دانلود مقاله کاربرد سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) در بررسی مدیریت منابع آب زیر زمینی

word قابل ویرایش
13 صفحه
9700 تومان
97,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده:

با توجه به قرار گرفتن سرزمین ایران در اقلیم خشک و نیمه خشک، بالا بودن میزان تبخیر نسبت به بارش، رشد تصاعدی جمعیت در سال های اخیر، توسعه صنایع، خشکسالی های مستمر وپی درپی، برداشت بیرویه آبهای زیر زمینی و افـت سطح آب، شـرایـط خاص و بـحرانی را در ایران شکل گرفته است. لذا مدیریت منـابع آب بویژه آب های زیر زمینی، در مناطق خشــک و نیــمه خــشک بخصــوص اسـتان خراســان رضـوی از اهمــیت خاصـی برخـوردارمی باشد. بدین منظور، جهت بررسی افت سطح آب های زیر زمینی، دشت کاشمر- بردسکن با مساحت ۴۴۳۸ کیلومتر مربع و آبخوانی به وسعت ۱۵۶۱ کیلومترمربع، به دلیل واقع شـدن در منطقـه خشـک و بیابـانی، برداشت بیرویه و وسعت زیاد انتخاب گردید. جهت انجام این تحقیق، آمار چاه های مشاهده ای دشت، در طـی ۲ دوره ۱۰ ساله ۱۳۶۶-۷۶) و (۱۳۷۷-۸۶ مورد بررسی قرار گرفت. پس از جمع آوری و ورود داده هـا بـه سیسـتم اطلاعات جغرافیایی (GIS) و با استفاده از نقشه های زمین شناسی، توپوگرافی وحدکوه – دشت، بر اسـاس روش درون یابی، نقشه های خطوط هم پتانسیل و پهنه بندی افت سطح آب زیر زمینی تهیه گردید. هیدرو گراف های تراز آب نیز در محیط نرم افزاری اکسل ترسیم شدند. نتایج حاصل از نقشه هم افت ۱۰ سال اول (سال آبـی -۶۷ ۶۶ تا (۷۶-۷۷ نشاندهنده حداقل افت -۶ متر و حداکثر -۲۶ متر در آبخوان مـی باشـد. در ۱۰ سـال دوم (سـال آبی ۷۶-۷۷ تا (۸۵-۸۶ نیزحداکثر افت (-۲۴) مترمشهود است. بر اساس هیدورگراف های رسم شده در طـی ۲۰ سال آماری، بطور متوسط حدود ۲۲/۵ متر افت سطح آب زیرزمینی در دشت مشاهده می گـردد. از عوامـل مهـم تاثیرگذار در افت آب آبخوان کاشمر می توان به بهره برداری بیش از حد از سفره های آب زیر زمینـی، افـزایش و تراکم جمعیت ، خشکسالی های اخیر و مدیریت نامناسب منابع آبی اشاره نمود.

کلمات کلیدی:

افت آب زیر زمینی، آبخوان دشت کاشمر، GIS، هیدروگراف ترازآب زیر زمینی.

مقدمه:

برداشت بی رویه از آب های زیر زمینی در بسیاری از نقاط جهان سبب افت شـدید سـطح آب زیرزمینـی شده است. آمار ارایه شده در منابع جهـانی وضــع دشــوار رونـد افــت ســالانه آب زیـر زمینـی را نشــان مـی دهد.کسری حجم مخزن آب زیرزمینی جهان، سالانه بین ۷۰۰ تا ۸۰۰ میلیارد مترمکعب بوده که یک درصـد آن متعلق به کشور ایران است. بر اساس آمار سال آبی ۱۳۸۱-۸۲ در کشـور،حدود ۷۴/۶ میلیـارد مترمکعـب آب از طریق چاه ها، چشمه ها و قنوات استحصال می شود (خسرو شاهی، .(۱۳۸۶ در دشت رفسنجان در استان کرمان براثر پمپاژ، عمق چاه های آب از ۵۰ متر به ۳۰۰ متر کاهش یافته و در دشت هـای اطـراف اصـفهان بـه بـیش از ۱۰۰ متر رسیده است (خواجه الدین، .(۱۳۸۶ در دشت مرکزی اراک براثر خشکسالی و بهره برداری بیش از حـد، آبهای شور وارد آبهای شیرین شده و آبهای دشت را با خطر شور شدن مواجه ساخته است (کردوانی، .(۱۳۸۰

جان پرور و نیریزی (۱۳۸۴) بر اساس مطالعاتی در دشت مشهد اعلام نمودند میـزان بهـره بـرداری از آب های زیرزمینی از سال ۱۳۵۰ تا سال ۱۳۸۴ به میزان ۴/۶ میلیارد مترمکعب افزایش یافته و پیش بینی مـی شـود تا سال ۱۳۹۹ میلادی به میزان ۲/۵ میلیارد مترمکعب دیگر نیز افزایش یابد. جان پرور و نیریزی عوامـل مهمـی که باعث افزایش بهره برداری شده اند را، توسعه زیاد سطح زیر کشـت از ۱۰۰۰۰۰ هکتـار بـه ۱۳۰۰۰۰، توسـعه صنعت از کمتر از ۱۰۰ واحد صنعتی به بیش از ۳۰۰۰ واحد، افزایش توسعه شهری از ۱۵ کیلومتر مربـع بـه ۱۶۰ کیلومتر مربع و افزایش جمعیت از ۰/۵ میلیون نفر به ۲/۵ میلیون نفردر طی ۳۴ سال اعلام نمودنـد. حسـینی و همکاران (۱۳۸۶) در مطالعاتی مشابه در دشت مشهد به این نتیجه رسیدندکه تعداد چاه های این دشت در سـال ۱۳۴۴، تعداد ۲۳۱ حلقه بوده که در سال ۱۳۷۲ بـه ۳۶۱۹ حلقـه افـزایش یافتـه اسـت. شمسـی پـور و حبیبـی (۱۳۸۷) در بررسی دشت های شمال همدان، علت کاهش سطح آب های زیر زمینی را تاثیر پارامترهای اقلیمی و خشکسالی در مدت ۱۷ سال آماری (۱۳۶۳-۷۹) با ضریب همبستگی ۴۲ درصد معرفی نمودنـد. عزیـزی (۱۳۸۲) با مطالعه در دشت قزوین علت اصلی افت آب زیر زمینی را پدیده خشکسالی دانسته و نتیجه گرفت که هر سـاله درحدود ۲۵ سانتی متر سطح آب کاهش یافته است. رحمانی و همکاران (۱۳۸۸) با مطالعه بر روی دشـت نیریـز استان فارس علت افت آب های زیر زمینی را برداشت زیاد، خصوصیات اکولوژیکی گونـه تـاغ و کـاهش بارنـدگی اعلام کردند.

در این راستا استفاده از فنآوری های نوین می تواند تصمیم گیـری و ارایـه راهکارهـای مناسـب را بهبـود بخشد. سیستم اطلاعات جغرافیایی یکی از کاربردی ترین دانش ها بوده وعلاوه بر سود آوری بسیار، باعث تسریع درروند انجام کار، برنامه ریزی ها، تشخیص موارد بحرانی و … می گردد. توانایی این سیستم در مـدیریت، برنامـه ریزی و همچنین تجزیه و تحلیل های قوی آماری باعث شده است که بسیاری از افراد در امـور مختلـف ازآن بـه عنوان ابزاری قوی در تصمیم گیری ها استفاده نمایند (مخدوم و همکاران، .(۱۳۸۰ عطاءا… ابراهیمـی و همکـاران (۱۳۸۸) با بررسی و ارزیابی تاثیر خشکسالی بر سطح آب تالاب های استان چهار محـال و بختیـاری بـا فنـآوری GIS و سنجش از دور به این نتیجه رسیدند که بـا برداشـت بیرویـه از آب هـای زیـر زمینـی و همچنـین تـاثیر خشکسالی، سطح آب تالاب ها نیز کاهش یافته است.

در این تحقیق افت آب های زیر زمینی آبخوان دشت کاشمر-بردسکن با استفاده از توابع تجزیه وتحلیـل در GIS مورد بررسی قرار گرفت. در انتخاب دشت کاشمر-بردسکن عوامل زیادی تاثیر گـذار بودنـد کـه از مهـم ترین آنها می توان، به تراکم زیاد صنایع و کارگاههای صنعتی، وسعت زیاد ، افزایش جمعیـت، محـدودیت منـابع آبی در بخش آبهایزیرزمینی و برداشت مازاد بر ظرفیت، افت سطح آب زیرزمینی و نشست زمین اشاره نمود.

مـواد و روش هـا:

منطقه مورد مطالعه:

محدوده ی مورد مطالعه از دیدگاه هیدرولوژی با توجه به مسیر رودخانهها و کالهای زهکش دشـت بـه ۲ زیرحوضه شامل کاشمر (پایاب شش تـراز)، بردسـکن (سـراب درونـه)، کـه قسـمتی از حوضـه مطالعـاتی بـزرگ کویرمرکزی می باشند، تقسیم شده است. حوضه های آبریز کاشمر و بردسکن دو حوضـه از ۱۳ زیرحوضـه قـره قوم (کشف رود) می باشند. مساحت این حوضه ها بـه ترتیـب ۱۹۵۹/۴۳ و ۲۴۷۸/۶۱ کیلومترمربـع بـوده، کـه مجموعا ۱۲۶۰/۰۵کیلومتر مربع آن را دشت و ۳۱۷۷/۹۹ کیلومتر مربع دیگر راکوهستان تشکیل می دهد.

این منطقه در محدوده مختصات جغرافیائی UTMX=540000 الـی UTMX=645000 و ۳۸۶۰۰۰۰ UTMY=الی UTMY=3935000 قرار گرفته است و از نظر تقسیمات سیاسی در شهرستانهای کاشمر، خلیل آباد، بردسکن، سبزوار از استان خراسان رضوی واقع میگردد.

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 9700 تومان در 13 صفحه
97,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد