مقاله عوامل مؤثر بر کارآیی سیستم مکانیزه جمع آوری پسماند (مطالعه موردی شهر همدان )

word قابل ویرایش
16 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده :
پسماندها که قدمتی به اندازه ی زندگی اجتماعی انسان دارند،به مرور و با گذشت زمان در زندگی اجتماعی و با افزایش جمعیت پررنگ تر شده است .بعد از مدرنیته و به دنبال ایجاد رویکرد صنعتی شهرها، به مسأله پسماندنیز نگاهی مکانیزه یا ماشینی میشود. درواقع سطل های مکانیزه جمع آوری پسماندکه از دهه ی ١٩۵٠میلادی با کارآیی گوناگون در کشورهای پیشرفته به کار گرفته شدند. در ایران با تأخیری چند دهه ای درکلان شهرها به عنوان جایگزینی برای سیستم جمع آوری دستی انتخاب شدند که البته از جهات گوناگون قابل بحث و مطالعه هستد.
ازاهداف کلی فراروی موضوع میتوان بهبود کیفی عملیات جمع آوری پسماند،حذف مناظر ناپسند در سطح معابرشهری ،حذف جداسازی توسط عاملین غیرمجاز،عدم پخش پسماند در معابر و در نهایت بهبود وضعیت نظافت شهری را برشمرد.در این مقاله از روش های پژوهش میدانی بهره گرفته شد و شهر همدان به عنوان مطالعه موردی، مورد واکاوی قرار گرفت .در پایان به ارائه راهکارها و پیشنهاداتی عملی در جهت رفع نواقص و موانع موجود به منظور ارتقا کیفیت محیط شهری پرداخته شدکه امید است راهنمایی برای مسئولین ، محققین و فعالان عرصه های شهروشهرسازی واقع شود.
کلیدواژه ها: کارایی-کیفیت محیط شهری -سیستم مکانیزه جمع آوری پسماند-شهرهمدان .
١-طرح مسئله
یکی از مهم ترین مسائلی که از دیرباز تاکنون به عنوان یک مشکل و معضل گریبان گیر شهرها بوده است ، نحوه ی برخورد با زباله ها و پسماندهای شهری است . مساله پسماندها و مخاطراتی که برای جوامع بشری به همراه دارند باعث شده که به عنوان یکی از مسائل اصلی زندگی بشری همواره مورد توجه قرار گیرند و از دغدغه های بشر در طول تاریخ و به فراخور شرایط و موقعیت آن ها باشند. در طول تاریخ همواره راه های گوناگونی برای کاستن از این مخاطرات مد نظر قرار گرفته و به کار بسته شده اندکه رفته رفته و با تنوع در نوع پسماندهای تولیدی و البته گسترش علوم ، سیاست ها و در نهایت راهکارهای متفاوتی با آنچه پیشینیان ما مورد استفاده قرار میدادنددر برخورد با آن ها اتخاذ شده است .یکی از پیامدهای انسانی در چنگ اندازی به منابع طبیعی و رفع عطش سیریناپذیر مصرف ، تولید روز افزون پسمانددر انواع مختلف است .در قانون مدیریت پسماند مصوب مجلس شورای اسلامی واژه پسماند چنین تعریف شده است :پسماندبه موادجامد،مایع وگاز( غیرازفاضلاب ) گفته میشودکه به طورمستقیم یاغیرمستقیم حاصل ازفعالیت انسان بوده وازنظرتولیدکننده زایدتلقی میشود.پسماندهابه پنج گروه تقسیم میشوند:١-پسماندهای عادی ٢-پسماندهای پزشکی (بیمارستانی )٣- پسماندهای کشاورزی ۴- پسماندهای ویژه ۵-پسماندهای صنعتی (در این مقاله هدف از بیان پسماند به طور کلی پسماند عادی می باشد).
امروزه وجود شهری سالم و به دور از آلودگیهای ناشی از تولید پسماند ، همواره یکی از مهمترین اهداف شهرداریها و متصدیان امور شهری در خدمت رسانی به شهروندان بوده و مطرح میشود.این امر موجب شده تا مدیران در کلان شهرهای دنیا به فکر بهره مندی از سیستم های نوین بیافتند تا عمل دفع پسماندبا سرعت بالاتر، دقت نظافت بیشتر و نظام مندی و ضابطه مداری صورت پذیرد.در این میان ، به تازگی و با الگوبرداری از کشورهای پیشرو جهان اقدام به استفاده از سطل های مکانیزه برای جمع آوری پسماندهای شهری شده است . از آنجاکه گویی این انتقال تکنولوژی تنها الگوبرداری صرف و بدون آموزش بوده است ، خود مشکلات و معضلاتی را برای شهروندان و شهرها به وجود آورده است .مساله اصلی این جاست که آیا این سیستم مکانیزه جمع آوری پسماند توانسته ابعاد گوناگون و متنوع موضوع را مورد پوشش قرار دهد و از کارایی مطلوب برخوردار بوده است وآیا جایگزینی مناسب برای سیستم جمع آوری سنتی و دستی است یا قادر خواهد بود توقعات عمومی را در داشتن شهری به دور از آلودگیها برآورده نماید یا خیر؟با توجه به اهمیت مدیریت منابع مالی در شهرداریها و تبدیل شدن آن به یکی از اصلیترین دغدغه های اغلب مدیران شهری کشور ، هر نوع از تصمیم گیری در زمینه های مختلف شهری از جمله مدیریت پسماند میتواند با تاثیرگذاری شدید بر منابع مالی شهرداریها چه در جهت صرفه اقتصادی و کنترل هزینه ها و چه در جهت هدر رفت سرمایه ها و منابع مالی موثر افتد.امروزه که تامین درآمد شهرداریها یکی از مسائل و مشکلات لاینفک آنان به حساب میآید در این شرایط آیا بکارگیری تکنولوژیهایی که بااستفاده از آن ها هزینه ایجاد ، نصب و نگهداری و در نهایت عدم کارایی آن شهرداریها را به اصطلاح دو خرجه میکند و بار مالی اضافه ای بر دوش شهرداریها تحمیل میکند منطقی است ؟ در بیان فرضیات موضوع میتوان چنین عنوان کرد که به نظر میرسد نحوه ی جانمایی وشعاع دسترسی بر کارایی و عدم کارایی سیستم جمع آوری پسماند به صورت مکانیزه مؤثر است .همچنان که فرهنگ سازی و آموزش بر سیستم جمع آوری پسماند به صورت مکانیزه تاثیرگذار است .در واقع چنین به نظر میرسد که مشخصات فیزیکی سطل های مذکور نیز بر کارایی و عدم کارایی سیستم جمع آوری پسماند مؤثر است .
٢- پیشینه
از آن جاکه موضوع استفاده از سطل های مکانیزه پسماندبه تازگی در عرصه شهرسازی ما وارد شده و در ایران شاهد نمونه هایی با قدمت بیش از یک دهه نیستیم ،به تبع منابعی که در این خصوص موجوداند بسیار اندک هستند. منجمله مقالاتی که تا حدودی به موضوع مورد مطالعه نزدیک هستندمیتوان به “طرح مکانیزاسیون جمع آوری پسماندهای جامد شهر تهران ” که توسط همایون رضامدنیشاهرودی و ابوالفضل ابراهیمی پرداخته شده اشاره کرد.این مقاله به تشریح چگونگی عملکرد سیستم های مکانیزه جمع آوری پسماندهای جامد شهرداری تهران و همچنین چگونگی عملکرد شهرداری مذکور در این رابطه پرداخته است . همچنین در مقاله ای با عنوان “ارزیابی و بهینه سازی سیستم جمع آوری و حمل پسماند شهر زنجان و استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی “که توسط آزاده مدحت نوشته شده مدیریت مسیریابی بهینه و استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS)در این رابطه پرداخته شده است .با توجه به این که هیچ یک از منابع فوق به طور مستقیم به بررسی عمل کرد سیستم مکانیزه جمع آوری زباله وبحث پیرامون آسیب شناسی موضوعی و استفاده از ضوابط و استانداردها در جهت ارتقا کیفی این سیستم و اصول مکان یابی و شعاع دسترسی و مسائل این چنینی نپرداخته اند ،سعی بران است که اقدام به جامع نگری در این خصوص شده و ابعاد و جوانب مختلف موضوع مورد توجه قرار گرفته است .
٣-روش شناسی تحقیق
در این نوشتارسعی شده تا با طراحی یک مدل مناسب یه تشریح ابعاد مختلف مؤثر بر موضوع پرداخته شود و جنبه های مختلف موضوع از هم تفکیک و تشریح شوند.لذا مدلی که در ذیل به آن اشاره میرود محورهای مطالعات را مشخص مینماید.
البته با توجه به لزوم پژوهش میدانی و ملموس موضوع مورد مطالعه اقدام به تصویربرداری به عنوان مستندات مطالعات شده است که البته از روش های دیگری همچون تهیه ی پرسشنامه از ٢٠٠نفر از ساکنین منطقه مورد مطالعه بهره گرفته شده است که توسط نرم افزار تحلیل آماری (spss) مورد تحلیل قرار گرفته شد.در تدوین پرسشنامه بیشتر سعی بر آن شده تا نظر شهروندان در ابعاد مختلف موضوع اخذ شده و از جانب داری و یا اعمال نظر سلیقه ای و غیر مسئولانه پرهیز شود . از آنجاکه نیاز به اطلاع از اهداف و برنامه ها و آمارو اطلاعات دقیق در خصوص سیستم مکانیزه در منطقه مورد مطالعه احساس میشد با مسئولین ذیربط از واحد خدمات شهری شهرداری محترم همدان مصاحبه هایی آنجام شده که صمیمانه از ایشان تشکر می نماییم .
۴-چهارچوب نظری
نظام مدیریت شهری از عواملی متاثر بوده و تاثیرات متفاوتی بر شهرها میگذارد. منابع اطلاعاتی،مالی و انسانی و همچنین انتظارات دولت و مردم به عنوان عواملی هستند که براین نظام مدیریت شهری تاثیر میگذارند. از طرفی خدماتی که به شهروندان داده و تغییرات کالبدی که بر چهره شهر بر جای میگذارد به عنوان خروجیهای این مدل هستند که بیانگر تبعات این تصمیم گیریها درحوزه مدیریت شهری است ..(سعیدنیا،١٣٨٣،٢٩)در واقع هر تصمیمی در حوزه مدیریت شهری گرفته میشود دارای ابعاد و گوناگونیهایی است . موضوع سیستم های مکانیزه جمع آوری زباله نیز از این قاعده مستثنی نیستند. این شیوه از خدمات رسانی جدید میبایست به صورت همه جانبه مورد بررسی و مطالعه قرار گیرند تا کارایی مطلوبی داشته و رضایت شهروندان را به دنبال آورد. قطعاتغییراتی که این سیستم نوین بر سیمای شهرها میگذارند وآن ها را متاثر از خود میسازند بسیار حایز اهمیت است . در این بخش به منظور بازتر شدن موضوع سیستم های مکانیزه به بیان انواع حالات و روش های جمع آوری پسماندبه پرداخته شده است . در واقع سیستم های جمع آوری پسماندبه صورت مکانیزه از دو مرحله اصلی تشکیل شده اند. مرحله ی نخست شامل عملیات برداشت پسماند و مرحله ی بعدی حمل مستقیم یا غیر مستقیم آن از طریق ایستگاه های انتقال به مبادی دفع اطلاق میگردد.
به طورکلی انواع سیستم های جمع آوری پسماندبه دو دسته تقسیم میشوند:
الف ) سیستم های با ظروف متحرک (HCS)HAULED CONTAINER SYSTEM
ب ) سیستم های با ظروف ثابت (SCS)STATIONARY CONTAINER SYSTEM
از سیستم هایی با ظروف متحرک یا همان (HCS)مواقعی استفاده میشود که حجم پسماندهای تولیدی در یک محدوده بسیار زیاد و گسترده است . در این حالت از تعداد محدودی باکس با حجم بالا بهره گرفته می شود. و کامیون های حمل پسماندیک سفر رفت و برگشت ز محل تولید پسماندبه محل دفع آن آنجام میدهند و مجدد ه سمت باکس بعدی روا ه می شوند.
بنابراین تعداد زیادی سطل پسماندبا گنجایش کم موجود نیست و مناظر نامطلوب و غیربهداشتی که از تعدد باکس های جمع آوری پسماندبه وجود می آید کاسته شده و در زمان جابه جایی نیز صرفه جویی میشود، بلکه سعی برآن است تا از ظروف با گنجایش زیاد و تعداد کمتری بهره گرفته شود.
در سیستم با ظروف ثابت باکس های جمع آوری پسماندبه صورت ثابت در یک مکان قرار میگیرند و دستگاه های پرس به منظور جمع آوری پسمانداز نقطه ای به نقطه ی دیگر حرکت مینمایند. در این حالت با توجه به شرایط تعدد ظروف و گنجایش کمتر آن ها مدنظر است . به طور کلی انواع سیستم های متداول در این نوع از جمع آوری شامل سه دسته است : الف )سیستم های جمع آوری با بارگیری مکانیکی
ب )سیستم های جمع آوری مکانیکی با بارگیری از طریق مکش ج )سیستم های جمع آوری با بارگیری دستی در سیستم های جمع آوری با بارگیری مکانیکی پس از آن که محتویات تعدادی از ظروف در دستگاه های پرس ذخیره سازی شد و ظرفیت تکمیل گردید به طرف محل دفع پسماند یا سکوی دفع حرکت مینمایند. باکس هایی که در این حالت مورد استفاده قرار میگیرند دارای گنجایشی بین ٨٠تا ١١٠٠لیتر میباشند. لازم به ذکر است استفاده از باکس هایی با حجم کمتر قدرت مانور بالا،انعطاف پذیری و سهولت بارگیری و دسترسی را منجر میشود. (مدنیشاهرودی و ابراهیمی )
سطل ها که به اصطلاح باکس نامیده میشونداغلب هدف مناسبی برای تخریب توسط گروه وندال است .واژه وندال به قومی از اقوام ژرمن -اسلاو اطلاق میشود که در قرن پنجم میلادی زندگی کرده و مردمانی جنگجو، خونخوار و مهاجم بودند که به کررات به نواحی اطراف خود تجاوز کرده و به تخریب و تاراج آن مناطق میپرداخته اند. شهرت این گروه به تخریب گری آنان است . پاتریس ژانورن آن را نوعی روحیه بیمارگونه تعریف میکند که به تخریب تاسیسات عمومی ،صندلیهای اتوبوس های شهری،مترو و ترن های مسافربری و باجه های پست وتلگراف و نظایر آن تمایل دارند. از منظر جامعه شناسی شهری آموزش عمومی و فرهنگ سازی میتواند نظارت اجتماعی را در جامعه بالا برده و عابران را به ناظرانی تبدیل کند که حتی با نگاهشان هم میتوانند مانع از تخریب اموال عمومی شهری شوند و این امکان را از تخریب گر صلب نمایند. به همین منظور افزایش مشارکت اجتماعی در مدیریت شهری به عنوان عاملی کارا در برابر این این ناملایمات اجتماعی قرار میگیرد. به تبع در زمینه خاص باکس های جمع آوری پسماند افزایش نظارت که از افزایش سطح مشارکت مردم در زمینه مدیریت شهری منشا میپذیرد به خصوص در مناطقی که رنگ و بوی محله ای بیشتر در آن ها به چشم میخورد میتواند کمک شایانی به جلوگیری از سرقت و تخریب باکس های زباله نماید.(محسنی تبریزی،١٣٨٣،٢١و٢٢و١٢٢)
۵-یافته ها درمطالعه ی موردی (شهر همدان )
به منظور آشنایی بیشتر با موضوع و ملموس تر شدن آن اقدام به انجام مطالعه ی موردی در شهر همدان به عنوان مرکز استان همدان شده است . شهر همدان به عنوان یکی از شهرهای غربی کشورواقع در اقلیمی سرد و خشک با جمعیتی بالغ بر ۵٠٠٠٠٠نفراست که شهرداری محترم همدان در حوزه خدمات شهری خود به تازگی اقدام به به کارگیری سطل های مکانیزه جمع آوری پسمانددر این حوزه نموده است .بر اساس آمار ماخوذ ازشهرداری محترم ،پسماندتولیدی در شهر همدان روزانه معادل ۴٠٠تن میباشد که با احتساب جمعیت تقریبی ۵٠٠٠٠٠نفر سرانه تولید پسماندبرای هر نفر ٨٠٠ گرم در روز برآورد شده است . آن چه مسلم است این حجم پسماندتولیدی در روز مستلزم وجود توان مدیریتی بالای شهرداری در حفظ شهر از آلودگیها وفراهم نمودن محیط زیستی پاک برای شهروندان است . شهرداری همدان نیز با هدف نیل به این مطلوب اقدام به بکارگیری سطل های جمع آوری پسماندبه صورت مکانیزه نموده است ،که از جمله دیگر اهداف مد نظر در به کارگیری سطل ها در شهر همدان میتوان به جلوگیری از تماس مستقیم دست با پسماندو انتقال آلودگی از این طریق ، جلوگیری از دسترسی حیوانات به پسماندها و نظام مند کردن جمع آوری پسمانددر این حجم گسترده در شهر برشمرد

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 16 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد