دانلود مقاله بررسی جایگاه ایران در بازار جهانی نفت

word قابل ویرایش
54 صفحه
11700 تومان
117,000 ریال – خرید و دانلود

بررسی جایگاه ایران در بازار جهانی نفت

مقدمه
در این مقاله سعی خواهد شد با توجه به مجموعه داده ها و اطلاعات مطرح شده در که جایگاه ایران در بازار جهانی نفت تبیین شود. در عین حال در این مقاله، موازنه موجود میان درون گرایی و برون گرایی در سیاست گذاری و اداره صنعت نفت وگاز کشور بررسی می شود و پیامدهای آن مورد مطالعه قرار می گیرد. درنهایت نیز روشهای ایجاد موازنه جدید میان این دو عرصه با توجه به منافع ملی کشور در بخش نفت و گاز بررسی خواهد شد.

این مقاله از دو بخش تشکیل شده است.بخش اول چشم اندازی از وضعیت کنونی بخش نفت در ایران ارائه می کند در این بخش ابتدا امکانات و تواناییهای کشور در بخش انرژی مورد بررسی قرار می گیرد و سپس اهداف سیاستهای حال حاضر و آتی بخش انرژی و همچنین اقدامات انجام شده و در مسیر این سیاستها، بررسی می‌شود. با مجموعه مطالب بخش اول، تصویری از جایگاه ایران در صنعت نفت جهان به دست خواهد آمد.

بخش دوم فصل عرصه های درون گرایی برون گرایی در سیاست گذاریها و اداره امور بخش نفت و گاز کشور را مورد بررسی قرار می دهد. بدین ترتیب با ارائه الگوی جدیدی از توازن میان درون گرایی و برون گرایی در سیاستهای نفت و گاز کشور ،‌راه های ارتقای جایگاه ایران در بازار انرژی جهان تبیین می شود.

بخش اول
جایگاه ایران در بازار نفت جهان
دراین بخش تصـویری نسبتاً جامع از زوایای مختلف صنعت نفت وگاز ایران ارائه می شود تا ازطرق آن، جایگاه کشورمان در بازار انرژی جهان مشخص شود. برای تبیین این جایگاه،مسائل مربوط به ذخایر انرژی ،‌توان و ظرفیت تولید،‌ مصرف روندهای حاکم بر این عرصه ها تبیین خواهد شد.

در قسمت دیگر این بخش، به اهداف و سیاستهای بخش انرژی کشور وفعالیتهای صورت گرفته در این زمینه اشاره خواهدشد. بدین ترتیب مجموعه مطالب این بخش،تصویری از صنعت نفت و گاز ایران و جایگاه جهانی آن، ارائه خواهد کرد.

ذخایر نفت وگاز
جداول ۱-۱و۲-۱، وضعیت ذخایر نفت وگاز ایران را در ابتدای سال ۱۳۸۲نشان می دهد. درای دو جدول،‌ذخایر انرژی قابل استحصال ایران به تفکیک نفت، میعانات گازی وگاز طبیعی در خشکی و دریا ذکر شده است.

جدول ۱-۱ نشان می دهد که بازیافت اولیه نفت در مناطق خشکی ودریایی ایران در حد ۱۵۵ میلیارد بشکه و بازیافت ثانویه،‌ ۵۷/۳۲ میلیارد بشکه است که در مجموع به ۵۷/۱۸۷ میلیارد بشکه می رسد(۱). البته رقم ۱۸۷ میلیارد بشکه جنبه برآوردی و تخمینی دارد.

یعنی با توجه به ساختار طبیعی مخازن و با استفاده از روش های افزایش بازیافت می توان چنین حجمی از ‹‹نفت در جای اولیه›› را استخراج کرد.به عبارت دیگر، رقم ۱۸۷ میلیارد بشکه، حداکثر میزانی است که با توجه به شناخت کنونی از مخزن و کاربرد روشهای ازدیاد بازیافت می توان از مخازن برداشت کرد.

براین
اساس،باید نفتی را تا کنون از مخازن برداشت شده است از این رقم کسر کرد تا ذخیره قابل استحصال نفت بدست آید.

همان طور که در جدول ۱-۱ نشان داده شده است، تا پایان سال ۱۳۸۱ در مجموع ۷۷/۵۶ میلیارد بشکه نفت و میعانات گازی از مخازن ایران برداشت شده است وبرهمین اساس ۸۰/۱۳۰ میلیارد بشکه نفت قابل استحصال وجود دارد.

از آنجا که درآمار رسمی شرکت ملی نفت ایران ذخیره نفت در جای اولیه کشور ۵۶۱ میلیارد بشکه ذکر شده است، می توان از تقسیم این رقم برکل نفت قابل برداشت کشور یعنی ۱۸۷ میلیارد بشکه به ضریب بازیافت نفت پی برد.براین اساس، رقم ۳۳ درصد به عنوان ضریب بازیافت به دست می آید که با توجه به تجارب قبلی ایران تا حدی خوشبینانه به نظر می رسد.

بنابراین شاید بتوان گفت که ذخایرنفت قابل استحصال کشور نیز براساس برآوردهای خوشبینانه اعلام شده است.

جدول ۲-۱ نیزحالی از آن است که مجموع ذخایر گاز طبیعی شناخته شده کشورمان ابتدای سال ۱۳۸۲ در حد ۸۶/۲۸ تریلیون متر مکعب بوده که از این میزان ۱۱/۲ تریلیون متر مکعب تا پایان سال ۱۳۸۱ برداشت شده و ۷۵/۲۶ تریلیون متر مکعب آن باقی مانده است.

ایران با دارا بودن این حجم عظیم از ذخایر نفت وگاز در سطح جهان مقام دوم را هم در زمینه نفت و هم در زمینه گاز به خود اختصاص داده و از این جهت از موقعیت منحصر به فردی برخوردار است در صورتی که مجموع ذخایر نفت و گاز ایران را بر مبنای انرژی حرارتی هر بشکه نفت خام در نظر بگیریم،‌ حجم ذخایر هیدروکربوری کشور به ۲۹۷ میلیارد بشکه می رسد.

در این حال اگر برای هر بشکه نفت ۱۵ دلار و برای هر بشکه میعانات گازی ۲۰ دلار و برای هر متر مکعب گاز طبیعی ۴ سنت در نظر بگیریم، ثروت ملی ایران از نظر این منابع، به ۳ هزار و ۲۴۰میلیارد دلار می رسد(۴).

تولید وصادرات
تولید نفت ایران در اوایل سال ۱۳۸۳ بین ۶/۳ تا ۲/۴ میلیون بشکه در روز بوده است. دراین سال، ایران پس از عربستان، آمریکا و روسیه در مقام چهارم تولید کنندگان نفت در جهان قرار گرفت(۷). گفتنی است که ایران سالهاست که مقام دوم را پس از عربستان در زمینه تولید نفت در اوپک در اختیار دارد. در زمینه تولید گاز طبیعی نیز، حجم تولید ایران در سال ۱۳۸۳ به حدود ۱۲۰ میلیارد متر مکعب رسید.

از این میزان، ۱۰میلیارد متر مکعب گاز سوزانده شده و ما بقی برای تزریق به چاه های نفت،مصارف داخلی و صادرات اختصاص داده شده است. ایران در زمینه تولید گاز طبیعی در دنیا، در پایان سال ۸۲، مقام چهارم جهان را به خود اختصاص داد و پس از روسیه، آمریکا وکانادا قرار گرفت(۸).

صادرات گاز طبیعی ایران از سال ۲۰۰۱ به ترکیه با فراز و نشیبهای بسیاری که عمدتاً ناشی از عدم اجرای تعهدات از جانب ترکیه بود، آغاز شد. اساسا در شرایطی که بهای نفت در بازار از سال ۲۰۰۳به بعد، روندی صعودی را آغاز کرده،بهای گاز طبیعی در ایران مدت کاهش یافته است.

به طوریکه وزیر نفت در نخستین همایش بین المللی صادرات گاز که در اردیبهشت ماه سال ۸۳ در تهران برگزار شد، از روند موجود در زمینه کاهش بهای گاز صادراتی ابراز نگرانی کرد وگفت با چنین وضعیتی،‌ ممکن است در طرحهای صدور گاز،مشکل مالی پدید آید. به گفته وزیر نفت،برای اطمینان از انتقال مقادیر مورد نیاز گاز از منابع تولید به مناطـق مصـرف،‌ بـاید تـا سال ۲۰۲۰،حـدود ۳۰۰میلیارد دلار در کـشور سرمایه گذاری شود(۱۰).

ایران، طرحهای گسترده ای را برای صادرات گاز به هند، پاکستان، ارمنستان، نخجوان و اروپا مورد بررسی و مذاکره قرار داده است. همچنین توافقات ایران برای صادرات گاز به امارات و کویت نیز، پیشرفت زیادی کرده است. در راستای طرحهای موجود برای افزایش صادرات گاز،۲۰ درصد از ظرفیت تولید گاز کشور،‌ برای صادرات اختصاص پیدا کرده است. در این میان، میدان گازی پارس جنوبی به عنوان مهمترین مرکز تولید گاز ایران مورد توجه ویژه قرار دارد(۱۱).

مراحل توسعه این میدان عظیم گازی، به ۲۶ فاز تقسیم شده است. با توسعه کامل این میدان امکان تولید روزانه ۸۰۰ میلیون متر مکعب گاز طبیعی و۷۵۰ هزار بشکه میعانات گازی فراهم خواهد شد. تا پایان سال ۸۲، قرارداد مربوط به توسعه ۱۰ فاز این میدان امضا شد.

تا پایان سال ۱۳۸۳ نیز ۵ فاز این میدان فعالیت خود را با تولید روزانه ۱۲۵ میلیون متر مکعب گاز و ۲۰۰ هزار بشکه میعانات گازی آغاز کردد. به گفته کارشناسان هر فاز این میدان،‌ به طور متوسط سالانه۵/۱ میلیارد دلار برای کشور درآمد ایجاد می کند(۱۲).

ایران در چند سال اخیر توجه ویژه ای به افزایش تولید محصولات پتروشیمی معطوف کرده و نتایج قابل توجهی نیز در این ارتباط به دست آمده است. مجموع تولیدات پتروشیمی ایران در پایا سال ۸۲ به ۱۴ میلیون تن بالغ شد که از این میان ۷/۴ میلیون تن از محصولات این بخش به خارج از کشور صادر شد . بدین ترتیب ایران در سال ۸۲ یک درصد از صادرات جهانی محصولات پتروشیمی و ۹ درصد صادرات خاورمیانه را به خود اختصاص داد(۱۳) .

مصرف
ذخایر عظیم نفت و گاز در کشور،‌الگوی مصرف انرژی در ایران را به سوی اتکای شدید به مصرف این فرآورده ها هدایت کرده است. به طوریکه نفت و گاز در مجموع ۹۷ درصد مصارف انرژی کشور را تامین می کند . در سال ۸۰، مصرف نفت وگاز در ایران به حدود ۶۰۰ هزار بشکه مربوط به مصرف گاز طبیعی بوده است.

روند مصرف انرژی در خلال سالهای ۱۳۴۶ تا ۱۳۸۰ ، بیانگر رشد متوسط سالانه ۵ درصدی انرژی در ایران است که در نوع خود رشد بسیار بالایی محسوب می شود. در عین حال اگر شاخص شدت انرژی از رشد اقتصادی بیشتر بوده و همین امر به کاهش مستمر بهره وری در مصرف منابع انرژی در کشور منجر شده است.

همان طور که در فصل سوم بیان شـد یکـی از پیامدهای منفی را نتیریسم، در کشورهای نفت خیز، مصرف زدگی در عرصه های مختلف و از جمله در بخش انرژی است. بررسیهای آماری حاکی از آن است که در سال ۱۳۴۶ برای تولید یک میلیون ریال کالا و خدمات، معادل۹۴/۴ بشکه نفت خام مصرف شده است.

این رقم با رشد متوسط ۲/۳ درصدی سالانه در سال ۱۳۷۹به ۳/۱۳ بشکه معادل نفت خام رسیده است. مساله قابل توجه در اینجا این است که بخش عمده افزایش مصرف انرژی مربوط به بخش های خانگی، تجاری و حمل ونقل بوده است. به طوریکه سهم انرژی کشور در این دوره در بخشهای پالایشگاهی،‌ صنعت و کشاورزی نسبت به بخشهای خانگی و تجاری و حمل ونقل کاهش پیدا کرده است(۱۴).

مصرف بی رویه و کم بازده نفت وگاز در ایران یکی از چالشهای مهم بخش نفت در کشور به شمار می رود. پیش از این به مشکلات و چالشهای ناشی از رشد بی رویه مصرف فرآورده های نفتی همچون بنزین در کشور اشاره شد.

یکی دیگر از چالش های عمده رشد مصرف انرژی، کاهش توان صادراتی ایرا در بخش نفت و گاز است. جایگزینی گسترده گاز طبیعی با نفت در کشور در دو دهه اخیر، از شدت بحران ناشی از افزایش شدید مصرف در داخل تا حدی کاسته است با این حال،‌ معضل مصرف بی رویه منابع انرژی همچنان به قوت خود باقی است.
در هر حال برآورده های کارشناسی حاکی از آن است که نسبت صادرات به تولید نفت خام و فرآورده های نفتی در کشور، از سطح ۹۰ درصد در اواسط دهه ۱۳۵۰ به حدود ۶۵ درصد در زمان کنونی تقلیل پیدا کرده است. در صورت عدم تغییر بنیادین در الگوی مصرف نفت خام و فرآورده های آن در کشور پیش بینی می شود که این نسبت در سالهای بعد به حدود کمتر از ۵۰ درصد کاهش یابد(۱۵).

سرمایه گذاری
سرمایه گذاری در بخش نفت و گاز ایران در سالهای پس از انقلاب و جنگ طی چند سال عملاً متوقف شد. پس از آن محدودیت های قانونی در داخل کشور و فشارها و تحریمهای خارجی نیز موانع قابل توجهی در خصوص جذب سرمایه گذاری خارجی در این بخش ایجاد کرد.

ایران در فاصله سالهای ۱۳۷۴ تا پایان ۱۳۸۲، مجموعاً ۱۸ قرارداد در قالب بیع متقابل برای توسعه بخش نفت وگاز امضا کرد. محوریت این قراردادها با بخش گاز است به طوریکه از حدود ۲۵ میلیارد دلار تعهد ایجاد شده در قالب این قراردادها، ۵/۱۷ میلیارد دلار آن به طرحهای توسعه صنعت گاز اختصاص پیدا کرده است(۱۶).

به گفته وزیر نفت، با به نتیجه رسیدن مجموع قراردادهای بیع متقابل ایران که تا پایان سال ۸۲ امضا شده است، تولید روزانه ۲۷۲ میلیون متر مکعب گاز طبیعی، ۸۹۰ هزار بشکه نفت خام و ۴۰۵ هزار بشکه میعانات گازی در روز محقق خواهد شد. همچنین از محل این قراردادها، ایران به ظرفیت تولید ۵ میلیون تن گاز مایع در سال دست خواهد یافت.

براین اساس، با در نظر گرفتن ۲۰ دلار برای هر بشکه نفت خام،‌ با به نتیجه رسیدن قراردادهای بیع متقابل،‌ معادل ۱۹ میلیارد و۳۰۰ میلیون دلار در سال ارزش صادراتی برای کشور ایجاد خواهد شد. با در نظر گرفتن ارزش جایگزینی گاز با مصرف فرآورده های نفتی در داخل درآمدهای کشور از محل این قراردادها،‌ به ۲۶ میلیارد دلار و ۳۰۰ میلیون دلار می رسد(۱۸).

بدین ترتیب مشخص می شود که از محل قراردادهای بیع متقابل ایران در چند سال آتی، در مجموع ظرفیت تولید نفت خام و میعانات گاز کشور حدود ۳/۱ میلیون بشکه در روز افزایش پیدا می کند.

در صورتیکه کاهش ۲۰۰ تا ۲۵۰ هزار بشکه سالانه ظرفیت تولید نفت کشور را مد نظر قرار دهیم،‌روشن خواهد شد که با اجرای این قراردادها، به میزان قابل توجهی برظرفیت تولید نفت کشور افزوده نخواهد شد.

نکته قابل توجه دیگر این است که از مجموع ۸ قرارداد منعقد شده به جز قرارداد آزادگان در بخش نفت، ۲/۷ میلیارد دلار تعهد در بخش بالادستی نفت کشور ایجاد شده است که از این رقم تنها ۲/۴ میلیارد دلار سرمایه گذاری در این بخش صورت عملی به خود خواهد گرفت(۲۰).

وضعیت مخازن نفت و گاز
وجود نفت در ۷۵ مخزن جداگانه در مناطق خشکی و ۲۰ میدان دریایی در فلات قاره ایران به اثبات رسیده و توسعه آنها اقتصادی ارزیابی شده است. این در حالی است که بخش اعظم تولید نفت کشور تنها به ۲۲ مخزن دردریا محدود شده است(۲۱).

چنانکه در صفحات آتی توضیح آن خواهد آمد، یکی از مناسبترین راه ها برای ظرفیت سازی جهت افزایش تولید نفت در ایران، تزریق گاز به مخازن نفت کـشور اسـت. در واقع ویژگی خاص مخازن نفتی ایران و حجم عظیم ذخایر گازی کشور، ایجاب می کنـد که با اجرای گسترده برنامه های تزریق گاز به مخازن نفتی،‌ بهترین راه افزایش ظرفیت تولید نفت در کشور را در پیش بگیریم.
یکی دیگر از ویژگی

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 11700 تومان در 54 صفحه
117,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد