دانلود مقاله تحلیل چالشهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی شهرستانهای مرزی در راستای سند چشمانداز ۱۴۰۴ با تاکید بر امنیت (مطالعه موردی شهرستان نهبندان در استان خراسان جنوبی)

word قابل ویرایش
13 صفحه
9700 تومان
97,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده

سند چشمانداز بیست ساله در راس اهداف نظام برنامهریزی کشور است که تحقق آن در افق ۱۴۰۴ منوط به توسعه و برقراری امنیت از جنبههای گوناگون در مناطق مختلف کشور و حصول توسعه یکپارچه سرزمینی میباشد. مناطق و شهرستانهای مرزی با توجه به موقعیت قرارگیری و درجه توسعهیافتگیشان از اهمیت خاصی برخوردارند و شهرستان نهبندان در استان خراسان جنوبی از آن جمله است. این مقاله تلاش دارد به بررسی و تحلیل چالشهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی این شهرستان در راستای تحقق اهداف سند چشم انداز در افق ۱۴۰۴ با رویکردی امنیتی بپردازد. مقاله حاضر از نوع توصیفی – تحلیلی و ژرفانگر میباشد که در پیشبرد آن از ابزار روش اسنادی استفاده شده است. مطالعات نشان داد منطقه نهبندان به منظور توسعه و برقراری امنیت در آن با چالشهایی هم چون پایین بودن سطح سواد، توزیع نابرابر درصد باسوادان میان مناطق شهری و روستایی، واگرایی و روستاگریزی، پایین بودن سطح درآمد در مناطق روستایی و عدم استفاده مناسب از ظرفیتهای موجود در راستای توسعه منطقهای مواجه است.

واژگان کلیدی: سند چشمانداز، توسعه منطقهای، امنیت، شهرستان مرزی، نهبندان.

مقدمه و طرح مسئله

در راس سلسله مراتب اهداف نظام برنامهریزی کشور، تحقق آرمانهای سند چشمانداز بیست ساله میباشد و تمامی برنامههای فرودستی نظیر برنامههای پنج ساله توسعه نیز بر پایه آن طرحریزی میگردند. بر اساس سند چشمانداز در افق ۱۴۰۴ به طور کلی ” ایران کشوری است توسعه یافته با جایگاه اول اقتصادی، علمی و فناوری در سطح منطقه، با هویت اسلامی و انقلابی، الهام بخش در جهان اسلام و با تعامل سازنده و موثر در روابط بین الملل” (سند چشمانداز ایران در افق .(۱۴۰۴ دست یافتن به اهداف این سند در سال ۱۴۰۴ منوط به تحقق بسترهای مساعدی هم چون محیط امن و با ثبات، رشد در شاخصهای اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی است تا موجبات توسعه کلان کشور و امکان نیل به جایگاه اول اقتصادی و فناوری در سطح منطقه آسیای جنوب غربی فراهم گردد.

محیط امن مقدمه تحولات اساسی و دگرگونی در ساختار نظام اقتصادی، سیاسی، نظامی و فرهنگی است و در واقع وجود فضای مبتنی بر امنیت، مقدم بر برنامه و کنشهای توسعهمحور میباشد (افتخاری و دیگران،.(۵۴ :۱۳۹۰ لذا میتوان گفت برپایی و تدوام امنیت نسبت به سایر مولفهها از اولویت برخوردار بوده و در واقع برای رسیدن به اهداف والای انسان پس از

٨٧٠

ھما ش م ی ی زی و ا ؛ چا ش و ر یا
۳۰ و ۳۱ فروردین – ۱۳۹۱ دانشگاه سیستان و بلوچستان
National Congress on Border Cities and Security; Challenges and Strategies – CBCS 2012

برآوردن نیازهای جسمانی، برخورداری از امنیت ضرورت مییابد. تامین امنیت از دیرینهترین آمال و دغدغههای بشر است که یکی از ابزار و شروط بهزیستی و بهورزی او به شمار میآید و به اعتقاد مازلو، “امنیت ابزار حرکت به سوی خود شکوفایی انسان محسوب میشود” (عسگری،-۱۳۸۱الف: .(۱۷۹ از آنجایی که امنیت در ابعاد گوناگونی نظیر شامل امنیت اقتصادی، سیاسی و فرهنگی، منابع یا محیطی و نظامی قابل حصول است (ماندل،(۱۳۷۷ میتوان گفت که آن هم بر زمینههای یاد شده اثرگذار و هم متاثر از تغییر و تحولات ناشی از آنها میباشد و پایداری در امنیت نیز در گرو تحول روبه جلو در تمامی زمینه-

های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و … است.

به لحاظ فضایی – مکانی تحقق اهداف سند چشم انداز ۱۴۰۴ منوط به تحول و پیشرفت همه جانبه در سرتاسر پهنه جغرافیایی سرزمین (ایران) است که خود معلول پیشرفت یکپارچه در درون فضاهای خرُد (مناطق) میباشد. بررسی مناطق در سطوح مختلف تقسیمات سیاسی کشور (استان، شهرستان، بخش و دهستان) موید این واقعیت است که مناطق پیرامونی به لحاظ سطح برخورداری و توسعه، عمدتاً به لحاظ موقعیت فضایی – مکانی نیز در حاشیه کشور و مجاور مرزها قرار دارند

(قنبری،۱۴۵ :۱۳۹۰؛راستی و رحیمی،.(۱۵۶ : ۱۳۸۸ با توجه به این که مرزهای سیاسی از اهمیت خاص سیاسی، نظامی، اقتصادی و فرهنگی برخورداراند (Gadal & Jeansoulin, 2003: 14) و در امنیت روابط بینالملل کشور نیز موثر میباشند (Mojtahedzade,2006: 9)، لذا در برنامهریزی فضایی (منطقهای) از اولویت و جایگاه خاصی برخوردارند.

منطقه شرق ایران به دلیل موقعیت خاص ژئوپلیتیکی و مرکزیت تمدن آسیا در اکثر مقاطع تاریخی چهارراه حوادث و ناامنی بوده است و در حال حاضر نیز با مسائل عدیدهای چون نبود امنیت کامل، قاچاق مواد مخدر از افغانستان به خاک ایران، فعالیتهای تروریستی مزدوران و تحرکات فرقه وهابیت، حضور کشورهای فرامنطقهای در مجاور مرزها، وجود تهدید مطالبات قومی و مذهبی و اقامت غیرقانونی برخی از اتباع کشورهای مجاور به ویژه افغانستان مواجه میباشد (ابراهیمبایسلامی،:۱۳۸۵ ۷۶-۷۷؛ دهشیری،.(۴۴۵ : ۱۳۸۸

استان خراسان جنوبی در شرق کشور از جمله مناطقی است که نسبت به سایر مناطق در کشور در سطح نازلی از توسعه و برخورداری قرار دارد، اما در عوض به لحاظ امنیتی در ابعاد اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و نظامی با تهدیدات بالقوه متعددی روبه رو است (قنبری،۱۴۵ :۱۳۹۰؛ راستی و رحیمی،۱۵۵ :۱۳۸۸؛ پیشگاهیفرد و امیدی،.(۵۷ :۱۳۸۸ شهرستان نهبندان در این استان از جمله شهرستانهایی است که دارای مرز مشترک با کشور افغانستان بوده و کم توسعه یا توسعه نیافته میباشد (زرند و دیگران،.(۵۲ :۱۳۸۶ حال این سوال اساسی مطرح میگردد که به منظور تحقق سند چشمانداز در افق

۱۴۰۴ کشور، شهرستان نهبندان به عنوان یکی از شهرستانهای مرزی به لحاظ اقتصادی و اجتماعی با چه چالشهایی مواجه است؟

با در نظر داشتن مسائلی هم چون محصور بودن افغانستان در خشکی و نیاز به موقعیت گذرگاهی ایران برای دستیابی به آب-

های آزاد، موقعیت گذرگاهی ایران در مسیر عبور مواد مخدر از افغانستان به اروپا، ساختار جغرافیایی و طبیعی مرز به ویژه توسعه نیافتگی و فقر عمومی مناطق مرزی در دو کشور، ساختار انسانی و پیوندهای فرهنگی، دینی، اجتماعی و اقتصادی مسلماً در راستای برآورده ساختن اهداف چشم انداز بیست ساله کشور، مرز ایران با افغانستان و تلاش برای توسعه این مناطق مرزی با تاکید بر برآورده ساختن امنیت در جنبههای مختلف، از اولویت خاصی برخوردار است. لذا تحقیقاتی از این دست دارای اهمیتی بنیادی و ضرورتی کاربردی هستند.

مبانی نظری

سند چشمانداز راهبردی است که یک کشور میکوشد با تعریف اهداف تعیین شده در یک برهه زمانی خاص، منابع و امکنات بالقوه موجود را در ابعاد مختلف برای نیل به اهداف مذکور بسیج کند. بر اساس این تعریف چشمانداز، ارائه دهنده یک تصویر مطلوب، آرمانی و قابل دستیابی است که مانند چراغی در افق بلند مدت، فراروی جامعه و نظام حکومتی قرار دارد و دارای

٨٧١

ھما ش م ی ی زی و ا ؛ چا ش و ر یا
۳۰ و ۳۱ فروردین – ۱۳۹۱ دانشگاه سیستان و بلوچستان
National Congress on Border Cities and Security; Challenges and Strategies – CBCS 2012

ویژگیهای جامعهنگری، آیندهنگری، ارزشگرایی و واقعگرایی است (رضاییمیرقائد،.(۲۲ :۱۳۸۴ اهداف حکومتها در زمینه-

های مختلف سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و محیطی بسیار بسیط است اما به طور کلی و در قالبی مشترک تمامی آنان به دنبال توسعه و سپس برتری نسبت به سایر جوامع را دنبال مینمایند. در این میان مسئله توسعه از دغدغههای اصلی کشورهای در حال توسعه میباشد.

رهبر معظم انقلاب اسلامی با ابلاغ سند نهایی چشمانداز بیست ساله ایران به سران سه قوه و رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام، فصل جدیدی در تاریخ انقلاب اسلامی ایران را ترسیم کردند. براساس این سند، محورهای هشت گانهای که ایران اسلامی در افق ۱۴۰۴ باید آن را با ” قدرت لایزال الهی” محقق سازد، به این ترتیب است:

۱٫ توسعه یافته، متناسب با مقتضیات فرهنگی، جغرافیایی و تاریخی خود، متکی بر اصول اخلاقی و ارزشهای اسلامی، ملی و انقلابی، با تاکید بر مردمسالاری دینی، عدالت اجتماعی، آزادیهای مشروع، حفظ کرامت و حقوق انسانها و بهرهمندی از امنیت اجتماعی و قضایی.
۲٫ برخورداری از دانش پیشرفته، توانا در تولید علم و فناوری، متکی بر سهم برتر منابع انسانی و سرمایهی اجتماعی در تولید ملی.
۳٫ امن، مستقل و مقتدر با سامان دفاعی مبتنی بر بازدارندگی همه جانبه و پیوستگی مردم و حکومت.

۴٫ برخوردار از سلامت، رفاه، امنیت غذایی، تامین اجتماعی، فرصتهای برابر، توزیع مناسب درآمد، نهاد مستحکم خانواده، به دور از فقر، تبعیض و بهرهمند از محیط زیست مطلوب.
۵٫ فعال، مسئولیتپذیر، ایثارگر، مومن، رضایتمند، برخوردار از وجدان کاری، انضباط، روحیهی تعاون و سازگاری اجتماعی، متعهد به انقلاب و نظام اسلامی و شکوفایی ایران و مفتخر به ایرانی بودن.
۶٫ دست یافته به جایگاه اول اقتصادی، علمی و فناوری در سطح منطقهی آسیای جنوب غربی شامل آسیای میانه، قفقاز، خاورمیانه و کشورهای همسایه با تاکید بر جنبش نرمافزاری و تولید علم، رشد پرشتاب و مستمر اقتصادی، ارتقاء نسبی سطح درآمد سرانه و رسیدن به اشتغال کامل.
۷٫ الهام بخش، فعال و موثر در جهان اسلام با تحکیم الگوی مردمسالاری دینی، توسعهی کارآمد، جامعهی اخلاقی، نواندیشی و پویایی فکری و اجتماعی، تاثیرگذار بر همگرایی اسلامی و منطقهای بر اساس تعالیم اسلامی و اندیشههای امام خمینی (ره).

۸٫ دارای تعامل سازنده و موثر با جهان بر اساس اصول عزت، حکمت و مصلحت (سند چشمانداز ایران در افق .(۱۴۰۴

حصول آرمانهای سند چشمانداز مستلزم پیشرفت سختافزاری و نرمافزاری در زمینههای مختلف اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، محیطی و نظامی است و در نتیجه توسعه و ترقی، امنیت چندجانبه که به پایداری این مقوله مهم و اساسی منجر میگردد، حاصل میشود. در واقع غفلت از هر یک از جنبههای امنیت به معنای نادیده گرفتن بخشی از سند چشمانداز جمهوری اسلامی با توجه به واقعیتهای موجود است (افتخاری و دیگران،.(۵۴ :۱۳۹۰

امنیت یا Security ریشه لاتین آن واژه Securus میباشد آن از حیث لغوی به معنای نداشتن دلهره و دغدغه، رهایی از تشویش، اضطراب، نااطمینانی و مخاطرات میباشد اما این سوال مطرح میگردد که رهایی از کدامین دغدغه و یا دلمشغولیها مدنظر است؟ (نصیری،(۱۱۶-۱۱۵ :۱۳۸۱ که در پاسخ آن به طور عمده بر “نبود هر نوع تهدید” اشاره میگردد و به عبارتی در برگیرنده تمامی شئونات انسانی است (حافظنیا،۳۲۵ :۱۳۸۵؛افتخاری،.(۳۳ :۱۳۷۱

در قرآن کریم نیز امنیت دارای مفهومی وسیع، متوازن و عمیقی است که شامل تمام حوزههای زندگی انسان اعم از مادی، معنوی، فردی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی میشود. هرگاه از امنیت در قرآن سخن به میان میآید بیدرنگ از شاخصههای توسعه نظیر فراوانی تولید کالا، گسترش ارتباطات، پیشرفت علوم و فنون، مسکن و شهرسازی، آسایش و رفاه و رهایی از غم و اندوه، خوف و ترس و وحشت را یادآور میشود. در واقع مقوله امنیت در یک مفهوم عینی به فقدان تهدیدها نسبت به ارزشهای اکتسابی اطلاق میشود و در یک مفهوم ذهنی بر اساس فقدان دلهره و نگرانی از به مخاطره افتادن ارزش-

٨٧٢

ھما ش م ی ی زی و ا ؛ چا ش و ر یا
۳۰ و ۳۱ فروردین – ۱۳۹۱ دانشگاه سیستان و بلوچستان
National Congress on Border Cities and Security; Challenges and Strategies – CBCS 2012

ها و توانمندیهای لازم گفته میشود. بدون تردید هیچ عنصری برای پیشرفت، توسعه و تکامل یک جامعه و هم چنین شکوفایی استعدادها مهمتر از عنصر امنیت و تأمین آرامش در جامعه نبوده و توسعه اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی بدون برقراری امنیت امکانپذیر نخواهد بود (طاهری،.(۳۶۲ :۱۳۸۸ از این رو امنیت یکی از پیششرطهای اساسی توسعه است

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 9700 تومان در 13 صفحه
97,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد