دانلود مقاله مقایسه آراء ابن سینا و کانت در مسئله قوه ی متخیله در ساخت هنری

word قابل ویرایش
15 صفحه
21700 تومان

مقدمه

پرسش از اینکه آیا عالم خیال در راستای هنر در ساخت هنری آثار از نگاه کانت و ابن سینا دارای کلید واژگـانی مشـترک

در قیاس با هماند، دغدغه اصلی این پژوهش است و به دنبال پاسخی است که در آن کارکردهای قوه متخیلـه بـه مثابـه یکـی از حواس باطنی در به ظهور رسانیدن معنای غیبی در میان اهل هنر و تولیدات هنری را مورد بررسی قراردهد و با توجه بـه اینکـه ابن سینا از قوه متخیله به عنوان یکی از چهار قسم ادراک بیان داشته است و آنچه کانت نیز از قوه متخیله و بـازی آن بـا فاهمـه

گفته است؛ کلید واژگانی مشترک به لحاظ لفظی و نه لزوما معنایی مطرح شده است که با نقش قوه متخیله در ارتبـاطانـد. بـرای

روشن شدن هدف این نوشتار که بررسی تطبیقی بیان نقش خیال و قوه متخیله به عنوان قوه مولد هنری در دو فیلسوف شرقی و

غربی در یک سری واژگان طرح شده است، به قوه متخیله در کلید واژگان نفس، حس مشـترک، شـعر و خطابـه پرداختـه شـده

است و در همین مسیر رویکردهای کانتی نیز در همین واژگان مورد تحلیل قرار میگیرد. و بر اساس بخشبندی بالا در پیکـرهی پژوهش به این سوالات پاسخ داده شود که:
-1 چگونه انفعالات هنرمند (شاعر) در حالات غیرعقلانی در نگاه ابن سینا و مقایسه آن با بازی آزاد فاهمـه و متخیلـه کـه

کانت مطرح می کند، قابل توجیه است؟

-2 ساخت هنری و خلاقیت در متخیله در ساختار ایدههای زیباشناختی و رابطه آن با ایدهای عقلی چه وجوه مشـترکی در

نزد دو فیلسوف دارا هستند؟

2

-3 نقش متخیله در هنر به خصوص شعر و خطابه در نزد دو فیلسوف چگونه توجیه میشود؟


تقسیمبندی ادراک در فلاسفه مشاء و (ابن سینا):

فلاسفه برای ادراک 4 قسم قائلند: احساس، تخیل، توهم، تعقل.

با توجه به اصول و مبانی حکمت مشاء و نیز آنچه از اغلب مکتوبات ابن سینا بدست میآید، آن است که ایشـان از جملـه

فیلسوفان و شاید اولین حکیم مسلمان است که بر مادی بودن خیال و صور خیالی استدلال کرده است.

از نظر ابن سینا نفوسی که به مرتبه ادراک عقلی نرسیدهاند به دلیل عدم وصول به مرحلهی تجرد نفسـانی بـا مـرگ از بـین خواهند رفت حال آنکه این مسئله با تصریح شرع مقدس بر بقاء کلیه نفوس بشری پس از مرگ ناسازگار است.
ابن سینا در کیفیت حصول ادراک خیالی معتقد به انتزاع و تجرید است. اما در مقامی بالاتر. بدین صورت که نفـس، صـور

منطبع در ماده را با حفظ جمیع عوارض و لواحق به واسطهی قوای حسی انتزاع کرده و این صور منتزع که مادی هستند و دارای

وضع و کم و کیف مشابه با محسوس میباشند در محل مادی حلول میکنند. اما صور خیالی و یا تخیل نیازی به حضور در ماده نداشته و بر خلاف صور ادراکی حسی، پس از غیبت و یا زوال ماده نیز باقی می ماند.

قوای نفس:

شناخت جنبهی پنهان و اصلی وجود انسان، یعنی نفس و ویژگیهای آن، از مسائل مهم فلسفه و عرفان است، زیرا »شناخت نفس نردبانی برای شناخت پروردگار است.« (ابن سینا، 1943،(7 شاید بتوان ادعا کرد که در میان فیلسوفان اسلامی تا صدرالمتألهین هیچ کس به اندازه ابن سینا به مسئله نفس نپرداخته است.1

ابن سینا بیشترین تأثیر را در نوشتههای خود از ارسطو پذیرفت و به پیروی از او می گوید: نفس، کمال اول برای جسم

طبیعی آلی است.2 او نفس را مجرد و مبدأ آثار فراوان ادراکی و حرکتی می داند. (الف 1375،(172/3 ابن سینا در کتاب

»الاشارات و التنبیهات« برای نفس پنج قوه ادراکی باطنی قایل است (ابن سینا، 1999،(100 که عبارتند از: حس مشترک که مدرک جمیع صور است، خیال که حافظ این صور است، وهم که مدرک معانی جزئی غیر محسوس است، متصرفه که پیوند دهنده یا جداکننده صوراست. این قوه اگر تحت سیطره وهم باشد متخیله و اگر زیر نظر عقل باشد، متفکره نامیده میشود و در

نهایت ذاکره که حافظ این صور همراه با حکم است. (الف 1375،(321/2

شیخ تمامی این قوا را جسمانی (مادی) میداند، زیرامُدرک صورتهایی هستند که آن صور نیز مادی و جزئی است این

قوا از ابزار جسمانی کمک میگیرند تا بتوانند عوارض همراه با صورت حسی را درک کنند، هر چند نمیتوانند آن صورت درک

شده را به صور کامل تجرید کنند. (همان،(318


.1 ابن سینا افزون بر مباحثی که در کتابهای الاشارات و التنبیهات که، »الشفا« و »النجاه« دربارهی نفس آورده، تک رسـالههـای فراوانـی در این باب نگاشته است. مانند: »النفس علی سنته الاختصار« و »النفس علی طریق الدلیل و البرهان.«

(1295) .2 الشفاء تحقیق از چورچ قنواتی وسعیه، زاید، القاهره: التمتبه العربیه.


3

قوه خیال و رابطه آن با حس مشترک:

خیال قوه است و »قوه نیاز به تعریف ندارد؛ عاملی است که اثری از او ناشی میشود.« این قوه که صورتهای موجود در حس مشترک را نگه میدارد. و به سان خزانهای است که همه صورتهای جزئیای که از راه حواس درک میشوند را در خود

بایگانی میکند. افزون بر آن خیال صورتهای ترکیب شده یا تجزیه شده به وسیله قوه متخیله را نیز در خود نگه میدارد. با این

همه، ابن سینا خیال را قوهای جسمانی و مدرک صور جزئیه میداند که فعل خود را بر یاری آلت جسمانی به انجام میرساند، با

این استدلال که چون هیچ یک از قوههامُدرِکی جزئیات مجرد نیست، خیال نیز غیر مجرد است. این قوه صور جزئیه متخیله را

از ماده به طور تام تجرید میکند، هر چند علایق مادی نظیر وضع و کم وکیف همراه صور میماند. وظیفه خیال حفظ صور محسوسهای است که در حس مشترک حاصل میشود و موضع آن بخش موخر بطن مقدم مغز است و نمیتواند فعل تخیل را

انجام دهد. مگر اینکه صور خیالی در جسم مرتسم شوند. (ابن سینا،1364،(35


خیال متصل و خیال منفصل:

خیال دارای اقسامی است: خیال متصل و خیال منفصل خیال منفصل را مثال منفصل و عالم خیال نیز میخوانند. ابن سینا

بر خلاف مکتب اشراق و به تبعیت از فارابی به چنین عالمی اعتقاد ندارد، بدین جهت، مورد طعن شیخ اشراق قرار گرفته است.

(سهروردی،1372،(496/1 اما خیال متصل همان ادراک خیالی شیء بیحضور حسی آن است که یکی از قوای نفس ناطقه

انسان شمرده می شود. صورت در این مرتبه از خیال متصل به ساحت ادراک خیالی آدمی است. این صورت در ابتدا به وسیلهی حس مشترک حاصل میشود که محل جمیع صور پنجگانه حواس ظاهری است و سپس به خزانهی خیال سپرده میشود و در جریان ادراک خیالی هنگام غیبت مادهی شیاز برابر مُدرک دوباره به یاد آورده می شود.

تفاوت ادراک خیالی و ادراک تخیلی (معرفت شناسی و هستی شناسی در کارکردهای خیال):

تبیین و توجیه و حل سنجش قابل توجهی از بحثهای کشفی، علمی و فلسفی با محوریت خیال است. کاربرد خیال در مباحث هستی شناسی و معرفت شناسی عرفان همواره مورد توجه اهل نظر در علوم فلسفی و شهودی بوده است. در این میان خیال نقش اساسی را در تحقق و تبیین مکاشفات پیش روی عارف ایفا می کند. ابن سینا میان؛ کارکردهای قوه خیال- که قادر به

انتزاع و ادراک جسمانی از ماده و نیز حفظ آن است- و قوه متخیله- که قادر به استعاد و ابتکار و اظهار و احضار صوری است، تمایز قائل شده است که این قوه از ملائکهی سماوی و جواهر ملکی و عقل فعال حاصل می شود- و ادراک خیالی را از مرتبه

پایین و جسمانیت دانسته است و همچنین ادراک تخیلی را از بالا و موجودات مجرد و ملکی بر میشمارد. از سوی دیگر ابن

سینا خیال را مدرک و تخیل را فعال غیر مدرک میداند و بر آن است که صور موجود در قوه تخیل را نیز خیال ادراک میکند.


4

نقش عقل فعال در مکاشفه عرفانی قوه خیال:

ابن سینا قایل به امکان مکاشفه عرفانی است از دیدگاه ابن سینا مکاشفه عرفانی آگاهی بی واسطهای است که نفس سالک در مرتبه عقل مستفاد با اتصال به عقل فعال حقایق کلی هستی را ادراک میکند و از درک این حقایق ملتذ و مبتهج میگردد.

مکاشفه عارف نزد او همان لذت ادراک و نیل به وصول امری لذیذ است که نزد مدرک کمال به حساب میآید و از عقل فعال

افاضه میشود. این تجربه عرفانی نحوهی اتصال است که با مطالعهی صور خیالی به وسیله نفس ناطقه و پیدایش استعداد

دریافت معقولات در آن و ارتباط با عقل فعال که نزدیکترین عقل مفارق به ما حساب میآید، رخ میدهد تا حسن و جمال

مطلق به سبب این اتصال مشاهده شود. (ابن سینا، 1375 الف، (237/3 از نگاه عرفان مکاشفه به دو قسم است: مکاشفهی صوی و مکاشفهی معنوی. در تعریف مکاشفه صوری، عارفان بر این

باورند که صور مثالی از راه حواس ظاهر در عالم بیداری یا حواس باطن قابل رویتاند. اما ابن سینااصلاً قایل به عالم مثال

نیست. پس مکاشفه صوری نزد وی معنایی دیگر مییابد. و مکاشفه صوری در ارتباط مستقیم نفس با عقل فعال به یاری قوهی

خیال تحقق مییابد و معانی کلی به وسیلهی نفس ناطقه و با استعانت از قوه خیال به صورت مثال خیالی ظاهر میگردد و برای سالک در خواب و بیداری قابل رویت است.

کلیات هنر و ساخت:

هنر و آفرینش هنری و نقش خیال در آن:

هنر در معنای شریف آن ثمرهی پیروزی اراده معطوف به خلاقیت انسانی بر جهان مادی و قاعدههای حاکم بر آن و ایجاد

وحدتی اعتباری به پارههای از هم گسیخته عالم مادی است. این دخل و تصرف هنرمندانه در عالم متعارف به وسیله قابلیتهای

خیال انجام میشود. پس عالم خیال عالم موهوم نیست و نباید با خیال پروریهای دور از واقعیت خلط شود. در واقع هنر پدیدهای ماوراء طبیعی است که برانگیزندهی همین عالم است. ذات هنر بدون عنصر خیال متصور نیست. زیرا از یک سو هنرمند برای خلق اثر هنری خود باید به قوهی خیال متوسل شود و از سوی دیگر مخاطب در مقابل اثر هنری ناخواسته به انگیزش خیال دچار میشود.

تعابیر خیالی و دیدگاه شهودی در هنر:

به طور کلی یکی از ویژگیهای خیال این است که با محسوسات و عالم حس ارتباط برقرار میکند. به همین دلیل به قوه

خیال نام حس را نیز اطلاق کردهاند. ولی گفته شده است که خیال یکی از حواس باطنی است. و زمانی که ما رابطه خود را با

عالم حس ظاهر قطع کنیم خیال فرا میرسد. همین قوه خیال است که امکان تفکر آزاد از هر قید حسی را برای انسان فراهم میکند و او میتواند به هر جا سر بکشد. این قوه ثانویه را برخی فلاسفه، »قوه ذاکره« یا »مصوره« نیز گفتهاند.


5

هر چه در عالم حس (شهادت) ظاهر میشود صورت معنایی غیبی است که به تعبیر نیاز دارد در واقع اهل هنر کسانی

هستند که در این ظواهر عبور میکنند و از خیالی به خیال دیگر گام بر میدارند تا به مبدأ و اصل شوند. آنها دارای ذائقهای

باطنی هستند که میتوانند زیباییهای پنهان (ملاحت) عالم وجود را فهم کرده و آن را با زبانی خیالی انگیز به دیگران هم منتقل

کنند. بی شک برای شناخت دنیای هنر، شناخت عالم خیال بس مهم به نظر میرسد: عالمی که واسطه بین عالم جبروت و عالم

مُلک و شهادت است؛ عالمی روحانی که از طرفی دیگر به دلیل نورانیت شبیه جوهر مجرد عقلی است. عالم مثال از جهت تجرد از ماده، عالمی روحانی و علمی و ادراکی است و از جهت تقدر و تجسم به عالم امکان شباهت دارد. این عالم از آن جهت که

غیر مادی است شبیه عالم ارواح و از لحاظ داشتن صورت و تشکیل مقدار شبیه عالم اجسام است. (همان،(79

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 21700 تومان در 15 صفحه
سایر مقالات موجود در این موضوع

دانلود مقاله ظرفیت های بالقوه موزه ها در جذب گردشگر؛ مطالعه موردی؛ موزه هنری گوگنهایم بیلبائو

word قابل ویرایش
7 صفحه
21700 تومان
دسته بندی : مقالات رشته تاریخ
مقدمه:موزه ها، در دنیای امروز به عنوان بخش مهمی از شاخصه فرهنگ شهری شناخته می شود. در این ارتباط، معماری موزه ها، با توجه به دارا بودن ویژگی های هنری می توانند دارای اهمیت نمادین در فضاهای شهری باشد و بر توسعه گردشگری فرهنگی یک شهر بسیار تاثیر گذار باشد. در این مقاله به موزه گوگنهایم و چگونگی تاثیر آن بر توسع ...

دانلود مقاله استفاده از نمودارهای تصویرگر OBMI و UBI در تحلیل ساختار و شکستگیهای مخزن آسماری و مقایسه آن با نمودار انحراف سرعت در یکی از میادین جنوب غرب ایران

word قابل ویرایش
9 صفحه
21700 تومان
دسته بندی : مقالات گوناگون
مقدمه شکستگیها در میادین نفتی حوزه زاگرس نقش اساسی در مهاجرت و تولید از مخازن هیدروکربوری به ویژه سازند آسماری دارد و مخازن کربناته ایران از این نظر دارای شهرت جهانی هستند .(Roehl, 1985) این شکستگیها عمدتاً منشأ ساختمانی داشته و در طی فازهای فشاری مربوط به کوهزایی آلپ پایانی همزمان با حرکت افقی پوسته قارهای ...

مقاله مقایسه ساختارهای توربولانسی در جریان داخل لوله در رینولدزهای مختلف به روش شبیه سازی گردابه های بزرگ

word قابل ویرایش
13 صفحه
27700 تومان
دسته بندی : مقالات گوناگون
*** این فایل شامل تعدادی فرمول می باشد و در سایت قابل نمایش نیست *** مقایسه ساختارهاي توربولانسی در جریان داخل لوله در رینولدزهاي مختلف به روش شبیه سازي گردابه هاي بزرگ چکیده در این مقاله به حل عددي جریان سه بعدي و ناپایاي داخل لوله در رژیم آشفته و در اعداد رینولدز مختلف پرداخته می شود. میدان لحظه اي سرعت, ...

مقاله وحی از نظر فارابی و ابن سینا

word قابل ویرایش
14 صفحه
27700 تومان
دسته بندی : مقالات گوناگون
وحي از نظر فارابي و ابن سينا چکيده با ورود فلسفه يوناني به کشورهاي اسلامي و آغـاز عقـل گرايـي اسـلامي تـشکيکاتي دربـاره حقيقت وحي اسلامي صورت گرفت و به همين دليل فلاسفه اسلامي نظير فارابي بر آن شدند که تعارض بين وحي اسلامي و عقل را حل کنند و به اين ترتيب اولين تفسير عقلاني از وحي را فارابي مطرح کرد و اين ...

مقاله استفاده از الگوریتم های فراابتکاری ژنتیک و PSO و مقایسه آنها در حل مسئله زمانبندی خدمه هواپیما

word قابل ویرایش
14 صفحه
27700 تومان
دسته بندی : مقالات گوناگون
استفاده از الگوریتم های فراابتکاری ژنتیک و PSO و مقایسه آنها در حل مسئله زمانبندی خدمه هواپیما چکیده : مسئله زمانبندی خدمه هواپیما (ACSP) از مهمترین مسائل در حوزه تحقیق در عملیات به شمار می رود و به طور عمومی شامل تخصیص گروه های خدمه به سفرهایی است که می بایست طبق برنامه زمانبندی از پیش تعیین شده ایی تو ...

مقاله الگوریتم ژنتیک ابتکاری برای حل مسئله "چیدن جعبه ها در کانتینر کشتی" با مدت زمان کمتر

word قابل ویرایش
9 صفحه
27700 تومان
دسته بندی : مقالات گوناگون
*** این فایل شامل تعدادی فرمول می باشد و در سایت قابل نمایش نیست *** الگوریتم ژنتیک ابتکاري براي حل مسئله "چیدن جعبه ها در کانتینر کشتی" با مدت زمان کمتر چکیده بیشتر کالاها در دنیا توسط کشتی ها در دریاها و اقیانوس ها حمل شده و به مقصد هدایت می شوند. این مقالـه بـه مسـئله "چیـدن جعبـه هـا در چندین کانتینر ...

مقاله بررسی آیین نامه LEED و مقایسه آن با مبحث 19 مقرارت ملی ساختمان

word قابل ویرایش
15 صفحه
27700 تومان
دسته بندی : مقالات گوناگون
بررسی آیین نامه LEED و مقایسه آن با مبحث 19 مقرارت ملی ساختمان چکیده کشور ایران دارای فرهنگ غنی است.یکی از فرهنگ های ایرانیان باستان مسئله صرفه جویی در مصرف انرژی بوده است. وجود اقلیم های متفاوت و نقاط جغرافیایی مختلف نیز اهمیت این موضوع را افزایش داده اند به گونه ای که هر منطقه متناسب با معماری بومی خود و ...

مقاله مقایسه نیازهای فرهنگی و هنری شهروندان ساکن پهنه های شمالی ، جنوبی و غربی شهر تهران

word قابل ویرایش
22 صفحه
27700 تومان
دسته بندی : مقالات گوناگون
مقایسه نیازهای فرهنگی و هنری شهروندان ساکن پهنه های شمالی، جنوبی و غربی شهر تهران چکیده مقدمه و هدف پژوهش: نیازهاي فرهنگي و هنري از نوع معنايي، متعالي، نمادین و کيفي است که از طریق فعالیت ها و برنامه هاي فرهنگي و هنري قابل رفع بوده و معمولا در حوزه هاي نگرش، ذوق، جهت دهي، فرح بخشي و مهارت مطرح است. در این پژ ...