دانلود مقاله گزارش کارآموزی کنترل فیزیکی و شیمیایی دارو

word قابل ویرایش
179 صفحه
22000 تومان
220,000 ریال – خرید و دانلود

مقدمه

چکیده
بشر از دیرباز برای مقابله با معضل درد بدنبال یک درمان و وسیله تسکین خاطر بوده است . در طی قرون و اعصار شیوه های مختلف درمانی که برخی از آنها با سحر و جادو و خرافه همراه بوده اند دست به دست یکدیگر دادند تا بلکه گره از پای معضل درد باز کنند ولی این مهم جزء با سلاح علم و دانش و شناخت حل نگردید .
با مرور زمان و با گسترش علم و فن و تجهیز وسایل جدید تکنولوژی پیشرفته ،‌انسان به طب نوین و درکنار آن به مقوله ((دارو)) به شکل نوین توجه بیشتری نشان داد . پیشرفتهای جدید جامعه کنونی ما را قادر ساخته است که تا حد بالایی توانایی مقابله با درد و آسیبهای قابل جبران را با توجه به نوع و محل ضایعه و امکانات موجود داشته باشیم ..

موجود زنده ای چون انسان ،‌ترکیب پیچیده ای از انواع ارگانیسم ها و مکانیسم های حیاتی عالی است و در واقع بنا به تعبیری شاهکار خلقت است .هر گونه عدم توازن و عدم تعادلی می تواند منجر به بروز بیماری و اختلال در سیستمهای بدنی و کارآئی کلی انسان گردد ، بنابراین نحوه بکاربردن دارو، میزان دقیق مصرف تعداد دفعاتی که می بایستی مصرف گردد و اینگونه امور معمولاً توسط اولیای امور (پزشکان و مسئولان امور دارویی) در اختیار مصرف کننده قرار می گیرد ، به غیر از آن مسئله مهم دیگر نحوه ساخت و کیفیت دارو می باشد که مربوط به امور داروسازی و کارخانجات تولید مواد دارویی می شود .

بطور کلی هر دارویی به غیر از ماده موثر به یک سری مواد جانبی و کمکی احتیاج دارد که این مواد جانبی برای کمک به پرس کردن قرص ها ، زمان باز شدن قرص و کپسول در محیط داخلی بدن ، کمک به افزایش مقاومت قرص در برابر ضربه یا پایداری دارو و حتی برای کمک به افزایش اثرات درمانی دارو به ان افزورده می شوند .
بعنوان مثال در یک قرص موادی برای چسباندن ذرات ،چرب و روان کردن قرص ، اسانس ، روکش ، رنگ مجاز خواراکی ماده باز کننده و …. به کار می رود .
قبل از ساختن یک دارو ، معمولاً بر حسب دستور کار مواد اولیه لازم سفارش داده می شود . سپس آزمایشاتی بر روی نمونه رسیده انجام داده می شود تا مرغوبیت و استاندارد بودن مواد توسط متخصصین تایید شود انجام این آزمایشها توسط آزمایشگاههای کنترل کیفی صورت می گیرد هدف نگارنده از نگارش این سطور صرفاً ارائه یک گزارش و رفع تکلیف نیست بلکه اشنا ساختن دیگران با مجموعه فرآیندهایی است که بطور کلی دید خواننده را از یک نظر سطحی به نظر کارشناسی تغییر دهد .

تاریخچه
پس از موافقت مسئولین امور با طی دوران کارآموزی من در روز اول ورود به کارخانه به تاریخچه ان علاقمند شدم و این بی دلیل نبود چرا که شنیده بودم این کارخانه قدیمی ترین شرکت داروسازی در سطح کشور است (البته بنا به ادعای مسئولان و منبعی که در اختیارم قرار داده شده بود در هر صورت خواننده در رد و قبول این مطلب دارای اختیار است) به طوری که من اطلاع حاصل کردم این کارخانه اولین بار در حدود سال ۱۳۲۸ بصورت لابراتوار کوچکی در خیابان سرچشمه تهران توسط دکتر عبیدی بنام ((لابراتوار دکتر عبیدی)) تاسیس شد بدلیل کمبود جا و همجواری با منازل مسکونی که طبعاً مشکلاتی را ایجاد می کرد در سال ۱۳۳۶ به محل فعلی خود در خیابان دکتر علی شریعتی دو راهی قلهک منتقل گردید . البته امروزه پس از گسترش بی رویه این مکان جغرافیایی مسئولین امر احتمال انتقال کارخانه را بخارج از شهر تهران بطور جدی مورد بررسی قرار داده اند .

سپس شرکت امریکایی ((داوکمیکال)) امتیاز و سهام آن را خریداری کردند . پس از پیروزی انقلاب اسلامی سازمان صنایع ملی ایران اداره امور ان را در دست گرفت و نام ان را به ((بیوفارما)) تغییر داد . در سالهای اخیر شرکت بصورت سهامی عام اداره می شود و نام آن به ((شرکت داروسازی حکیم)) تغییر یافته است . البته بنا به نیازهای موجود و همگام با صنعت و تکنولوژی مدرن این شرکت نسبت به نوسازی و تجهیز دستگاهها و ماشین الات خود اقدام نموده است . آزمایشگاه کنترل کیفی شرکت داروسازی حکیم با مجهز بودن به دستگاههای مدرن و کادر کارآزموده نظارت دقیقی بر کلیه مراحل تولید صنعتی دارو دارد که اهم مراحل نظارت به شرح ذیل می باشد .
– در آزمایشگاه فرمولاسیون ،‌بطور دائم فرمول محصولات مورد مطالعه و احتمالاً تجدید نظر (به مقدار جزئی ) قرار می گیرد .

– با کمک دانشگاههای معتبر و مراکز ذیصلاح تستهای Bioavalability بر روی کلیه محصولات صورت می گیرد .
– در آزمایشگاه کنترل کیفی علاوه بر انجام کلیه آزمایشات فیزیکی – شیمیایی و میکروبی زمان پایداری هر محصول پس از گذشت زمان خاصی بر طبق اصول علمی سنجیده شده و با تاریخ مصرف دارو مطابقت می شود . به گفته مسئولین کارخانه مراحل فوق لابراتوار داروسازی حکیم را قادر به رقابت با سایر شرکتهای مشابه حتی در سطح بین المللی ساخته است .

* در حال حاضر مدیر امور مالی و امور اداری کارخانه ،‌یک نفر هستند .
* سرپرست برنامه ریزی ،سرپرستی امور انبارها را نیز به عهده دارد .
* تعمیرگاهها و امور فنی کارخانه مستقیماً زیر نظر مدیر کارخانه است .
* در حال حاضر مسئول فنی و مدیر تولید ،یک نفر است .
* مدیریت ازمایشگاه کنترل و فرمولاسیون هر دو به عهده یک نفر است .

بخش اول

تاریخچه شیمی دارویی :
آغاز درمان موثر با مواد شیمیایی در قدمت خود محو شده است . زیرا قبل از آنکه تاریخ پزشکی ثبت شده باشد این درمان وجود داشته است . موفقیتهایی اولیه بدست آمده بر علیه بیماریها اکثراً بر ضد بیماریهای عفونی بوده است و بر علیه بیماریهایی که همراه با پیری هستند یعنی افزایش خون و سرطان کمتر موفق بوده است . اولین مواد صنعتی ساده که به عنوان دارو به کار برده شده عبارتند از :
۱) اتر C2H5-O-C2H5 2) کلرال CL3-COOH

در اواخر قرن نوزدهم پاستور بررسی در ترکیبات ضد عفونت را آغاز نمود که از آن می توان به فنل اشاره کرد و در ادامه کاربرد سولفونامیدها به عنوان ترکیبات ضدعفونت در سال ۱۹۳۵ پیشنهاد کرد و در دامنه فلمینگ (کاشف پنی سیلین) به بررسی آنتی بیوتیکها و ارائه آنها فیشر در قرن نوزدهم گفت : اثر این دارو و درد مثل رابطه قفل و کلیدی است یعنی دارویی بسازیم که دارای ابعاد مناسب باشد و با گیرنده دارو ارتباط ایجاد کند و ایجاد ارتباط کافی بین دارو و پروتئین (نظریه قفل و کلید در اثر بخشی دارو) کلرات و استانیلید در زمان قدیم به عنوان دارو استفاده می شد که در آن زمان فقط اثر بخشی آن را در نظر می گرفتند نه ضرر آنها را داروهایی که مبارزه با عفونت را دارند پیشرفت بیشتری دارد . دارو چیز خوبی نیست چون عصاره آزمایشهایی است که ما انجام می دهیم چون سیستم گوارشی و نظام متابولیسی ما با این داروها موافق نیست با مشکلات روبرو می شویم .

تئوری شیمی دارو :
یک دارو یک ماده شیمیایی است و عصاره آن مثلاً استامینوفن است .
تهیه دارو نیاز به تخصص بالای شیمی و خالص سازی عالی میباشد خلوص ۹۸% به درد دارو نمی خورد بلکه بالاتر از آن باید باشد . ایران ACTIVE دارو(مانند آسپرین) را ندارد و از خارج آن را تهیه می کند از کشورهایی که اجازه ساخت این ACTIVE را دارند و تاییدیه بین المللی دارند این قرصهایی که استفاده می شود ماده ACTIVE را به میزان چند میلی گرم در واحد قرص توزیع می کند ایران باید این ACTIVE را از خارج (فرانسه) تهیه کند زیرا تکنیکهای خالص سازی آنها بهتر است و در ضمن اثر سازی آسپیرینهای فرانسوی و خارجی بهتر از ایرانی است زیرا وقتی داخل بدن می شوند سریع پخش می شوند و باز می شوند و اثر میکند به ثمر رساندن یک دارو کاریک روز نیست و حاصل ۲۰ سال کار مداوم است وقتی سنتز دارو را انجام دادند روی حیوانات امتحان می کنند اثرات مثبت و جانبی آن را بررسی می کنند و همین طور باید دوز ان را امتحان کرد و بهترین دوز را انتخاب کنند و نتیجه این موارد تهیه دارویی خوب است و جدید .

 

آلی : سنتزهای آلی به منظور بکارگیری این آموخته های شیمی باید یکسری مبانی تعریف را بدانیم .

تعریف شیمی دارویی :
بر اساس تعریف (الیوت)ULYOT شیمی دارویی رشته ای است که اصول شیمی و زیست شناسی را به کارگرفته و دانشی می آفریند که در آن مواد درمانی حاصل می گردد نتیجه اینکه شیمی دارویی دان نه تنها باید یک شیمی آلی دان قابلی باشد بلکه باید اطلاعات اصولی در علوم زیستی به خصوص بیوشیمی و فارموکولوژی داشته باشد .
فارماکولوژی : مطالعه اثر مولکولهای مختلف بر روی انسان .
ارتباط شیمی دارویی با علوم دیگر به این ترتیب می باشد :

طب داخلی ، داروسازی و بیوفارماسی ، زهرشناس و آسیب شناسی ، فارماکولوژی ، شیمی و بیوشیمی ، زیست شناسی و میکروب شناسی ، شیمی دارویی .
در یک همکاری تنگاتنگ مرتبط به مهم این تخصصهاست که دارو ساخته می شود اگر هر کدام از این ارتباطها نباشد دارو مناسب نیست . دانش بیوشیمی ایده اولیه را می دهد که چه ساختارهایی دارای مضرات کلی و شناخت شده بر روی ژنهای وراثت یادگیری و بینایی و …. است .
از نظر زیست شناسی و … باید بررسی شود بعضی ساختارها شاید بتوانند ایجاد کننده و رشد دهنده میکروبها باشند این دارو باید توسط فارماکولوژی تست شود که اثر دارد یا نه ؟ بعد دکتر دارو ساز توسط دانش بیوفارماسی بررسی می کند زهرشناسی و آسیب شناسی این است که ایجاد سموم نکنند و اثرات جانبی نداشته باشد .
طبقه بندی داروها :

به دو صورت کلی انجام می شود :
الف) طبقه بندی بر اساس ساختمان شیمیایی
این طبقه بندی در گذشته به طور گسترده ای بکار گرفته شده است و هنوز هم برخی از مولفین این نوع طبقه بندی را بکار می برند . بر اساس این نوع طبقه بندی داروها در یک یا چند بخش از گروههای شیمیایی به شکل زیر قرار می گیرند .
استالها RCOOH+2ROHRCHOORR
همی استالR- CHOOHR  RCOOH+ROH

استالها ، اسیدها ، الکلها ، آمیدها ، آمینها ، آمینواسیدها ، آمینوالکلها ، آمینواترها ، آمینوکتونها ، ترکیبات آمونیوم ، انولها ، استرها ، اترها ، ترکیبات هالوژن دار مانند هیوسین ، لاکتامها (آمیدحلقوی) راههایی که ما از شر کلیه ناخالص خلاص می شویم که یک راه آن این است .
نمکهای آمونیوم در آب محلول می باشند شرط آن این است که ما سر ملکول را آنقدر حجیم نکنیم که نتواند عبور کند که همان نظریه فیشر می باشد که ازت را هم معمولاً به صورت نمکهای آمونیوم در می آورند .
ب) طبقه بندی دارو بر اساس اثر فارماکولوژیک

فارماکولوژی : بررسی اثر ملکولهای مختلف بر روی بدن موجود زنده .
۱- مواد فارماکودینامیکی که در بیماریهای غیرعفونی برای اصلاح اعمال غیرطبیعی بدن بکار برده می شود .
۲- مواد شیمی درمانی که برای بیماریهای عفونی بکار می رود .
۳- ویتامین ها
۴- هورمونها
که باز هر کدام از این موارد تقسیم بندی خاص خودش را دارد مثلاً در بین مواد فارماگودنیامیکی گروههای زیر را داریم :
داروهایی که بر دستگاه اعصاب مرکزی اثر می گذارند ، داروهایی که دستگاههای عصبی محیطی را تحریک می کنند و یا باز می دارند ، داروهایی که اصولاً در دستگاههای قلبی ، عروقی و کلیوی اش می گذارند ، به طور کلی درد یا عفونی است و یا غیرعفونی .

داروهایی که اثر فارماکولوژی می گذارد و یک دینامیسم را ایجاد می کند و آن درد را درمان می کند که عفونی نیست . داروهای عفونی بارزترین علامتش تب است (تب ناشی از سرماخوردگی و تب ناشی از سرطان) و روش مبارزه با تب را شیمی درمانی گویند . سرطان از بهم خوردن نظم درون مولکولی (دورن سلولی) بوجود می آید . بنزن و آزبست به شدت سرطان زا می باشد . بنزن اگر از طریق پوست وارد شود باید متابولیز شود . یعنی سوخت و ساز شوند و دفع شوند . بنزن در فاز اول متابولیسم خود اکسید می شوند و اپواکسید می شوند و در اینجا ناپایدار است پس در خون باید نوکلئوفیلهای بوجود آید تا این حلقه را باز کند . اگر در زمان تکثیر سلولی اتفاق افتد نظم آنها بهم می ریزد و سرطان بوجود می آید . بیماریهای عفونی موادشان شیمی درمانی است .
ویتامین : برای تقویت می باشد .

هورمون ها : ساختارهای مهم خانواده پپتید می باشد هم خانواده مواد سازنده بیولوژیکی است . هورمونها ساختمان های پپتیدی یا پروتئنی دارند .
واکنشهای اکسیداسیون :
واکنشهای اکسید اتیو اغلب در کبد انجام شده و به مقدار کمی هم در پلاسما کلیه ها و بافتها انجام می گیرد آنزیم انجام دهنده عمل اکسیداسیون معروف به میکروزوم می باشد برای انجام واکنش های اکسیداسیون توسط این آنزیم ها در کبد باید حتماً اکسیژن و کوآنزیم NADPH (فرم احیا شده نیکوتینا آدنین دی نوکلئوتید فسفات) وجود داشته باشد . NADPH با قسمت میکروزمان و یا قسمت پروتئینی آن ترکیب شده و ترکیب حاصل مجدداً با اکسیژن ترکیب می گردد و بدین وسیله اکسیژن فعال بوجود می آید سپس این اکسیژن فعال بوجود می آید سپس این اکسیژن فعال توسط یک ترکیب حد واسط به دارو منتقل می شود این مراحل را می توان به صورت زیر خلاصه نمود :
NADPH +A+H+AH2+NADP+
AH2+O2AH2O2
AH2O2+DRUGD+O+A+H2O
1- اکسیداسیون حلقه آروماتیک ۲- اکسیداسیون زنجیرجانبی ۳- واکنش اکسیداتیو N دالکیلاسیون ۴- واکنش اکسیداتیو دامیناسیون ۵- واکنش S- اکسیداسیون ۶- احیاء عامل کربوئیل ۷- احیاء گروه نیترو ۸- احیاء گروه آزو ۹ – احیاء گروه دی سولفید ۱۰- هیدورلیزآمید

دهالوژناسیون :
این واکنش که در بعضی از ترکیبات دارویی هالوژن مشاهده شده با جدا شدن هالوژن به مقدار کم از بقیه مولکول ها صورت می گیرد . در فاز دوم یا فاز سنتتیک متابولیت قطبی شده دارو در نتیجه واکنش با مواد قطبی موجود در بدن به مراتب قطبی تر شده و در نتیجه حلالیت بالای در آب می تواند از بدن دفع گردد .

فاز سنتتیک :
متابولیت دارو از فاز I :1- گلوکورونیک اسید ۲- گلایسین ۳- سیستئین

گیرنده دارو یا رسپتور (RECEPTOR) :
دارویی که وارد خون می شود و جذب می شود (از طرق مختلف عضلات) باید تحویل یک گیرنده گردد محل درد یک گیرنده دارد هر چه دارو و گیرنده هم سایز و هم اندازه تر باشند بهتر و اختصاصی تر میباشند . اثر یک دارو موقعی بوجود می آید که آن دارو با متابولیتهای فعال آن با سلولهای مخصوصی در بدن تماس نزدیک پیدا نموده و با ساختمان سلول بستگی پیدا کند این سلولهای مخصوص یا مولکولهای ویژه یا کمبلکهای مولکولها و یا قسمتهایی از آنها که قادر به ایجاد پیوند شیمیایی با دارو بوده و با پیوستن به دارو قادر به ایجاد یک اثر فارماکولوژیکی هستند . برای هر گیرنده احتمالاً دارویی با کنفورماسیون (صورت بندی) مکمل لازم است و هر وقت دارو مکمل بهتری برای گیرنده باشد کمپلکس ویژه تر بوده و اثر دارو بهتر خواهد بود .

به منظور ایجاد اثر بخشی مولکول دارو بایستی مختصات زیر را دارا باشد :
۱) مولکول دارو بایستی دارای اندازه مخصوص بوده و گیرنده هم سایز آن باشد به عبارت دیگر دارو به رسپتور مانند کلید به قفل بخورد .
۲) مولکول دارو باید دارای کفیگوراسیون مخصوصی باشد .
۳) دارای گروههای عاملی ویژه در محلهایی خاص یا مخصوصی از خود باشند . مولکول رسپتور (گیرنده) که ماهیت آن از پروتین است نیز بایستی دارای مختصات زیر باشد:
۱) دارا بودن گروههای عاملی
۲) دارا بودن فواصل معین
۳) دارا بودن قسمت فعال (فرورفتگیها ،برآمدگیها و قسمت های مسطح)
۴) علاوه بر این مختصات مهم دارا بودن میدان مغناطیسی و تقسیم مشخص الکترونها نیز از شرط گیرنده ها هستند .

برای تفهیم بهتر نکات ذکر شده مدل گیرنده داروی پروکائین را ارائه می نمائیم .

این در واقع قفل است که احتیاج به یک کلید دارد بستر پروتئینی است که در همه جای بدن می باشد . اگر داروی پروکائین داشته باشیم که مولکول آن به صورت آمینواسیدها که با هم بپیوندند

پپتید را می دهد که این آمینواسیدهای بهم پیوسته بستر پروتئینی را تشکیل می دهد .
باید حداقل دارو و گیرنده از سه نقطه با هم ارتباط برقرار کنند در غیر اینصورت ایجاد اثر نخواهد کرد که یک یون دارای بار مثبت باشد یک پل است دو پلی که یک سر مثبت و منفی دارد با هم ارتباط برقرار کنند دی پل می باشند اگر یک پل که یک سر مثبت و منفی دارد با یک یون ارتباط برقرار کند یون دی پل نام دارد .
از تئوریهای زمان حاضر می توان نتیجه گرفت که هم برای ایجاد اثر دارو و هم برای ایجاد اثر آنزیم بایستی دارو و یا آنزیم دست کم سه نقطه مختلف تماس یا گیرنده و یا سوبسترا (ماده اولیه یا ماده ای که بتوان روی آن عملیات شیمیایی انجام داد) اگر فقط دو نقطه تماس برای پیوند موجود باشد اثر دلخواه بدست نمی آید این حالت در رابطه با ایزومرهای نوری نظیر داروی آدرنالین صادق است .

انواع ارتباطات گیرنده با دارو :
۱- وان دروالس ۲- دی پل – دی پل ۳- یون –دی پل ۴-هیدورژنی

پیش دارو یا پرودراگ (PRODRUG)
کلیه ترکیبات شیمیایی که بتواند در ارگانیسم ، یک ماده موثر آزاد نماید را می توان به عنوان یک پیش دارو معرفی نمود ساخت یک پیش دارو عبارت است از تبدیل ماده موثر از نظر بیولوژیکی به شکل حامل بی اثر به طریق شیمیایی این شکل بی اثر داروی موثر را آزاد می نماید . U.Stell : آقای V.Stella خواص یک پیش دارو را در چند مورد بیان نموده است :
۱- در اسکلت مادر معمولاً یک عامل موقت توسط پیوند کوالانسی به مولکول دارو متصل است .
۲- خود پیش دارو از نظر میزان تاثیر از داروی مادر یا اسکلت مادر کم اثرتر و یا بی اثر می باشد .
۳- پیوند کوالانسی عامل موقت بایستی به نحوی باشد که در محیط بیولوژی به راحتی شکسته شود این شکستگی می تواند توسط روشهای شیمیائی و یا به کمک آنزیم صورت گیرد .
۴- عامل موقت در ارگانیسم زنده بعد از آزاد شدن نمی بایستی اثر فارماکولوژیکی و یا سمیت داشته باشند .
۵- شکسته شدن پیش دارو بایستی سریعتر از متابولیزه شدن پیش دارو و یا داروی به دست آمده از آن باشد .
اهداف متعددی در پنهان سازی دارو مورد نظر است که عبارتند از :
۱) طولانی کردن اثر دارو ۲)کوتاه کردن اثر دارو ۳) مستقر کردن دارو
۴) تنظیم انتقال ۵) کمک به تهیه شکل دارویی ۶)کاهش سمیت و اثرات جانبی دارو

خلق داروها :
داروها از یکی از مسیرهای زیر راه خود در درمان را پیدا می کنند .
۱) کشفیات غیر منتظره ۲) مطالعات اتفاقی و نامنظم ۳)استخراج مواد فعال اصلی از منابع طبیعی ۴) تغییرات مولکولی در داروهای شناخته شده
۵) سنتز طراحی شده مواد شیمیایی جدید بر پایه ای منطقی .
الف ) کشفیات غیرمنتظره
برخی از داروها و یا کاربرد داروهای شناخته شده به طور اتفاقی در محل آزمایشگاهی محل های درمان ، توسط شیمیدان ، پزشک و … کشف شده است نظیر استانیلید ، فنیل بوتازون به عنوان تب زدا ، پنی سیلین به عنوان باکتری زدا ، دی سولفیرام برای درمان الکولیسم مزمن پیپدازین به عنوان ضد کرم و انگل و … .
ب) مطالعه نامنظم

در این روش کشف داروهای جدید تمام مواد شیمیایی موجود را تحت آزمایشات بیولوژیکی مختلف قرار می دهند به امید اینکه برخی از انها اثر مفیدی از خودشان نشان دهند اساساً این روش کشف داروهای جدید که یک روش تجربی است بسیار مثمرثمر نمی باشد برای نمونه جهت بدست آوردن یک داروی ضد تشنج لازم است ۰۰۰/۵۰۰ ماده شیمیایی مورد مطالعه قرار گیرد . نمونه های دستیابی به داروها از طریق مطالعه منظم ولی با پایه منطقی می باشد که می توان از کشف داروی ضد مالاریا و آنتی بیوتیکهای جدید از موجودات ذره بینی نام برد . نمونه دیگری از کشف دارو از طریق مطالعه نامنظم با پایه منطقی عبارت است از جدا کردن و تشخیص محصولات .
ج) استخراج از منابع طبیعی

داروهای متعدد که امروزه مصرف می شوند به ویژه آنتی بیوتیکها ، ویتامینها و هورمون ها در نتیجه استفاده متمادی و طولانی از عصاره منابع گیاهی و یا اعضای حیوانی کشف شده اند .
د) تغییرات مولکولی
این روش دستیابی به داروها در حال حاضر بیش از سایر روش ها بکار گرفته شده و تحت عناوین دستگاهی مولکولی روش تغییر دهی ، رشو مکانیسمی و … شناخته شده اند ، اساس این روش عبارت است از انتخاب یک ماده شیمیایی خوب و شناخته شده با اثر بیولوژیکی معلوم به عنوان الگو و سپس ساخت مشابه هومولوگ و یا آنالوگ های آن ترکیب .
مزایای روش تغییر مولکولی
۱- احتمال زیادی وجود دارد که مشابه ها ، هومولوگها و یا آنالوگها دارای خواص فارماکولوژیکی الگوی خود باشند در صورتیکه در روش نامنظم این خواص کمتر است .
۲- امکان بدست آوردن محصولات با اثرات فارما کولوژیکی برتر .
۳- امکان صرفه جویی در تهیه داروهای جدید .
۴- مشابهت روش تهیه داروی جدید با روش تهیه داروی الگو که موجب صرفه جویی در هزینه وقت می شود .
۵- مشخص بودن ارتباط دارو و فعالیت بیولوژیکی
۶- امکان بکار بردن روش تعیین مقدار از دارو یا مقدار بیولوژیکی موثر دارو مشابه آنچه برای داروی الگو بکار برده می شود .
ساختار داروهای جدید با انجام تغییرات مولکولی با بستن آنالوگهای ساده تر :
۱- حذف حلقه ۲- بازکردن حلقه ۳- بستن حلقه

تعریف آنالوگ یک دارو :
یک آنالوگ در ارتباط با یک داروی نمونه داری تشابه جزئی یا واقعی می تواند باشد . داروی نمونه معمولاً یک محصول طبیعی با ساختمان شیمیایی پیچیده می باشد . در آنالوگ سازی می توان با تغییرات جزئی نسبت به ساختمان اصلی مولکولی دارویی جدیدرا سنتز نمود در آنالوگ سازی پخش الکترونیکی و شکل هندسی دارای اهمیت می باشد .

متابولیسم داروها :
داروها یا ترکیبات خارجی دیگری وارد بدن موجودات زنده می شوند یا در بدن نگه داری می شوند و یا پس از مدتی از بدن دفع می شوند هنگامی که در بدن هستند ممکن است تحت تغییرات شیمیایی قرار گرفته و ترکیباتی را بدهند که این ترکیبات :
الف: یا کمتر فعال هستند ب: بیشتر موثرند ج: دارای اثر مشابه یا متفاوت هستند .

این فرایند تغییر شیمیایی دارو در بدن موجود زنده متابولیسم نام دارد . برخی داروها از قبیل آنالوگ (مشابه) برخی از امین ها ، استروئیدها ، اسیدهای آمینه و … با موادی که طبیعتاً در بدن حیوانات و از ان جمله انسان وجود دارند شباهت بسیار نزدیکی دارند از این رو بسیاری از این ترکیبات در اثر متقابل ویژه آنزیم ها ، پروتئین های حامل و سیستم های انتقال مانند مواد طبیعی مشابه خود عمل می کنند برخی از داروها نظام متابولیسم شان مانند نظام متابولیسم مواد بدن می باشد معذلک بسیاری از داروها اصلا ارتباطی با مواد طبیعی بدن ندارند از این رو در متابولیسم آنها آنزیمهای غیر اختصاصی شرکت دارند و عبور آنها از غشاء و موانع از طریق انتشار کند یا نظام انتقال غیر اختصاصی انجام می گیرد .

آنزیم غیر اختصاصی وقتی چربی مصرف کنیم باید آنزیمی ساخته شود که برای چربی است و آن را آنزیم اختصاصی گویند ولی وقتی از داروئی استفاده می کنیم که ساختار هیچکدام را نداشته باشد آنزیم آنرا غیر اختصاصی گویند چون دارو تعریف شده نیست باید آنزیم جدید ساخته شود .

عواملی که در متابولیسم دارو اثر دارد :
۱- عوامل محیطی داخلی : شامل جنس سن وزن حلت تغذیه فعالیت درجه حرارت بدن زمینه های میکروبی و قارچی دستگاه روده ای حاملگی مواد شیمیایی موجود دیگر ترکیب نوارثی حالات فعالیت آنزیمی

۲- عوامل تجویز دارو : مسیر تجویز محل تجویز سرعت تجویز حجم تجویز ترکیب حامل تعداد دوز مدت زمان درمان و …
۳- عوامل محیطی خارجی : شامل درجه حرارت رطوبت فشارجوی ترکیب (اتمسفر محیط نور تشعشات دیگر) صدا فصل ساعت روز حضور حیوانات دیگر محیط زندگی سروکار داشتن با مواد شیمیایی بسیاری از داروها در جگر از طریق اثر آنزیم میکورزوم متالولیزه می شوند روده مغز کلیه ها و ریه ها محل های دیگر متابولیسم دارو می باشد برای هر مرحله از متابولیسم کاتالیزورهای بیولوژیکی لازم هستند که آنها را آنزیم یا فرمانت میگویند . آنزیم ها بسیار ویژه بودهد مسئول این امر هستند که یک ترکیب مشخص در زمانهای معین تحت واکنش بخصوصی قرار می گیرند آنزیمها غیر فعال بوده و زمانی فعال می شوند که با یک مولکول آلی غیر پروتینی که ما آن را کوآنزیم می نامیم بستگی پیدا می کند . آنزیم ها قادر به فعالیت در خارج سلول می باشند و زمانی که از سلول خارج می شوند بیشتر در تجیزیه و هضم مواد غذایی دخالت می کنند مانند آنزیم های شیره ها ضم آب دهان مایع پانکراس آنزیم ها را معمولا با اضافه کردن اصطلاح از به اسم سوبسترا (ماده اولیه) نامگذاری می کنند .
شرط انجام متابولیسم :

برای اینکه یک عمل متابولیسم به جریان افتد باید که آنزیم آلی پروتیئن آلی دست کم با سه دارو بستگی نماید و این عمل در حقیقت اصل بستگی دارو به پروتین پلاسما منسوج و یا گیرنده ها می باشد همانگونه که اختلافاتی در تمایل داروها به پروتین وجود دارد همانطور هم در عمل متابولیسم اختلافاتی در تمایل دارو و آنزیم به چشم می خورد بدین جهت نیز در عمل متابولیسم یک رقابت برای نقاط تماس یکسان توسط داروهای مختلف وجود دارد چنانچه دو دارو یا بیشتر که آنزیم های یکسان را برای متابولیزاسیون لازم دارند و بطور همزمان و با غلظتهای مساوی در خون و یا بافتها وجود داشته باشد فقط یکی از آنها بیشتر بسته شده (با آنزیم واکنش بعد) و متابولیزه شود و در صورتیکه دارو یا داروهای دیگر تا زمانیکه داروهای اولی بطور کامل تجزیه نشود تقریباً به صورت غیر متابولیزه باقی می ماند به همین دلیل است که از داروهایی که همزمان به مریض داده می شود فقط یکی از آنها می تواند دارای زمان اثر فارماکولوژیکی طولانی تر باشد

به عنوان مثال برای این نوع واکنشهای رقابتی به منظور ایجاد بستگی با نقاط تماس آنزیم می توان داروی دی سولفیرام را نام برد که برای ترک اعتیاد به الکل مورد استفاده قرار می گیرد دی سولفیرام با ممانعت از عمل آنزیم الستالوئید اکسیداز متابولیزه شده استالوئید بوجود آمده پس از مصرف الکل ایتالیک جلوگیری نموده و باعث جمع شدن استالدئید از بدن و ناراحتی هایی از قبیل فشار زیاد جریان خون سر ضربان شدید قلب عرق نمودن زیاد و حالت تهوع بوجود می آید . عمل متابولیزاسیون را در ابتدا یک نوع خنثی شدن سم در بدن می دانستند که این موضوع قابل قبول نیست چون همزمان که می دانید دارویی وجود دارد که متابولیته های آن یا اینکه خود نیز فعال هستند یا اینکه اثر آنها حتی قوی تر از ترکیب اولی است بعنوان مثال برای تبدیل یک داروی غیر فعال به یک متابولیت فعال باید تغییر شکل ترکیب غیرفعال پرونتوزیل را نام برد که یک آنتی باکتری می باشد

این ترکیب در بدن به کمک آنزیم آزودوکتاز (گزوه آزو را احیا می کند) متابولیزه شده و ترکیب فعال آن یعنی سولفانیل آمید ایجاد می گردد مراحل متابولیسم دارو را به دو فاز غیر سنتیک سنتزه و سنتیک تقسیم نموده است واکنش مرحله اول یا مرحله غیر سنتیک شامل واکنشهای اکسیداسیون – احیا هیدرولیز و دهالوژنالسیون است و فاز سنتیک زوج شدن متابولیت بدست آمده از فاز یک با مواد قطبی موجود در بدن دیده شده است که برخی از داروها به خودی خود بی اثر هستند اثر دارویی آنها مدیون متابولیت آنها می باشد چنین وضعی در مورد استوفنیدین و استانیلید به استامینوفن تبدیل می شوند که اثر ضد درد اصلی را از خود نشان می دهند از این رو استامینوفن خود در درمان معرفی شده است .

نام گذاری داروها :
نشان و نامهای دارو می تواند به این شکل باشد : شماره رمز نام رمز نام شیمیایی نام اختصاصی سازنده نام تجاری نشان تجاری نام عام یا ژنریک (GENERIC) مثلاً پوشان نام اختصاصی سازنده مفنامیک اسید است .
نام عام یا ژنریک : نامی است ساده مختصر و پرمعنا که دارو به صورت مجزا و بدون در نظر گرفتن سازنده ان با آن نام شناخته می شوند ما در کشور ایران داروسازی نداریم یعنی فقط در این شرکتها فرمولهایی که در کشورهای دیگر وجود دارد را می گیرند یعنی active آن را می گیرند و با پودری بی اثر و آب مخلوط می کنند و با دستگاههایی که خریداری کرده به صورت قرص در می آورند سازمانهایی خاص وجود دارند که عناوین ژنریک را اعلام می کنند نام عام یا ژنریک توسط سازمانهای رسمی انتخاب می شود این سازمانها عبارتند از :
– سازمان بهداشت جهانی (w.h.o)

– کنواکسیون فارماکوپه آمریکا
اگر دو دارو دارای نام غیر اختصاصی برابر (نام عام) ولی نام اختصاصی متفاوت باشند ولی از نظر ساختمان شیمیایی هر دوی این دارو یکسان می باشند ولی به علت اینکه توسط آزمایشگاههای متفاوتی ساخته شده اند ممکن است اثرات فارماکولوژیکی آنها به طور بارزی با هم متفاوت باشند .
عوامل متعددی مانند عواملی که سادور ذکر کرده است علت این اختلاف می باشد مانند تکنیک های خالص سازی بطور کلی کریستالیزاسیون اندازه انواع و تعداد پوشش خلوص نوع و تعداد ناخالصیها نوع ظرف درب ظرف شیشه آن (در مقابل آب مقاوم باشد) عوامل موثر در نگه داری زمان حرارت نور نوسان .
یک دارو وقتی وارد سیستم گوارش می شود در محیط معده باز می شود این ماده موثر است که وارد خون می شود و به محل می رود که پس از اثر بخشی باید از بدن خارج شود .
تغییر مولکولی با ایجاد پیوند دوگانه :
با تغییر شیمی فضایی دارو ممکن است ترکیبی بوجود آید که فعالیت آن متفاوت از ترکیب اشباع شده مربوطه باشد این موضوع در مقایسه اسید سیس سینامیک صدق می کند .

ترکیب اسید سیس B فنیل پروپنیک اسید C6H5-CH2CH2CO2H سینامیک دارای اثر تنظیم کننده بر روی رشد گیاهان بود در حالی که B فینل پروپنیک اسید فاقد این ویژگی می باشد . در تعدادی از داروها گروههای وینیل و پلی وینیل دیده می شود در شیمی آلی (H2C=CH)n وینیل گفته می شود که ساخت آنها براساس وینیل دار کردن می باشد . وینیل دار کردن در جهت معکوس نیز بکار برده می شود . برای نمونه برداشتن حلقه بنزن از دولسین اما یکی دیگر از روشهای دیگری که در دنیا رایج است تغییر مولکولی با ایجاد مراکز فعال می باشد تغییر فضای مولکولی دارو گاهی در فعالیت فارماکولوژی دارو به مقدار قابل توجه اثر می گذارد برای نمونه داروی کلرامفنیکول به واسطه دارا بودن دو کربن متقارن دارای چهار ایزومر نوری بوده که این ایزومرها دارای ارتباطات انانیتومری و دیاستومری می باشد . d.l بیانگر قرارداد فیشر است که گنفگوراسیون را بیان می کند . اگر دو گروه حجیم در یک سمت مولکول باشد اریترو گویند در تریو گروههای حجیم در دو طرف است . ارایش فضایی هیچ یک از ترکیبات بالا یکی نیست حتی بین گروههای اناتیومری هم تفاوت وجود دارد . ایزومری که مورد استفاده درمانی قرار می گیرد D(-)THERO می باشد این ایزومر ۵۰ تا ۱۰۰ مرتبه اثر باکتریو استاتیک قویتری بر روی میکروارگانیسم ها نسبت به ایزومر (+) اریترو دارد یک ترکیب باکتریواستاتیک عمل میکند بر روی باکتریها داروی زیر یک داروی ضد تشنج می باشد که به دلیل داشتن کربن نامتقارن دارای یک زوج انانیتومری است ایزومر راست گردان این ترکیب بسیار فعال و ایزومر چپ گردان این ترکیب غیرفعال است .

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 22000 تومان در 179 صفحه
220,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد