۰۰۰ دلار و۱۹۸۵
پرسشها
۱ _ بازار خارج از بورس را تعریف کنید .
۲ _ فرق بین انجام معاملات در بورس بهادار و بازار خارج از بورس را شرح دهید .
۳ _ در بازار خارج از بورس چه نوع موسساتی فعالیت می کنند و انها چگونه در جریان قیمت معاملات قرار می گیرند ؟
۴ _ انجمن ملی معامله گران اوراق بهادار در ایالات متحده چه نقشی را بازی می کند ؟
۵ _ اهداف این انجمن چه می باشد ؟
۷ _ سیستم کامپیوتری انجمن معامله گران اوراق بهادار چه ویژگیهایی دارد ؟
۸ _ سیستم کامپیوتری انجمن معامله گران اوراق بهادار چه نوع اطلاعاتی را ارائه می دهد ؟
۹ _ فرق بین سفارش به قیمت بازار و سفارش به قیمت معین چه می باشد ؟

بورس اوراق بهادار تهران
بورس اوراق بهادار تهران در سال ۱۳۴۶ تا سیس گردید . طبق اساسنامه ، هدف از تاسیس بورس اوراق بهادار تهران تجهیز پس انداز های خصوصی و تخصیص آن به سرمایه گذاری صنعتی و تولیدی می باشد .
تحولات بورس تهران را می توان به سه دوره تقسیم بندی کرد . اول دوره زمانی ۱۳۴۶ تا ۱۳۵۷ که مصادف با رونق تدریجی بورس تهران بود . در این دوره تعداد سهام پذیرفته شده در بورس تهران و حجم معاملات اوراق قرضه به تدریج افزایش می یافت . دوره دوم از نیمه دوم سال ۱۳۵۷ همزمان با اعتصاب و مبارزات مردم شروع شد و تا پایان جنگ ایران و عراق ادامه یافت . در این دوره حجم معاملات بورس اوراق بهادار به خاطر ملی شدن بانکها و صنایع و عدم اعتماد بخش خصوصی به امنیت سرمایه به شدت کاهش یافت . دوره سوم از شروع برنامه اول توسعه اقتصادی آغاز گردید و همزمان بود با اجرای برنامه خصوصی سازی واحد های دولتی و در این دوره بورس رونق مجدد یافت .
اوراق بهادار مجاز برای معامله عبارتند از : سهام ، اوراق قرضه دولتی ، شرکتها و شهرداریها .
ارکان بورس اوراق بهادار تهران عبارتند از شورای بورس ، هیات پذیرش اوراق بهادار ، سازمان کارگزاران بورس و هیات داوری بورس .
شورای بورس
اعضا یشورای بورس عبارتند از : دادستان کل کشور یا معاون او ، رئیس کل بانک مرکزی
یا قائم مقام او ، معاون اقتصادی و دارایی ، خزانه داری کل ، نماینده اتاق بازرگانی ، صنایع و معادن ، رئیس هیات مدیره بورس و سه نفر شخصیت مالی و اقتصادی به پیشنهاد وزیر اموراقتصادی و دارائی و تصویب هیات وزیران برای مدت سه سال .
ریاست شورای بورس به عهده رئیس کل بانک مرکزی و در غیاب او به عهده قائم مقام او می باشد .
وظایف شورای بورس عبارتند از :
– تصویب آیین نامه ها و مقررات لازم برای اجرای قانون بورس

– نظارت براجرای قانون و آیین نا مه های مربوطه و اعزام نماینده ناظر در هیات پذطرش .
– تعیین نماینده اصلی و علی البدل برای عضویت در هیات داوری

 

– تجدید نظر نسبت به تصمیمات هیات مدیره و هیات پذیرش اوراق بهادار .
نمایندگان شورای بورس که برای چهار سال انتخاب می شوند بر اجرای قوانین و مقررات نظارت می کنند و می توانند در جلسات هیات مدیره و هیات پذطرش اوراق بهادار حضور یابند .
شورای بورس به دعوت رییس شورا ، و در مواقع ضروری تشکیل جلسه می دهد و با حضور دست کم شش نفر از اعضا رسمیت می یابد . شورای بورس ، بنا به قانون ، حق دارد هرگونه توضیحی را که لازم بداند از هیات مدیره یا هیات پذیرش بخواهد .
به رد یا قبول اوراق بهادار در بورس ، یا حذف آنها تشکیل جلسه می دهد . ترکیب این هیات بدین صورت است : رییس هیات مدیره بورس یا قائم مقام او ، قائم مقام رییس کل بانک مرکزی ایران ، یک نفر کارشناس به نمایندگی از سوی اتاق بازرگانی ، صنایع و معادن ایران و دو نفر حسابدا ر خبره به انتخاب شورای بورس .
ریاست هیات پذیرش با قائم مقام رئیس کل بانک مرکزی ایران می باشد . تمام درخواستهای پذیرش اوراق بهادار ، را هیات مدیره برای رسیدگی و اتخاذ تصمیم به هیات پذیرش تسلیم می کند . هیات پذیرش مکلف است حداکثر ظرف ۲ ماه نسبت به رد یا قبول تقاضا ، تصمیم گیری کند .
ناظر شورای بورس ، نماینده هیات مدیره بورس و اشخاصی که تقاضای آنان رد شده است یا از فهرست حذف شده اند می توانند نسبت به تصمیم هیات پذیرش اعتراض و تقاضای تجدید نظر بنمایند .
جلسات هیات پذیرش اوراق بهادار به دعوت رییس هیات ودر غیاب او ، رییس هیات مدیره بورس تشکیل می شود و با شرکت حداقل ۵ نفر از اعضاء رسمیت می یابد .
سازمان کارگزاران بورس
سازمان کارگزاران بورس ، که مسئول اداره بورس تهران است ، سازمانی است غیر تجاری و غیر انتفاعی که شخصیت حقوقی دارد و هدفهای تا سیس آن عبارتند از : ایجاد تسهیلات جهت

معاملات انواع اوراق بهادار مجاز ، اعلام نرخهای اوراق بهادار ، نظارت بر حسن جریان امور و روابط بین کارگزاران و مشتریان ، تنظیم روابط کارگزاران با یکدیگر ، تسهیل مبادله اطلاعات بین آنان و با توجه به لزوم حفظ اسرار مشتریان ، نظارت بر میزان حق العمل دریافتی کارگزاران ، همکاری با سایر بورسها در ایران و جهان ، تحقیق درباره هرگونه بی نظمی یا اختلاف بین کارگزاران ، یا بین آنان و مشتریان که مربوط به معاملات بورس باشد و اخذ تصمیم درباره بی نظمی و اختلاف مزبور ، دریافت وام برای اجرای مقاصد سازمان ، تحصیل

نباشد و هرگونه اقدام دیگر به تشخیص هیات مدیره .
اعضای این سازمان از نظر شخصیت قانونی به دو دسته کارگزاران حقیقی و کارگزاران حقوقی تقسیم می شوند . در حال حاضر کارگزاران ، علاوه بر ایفای نقش واسطه بین خریداران و فروشندگان اوراق بهادار می توانند تا ۲۰% حجم معاملات به حساب خودشان نیز اوراق بهادار خریداری و یا به فروش رسانند .
شرایط لازم برای کارگزاری عبارتند از : داشتن تابعیت ایران ، نداشتن سوء پیشینه کیفری ، حسن شهرت ، حداقل سن ۲۵ سال ، گذراندن حداقل سه سال کارآموزی نزد کارگزاران بورس ، قبولی در امتحان و اجازه هیات مدیره بورس . درخواست پذیرش کارگزاری را هیات مدیره بورس رسیدگی می کند .
هیات مدیره بورس
سازمان کارگزاران را هیات مدیره ای مرکب از ۷ نفر عضو که به مدت سه سال از میان کارگزاران عضو انتخاب می شوند ، اداره می کند . جلسات هیات مدیره بورس حداقل یک بار در هر ماه در مرکز سازمان تشکیل می شود و رییس هیات که در جلسه اول از میان اعضاانتخاب می شود آنرا اداره خواهد کرد . هریک از اعضاء هیات مدیره دارای یک رای بوده و در صورت تساوی آرا ، رای رییس جلسه نهایی خواهد بود .

اختیارات ووظایف خاص هیات مدیره بورس به قرار زیر است :
– اداره امور بورس ، نظارت برحسن عمل کلیه کارگزاران و کارکنان ، اقدام برای نیل به اهداف بورس ، تهیه آیین نامه های داخلی و تسلیم آنها به شورای بورس جهت تصویب .
– رسیدگی به درخواستها ی متقاضیان کارگزاری اوراق بهادار و صدور پروانه کارگزاری .
– دریافت وتسلیم درخواستها ی متقاضیان پذیرش اوراق بهادار به هیات پذیرش .
– مراقبت در آگهی نمودن اوراق بهادار پذیرفته شده ودر ج آنها در فهرست رسمی اوراق
– رسیدگی به شکایات وارده علیه کارگزاران ودر صورت لزوم ، اتخاذ تصمیمات انظباطی .
– اخذ جرائم از اعضای مختلف سازمان در موارد تخلف از مقررات داخلی .

– اتخاذ تصمیم در مورد افرادی که با عملیات خود موجب خسارت به مردم یا اختلال در معاملات بورس می شوند .
– نمایندگی سازمان در برابر اشخاص ثالث و کلیه ادارات و موسسات دولتی و خصوصی .
– عزل و نصب کارکنان سازمان و تعیین مقررات استخدامی و اجرای آن .
– تصویب بودجه سالانه سازمان ، افتتاح حساب به نام سازمان نزد بانکها و موسسات
– انتخاب نماینده برای حضور در جلسات رسمی بورس .
– دیگر وظایف که عمدتا با اداره امور داخلی بورس و روابط بین کارگزاران و کارگزاران با عموم مربوط می شود .

– هیات مدیره از خارج اعضای سازمان بورس یک نفر را با عنوان دبیر کل سازمان برای مدت ۲ سال انتخاب می کند که تصدی امور اجرایی سازمان را برعهده گیرد . تجدید انتخاب دبیر کل سازمان بلامانع است . دبیر کل سازمان ، زیر نظر هیات مدیره بورس عمل می کند . اختیارات دبیر کل نیز از سوی هیات مدیره بورس تفویض می شود . دبِر کل نمی تواند در دوره تصدی خود هیچ گونه شرکت یا نفعی در معاملات بورس داشته باشد .
هیات داوری بورس
هیات داوری جهت رسیدگی به اختلافات میان کارگزاران ، یا کارگزاران با مشتریان در خصوص معاملات بورس ، تشکیل جلسه می دهد . این هیات از یک نفر نماینده وزارت دادگستری که از بین روسای شعب ِا مستشاران دیوان عالی کشور انتخاب می شود ، یک نفر نماینده شورای بورس و یک نفر نماینده اتاق بازرگانی ، صنایع و معادن ایران تشکیل می شود .

ریاست هیات داوری بورس ، به عهده نماینده وزارت دادگستری است . در این هیات ،
هیات فورا باید به موضوع رسیدگی و رای خود را اعلام کند . رای این هیات لازم الاجرا است .

رویه پذیرش شرکتها در بورس اوراق بهادار تهران
شرکتها ی متقاضی پذیرش سهام خود در بورس تهران باید ضمن احراز شرایط پذِرش ،
درخواستی از طریق یکی از کارگزاران رسمی بورس به دبیر خانه هیات پذیرش ارائه دهند . به همراه درخواست مزبور ، مدارک ذیل باید ضمیمه باشد :
۱ _ شرکتنامه
۲ _ اساسنامه
۳ _ آگهی تاسیس و ثبت شرکت و تغییرات در اساسنامه مندرج در روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران .
۴ _ ِک نمونه از سهام عادی شرکت .
۵ _ هر نوع اطلاعاتی که شرکت در زمان تاسیس یا در هنگام انتشار اوراق قرضه یا افزایش سرمایه منتشر کرده باشد .
۶ _ رونوشت قراردادهای مدیریت و کمکهای فنی که شرکت بسته است ، برنامه توسعه و خط مشی گسترش شرکت برای ۵ سال آتی و میزان تولید پیش بینی شده در طی این ۵ سال
۷ _ نمودار سازمانی و هر نوع تغییری که در مدیریت و سازمان اداری شرکت طی سه سال قبل از تقاضای پذیرش ، رخ داده است .

۸ _ حساب سود و زیان و ترازنامه تفضیلی سه سال اخیر شرکت .
۹ _ گزارش هیات مدیره به مجمع عمومی عادی صاحبان سهام در سه سال اخیر .
سازمان بورس تهران پس از دریافت مدارک لازم ، وضع شرکت را از نظر مالی تجاری و انطباق اساسنامه شرکت با شرایط مورد نظر بورس تهران بررسی می نماید . سپس گزارش جامعی تهیه و نسخه ای از آنرا برای مطالعه نزد هر یک از اعضای هیات پذیرش و ناظر شورای بورس ، جهت بررسی و اظهار نظر ارسال می دارد .

تصمیمات هیات پذیرش را رییس هیات به ناظر شورای بورس و هیات مدیره بورس اطلاع می دهد . این تصمیم تا ده روز از تاریخ اعلام به ناظر شورای بورس و هیات مدطره بورس ، قابل تجدید نظر است . پس از ده روز چنانچه اعتراضی علیه تصمیم ارائه نگردد ، مراتب به شرکت متقاضی و دبیر کل سازمان ، برای درج در فهرست نرخها ، واطلاع کارگزار اعلام می گر

دد .
شرایط پذیرش در بورس اوراق بهادار تهران
شرایط پذیرش شرکتها در بورس اوراق بهادار تهران به شرح ذیر است :
۱ _ شرکت باید در ایران ثبت شده و دارای تابعیت ایرانی باشد .
۲ _ شرکت باید سهامی عام باشد .
۳ _ شرکت باید به تشخیص هیات پذیرش ، دارای مدیریت مطلوب ، و فعالیت آن از نظر اقتصادی مفید باشد .
۴ _ حداکثر سهام سهامداران خارجی باید طبق قوانین موجود کشور باشد .
۵ _ تعداد سهامداران شرکت از یک هزاتر نفر کمتر نباشد یا حداقل ۳۰ درصد سهام شرکت متعلق به حداقل یکصد نفر باشد و هیچیک از سهامداران مذبور بیش از ۵ در هزار سهام شرکت را در اختیار نداشته باشدند .
۶ _ سرمایه پرداخت شده شرکت از ۳ هزار میلیون ریال کمتر نباشد .
۷ _ نسبت حقوق صاحبان سهام شرکت به کل دارایی ها به تشخیص هیات پذیرش از حد
برخوردار باشد ، باید نسبت حقوق صاحبان سهام به داراییهای ثابت به قیمت تمام شده حداقل از ۵۰ درصد کمتر نباشد .
۸ _ شرکت باید دارای سیستم حسابداری مطلوب بوده و به تشخیص هیات پذیرش در مورد شرکتهای تولیدی ، روش حسابداری قیمت تمام شده (حسابداری صنعتی) استقرار داشته باشد . بعلاوه دفاتر و حسابهای شرکت باید براساس اصول موازین حسابداری نگهداری شود .
۹ _ شرکت باید در دو دوره مالی گذشته وجود داشته و زیان انباشته نداشته باشد ، سود آور بوده و امکان سود آوری آن در آینده نیز وجود داشته و زآن انباشته نداشته باشد .

۱۰ _ شرکت باید دارای سهام بانام بوده و ۱۰۰ درصد بهای اسمی ان پرداخت شده باشد و هیچ گونه امتیازی از نظر تعداد آراء برای تعدادی از سهام شرکت قائل نباشد .
۱۱ _ اساسنامه شرکت باید طوری تنظیم شود که به تشخیص هیات پذیرش ، حقوق سهامداران جزء در آن محفوظ باشد .
۱۲ _ حداقل سال از تاریخ بهره برداری از شرکت گذشته باشد .
۱۳ _ شرکت متقاضی پذیرش باید گزارشهای حسابرسی ۲ دوره مالی قبل از تقاضای پذیرش را ارائه نماید . اگر تاریخ تاسیس شرکت بیش از ۲ سال گذشته باشد باید حداقل گزارشات حسابرسی سه دوره مالی را ارائه نمایند .

 

۱۴ _ در شرکتهای پذیرفته شده در بورس مجموع سهام متعلق به دولت ، وزارتخانه ها و موسسات دولتی و شرکتهای دولتی موضوع ماده ۴ قانون محاسبات عمومی کشور به استثنای بانکها ، شرکتهای بیمه ، شرکتهای سرمایه گذاری و بنیادها نباید از ۴۹ درصد سهام شرکت تجاوز نماید .
شیوه معامله در بورس تهران
در حال حاضر اوراق بهادار مورد مبادله در بورس تهران ، شامل سهام عادی و برگهای حق تقدم خرید سهام و اوراق مشارکت می باشند.

در آئین نامه معاملات بورس تهران ، ارائه سفارش به صورت « بهترین قیمت» و « قیمت معین » پیش بینی شده است . ولی در حال حاضر سفارشها عمدتا از نوع « بهترین قیمت » می باشد .
معاملات معمولا به طریقه حراج یا قیمت مقطوع انجام می شود و کارگزاران پیشنهادهای خرید یا فروش را با توجه به دستورات خریداران و فروشندگان ، باذکر تعداد سهم و قیمت آنها عنوان می کنند . در صورتی که کارگزاری اوراق بهادار ی را برای فروش باقیمت مقطوع عرضه کند ،خود وی

نمی تواند قیمتی کمتر از قیمت مقطوع برای خرید اعلام نماید . سهامی که به قیمت مقطوع برای فروش عرضه می شود به اولین کارگزاری که آمادگی خود را برای خرید به قیمت مذبور اعلام کند فروخته می شود . در صورتی که قیمت پیشنهادی سایر کارگزاران خریدار کمتر از قیمت مقطوع باشد معامله انجام نمی شود . در صورت آمادگی فروشنده برای فروش به بالاترین قیمت

پیشنهادی ، کارگزار فروشنده پس از ابطال پیشنهاد اولیه ، پیشنهاد جدیدی را ارائه می کند .
نمایندگان بانکهای کارگزار و شرکتهای مالی نمی توانند در خرید سهام عرضه شده مربوطه به موسسه خود شرکت نمایند . در هر جلسه نباید نوسان قیمت به بیش ۱۰ % قیمت مندرج در تابلوی نرخهای رسمی برسد . معاملات انجام شده در بورس تهران واسطه هایی مانند بازارسازان و معامله گران حضور ندارند .
طبق مقررات ، در صورتی که کارگزار فروشنده ، خود نیز داوطلب خرید اوراق بهاداری که عرضه می نمایند ، باشد و قیمت پیشنهادی وی مساوی قیمت کارگزاران دیگر باشد ، حق تقدم همواره با کارگزاران دیگر خواهد بود .

د رصورتی که مقدار سهام عرضه شده بیشتر از مقدار مورد تقاضا باشد ، فروشنده باید سهام عرضه شده را بین خریداران تقسیم کند . اگر سهام به قیمت مقطوع عرضه شود او.لین کارگزار موافق ، خریدار سهام عرضه شده خواهد بود .
چنانچه چند کارگزار بطور همزمان اعلام خرید کنند ، سهام عرضه شده به نسبت تقاضا به کارگزارانی که همزمان اعلام خرید نموده اند فروخته می شود .
ترتیب اجرای دستورات مشتریان
کارگزاران موظفند دستورات مشترطان خود را در اسرع وقت به اجرا بگذارند . دستورات مشتریان به شرح زیر طبقه بندی شره و به اجرا در می آیند :
الف _ دستورهای خرید به «بهترین قیمت » باید در اولین جلسه ای که سهام مورد تقاضا برای فروش عرضه می گردد ، به اجرا گذاشته شود .
ب _ دستورهای خرید به قیمت معین ، به ترتیب قیمت پیشنهادی حق تقدم دارند .
ج _ دستورهای خرید باید برمبنای تاریخ دریافت ردیف شوند . در مورد سفارش خرید به قیمت معین در صورتی که قیمت بازار از قیمت تعیین شده از طرف مشتری بیشتر باشد ، سفارش بعدی اجرا می شود .

کارگزاران موظفند از فرم هایی که از سوی سازمان بورس در اختیار آنها قرار می گیرد برای دستورهای خرید مشتریان استفاده و آنها را به ترتیب زمان دریافت ، شماره گذاری و تکمیل کنند . سفارش های فروش نیز به همین صورت ردیف خواهند شد .
کارگزاران حقیقی مکلفند کلیه وجوهی را که برای انجام معامله از مشتریان خود دریافت می کنند در پایان هر روز کاری در حساب جاری مخصوصی که نزد یکی از بانکها تحت عنوان « حساب جاری عملیات کارگزاری » به نام خود باز می نماید ، منظور کنند و افتتاح حساب را به دبیر کل اطلاع دهند .

کارگزاران و نمایندگان آنان که در امور مربوط به خرید و فروش سهام فعالیت دارند ، نمی توانند اوراق پذیرفته شده در بورس را به حساب خود ِا همسر و فرزندان صغیر خود
کمیسیون کارگزاران و سایر هز ینه های معامله
در معامله سهام ، هر یک از طرفین حداکثر نیم درصد مبلغ مورد معامله را به عنوان حق العمل به کارگزار می پردازند . در صورتیکه مبلغ مورد معامله از یک صد میلیون ریال بیشتر باشد ، برای مبلغ مازاد بر یکصد میلیون ریال ، کارگزار می تواند حداکثر تا ۵۰% تخفیف دهد . علاوه بر حق العمل کارگزار طرفین معامله باید ۲۵% درصد ارزش معامله را به سازمان بورس اوراق بهادار پرداخت کنند .
شیوه اطلاع رسانی در بورس تهران
خلاصه اطلاعات مربوط به معاملات سهام از طریق سیستم دیجیتالی که در تالار بورس نصب شده است در معرض دید همگان قرار می گیرد . اطلاعاتی که در تابلوی دیجیتال به نمایش گذارده می شود شامل نام سهام مورد معامله ، قیمت معاملاتی روز آن ، تعداد اوراق معامله شده و تغییرات قیمت می باشد .

بورس تهران یک نشریه هفتگی نیز منتشر می کند که در آن اطلاعاتی از قبیل حجم معاملات ، به تفکیک هر شرکت و نیز شاخص و روند قیمتها ، حجم کل معاملات هفته ، اطلاعات عمومی مربوط به شرکتها به چشم می خورد . گزارش جامع تر فعالیت ها نیز در نشریه سالانه بورس منتشر می شود .
طبق آیین نامه ، شرکتهای پذیرفته باید صورتهای مالی سال گذشته خود را به همراه سایر مدارک و وقایع مهم و موثر بر تصمیمات سرمایه گذاران منتشر نمایند . ولی عملاٌ ارقام و داده های مالی منتشر شده کمتر شرکتهای پذیرفته شده به روز بوده و از این نظر ضعف اطلاعاتی شدیدی بر بورس حاکم است .
اطلاعات مربوط به قیمت سهام و تغییرات قیمت آن در برخی از روزنامه های صبح و عصر منتشر می گردد و این تنها اطلاعاتی است که در خارج از تالار بورس ، در دسترس مردم و سرمایه گذاران قرار میگیرد . شرکتهای پذیرفته شده در بورس همچنین باید هر ماهه گزارش
بازار اوراق بهادار
بازار ثانویه ( دست دوم ) اوراق بهادار
بازار دست دوم اوراق بهادار محلی است که در آن اوراق بهاداری که قبلا منتشر گردیده اند مورد داد وستد قرار می گیرند . وجود بازار دست دوم باعث تسهیل نقل و انتقال مالکیت اوراق بهادار می شود .

فرآیند خرید و فروش اوراق بهادار در این بازار به شرح زیر می باشد :
سفارش مشتری برای خرید سهام از شعبه های موسسه کارگزاری به دفتر وصول سفارشها ، در دفتر مرکزی موسسه کارگزاری ، ارسال می شود . این درخواست از دفتر وصول سفارشها به تالار بورس یا به میز مربوط به معاملات بازار خارج از بورس فرستاده می شود تا به اجرا در آید . تالار بورس و بازار خارج از بورس ، در برخی از جنبه ها ، مشابه یکدیگر از بورس فرستاده می شود ، تا به اجرا در آید . تالار بورس یا بازار خارج از بورس ، در برخی از جنبه ها ، مشابه یکدیگر عمل می کنند و در مواردی هم تفاوتهایی دارند . در این فصل درباره شیوه اجرای سفارشها در تالار بورس بحث می کنیم .
بورس نیویورک
کسانی که به بورس نیویورک مراجعه کرده اند شاهد نوعی هرج ومرج درهم ریختکی در
تابلوهای الکترونیکی روشن وخاموش می شوند و اطلاعاتی را درباره قیمت و حجم معامله اوراق بهادار به مردم می دهند . در هر روز در این مکان صدها میلیون دلار اوراق بهادار مورد داد وستد قرار می گیرند . ولی با وجود این همه هیاهو و حرکات تند و سرسام آور ، سفارشها به صورت کاملا صحیح و دقیق و به سرعت اجرا می شوند .
در تالار بورس کارگزاران به عنوان نمایند ه خریداران و فروشندگان عمل می نمایند و خریداران و فروشندگان نمی توانند به طور مستقیم مبادرت به خرید وفروش اوراق بهادار در تالار بورس نمایند .
در بورس نیویورک اوراق بهادار در محلهای خاصی به نام کیوسک معاملاتی خرید وفروش می شوند . هر یک از این محلها به صورت یک نعل اسب ساخته شده است . در هر یک از کیوسکها ، سهام تعداد معینی از شرکتها معامله می شود .

واحد حجم معاملات در تالار بورس نیویورک ۱۰۰ سهم است معاملات سهام به صورت ضریبی از صد سهم انجام می شود . تنها در کیوسک شماره «۳۰» سهام به صورت ۱۰ تایی داد و ستد می شود . در پشت این میز بزرگ ، تعدادی از سهام ممتاز غیر فعال پذیرفته شده در بورس نیویورک ، که خرید و فروش آنها به صورت ده تایی است ارائه می شود .
از آنجا که بازار این نوع سهام تقریبا راکد است ، معاملات به صورت واحدهای ۱۰ تایی انجام می شود .
اعضای فعال درتالار
در تالار بورس تنها اعضای سا زمان بور س حق داد و ستد را دارند . حق عضویت ( یا حق داشتن کرسی در تالار ) را می توان با موافقت هیات مدیره بورس به دیگری انتقال داد . قیمت این کرسی ها به عرضه و تقاضای کرسیها و میزان سود کارگزارها بستگی دارد . معمولا ارزش حق عضویت بورس نیویورک با توجه به نوع فعالیت آن عضو تعیین می شود . اعضای سازمان بورس عبارتند از :
• کارگزاران تالار
• کارگزاری دو دلاری

• بازار سازها
• کارگزاران اوراق قرضه
• بازارسا زان متعهد بورس
نقش یا وظیفه اصلی آنها از این قرار است :
کارگزاران تالار که به کارگزاران کمیسیون بگیر هم معروفند در تالار بورس کارمی کنند و کار آنان اجرای سفارشهایی است که از سوی مشتریان و مردم به موسسه کارگزاری می رسند .
حجم کاری که به کارگزارن تالار بورس واگذار می شود ، گاهی به حدی زیاد است که آنان نمی توانند همه را به سرعت انجام دهند . اگر یک کارگزار باید در یک زمان دو سفارش را در کیوسکهای متفاوت انجام دهد ، احتمالا نمی تواند از عهده هر دو سفارش برآید در یک چنین حالتی آن کارگزار از کارگزاران دو دلاری کمک می گیرد .
یک کارگزار دو دلاری هرنوع سفارشی را انجام می دهد و از بابت خدمتی که ارائه می کند دستمزدی می گیرد . در گذشته ، حق الزحمه انجام یک معامله ۱۰۰ سهمی تنها دو دلار بود .
ولی در حال حاضر مقدار این کمیسیون با توجه به مقدار سفارش فرق می کند . این کارگزاران را کارگزاران مستقل هم می نامند .
معامله گران

این افراد سهام و اوراق بهادار را برای خودشان خرید و فروش میکنند و ریسک مربوط به معاملات را هم می پذیرند . این افراد ، برای اینکه واجد شرایط چنین معامله ای باشند ، باید از نظر مالی ، داد وستد و گزارشگری دارای صلاحیت لازم باشند . فعالیت این معامله گران با ضوابط و مقررات خاصی باید انجام شود و خرید و فروشهای آنان را مسئولین بورس کنترل می کنند .
اگر چه معامله گران می کوشند تا به حساب شخصی خود شان معاملات سودآوری انجام دهند ولی حضور آنان در تالار به نفع بازار نطز می باشد . زیرا در برابر یک فروشنده ، نقش خریدار و در برابر یک خریدار نقش فروشنده را دارند . هنگامی که چنین نقش رابر عهده
کمک می کنند تا بازار را در حالت تعادل نگهدارند و سرعت انجام معاملات را افزایش می دهند . گاهی هم معامله گران وظیفه کارگزاران دو دلاری را انجام می دهند و در ازای سفارشات محوله دستمزد یا کمیسیون می گیرند ، مشروط به اینکه این داد وستدها باآنچه را که همان روز برای خودشان انجام می دهند ، متفاوتباشد .
بازارسازها
بازارساها کسانی هشتند که به امر خرید وفروش اوراق بهادار می پردازند . این افراد بنا به درخواست ناظر بورس و یا کارگزاری که سفارشی از مشتری خود گرفته است ، اقدام به خرید و فروش اوراق بهاداری می کنند که در آن لحظه مشتری متقابلی ندارند ، و ازاینرو کمک می کنند که سفارشات به سرعت انجام شوند . تفاوت آنان بابازار سازان متعهد بورس در همین است ، که بازارسازان تنها می توانند روی سهام یا اوراق خاصی که به آنها تخصیص داده شده استکار کنند ، ولی بازارسازان می توانند روی کلید اوراق بهادار معامله کنند .
یک بازارساز متعهد در کانون فعالیتهای تالار بورس قرار دارد . هر

نوع سهم یا اوراق بهاداری که در بورس نیویورک پذیرفته شود به یک بازارساز متعهد واگذار می شود . این بازارسازان برای هر نوع سهمی که به آنان واگذار می شود باید یک بازار منظم و معقول به وجود آورند و از نوسانات شدید قیمت اوراق بهادار ( به سبب عدم تعادل موقت عرضه و تقاضا )جلوگیری کنند . آنان از طریق خرید و فروش سهام در یک روز نوسان شدید نماید و بازار به صورت لجام گسیخته عمل کند .
هنگامی که میزان عرضه (فروشندگان ) به مراتب از تقاضا ( خریدارها ) بیشتر باشد بازارسازان متعهد تالار بورس بورس باید نقش خریداررا ایفا کنند . آنان سهام را با پولهای خودشان می خرند . هنگامی که تقاضا بیش از عرضه باشد ، آنان نقش فروشنده را عهده دار می شوند و موجودی اوراق بهادار خود را به فروش می رسانند . بطوری کلی با وجود اینکه بازارسازان متعهد تالار بورس نیویورک در هر معامله یا داد وستدی دخالت نمی کنند . ولی برانجام معاملات روی سهام نظارت می نمایند .
بازار وسوق دادن قیمتها به سمت ارزش واقعی آنها کمک می کنند . بازارسازان متعهد بورس نیویورک می کوشند تا این دو کار را انجام دهند :
۱ _ پیوستگی قیمتها یعنی کم شدن میزان تغییر قیمت بین دو معامله پیاپی مثلا اگر در

۲ _ عمق بازار : بازار سرمایه هنگامی پیدا می کند که اشخاص بتوانند بدون تغییر در قیمت سهام ، مقدار زیادی از آن را خرید و فروش کنند . بازارسازان متعهد بورس نیویورک می کوشند تا از تجربه و منابع مالی خود به منظور عمق بخشیدن به بازار استفاده کنند هر بازارسازای موظف و مسئول است تا برای اوراق بهادار یا سهامی که به وی واگذار شده است بازاری معقول و منظمی به وجود آورد و با خرید و فروش اوراق بهادار ، بازار اوراق بهادار را همیشه در تعادل نگه دارد .
سیستم حراج
بورس اوراق بهادار را بازار حراج می نامند ، زیرا شرایط محیط ایجاب می کند که هنگام معامله ، کارگزاران با صدای بلند قیمتهای مورد نظر خود را اعلام کنند . اعضای تالار بورس بر اساس شرایط عرضه و تقاضا قیمت اوراق بهادار را تعیین می کنند .
پیرامون تالار بورس نیویورک را دستگاههای تلفن و تلکس و فاکس

پوشانده است و متصدیان آنها که در استخدام سازمانهای کارگزاری هستند از موسسه کارگزاری خود سفارشات مشتریان را دریافت می کنند . آنان این سفارشها را به کارگزارن می دهند و آنها هم به نوبه خود ، آنها را به کیوسک معاملات مربوطه می برند یعنی همانجا که بازارساز متعهد مخصوص آن سهم مستقر می باشد . در این کیوسک اعضای بورس نیویورک سرگرم خرید و فروش سهام مورد نظر خود هستند . اصطلاحا به آنان جمعیت معامله گر می گویند . یک کارگزار عضو به محض ورود به کیوسک معاملات ، از قیمت روز سهام مورد نظرش می پرسد ولی تعداد سهمی را که می خواهد معامله کند بروز نمی دهد . در واقع هدف از این پرسش پی بردن به مظنه یا قیمت

خرید و فروش آن نوع سهم می باشد . همیشه تعداد سهم مورد معامله به صورت صدتایی بیان می شود . بالا ترین قیمتی که یک کارگزار حاضر است سهام را بفروشد قیمت پیشنهادی فروش سهام و تفاضل بین قیمت خرید و قیمت فروش را ما به التفاوت یا شکاف می نامند . بازار سازان متعهد نیز در هر لحظه قیمتهای پیشنهادی خرید و فروش خود را اعلان می کنند . وظیفه یا مسئولیت بازار ساز متعهد تالار بورس نیو یورک این است که در صورت درخواست کارگزاران سفارشهای ارائه شده را به قیمت پیشنهادی خود خریداری کند و یا بفروش برساند .
چند مثال
۱_

اعلان قیمت مزبور به معنی این است که دویست سهم به قیمت هر سهم ۲۷ دلار مورد تقاضای یک خریدار است و صد سهم به قیمت هر سهم ۲۷ دلار توسط یک فروشنده عرضه می گردد . ما به التفاوت این دو قیمت دلار و یا ۲۵ سنت است .

این اعلان قیمت یعنی دویست سهم از قرار هر سهم ۶۳ (۸۷۵/۶۳ دلار ) مورد تقاضا ی یک خریدار است ودویست سهم از قرار هر سهم ۶۴ به فروش می رسد . ما به التفاوت دلار یا ۲۵ سنت است ، یعنی تفاوت بین ۶۴ و ۶۳ .

بازارساز متعهد بورس ، بنا به درخواست یک کارگزار باید قیمتهای پیشنهادی خرید و فروش خود را اعلان کند . اگر یک کارگزار سفارشی به قیمت معین ، که در محدوده قیمتهای پیشنهادی بازارساز متعهد است داشته باشد ، می تواند به کیوسک مربوطه مراجعه (و اگر قیمتهای پیشنهادی کارگزاران دیگر بهتر از قیمت پیشنهادی بازارساز نباشد ) نسبت به خرید یا فروش سهام با بازارساز اقدام می کند .
برای مثال فرض کنید که یک بازار ساز متعهد قیمت خرید را ۲۴ و قیمت فروش را ۴۲ اعلان کند . حال اگر کارگزاری از یکی از مشتریان خود سفارشی مبنی بر خرید سهام به قیمت ۴۲ در یافت کند می تواند به کیوسک معاملات مربوطه مراجعه کند و اقدام به خرید سهام نماید در مورد سفارشها ی فروش هم باید به همین گونه عمل کند .
تالار بورس نیویورک زبان خاص خود را دارد . کارگزاران برای اینکه باعث ابهام و سوء تفاهم بازار نشوند ، باید پیشنهادهای خرید و فروش خود را به همان زبان ابراز نمایند . برای مثال هنگامی که یک کارگزار می خواهد سهامی را بفروشد این گونه اعلام می کند :

کلمه به معنی این است که کارگزار خریدار سهم است . یعنی ۲۰۰ سهم از قرار هر سهم ۳۵ و ۷۰۰ سهم از قرار هر سهم ۱۲ و ۳۰۰ سهم از قرار هر سهم ۵۴ دلار می خرد . به همین شیوه کارگزاری که بخواهد تعدادی سهم بفروشد به این صورت اعلان می کند :

باز هم توجه کنید که میزان فروش برحسب صد سهم است . یعنی این کارگزار می خواهد ۲۰۰ سهم ، از قرار هر سهم ۲۸ و ۱۰۰۰ سهم از قرار هر سهم ۱۵ و ۶۰۰ سهم از قرار هر سهم ۴۳ دلار بفروشد . کسی که بخواهد به این فروش جواب مثبت بدهد باید
می گوید :«فروختم» با بیان این کلمه کار معامله پایان می یابد و اگر کارگزاری بخواهد به پیشنهاد یک فروشنده جواب مثبت بدهد می گوید : «خریدم » و با گفتن این کلمه معامله انجام می شود .
انواع سفارشها

در تالار بورس می توان سه نوع سفارش را به مورد اجرا گذاشت :
۱ _ سفارش به قیمت بازار
این نوع سفارش هنگامی به اجرا در می آید که یک کارگزار در تالار بورس نیویورک به جمعیت اطراف کیوسک مراجعه کند و یا بهترین قیمت ممکن معامله را انجام دهد . اگر کارگزاری سفارش خرید به قیمت بازار را دریافت کند ، در زمان مراجعه به کیوسک ، با توجه به قیمتهای پیشنهادی برای فروش باید برای مشتری خود سهام را به کمترین قیمت ممکن خریداری کند . اگر کارگزاری سفارش فروش به قیمت بازار دریافت کند وی باید با مراجعه به کیوسک مربوطه ، سهام مشتری خود را با بالاترین قیمت ممکن به فروش رساند . اگر کارگزاری نتواند سفارش به قیمت بازار به مرحله اجرا در آورد و به اصطلاح « بازار را از دست بدهد ، باید بابت خطایی که مرتکب شده است جریمه مختصری بپردازد تا ضرری که مشتری وی از این بابت متحمل شده است جبران گردد . ولی معمولا کارگزاران بندرت بازار را از دست می دهند یا اینکه بخواهند به صورت همزمان چندین نوع سفارش را در چندین کیوسک به اجرا درآورند که الزاما برخی را از دست خواهند داد .

۲ _ سفارش با قیمت معین
خریدار یا فروشنده ای که چنین سفارشی می دهد بالاترین قیمتی که کارگزار می تواند سهام مورد نظرش را بخرد و یا پایین ترین قیمتی را که کارگزار می تواند سهام را بفروشد تعیین می کند . کارگزار عضو تالار بورس نیویورک الزاما طبق دستور و خواسته مشتری عمل می کند و نمی تواند سهامی را به قیمتی کمتر یا بیشتر از مقادیر تعیین شده خرطد وفروش کند .
معمولا هنگامی که یک مشتری سفارش خرید یا فروش به قیمت معین را می دهد کلمات « یا بهتر » هم به آن اضافه می کند یعنی اگر کارگزار بتواند به قیمتی پایین تر از رقم تعیین شده سهام مورد نظر را بخرد یا اگر بتواند به قیمتی بالاتر از رقم تعییین شده ، سهام سفارشی را بفروشد ، باید

بلافاصله آن معادله را انجام دهد ولی اگر یک کارگزار در اثر گرفتاریهای کاری زیاد و یا به هر علت دیگری نتواند سفارش یک مشتری را انجام دهد باید ضرری را که از این بابت متوجه مشتری می شود جبران نماید . اگر قیمت تعیین شده متفاوت از قیمت جاری بازار باشد ، کارگزار این سفارش را به بازار ساز متعهد بورس می سپارد ، تا هر وقت که قیمت بازار به قیمت تعیین شده رسید آن را انجام دهد . در قبال انجام چنین خدمتی ، کارگزار قسمتی از کمیسیون دریافتی خود را به بازار ساز متعهد می پردازد .

۳ _ سفارش جلوگیری از زیان
این نوع سفارش به صورت یک یادداشت به کارگزار داده می شود تا در موارد زیر به کار رود :
• جلوگیری از ضرر ناشی از فروش سهام استقراضی . این اقدام هنگامی صورت می گیرد که یک مشتری بدون داشتن هیچ سهامی آنها را از دیگری قرض نموده و می فروشد . وی متعهد می شود که در آینده ، آن سهام را خریداری نموده و باز پس دهد . ( این نوع معامله را می نامند .)
• برای خرید سهام شرکتی که قرائن نشان دهنده افزایش بعدی در قیمت سهم شرکت می باشد .
• برای حفظ سود حاصل از پیش فروش سهام استقراضی ( ) مثلا یک مشتری تعدادی سهم ، از قرار هر سهم ۲۸ دلار را به صورت استقراضی می فروشد ، چون تصور می کند قیمت آنها کاهش خواهد یافت بدیهی است که اگر قیمت این سهام در بازار افزایش یابد و به بیش از ۲۸ دلا ر برسد او ضرر خواهد کرد . برای اینکه خود را در برابر زیان ناشی از افزایش قیمت مصون بدارد ، سقف قیمت را تعیین می کند و سفارش خرید آن سهام را به کارگزار خود می دهد . برای مثال به کارگزار خود می گوید که اگر قیمت آن به ۲۸ برسد آن سهام را بخرد .

کارگزار مزبور ، با توجه به یادداشت اقدام خواهد کرد و سهام مورد نظر پس از رسیدن قیمت سهام به ۲۸ دلار به بهترین قیمت ممکن خواهد خرید . اینکه سهام به چه قیمتی خریداری خواهد شد قابل پیش بینی نیست . بنابراین تا هنگام انجام معامله ، نمی توان میزان واقعی ضرر آن مشتری را تعیین کرد . در مورد زیر سفارش جلوگیری از زیان به صورت سفارش فروش به کار خواهد رفت .
• هنگامی که یک نفر سهامی را به قیمت پایین خریده و با افزایش قیمت سودی برده باشد و بخواهد آن سود را حفظ کند .
مثال : یک نفر سهامی را از قرار هر سهم ۳۵ دلار خریده است و می بیند که قیمت رو به افزایش و به ۴۳ دلار رسیده است . با بالا رفتن قیمت وی تصمیم می گیرد که آنها را نگه دارد و سود بیشتری ببرد . ولی اگر این قیمت رو به کاهش بگذارد ، پس از اندک زمانی ، سودی را که او روی کاغذ محاسبه کرده بود از دست خواهد داد و با ادامه این روند ضرر خواهد کرد .

بنابراین ، دارنده این سهام یک یادداشت به کارگزار خود می دهد و به او سفارش فروش جلوگیری از زیان می دهد . یعنی از او می خواهد که اگر قیمت سهام به کمتر از ۴۳ ( مثلا به ۴۲ ) رسید ، آنها را بفروشد و بدین گونه درصدد برمی آید سود بدست آمده را حفظ کند . اگر قیمت به ۴۲ یا کمتر از آن برسد یادداشت او موثر واقع می شود و کارگزار باید به بهترین قیمت ممکن آن سهام را بفروشد . تنها در زمانی می توان سود واقعی سهم را حساب کرد که آن سهم فروخته شده باشد .

سایر دستور العملهایی که به کارگزاران داده می شود
در بورس نیویورک سفارشها ی ویژه ای داده می شود که برخی از آنها به شرح زیر است :
سفارش روز : تاریخ اعتبار این سفارش تنها در روزی است که به کارگزار می رسد . معمولا همه سفارشها یی که از مشتریان به موسسات کارگزاری می رسد سفارش روز محسوب می شوند ، مگر آنکه تاریخ اعتبار آن مشخص شده باشد .

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 13700 تومان در 87 صفحه
137,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد