whatsapp call admin

مقاله در مورد مسجد جامع قزوین

word قابل ویرایش
55 صفحه
11700 تومان
117,000 ریال – خرید و دانلود

مسجد جامع قزوین

این مسجد یکی از کهن ترین و کم نظیرین مساجد ایران به شمار می رود که شیوه های معماری و هنر ادوار مختلف را می توان در آن به تماشا نشست.
مقصوره کهن یا طاق هارونی قدیمی ترین بخش از بنای جامع عتیق قزوین است که به دهلیز ورودی شرقی آن متصل بوده و توسط هارون الرشید در سال ۱۹۲ هجری قمری بنا شده است.

می گویند شالوده مسجد را بر بنیان آتشکده ای نهاده اند. در چهار جهت حیاط آن که افزون بر چهار هزار متر مربع است چهار ایوان رفیع قرار دارد که در دو سوی هر یک رواقی طولانی ساخته اند. گنبد آجری دوپوش و شبستان جنوبی مسجد به وسیله امیرخمارتاش عمادی در سالهای ۵۰۰ تا ۵۰۹ هجری بنا شده و دارای پنج کتیبه نفیس گچبری شده به خطوط ثلث، نسخ و کوفی است که از شاهکارهای هنر ایرانی محسوب می شود. سه ایوان با شکوه شمالی، غربی و جنوبی آن را در روزگار صفویه ساخته اند که بر زیبایی مسجد افزوده است.
پروژه احیای شبستان های مسجد جامع قزوین به ارزش تاریخی بنا آسیب زده است

مـعـاون مـیـراث فـرهـنـگـی اداره کـل مـیـراث فـرهـنـگی و گردشگری استان قزوین گفت: در صورت تامین اعتبار، پروژه مرمت گنبدخانه مسجد جامع قزوینتـا پـنـج سـال آیـنـده بـه پـایـان مـی رسـد. امـیـر دیـزانـی در گفت وگو با ایسنا افزود: مرمت گنبدخانه مسجد جامع، پروژه حفاظتی عظیمی است که با آغاز این پروژه، امکان توقف روند مرمت وجود ندارد. در صورت موافقت با تامین اعتبار برای مرمت گنبدخانه، اجرای این پروژه به عنوان یک پایلوت مطالعاتی در سال ۱۳۸۶ آغاز خواهد شد. وی با اشاره به نحوه مرمت و استفاده از سنگ و گچ در پروژه احیای شبستان ها اظهار داشت: پروژه احیای شبستان های مسجد جامع به ارزش تاریخی بنا آسیب زده است، البته این مرمت ها از نظر فنی مشکلی ندارند، همچنین امکان برگرداندن شبستان ها به شکل نخستین آنها وجود دارد؛ اما جزو اولویت های پروژه مرمت امسال نیست. وی با اشاره به این که تاق هارونی مسجد جامع قزوین در کشور بی نظیر است، بیان کرد: مرحله آزادسازی تاق های هارونی مسجد جامع تا آخر شهریور انجام خواهد شد.
مساجد تاریخی قزوین
مسجد جامع عتیق

این مسجد یکی از کهن ترین و کم نظیرترین مساجد ایران به شمار می رود که شیوه های معماری و هنر ادوار مختلف را می توان در آن به تماشا نشست. مقصوره کهن یا طاق هارونی قدیمی ترین بخش از بنای جامع عتیق قزوین است که به دهلیز ورودی شرقی آن متصّل بوده و توسط هارون الرشید در سال ۱۹۲ هجری قمری بنا شده است. می گویند شالوده مسجد را بربنیان آتشکده ای نهاده اند . در چهار جهت حیاط آن که افزون بر چهار هزار متر مربع است چهار ایوان رفیع قراردارد که دردو سوی هر یک رواقی طولانی ساخته اند. گنبد آجری دوپوش و شبستان جنوبی مسجد به

وسیله امیر خمارتاش عمادی در سالهای ۵۰۰ تا ۵۰۹ هجری بنا شده و دارای پنج کتیبه نفیس گچبری شده به خطوط ثلث، نسخ و کوفی است که از شاهکارهای هنر ایرانی محسوب می شود و علیرغم حمله خانمانسوز مغول و وارد شدن آسیب های جدی به جامع عتیق قزوین همچنان استوار و پرشکوه باقی مانده است.

در روزگار شاه طهماسب ایوان شمالی و مناره های کاشی کاری شده نفیس مسجد ساخته شده و ایوان جنوبی در زمان شاه عباس دوم به مدخل مقصوره خمارتاشی ملحق ، ایوان غربی نیز به دستور شاه سلیمان صفوی بناگشته است.

از ویژگی های ممتاز این مسجد علاوه بر داشتن هشت شبستان بزرگ در چهار طرف حیاط، یک شبستان زیرزمینی در ضلع جنوب غربی مسجد است که بنای آن توسط سعدالسلطنه در روزگار قاجار پایان یافته است.

مسجد حیدریه
این مسجد را هم باید از مساجد بسیار قدیمی دانست که پس از زلزله سال ۵۱۳ توسط امیر خمارتاش تجدید بنا شده است. رافعی و مستوفی آن را “ جامع اصحاب ابوحنیفه ” خوانده اند و قدمت بنای نخستین به قرن دوم هجری می رسد. گفته می شود پیش از اسلام نیز آتشگاه بوده است. در دیوار جنوبی مسجد محرابی واقع است که از نظر طرح و نوع کار یکی از بهترین نمونه های محراب های دوره سلجوقی به شمار می رود. در داخل محراب آیاتی از قرآن کریم، با گچبری زیبایی در زمینه ای لاجوردی نوشته شده و در اطراف محراب و داخل باندها شش کتیبه به خطوط کوفی و نسخ وجود دارد. کتیبه های کوفی گلدار، کوفی گل و برگ دار و کوفی پیچیده این قسمت ها از نظرفرم و حالت ، جلوه گر یک دنیا زیبایی است.

 

جبهه محراب نسبتا“ سالم ولی از نیم آن تا سطح زمین به واسطه رطوبت ریخته است. ترکیب متناسب آجر تراش و گچ، محراب نفیس و باشکوه، دارا بودن هشت طاق نما و کتیبه های مسحور کننده نسخ و کوفی تزئینی از گچ ، ویژگی خاصی به مسجد بخشیده و آن را همواره به عنوان یکی از شاهکارهای هنر دوره سلجوقی مطرح ساخته است. این مسجد در محله بلاغی قرار دارد .
مسجد النبی (سلطانی)
یکی از بزرگترین و با شکوه ترین مساجد ایران است که با ۱۴۰۰۰ متر مربع مساحت از نظر گستردگی صحن و شبستان ها، شیوه معماری و استواری بنا در قزوین و ایران منحصر به فرد به شمار می رود. براساس کتیبه ها و منابع معتبر، بنیان مسجد را باید به وسیله فتحعلی شاه قاجار بدانیم هر چند بعضی صفوی بودن اساس مسجد را مطرح کرده اند . سه در ورودی شمالی، غربی و شرقی با سردرهای رفیع و شکوهمند که با کاشی های لاجوردی و خطوط ممتاز نستعلیق و ثلث آراسته اند به حیاط وسیعی باز می شوند که به شکل مربع مستطیل و از شمال به جنوب گسترده است و حوض سنگی بزرگی در میانه آن، ایوان های بلند شمالی و جنوبی را با آسمان مینایی انعکاس می دهد. چهار ایوان که با دو گوشواره در هر طرف به رواق های هشتگانه مسجد می پیوندند و تزیینات کاشی و کتیبه های نفیس را بر پیشانی خود دارند، جلوه ای خاص به مسجد بخشیده اند. هر یک از رواق های شمالی و جنوبی دارای چهار طاقنماو رواق های شرقی و غربی

دارای نه طاقنما هستند که هر شبستان ۲۸ طاق کوچک دارد که وسعت هر کدام ۱۶ متر مربع است و به فاصله شش متر از همدیگر، روی ۱۸ ستون استوار شده اند. ارتفاع هر یک از ستون ها ۲۵/۲ متر است. برفراز مقصوره جنوبی، گنبد بزرگ و زیبایی به قطر دهانه ۱۵ متر قرار دارد. این گنبد به صورت دو پوسته پیوسته ساخته شده و ارتفاع تیزه داخلی آن تا کف بنا ۸۳/۲۰ و ارتفاع راس خارجی آن تا کف حدود ۲۵/۲۳ متر است.

ضخامت بدنه گنبد در پاکار نیز حدود ۷۰/۱ متر، سطح خارجی آن با کاشی پوشیده شده و دارای طرح های هندسی و خطی است. پیش از این در طرفین گنبد، مناره رفیعی قرارداشته که مادام دیولافوا به آنها اشاره کرده است. سردر شمالی مسجد بسیار مجلل و رفیع است و سرتاسرآن با کاشی های مینایی و اسلوب بدیعی تزیین گردیده و دارای کتیبه ای از کاشی لاجوردی به خط نستعلیق ممتاز به تاریخ ۱۲۰۲ هـ . ق است و به ایوانی می پیوندد که سطح زمین آن به شکل کثیر الاضلاع مخمس به مساحت ۸۲ متر بنا شده و بربالای آن ماذنه بزرگی ساخته اند. این مسجد نیز همانند مسجد جامع دارای شبستانی زیرزمینی است که اینک به عنوان کتابخانه نبویه از آن استفاده می شود.
مسجد سنجیده
یکی از مساجد کهن شهر است که در محله درب ری به جای آتشکده ای در همان محل بنا شده و تاریخ دقیق ساخت آن معلوم نیست. ولی با قراین موجود باید آن را از آثار دوره سلجوقی دانست . با این که مدرسه پیوسته به مسجد کاملا“ از بین رفته و بخش زیادی از کتیبه های داخل آن فرو ریخته، هنوز از استحکام و شکوه خاصی نشان دارد. مزار موجود در کهن ترین بنای مسجد که در سردابی قرار گرفته ناشناخته مانده و انتساب آن به حسن صباح پذیرفته نیست.

مسجد پنجه علی
از مساجد قدیمی قزوین است که در دوره صفویه به عنوان عبادتگاه اهل حرم شناخته شده، به وسیله نقبی به داخل ارگ سلطنتی راه داشته است. سنگ صیقلی مرمری که پنجه ای بزرگ بر آن نقش بسته و بر پیشانی محراب نصب شده بود علت انتساب مسجد به این نام را آشکار می ساخت. ستون های مرمرین، طاقهای استوار آجری و محراب کاشی که به خط ثلثی نفیس آراسته است از ویژگی های این مسجد به شمار می رود.

مسجد و مدرسه پیغمبریه
در قسمت شمالی بقعه پیغمبریه ، مسجد و مدرسه کوچکی قرار دارد که بر اساس کتیبه موجود توسط “ سارو تقی “وزیر شاه عباس دوم در سال ۱۰۵۴هجری بنا شده است . ۱۱ حجره که ۶ باب آن دارای ایوانچه است در سه ضلع مدرسه واقع شده و با پلکانی از سمت غربی به خیابان راه می یابند. مدرس این مدرسه در جوار مسجد – در ضلع جنوبی – بنا شده است . فضای مدرس به شکل مستطیل و فضای مسجد به صورت مربعی در ابعاد حدود ۷ متر است که حکم گنبد خانه نیز دارد و با یکدیگر مجموعه یکپارچه ای را ایجاد کرده اند . کتیبه سنگی دیگری نیز حکایت از آن دارد که شخص به نام “ ملاوردی بیک“ در سال ۱۱۵۰هجری به تعمیر این مجموعه همت گماشته است

مدرسه مسجد ملاوردیخانی
با آنکه موسس مدرسه ملا وردیخانی بیش از یکصد سال پس از بنای مسجد به ساخت آن پرداخته و بنیانگذار مسجد “ حاجی ساروخان “ است ، ولی سالهاست مسجد و مدرسه را به نام مولاوردیخانی می شناسند . سال بنای مسجد ۱۰۶۹ و به روزگار شاه عباس دوم است که با پلی بر روی رودخانه بازار – خیابان مولوی کنونی – دریک زمان ساخته شده و در کنار کاروانسرایی قرار داشته است . مرحوم مولاوردیخان که از نوادگان حاجی ساروخان و معاصر کریم خان زند بوده ، مدرسه سه طبقه ای را در جنوب مسجد به سال ۱۱۷۷ تاسیس کرده که پس از مدتی دچار تخریب شده و درسال ۱۲۵۰ مولا وردیخان دوم –که نوه خان اول است – موفق به بازسازی آن گشته است. مسجد دارای شبستان زیرین و آب انباری است که کتیبه سردر آن اثر هنرمند بزرگ قزوینی ملک محمد و از حجاری استادانه برخوردار است.
مسجد و مدرسه صالحیه
مسجد – مدرسه صالحیه را باید بزرگترین مرکز علمی ایران در قرن سیـزدهم هجری دانست که توسط مرحوم ملا حاج صالح برغانی ، برادرشهید ثالث و صاحب کتاب ها وتالیفات فراوان در علوم اسلامی به سال ۱۲۶۲ قمری بنیانگذاری شده است . مدرسه صالحیه در سه طبقه و با گنجایش بیش از هفتصد دانشجو در روزگار خود شهرت بسیار داشته و بزرگان بسیاری همچون سیدجمال الدین اسد آبادی در آن به تحصیل پرداخته اند . مسجد که در قسمت شمالی مدرسه قرار دارد ، دارای سه در شمالی ، جنوبی وغربی است که در جنوبی آن به هشتی بزرگی باز می شود که با مدرسه مشترک است . وسعت مسجد و ستون های انبوه و استوار آن از رونق فروان در ایام پیشین حکایت دارد .

مسجد و مدرسه شیخ السلام

این مدرسه که در سده های پیش و به وسیله یکی از امیران ترکمان قزوین تاسیس شده ، در دوره قاجار طی دو نوبت مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته که تجدید بنای آن در ۱۳۲۱قمری توسط مرحوم میرزا مسعود شیخ الاسلام به افزایش مسجد و دو حیاط خلوت پیوسته به هشتی ورودی مدرسه انجامیده است. حیاط مدرسه که به جلو خان وسیع و هشتی ورودی در جانب غربی راه می یابد شکل هشت ضلعی نگینی دارد که سی و سه حجره گردا گرد آن قرار گرفته اند . غیر از حجره

های ضلع شمالی تمامی حجره ها دارای ایوانچه مزین به رسمی بندی و کاشی کاری هستند . مدرس نسبتا بزرگ مدرسه در جانب شرقی واقع شده و دو ستون استوار و بلند در جلو ی ایوان آن بر آورده اند .بنای مسجد و مدرسه از آجر است و تزییناتی از کاشی و آجر لعابدار دارد . شبستان مسجد مسعودیه که در جنوب غربی مدرسه واقع است پوششی از طاق و تویزه دارد و با ۱۴

ستون سنگی از زیر بنایی خاصی برخوردار می باشد .
مسجد و مدرسه سردار
زیباترین مدرسه قزوین در روزگار قاجار توسط دو برادر که دارای منصب سرداری بوده و درجنگ های ایران و روس به شجاعت و لیاقت شهرت داشتند ساخته شد . حسین خان و حسن خان سردار در سال ۱۲۳۱قمری با احداث این مجموعه شاهکاری از معماری و هنر قاجاری را به وجود آورده اند . مدرسه در دو طبقه ، با ازاره سنگی و آجر تراش که با تزیینات کاشی همراه است ساخته شده و دارای ۳۲ حجره است . حجره ها در دو سوی دو گوشوار که متصل به ایوان های کوچکی است

بنا شده و در جلو هر حجره سکویی قرار دارد . نمای تمامی دیوارها در طبقه همکف با کاشی تزیین شده و تکرار نام محمد با خط هندسی جلوه ای خاص به آن بخشیده است . نمای طبقه دوم از طاقنماهایی با قوس صفوی تشکیل شده و لچکی های آن به کاشی های مینایی مزین گشته است . کتیبه ای به نستعلیق ممتاز از ترکیب بند محتشم کاشانی چهار سوی زیر رخبام را زینت

داده و کتیبه ای مرمرین در سردر کاشیکاری شده مدرسه به زیبایی آن افزوده است . مهتابی بزرگی در جنوب مدرسه گسترده است که به مسجد سردار می پیوندد. مسجد دارای سه طاق بزرگ آجری است که گنبد فیروزه ای کوچکی بر فراز آن قرار دارد . پنجره چوبی مشبک بسیار بزرگی که حاصل هنر گره چینی است طاقنمای جنوبی مدرسه را پوشانده و درِ ورودی به مسجد از مدرسه در دل آن تعبیه شده است .

 

مساجد دیگر
درگوشه گوشه دارالمومنین قزوین مسجدهای قدیمی بسیاری وجود دارند که هر یک نشانه ای گویا از هنر عشق و ایمان و میعاد گاه مردم دین باور قزوین هستند که به نام برخی از آنها اشاره می شود: مسجد سوخته چنار( که آرامگاه داودبن سلیمان غازی از یاران امام رضا (ع) را در خود جای داده است)، مسجد آقامیرعبدالصمد، مسجد آقا معصوم، مسجد شهید( که محراب شبستان زیرین آن محل ضربت خوردن شهید ثالث است)، مسجد خواجه شهدا، مسجد سبز، مسجد محمدیه ، مسجدلله (لعل)، مسجد راه چمن، مسجد احمدیه، مسجد مقبره ـ که همگی در شهر قزوین واقع شده اند ـ ، مسجد جامع سیردان در تارم و …
کهن ترین آب انبار موجود قزوین د رشمال جلو خان مسجد جامع قرار دارد که به سال قمری توسط علی خان نامی یکی از امیران شاه سلیمان صفوی ساخته شده است ۱۰۹۳ یکی از دو گوشواره طرفین سردر آب اتبار از بین رفته و از تزئینات متعارف نیزنشانی نیست مسقف راه شیر به شکل طاق آهنگ با قوس تیزه دار ساخته شده و دو فضا با طاق چهاربخشی د رابتدا و انتهای آن قرار

داردو سقف مشبکی در وسط کار تهویه را انجام می دهد مخزن آبگیر که گنجایش ۱۸۰۰ متر مکعب آب دارد با شیوه دو توبره آجری و سه گنبد پوشش یافته و پلکانی جداگانه برای لایرویی دارد قطر دیوارهها چهار سوی مخزن به ۴۰/۲ متر می رسد اتصال به شبکه اگوی شهری ،کتیبه مرمرین به خط نستعلیق ممتاز، راه شیر چهل پله ای و کف سازی آجری که نحوه عایق بندی آن بسیار مهم است از ویژگیهای این آب انبار به شمار می رود.

کاشی کاری مسجد جامع قزوین
کاشیکاری یکی از روشهای دلپذیر تزئین معماری در تمام سرزمینهای اسلامی است. تحول و توسعه کاشی ها از عناصر خارجی کوچک رنگی در نماهای آجری آغاز و به پوشش کامل بنا در آثار تاریخی قرون هشتم و نهم هجری انجامید. در سرزمینهای غرب جهان اسلام که بناها اساسا سنگی بود، کاشی های درخشان رنگارنگ بر روی دیوارهای سنگی خاکستری ساختمانهای قرن دهم و یازدهم ترکیه، تأثیری کاملا متفاوت اما همگون و پر احساس ایجاد می کردند.
جز مهم کاشی، لعاب است. لعاب سطحی شیشه مانند است که دو عملکرد دارد: تزیینی و کاربردی. کاشی های لعاب دار نه تنها باعث غنای سطح معماری مزین به کاشی می شوند بلکه به عنوان عایق دیوارهای ساختمان در برابر رطوبت و آب، عمل می کنند.
تا دو قرن پس از ظهور اسلام در منطقه بین النهرین شاهدی بر رواج صنعت کاشیکاری نداریم و تنها در این زمان یعنی اواسط قرن سوم هجری، هنر کاشیکاری احیا شده و رونقی مجدد یافت. در حفاری های شهر سامرا، پایتخت عباسیان، بین سالهای ۸۳۶ تا ۸۸۳ میلادی بخشی از یک

کاشی چهارگوش چندرنگ لعابدار که طرحی از یک پرنده را در بر داشته به دست آمده است. از جمله کاشی هایی که توسط سفالگران شهر سامرا تولید و به کشور تونس صادر می شد، می توان به تعداد صد و پنجاه کاشی چهارگوش چند رنگ و لعابدار اشاره کرد که هنوز در اطراف بالاترین قسمت محراب مسجد جامع قیروان قابل مشاهده اند.

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 11700 تومان در 55 صفحه
117,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد