مقاله ارزیابی آثار زیست محیطی سد مخزنی شهید رجایی (سلیمان تنگه )ساری و تأسیسات وابسته

word قابل ویرایش
9 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
8700 تومان

ارزیابی آثار زیست محیطی سد مخزنی شهید رجایی (سلیمان تنگه )ساری و تأسیسات وابسته

چکیده :
محل احداث سد مخزنی شهید رجایی در ۴١ کیلومتری جنوب شهر ساری و برروی رودخانه تجن مـی باشـد کـه بـا استفاده از تونل و کانال انحراف ، آب رودخانه های سفید رود و شیرین رود به این رودخانـه انتقـال مـی یابـد . ارزیـابی آثـار زیست محیطی سد مخزنی شهید رجایی و تاسیسات وابسته با تجزیه و تحلیل منابع زیست محیطی موجود شروع گردیـده و در تحلیل منابع زیست محیطی حوزه های آبخیز تجن ، شیرین رود ، سفید رود از نقشه های موجود ، به همراه با کارهای زمینـی استفاده شده است . در ارزیابی آثار زیست محیطی این سد و تاسیسات وابسته به آن ، از روش ماتریس ایکولد ، استفاده گردید .
در این روش ، کلیه فعالیتهای اجرایی در رابطه با احداث سد پیش بینی گردیده و سـپس بـا بازدیـد هـای زمینـی از محـدوده مطالعاتی ، فهرستی از منابع زیست محیطی تحت تاثیر تهیه شد . پس از آن آثار منفی هریک از فعالیتها برروی منـابع زیـست محیطی ، ارزشگذاری گردیده و نتایج آن بررسی شده است . در این روش ، منابع زیست محیطی که تحت تـاثیر اثـرات منفـی زیاد و خیلی زیاد قرار خواهد گرفت ، شناسایی شده و وضعیت آنها تشریح گردیده اسـت . سـپس ، فعالیتهـایی کـه منجـر بـه تخریب این منابع می شوند ، مشخص شده اند . احداث سد دارای اثرات زیست محیطـی بـرروی منـابع فیزیکـی، بیولوژیـک و همچنین اثرات اقتصادی اجتماعی بر منطقه می باشد . در پایان راهبردها و راهکارهای مـدیریتی سـاده و قابـل اجرایـی جهـت تقلیل آثار منفی ناشی از اجرای این طرح ، پیشنهاد شده است که مدیریت صحیح زیست محیطی حوزه آبخیز تجن منـوط بـه اجرای دقیق و کامل این راهکارهای پیشنهادی می باشد .
واژه های کلیدی : ارزیابی – اثرات زیست محیطی – سد شهید رجائی .

١- مقدمه
اندیشه نوین زیست محیطی ، تفکر سازمان یافته ای است که همه چیز را در محـیط زیـست ، در ارتبـاط بـا یکدیگر مد نظر قرار می دهد و از اینرو هر پدیده ای را در ابعاد اقتصادی ، اجتماعی و زیست محیطـی متـأثر از هـم مورد بررسی قرار می دهد .
انجام مطالعات ارزیابی آثار توسعه بر محیط زیست جهت دسـتیابی بـه راه حلهـای مـدیریت اصـولی در بهـره برداری از منابع و ارزشهای زیست محیطی به منظور رسیدن به توسعه در خور و پایـدار کـه امـروز در تمـام جهـان مطرح و به عنوان تنها راه رهایی انسان از معضلات زیست محیطی کنونی قلمداد می گـردد ، زائیـده اندیـشه نـوین زیست محیطی و محصول عینی این طرز تفکر است .
٢- اهداف مطالعات ارزیابی آثار زیست محیطی
اهداف مطالعات ارزیابی اثرات زیست محیطی را می توان در زمینه های زیر خلاصه نمود :
-تعادل بخشی بین اهداف بلند مدت توسعه و ضرورت برخورداری اکثریت مـردم از منـابع توسـعه در راسـتای حفاظت محیط زیست .
– حفظ کیفیت منابع تجدید پذیر ، برای بهره برداری از بیشترین بـازده ، بـا نگهداشـت صـحیح چرخـه هـای حیاتی .
-شناخت مسائل و مشکلات بحرانی محیط زیست که نیاز به بررسی ، مطالعه ، کنترل و مراقبت دارند .
– ازدیاد سطوح همکاری و هماهنگی ها ، بین سازمانهای دولتی و خصوصی .
– پیش بینی بروز اثرات زیست محیطی مهم و پایدار .
– استفاده از آرا و نظرات عموم جامعه در فرایند تصمیم گیری .
– محو و ترمیم خسارت وارده بر محیط زیست .
– افزایش سطح آگاهی جامعه .
-تهیه دستورالعملهای کنترل دائمی و پایش اثرات در دوره های عملیات ساختمانی و بهره برداری . [١]

٣- روش ارزیابی آثار زیست محیطی سد مخزنی شهید رجایی
با توجه به شرایط محدوده مطالعاتی و امکانات موجود ( نمونه برداری ، آزمایشات و نقشه ها ) و نیـز دسـتور العمل موجود از سوی کمیته بین المللی سدهای بزرگ (ICOLD)1 برای ارزیابی آثار زیست محیطی سد مخزنـی شهید رجایی ،از روش ماتریس ایکولد استفاده گردیده اسـت . ایـن روش دارای قابلیـت ارتبـاط و انعطـاف خـوب ، استناد ، شکل چکیده خوب ، قدرت بالای مقایسه گزینه ها و جنبه اقتصادی می باشد .
ارزیابی آثار زیست محیطی سد مخزنی شهید رجایی ،بر مبنای دو مرحله زمانی زیر انجام پذیرفته است : در حین اجرای پروژه سد سازی (During Construction)
پس از اجرای پروژه سد سازی ( بهره برداری ) ((Operation)After Construction )
٣-١- انتخاب اجزاء فعالیت و محیط زیست
برای انتخاب اجزاء فعالیت و اجزاء محیط زیست ، پایه اولیه کار ، ماتریس پیشنهادی ایکولد بوده که این
روش برای ارزیابی سدهای بزرگ همچون سد شهید رجایی از راندمان بهتری برخوردار می باشد .

٣-٢- موقعیت طرح
محل طرح احداث سد مخزنی شهید رجایی در منطقه ای موسوم به تنگه سـلیمان ، در حـدود ۴١ کیلـومتری جنوب شهر ساری واقع شده است . این سد بر روی رودخانه تجن (دودانگه ٢) احداث گردیده است . [٢]

٣-٣- محدوده شعاع تأثیرات طرح سد مخزنی شهید رجایی
محدوده هایی از حوزه های آبخیز و آبریز رودخانه تجن که می توانند تحت تاًثیر اجرای طرح (مراحل ساخت و بهره برداری ) قرار گیرند، شناسایی و به عنوان محدوده پایه زیست محیطی تحت تاًثیر(بلافصل ، تحت تاًثیر مستقیم و تحت تاًثیر غیر مستقیم ) تعیین شده است .
بطور کلی بر اساس دستورالعمل های موجود و با توجه به پارامترهای مهمی ماننـد توپـوگرافی منطقـه ،
شرایط بوم شناختی ، حساسیت اکولوژیک ، نظام هیـدرولوژی ، سـاختار اقتـصادی و اجتمـاعی و همچنـین ابعـاد و

١ International Committee of Large Dams
٢ تلفیق رودخانه های سفیدرود و شیرین رود
اهداف پروژه اقدام به شناسایی محدوده های مختلف تأثیرات زیست محیطی طرح شده است . در این مطالعات سـه
محدوده تأثیر به شرح زیر در نظر گرفته شده است :
– محدوده بلافصل
– محدوده اثرات مستقیم
– محدوده اثرات غیر مستقیم

۴-پیش بینی و ارزیابی آثار زیست محیطی

۴-١- پیش بینی و ارزیابی آثار زیست محیطی بر منابع فیزیکی
عملیا تی نظیر آماده سازی جایگاه ، خاکبرداری ، خاکریزی ، ساخت و ساز مرتبط به تاسیسات سـد و سـنگ شکن باعث فرسایش تخریب خاکهای سطحی می شود .
کاهش عمر مفید سد ، مقرون به صرفه نمی باشد.
با انباشت رسوبات در دریاچه پشت سد ، حجم عظیمی از مواد مغذی که برای گیاهان بـسیار مفیـد بـوده ( دارای املاح فسفات ، نیترات ، پتاس و غیره ) از دسترس گیاهان خارج شـده ، لـذا باعـث افـزایش مـصرف کودهـای شیمیایی در حوزه می گردد.
ایجاد اشکوب بندی حرارتی، که بشرح زیر می باشد :
الف ) لایه بالایی (Elpilimnion)
ب ) لایه میانی (Metalimnion)
ج )لایه زیرین (Hypolimnion) [٣]
بالا رفتن ارزش زمینهای مجاور طرح نظیر روستای افراچال بدلیل ایجاد چشم اندازهای زیبـای گردشـگری حاصل از تلفیق دریاچه با دامنه های پوشیده از درختان جنگلی از یـک سـو و از سـوی دیگـر،آزاد شـدن بخـشی از اراضی حاشیه رودخانه تجن ، بعد از محل احداث سد، در اثـر کـاهش دبـی آب رودخانـه بواسـطه ذخیـره شـدن در دریاچه (مخزن سد)، که احتمال تجاوز این اراضی توسط اهالی را افزایش خواهد داد.
در حال حاضر بالغ بر ٧٣ زمین لغزش در حوزه آبریز رودخانه تجن مورد شناسایی قـرار گرفتـه کـه از ایـن میان ، زمین لغزش تاکام به مخزن سد شهید رجایی نزدیکتر است .طی سالهای گذشته و بویژه بهنگام انجام عملیات ساخت سد شهید رجایی بخشی از دیواره شرقی محل اتکاء این سد در اثر وقوع زمین لغزش (با توجه به جنس خاک منطقه که عمدتاً از مارن می باشد)، ریزش نموده که با تزریق بتن در حد قابل قبول مهار گردیـد. بـدیهی اسـت بـا ایجاد دریاچه مصنوعی پشت سد شهید رجایی و نفوذ آب به داخل لایه های زمین شناختی احتمـال وقـوع چنـین رخدادی وجود خواهد داشت و یا حداقل امکان رسوبگذاری دریاچه را افزایش خواهد داد.
با احداث سد مخزنی شهید رجایی ،، یک مخزن بزرگ آب تشکیل می شود این بارگذاری زیاد در یک منطقه ( ساختگاه مخزن ) به احتمال نه چندان زیاد باعث وقوع زلزله های القایی ٣ می گردد ،

۴-٢- پیش بینی و ارزیابی آثار زیست محیطی بر منابع بیولوژیکی
در فاز ساختمانی عملیات مختلف ، قطع جنگل ، بهره برداری از منابع قرضه ، بهره بـرداری از معـدن و انفجـار احداث راههای دسترسی ، ایجاد کارگاههای مختلف و اسکان کارگران ، حفر کانال و تونـل انتقـال آب و بطـور کلـی اقدامات و فعالیت های مرحله ساخت همگی بر جانوران خشکی زی و آبزی آثار سوء مختلفی دارنـد . آنچـه در ایـن زمینه قابل ذکر می باشد آن است که به غیر از حذف بخشی از سطح جنگلهـا و نیـز انتقـال آب از طریـق تونـل در

٣ شایان ذکر است که احتمال وقوع زلزله های القایی در سدهای بسیار بزرگ با حجم ذخیره سازی آب به میزان بالا بیشتر است .
محدوده های مذکور که امکان تخریب لانه و آشیانه جانوران موجـود در محـدوده مطالعـاتی را دارد ، بقیـه آثـار بـه صورت غیرمستقیم وجود خواهد داشت .
بهره برداری از منابع قرضه همراه با افزایش میزان رسوبات در رودخانه حاصل از فرسایش خواهد بود . تمامی این اقدامات موجب افزایش آلودگی آب و خاک و هوا و صوت و ناامنی در محدوده بلافصل و اثرات مستقیم پروژه بـر جانوران آبزی و خشکی زی خواهد شد.
در مرحله بهره برداری از سد ، اثرات سد بر جانوران که عمدتاٌ شامل جانوران آبـزی و بـویژه ماهیـان بـومی و مهاجر از دریای خزر بوده و در این مقوله حائز اهمیت می باشد، شامل تـاٌثیرات منفـی حاصـل از ممانعـت از تـردد ماهیان در طول مسیر رودخانه جهت دستیابی آنها به محلهای مناسب برای تخم ریزی و تکثیر نسل مـی باشـد کـه باید بواسطه انجام اقدامات لازم مانند تعبیه سازه های مناسب ، از جمله ماهیروها نسبت به رفـع ایـن معـضل مهـم اقدام گردد. [٢]

۴-٣- پیش بینی وارزیابی آثار زیست محیطی بر منابع اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی
مواردی نظیر گرد و غبار ، پساب و پسماند از نظر بهداشتی ، امنیت ساکنین محدوده مطالعاتی را به خطر مـی اندازد . حوادث ، سوانحی نظیر ریزش کوه ، تخریب ساختمان ، برق گرفتگی ، آتش سوزی ، تصادف با وسائط نقلیـه در داخل محیط کارگاهها وضعیت سلامتی جسمانی و روحی مراجعین ، بازدید کننـدگان ، کـارگران و کارشناسـان تاسیسات سد را

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
wordقابل ویرایش - قیمت 8700 تومان در 9 صفحه
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد