دانلود مقاله کودک ازاری

word قابل ویرایش
265 صفحه
27700 تومان

کودک ازاری

خلاصه پژوهش
در حالی که تعداد بی شماری از کودکان به علت فقر، سوء تغذیه، بیماری ‌های واگیردار و جنگ جان خود را از دست می دهند شاهد تعداد زیادی مرگ و میر کودکان بر اثر سوء رفتار هستیم.
“کودک آزاری” به عنوان یک پدیده اجتماعی- فرهنگی که نشان دهنده بحران در یک جامعه است، امروزه روند رو به رشدی را در جامعه ما طی می کند.

پژوهش حاضر با این فرضیه که کودک آزاری در کشور ما رو به افزایش است، انجام شده است. در این پژوهش افراد متخصص و دست اندرکار در زمینه کودک آزاری و پژوهشگران این حوزه که شامل ۵۰ نفر هستند مورد سوال قرار گرفته اند.
هدف این پژوهش بررسی و پی بردن به عوامل زمینه ساز کودک آزاری بوده است که نتایج پژوهش نشان گر آن است که احتمال بروز کودک آزاری در وضعیت ‌های اجتماعی و خانوادگی خاصی بیشتر مشاهده می شود به طوری که بر اساس نتایج به دست آمده مهم‌ترین عوامل تاثیرگذار عبارتند از : فقر، بی‌کاری ، اعتیاد ، خانواده‌‌های پر جمعیت و شلوغ، تک والد بودن، خانواده ‌های منزوی ، عدم تفاهم و دوستی بین والدین، تحصیلات پایین والدین، بیماری ‌های روانی آنها، جنسیت کودکان مورد آزار، اختلالات کودکان مانند بیش فعالی، بیماری، معلولیت و همچنین فرزندان اول خانواده، کودکان خیابانی و کودکان ناخواسته، سن والدین، مسائل فرهنگی یک کشور، قوانین حقوقی و …

با در نظر گرفتن رشد شاخص‌‌های فقر، اعتیاد، بی کاری، طلاق، ازدواج موقت، کودکان خیابانی و سایر شاخص‌‌های مهم تاثیرگذار، فرضیه پژوهش مبنی بر رشد کودک آزاری در ایران تأئید شد.

«دانشگاه بین المللی امام خمینی»
دانشکده علوم انسانی
گروه روان شناسی

موضوع:
کودک آزاری

دانشجو:
معصومه صیدی

استاد راهنما:
محمدرضا جلالی

استاد مشاور:
سید امیر حسین مهدوی

قزوین

زمستان ۸۲

تقدیم به :

روح بزرگ مادرم
زحمت ‌های پدرم
صبوری ‌های برادرم
و همه آزاردیدگان دنیا

تقدیر و تشکر :

با تشکر و قدردانی از استاد راهنما جناب آقای دکتر محمدرضا جلالی و
با سپاس از مساعدت استاد ارجمند جناب آقای دکتر امیرحسین مهدوی
و همکاری جناب آقای دکتر علی محمد موسوی.

در پایان لازم می دانم از دوستان خوبم سرکار خانم زهرا هوشیار و فائزه موفق که در انجام پژوهش یاری گر من بودند نهایت تشکر و سپاس را داشته باشم.

فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول:
مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………… ۲
بیان مسأله ………………………………………………………………………………………………………………. ۴
هدف پژوهش ………………………………………………………………………………………………………… ۵
ضرورت اهمیت پژوهش ………………………………………………………………………………………. ۵
فصل دوم:
تعریف ها ……………………………………………………………………………………………………………….. ۷
روش‌های اعمال خشونت …………………………………………………………………………………… ۱۱
تاریخچه ……………………………………………………………………………………………………………….. ۱۳
انواع سوء رفتار ……………………………………………………………………………………………………. ۱۹
چرا والدین فرزندان خود را کتک می زنند ……………………………………………………….. ۲۰
والدین آسیب رسان …………………………………………………………………………………………….. ۲۱
تظاهرات بالینی کودک کتک خورده …………………………………………………………………… ۲۲
جدول علائم و نشانه های رفتاری و کلامی کودک تحت آزار جسمی …………… ۲۵
اثرات روانی کودک آزاری جسمی …………………………………………………………………….. ۲۶
اثرات بدنی کودک آزاری جسمی ……………………………………………………………………… ۲۶
جدول علائم و نشانه های آزار جسمی در کودک ……………………………………………. ۲۹
گزارش از یک مورد سوء رفتار جسمی …………………………………………………………….. ۳۰
تشخیص کودک آزار جسمی ……………………………………………………………………………… ۳۱
شیوع کودک آزاری جسمی در ایران …………………………………………………………………. ۳۸
کودک آزاری جنسی ……………………………………………………………………………………………. ۴۲
انواع آزار جنسی ………………………………………………………………………………………………….. ۴۳
عنوان صفحه
جنس کودکان قربانی سوء رفتارهای جنسی ……………………………………………………… ۴۴
سن کودکان قربانی سوء استفاده جنسی …………………………………………………………….. ۴۶
نوع تجاوز ……………………………………………………………………………………………………………. ۴۳
تعداد دفعات تجاوز …………………………………………………………………………………………….. ۴۸
چه کسانی کودکان را مورد سوء استفاده جنسی قرار می دهند؟ ……………………… ۴۸
اختلالات روانی آزارگران جنسی ……………………………………………………………………….. ۵۰
رازداری در کودکان قربانی سوء استفاده جنسی ………………………………………………… ۵۳
حربه هایی که سوء استفاده کنندگان از کودک به کار می برند ………………………… ۵۴
نشانه های بالینی سوء رفتار جنسی ……………………………………………………………………. ۵۶
عوامل تشدید واکنش ها …………………………………………………………………………………….. ۵۸
جدول علائم و نشانه های کودک آزاری جنسی ……………………………………………….. ۵۹
گستره و شیوع آزار جنسی …………………………………………………………………………………. ۶۰
غفلت و مسامحه …………………………………………………………………………………………………. ۶۲
مصادیق غفلت …………………………………………………………………………………………………….. ۶۲
نشانه های سوء رفتار ناشی از غفلت …………………………………………………………………. ۶۵
خصوصیات بارز غفلت فیزیکی …………………………………………………………………………. ۶۵
نشانه های روانی غفلت و مسامحه ……………………………………………………………………. ۶۵
کودک آزاری عاطفی …………………………………………………………………………………………… ۶۶
اثرات کودک آزاری عاطفی ………………………………………………………………………………… ۶۸
جدول علایم و عوارض سوء رفتار با کودکان ………………………………………………….. ۷۰
علل و زمینه های کودک آزاری ………………………………………………………………………….. ۷۱
عوامل محیطی، اجتماعی و فرهنگی …………………………………………………………………… ۷۱
کودکان شبانه روزی ……………………………………………………………………………………………. ۷۴
عنوان صفحه
تفاوت محیط شبانه روزی و خانواده …………………………………………………………………. ۷۵
کودکان جنگ ………………………………………………………………………………………………………. ۷۸
کودک آزاری ناشی از آداب، رسوم و نگرش های مذهبی و فرهنگی …………….. ۸۱
کودک آزاری ناشی از نظام آموزشی ………………………………………………………………….. ۸۲
کودک آزاری در قالب تجارت اعضای بدن و فروش کودکان …………………………. ۸۶
کودک آزاری ناشی از فقر و نظام اقتصادی جامعه و دولت ……………………………… ۸۸
کودکان خیابانی ……………………………………………………………………………………………………. ۸۸
آمار کودکان خیابانی در ایران ……………………………………………………………………………… ۹۰
کودکان کار ………………………………………………………………………………………………………….. ۹۱
کار استثمارگرانه به چه معناست ………………………………………………………………………… ۹۲
کودک، فقر، کار، آموزش ……………………………………………………………………………………. ۹۲
آمار کودکان و کارگر در جهان …………………………………………………………………………… ۹۳
کار کودکان در ایران ……………………………………………………………………………………………. ۹۴
شکل های کار کودکان ………………………………………………………………………………………… ۹۵
وضعیت اشتغال کودکان در ایران ……………………………………………………………………….. ۹۹
علل عمده کار کودکان ……………………………………………………………………………………… ۱۰۰
کار کودکان و بزه‌کاری ……………………………………………………………………………………… ۱۰۱
وجود قوانینی مبنی بر مجاز شمردن تنبیه بدنی ……………………………………………… ۱۰۲
خصوصیات کودک آزار دیده، والدین و خانواده های آزارگر ……………………….. ۱۰۳
درمان …………………………………………………………………………………………………………………. ۱۱۱
رویکردهای نظری در ارتباط با کودک آزاری …………………………………………………. ۱۱۳
حقوق کودکان …………………………………………………………………………………………………… ۱۱۸
پیگیری کنوانسیون حقوق کودک در کشورهای خارجی ……………………………….. ۱۲۳
عنوان صفحه
کنوانسیون حقوق کودک در ایران ……………………………………………………………………. ۱۲۴
حقوق کودکان در ایران …………………………………………………………………………………….. ۱۲۵
حقوق کودک در مجلس …………………………………………………………………………………… ۱۳۴
فصل سوم:
روش پژوهش …………………………………………………………………………………………………… ۱۳۶
نوع پژوهش ………………………………………………………………………………………………………. ۱۳۶
سؤال‌پژوهش …………………………………………………………………………………………………….. ۱۳۶
جامعه پژوهش ………………………………………………………………………………………………….. ۱۳۷
نمونه پژوهش و ویژگی های آن ……………………………………………………………………… ۱۳۷
ابزار پژوهش ……………………………………………………………………………………………………… ۱۳۷
معرفی پرسش‌نامه ……………………………………………………………………………………………… ۱۳۷
نمره گذاری آزمون ……………………………………………………………………………………………. ۱۳۸
روش آماری ………………………………………………………………………………………………………. ۱۳۸
فصل چهارم:
بررسی دلایل اثبات یا رد فرضیه ……………………………………………………………………… ۱۴۰
جدول ………………………………………………………………………………………………………………… ۱۴۵
فصل پنجم:
تبیین فرضیه ………………………………………………………………………………………………………. ۱۴۷
پیشنهادها …………………………………………………………………………………………………………… ۱۵۳
محدودیت ها …………………………………………………………………………………………………….. ۱۵۴
منابع …………………………………………………………………………………………………………………… ۱۵۵
سؤال‌های پرسشنامه

فصل اول

مقدمه

مقدمه:
مراقبت برای رشد اولیه و تکامل کودکان خردسال، راه‌گشای زندگی آنان در آموزش، خوداتکایی و زندگی مستقل در آینده است. کودک در هنگام تولد موجود ناتوانی است که برای طی کردن مسیر زندگی مستقل نیاز مبرمی به زندگی خانوادگی دارد به‌طوری‌که اگر این حمایت خصوصاً در سال‌های اولیه زندگی خدشه دار شود ادامه زندگی سالم کودک با مخاطره بسیار جدی مواجه می‌شود. در این دوران حساس، کودک زندگی مستقل، توجه به دیگران، رعایت حق و حقوق سایر افراد، نظم و انظباط و … را در محیط پویا و صمیمی خانوادگی فرا می گیرد. فرآیند رشد و تحول کودک تابع تأثیر متقابل عوامل زیستی، روانی و اجتماعی است و خانواده نقش بسیار مهم و اساسی را در این زمینه ایفا می کند.
کودک برای رشد و تحول نیاز به فراهم شدن محیط مساعد دارد، محیطی که کلید اصلی آن “ مراقبت والدین” است. مراقبت یعنی درک کردن، شناختن، دوست داشتن، پذیرفتن، تحریک انگیزه های کودک، تأمین نیازهای تغذیه ای و پوشاک و حفاظت از کودک در برابر بیماریها و در یک کلام انتظار مناسب از توانائی‌های کودک داشتن است.
والدین باید بتوانند نیازهای فزاینده کودک را دریافته و به آن پاسخ مناسب بدهند. میزان وابستگی و علاقه دو طرفه بین والدین و کودک، توانائی او را برای یادگیری و دانستن مطالب جدید افزایش می دهد. در حالی که بدرفتاری با کودک و عدم توجه به نیازهای او می تواند باعث ایجاد اختلالات روانی مانند پرخاشگری در بزرگسالی شود. (موسوی و همکاران، ۱۳۸۰).
کودک در ابتدای تولد کاملا وابسته و ناتوان است. او برای بقای خود نیازمند است که به محیط خود اطمینان داشته باشد و احساس امنیت کندو احساس امنیت مهمترین سنگ بنای شخصیت آدمی است. در اولین مرحله رشد ، درگیری و مبارزه میان امنیت خاطر و احساس ناامنی، مهمترین مسأله ای است که کودک با آن روبروست. او همیشه به طور فطری در جستجوی آرامش است.
هنگامی‌که در محیط رشد هیجان، ترس، بی توجهی و بدرفتاری و ناراحتی‌هایی مانند آن باشد، کودک با تجربه هایی روبرو می شود که نتیجه اش احساس ناامنی و عدم اعتماد است. اما محیطی که سلامت جسمی و تغذیه ای کافی و به کار گیری حواس و حرکات و احساس آرامش طفل را فراهم کند، باعث ایجاد امنیت و حس اعتماد در کودک می شود.
اهمیت مادر برای کودک در رفع نیازهای او خلاصه نمی شود: بلکه همه احساس امنیت کودک وابسته به وجود مادر است. اولین احساس رضایت در نتیجه مکیدن حاصل می شود. شیر دادن مادر، پیوندی عمیق بین کودک و مادر به وجود می آورد و موجب رضایت خاطر مادر و احساس امنیت و رضایت کودک می شود.
مطابق تحقیقات ولف واشپیتز، در صورتی که کودک به طور مستمر عشق و علاقه مادر را دریافت نکند. حتی واکنش‌های بسیار طبیعی عاطفی نیز به موقع بروز نمی کند. برای مثال در فاصله سنی سه تا شش ماهگی واکنش طبیعی خنده در کودک دیده می شود، اما اگر فعالیت‌های مادرانه ناکافی باشد این واکنش طبیعی بروز نمی کند.

تحقیقات مارگارت ریبل نشان می دهد که واکنش کودکان نسبت به توجه ناکافی مادر، به صورت پریدگی رنگ و از دست دادن شادابی طبیعی، عدم تنفس طبیعی و حتی ناراحتی های معده و روده که منجر به اسهال و استفراغ در کودک می شود، ظاهر می گردد.

با توجه به این تحقیقات، کودک باید در یک دوره طولانی، محبت مادرانه کافی و با ثبات را تجربه کند و تظاهر به رفتار مادرانه کافی نیست. کودک نیاز به دریافت محبت واقعی و عمیق مادر یا جانشین مادر دارد تا بتواند مراحل رشد را به‌طور طبیعی طی کند یا عشق و علاقه خود را به او ابراز کند.
طرد کودک و عدم توجه به او برای کودک بسیار خطرناک و دردناک است. عدم توجه مادر به کودک می تواند اختلالات مختلف روانی برای کودک به بار آورد. از همان ابتدا مشاهده می شود که کودک نسبت به ناراحتی و عصبانیت واکنش نشان می دهد. گاه به شدت گریه می کند، عصبانی می شود و شیر نمی خورد. روابط اولیه کودک و مادر اهمیت فوق العاده ای در چگونگی اجتماعی شدن و رشد شخصیت او دارد.
عدم توجه به کودک نیز سبب طرد شدن کودک می شود. در نتیجه او به هیچ وجه نسبت به محیطی که در آن زندگی می کند احساس امنیت نمی کند. چنین کودکانی معمولاً مشوش و مضطربند و ناسازگاری‌های رفتاری نشان می دهند. (سیف و همکاران ۱۳۸۰) . لذا قرار گرفتن کودک در یک محیط خانوادگی پر استرس و یا در معرض خطر آزار و اذیت بودن می تواند مانع رشد جسمی و فکری کودک گردد.
کودکان تحت آزار در کسب مهارت‌های بنیادی در دامان خانواده دچار مشکل می شوند، مهارت‌های اصلی فکر کردن را به دست نمی آورند، اعتماد به نفس ضعیفی خواهند داشت و رشد اجتماعی پیدا نمی کنند و نهایتاً در بزرگسالی ممکن است نقش مثبت و مؤثر در اجتماع نداشته باشند.
کودک باید آزادی عمل داشته باشد زیرا آزادی عمل موجب تقویت حس استقلال و ایجاد اعتماد به نفس در کودک می گردد. ولی آزادی باید تا آنجا باشد که کودک از آن سوء استفاده ننماید و موجب آزار دیگران و صدمه به خود نگردد. کودکی که احساس کمبود محبت از سوی والدین می کند تمامی توان خود را به کار می گیرد تا با جلب محبت دیگران آن را جبران نماید.(موسوی و همکاران، ۱۳۸۰)

بیان مسئله:
آزار و اذیت کودکان هموراه در طول تاریخ، به اشکال مختلف وجود داشته است. به عبارتی کودکان که جزء یکی از آسیب پذیرترین اقشار اجتماعی هستند و همیشه در معرض تعرض افراد گوناگون- خواه در خانواده یا اجتماع- قرار می گرفته‌اند.
پدیده کودک‌آزاری ناشی از علل گوناگونی چون ناآگاهی و ناآشنایی افراد نسبت به حقوق کودک، فقر، اعتیاد، طلاق، مشکلات روانی آزارگران کودک ، مشکلات خانوادگی و بیماری‌های مزمن و غیر قابل درمان در کودکان است.
کودک آزری طیف گسترده ای دارد و در جوامع مختلف دارای شدت و ضعف است. در مجموع کودک آزاری به طرق مختلف از جمله کار و استثمار کودکان، ایذای کودکان توسط والدین خود یا ناپدری، نامادری، نابرادری و ناخواهری، تجاوز جنسی به کودکان، تبعیض در خانواده به صورت تبعیض بین دو جنس یا تبعیض بین فرزندان از یک جنس، نظام آموزشی ناکارآمد و … ظهور می یابد.

هدف پژوهش
هدف کلی این پژوهش بررسی پدیده کودک آزاری، علل و انواع آن می باشد.
به نظر می رسد با پرداختن به مسئله کودک آزاری، بتوان راه‌کارهایی برای پیش‌گیری از کودک آزاری، شناخت کودکان و خانواده در معرض خطر را پیشنهاد کرد. تا شاید از این طریق بتوان خدماتی را به قربانیان این پدیده ارائه داد.

ضرورت و اهمیت پژوهش
کودک آزاری یکی از آسیب‌های اجتماعی است که به علت ویژگی‌‌های تأثیرگذار آن، نیاز به بررسی و برنامه ریزی مناسب به منظور پیش‌گیری و کمک به رفع یا کاهش آن به شدت احساس می شود. پاسخ به این نیاز به عنوان یکی از ضروریات رشد و پرورش نسلی سالم و شاداب و به تبع آن جامعه ای توانمند و توسعه یافته است.
متأسفانه در جامعه ما مسئله “کودک آزاری” دارای سابقه ای طولانی است و به تدریج نیز شدت می یابد این موضوع ضرورت طرح و توجه به مشکل، چاره اندیشی و تدبیر برای مواجهه با آن را اجتناب ناپذیر می کند.

با در نظر گرفتن ویژگی ‌های کودک آزاری در کشور ما از قبیل گسترش و پیچیده بودن علل این مسأله، همچنین به دلیل آثار زیان بار این پدیده و کبود آمار و ارقام در این زمینه و دست آخر وجود نداشتن یک سازمان برای اطلاع رسانی موارد کودک آزاری، هر اقدامی که در راه شناخت و کاهش کودک آزاری انجام گیرد، گامی در جهت کمک به حفظ سلامت و امنیت کودکان جامعه است.

فصل دوم

پیشینه پژوهش

تعریف ها:
پیمان نامه حقوق کودک از حق سلامت جسم و شخصیت کودکان حمایت می کند و دولتها را به حمایت از کودکان در برابر خشونت‌های جسمی و روانی، بهره کشی جنسی، بدرفتاری، تنبیهات غیر انسانی و توهین آمیز و سایر انواع سوء استفاده از کودکان متعهد می کند.
صدماتی که به کودکان آزار دیده وارد می شود سالانه موجب مرگ تعداد زیادی کودک در جهان می شود. همچنین بسیاری از کودکان آزار دیده در آینده دچار اختلالات روانی خواهند شد و عده ای نیز به دلیل صدمات فیزیکی دچار ضعف و ناتوانی و معلولیت می شوند.

کودک :طبق تعریف سازمان بهداشت جهانی:کودک ، هر انسان کمتر از ۱۸ سال است مگر این‌که طبق قانون قابل اعمال در مورد کودک، سن قانونی کمتر تعیین شده باشد. (موسوی و همکاران،۱۳۸۰) طبق قوانین ایران، صغیر یا کودک کسی است که بالغ و رشید نشده است.
بلوغ در اصطلاح فقهی زمانی است که قوای جسمی صغیر نمو نموده و آماده توالدو تناسل می گردد. بلوغ به یکی از سه امر شناخته می شود:
۱-روئیدن مو‌های خشن بر پشت آلت تناسلی
۲-خروج منی

۳-سن، تبصره:یک ماده ۱۲۱۰ قانون مدنی، سن بلوغ در پسر ۱۵ سال تمام قمری و در دختر ۹ سال تمام قمری است.
رشد:شرط دوم برای ختم و پایان یافتن صغر، رشد است. رشد در لغت به معنی هدایت است و آن حالتی است در انسان که مانع تضییع مال و صرف آن در راه‌های غیر عقلانی می شود. رشد در اثر نمو قوای دماغی در شخص ایجاد می شود.
متأسفانه سن در مسائل مختلف حقوقی و سیاسی ایران یکسان نمی باشد و به عبارت دیگر دوران کودکی برای هر امری در زمانی خاص پایان می یابد:

الف)در مورد ازدواج پایان کودکی همان بلوغ، یعنی در دختر ۹ سال تمام قمری و در پسر ۱۵ سال تمام قمری می باشد.
ماده ۱۰۴۱ قانون مدنی:“ نکاح قبل از بلوغ ممنوع است”
تبصره:عقد نکاح قبل از بلوغ با اجازه ولی صحیح است به شرط رعایت مصلحت مولی علیه”
ب)در مورد مسؤولیت کیفری و حقوقی پایان کودکی مقارن سن بلوغ است. بنابراین اگر دختر ۱۰ ساله ای مرتکب جرمی شود با وی عیناً مانند فرد کبیر و بزرگسال برخورد می شود.
ج)در مورد مسائل کارگری، پایان کودکی در دختر و پسر بطور یکسان ۱۵ سالگی است.
طبق ماده ۱۶ قانون کار:“به کار گماردن اطفال کمتر از ۱۵ سال ممنوع است”
د)در مورد حقوق سیاسی و شرکت در انتخابات، دوران کودکی، در دختر و پسر یکسان بوده و با ورود به سن ۱۶ سالگی پایان می پذیرد.

ه)در استخدام دولتی، پایان کودکی ۱۸ سالگی است.
ماده ۱۴ قانون استخدام کشوری: شرط ورود به خدمت رسمی، داشتن حداقل ۱۸ سال تمام و نداشتن بیش از ۴۰ سال تمام است.
و)از جهت صدور گذرنامه، پایان کودکی ۱۸ سال تمام است و قبل از رسیدن به آن، طبق ماده ۱۸ گذرنامه مصوب سال ۵۱، صدور گذرنامه منوط به موافقت کتبی ولی یا قیم می باشد.
ر)در مورد اخذ گواهینامه برای وسایل نقلیه موتوری، پایان کودکی ۱۸ سالگی است.
د)در مورد استفاده از حقوق مستمری، دوران کودکی می تواند تا ۲۰ سالگی هم افزایش یابد.(عبادی،۶۹)
بزرگسال :فردی است که حداقل ۵ سال ازکودک یا نوجوان بزرگتر باشد.
خشونت:عبارت است از هرگونه رفتار عمدی بین افراد که احتمال آسیب جسمی یا روانی را به همراه داشته باشد.
خشونت در خانواده:هرگونه رفتار غیرطبیعی که منجر به آزار رساندن به خود و دیگران شود(آزار جسمی، جنسی، روانی و عاطفی) این خشونت در خانواده نسبت به کودکان، همسر و سالمندان صورت می گیرد. (موسوی و همکاران ۸۰)
کودک آزاری :طبق تعریف سازمان بهداشت جهانی کودک آزاری و بدرفتاری با کودک شامل هرگونه بدرفتاری جسمی، عاطفی، جنسی، بی توجهی یا غفلت، بهره کشی اقتصادی یا انواع بهره کشی به وسیله کسانی است که در مقام مسئولیت، اعتماد و یا قدرت قرار دارند. (موسوی و همکاران، ۱۳۸۰)
“قانون دادگاه خانواده ایالت نیویورک(۱۹۷۶)کودک آزاری را این گونه تعریف می کند: شرایطی که موجب می شود، والدین یا سایر افرادی که به طور قانونی مسؤولیت تأمین سلامت و رفاه یک کودک زیر ۱۸ سال را به عهده دارند، یا خود اقدام به کودک آزاری کنند یا به دیگران اجازه دهند، وی را مورد آزار و اذیت قرار دهند.
“کودک آزاری پدیده ای است، نسبی که در فرهنگ‌های گوناگون مفهوم آن متفاوت است. به طوری که برخی از جنبه ‌های بد رفتاری نسبت به کودک که در بعضی از فرهنگها امری طبیعی است، در نگرش مردمانی با فرهنگ دیگر می‌تواند، نوعی کودک آزاری تلقی شود.(علی رضا کاهانی)
“موضوع کودک آزاری فوراً ضرب و شتم را به ذهن شنونده متبادر می سازد. اما پدیده کودک آزاری طیف بسیار وسیع تر و عمده تری از ضرب و شتم و تنبیهات فیزیکی را در بر می گیرد.

تبعیض میان دو جنس یا بین بچه ها به دلایل گوناگون در خانواده و مدرسه نیز از موارد کودک آزاری است. در مجموع، هرجایی که کودک نتواند از امکانات شایسته رشد خود برخوردار باشد، به طور ضمنی مورد کودک آزاری قرار گرفته است. این پدیده از تبعیض‌ها و بی عدالتی ‌های ضمنی آغاز و به کشتن فرزند خاتمه می یابد”(شیوا دولت آبادی)
“کودک آزاری یا بدرفتاری با کودکان از دیدگاه روان شناسی، رفتاری است که به نوعی موجب آزار جسمی، ذهنی، عاطفی و روانی کودک می گردد و به رشد و سلامت او آسیب می رساند. سوء استفاده از کودکان به هر شکل، استثمار کودکان در هر زمینه و بی توجهی به کودکان به هر صورت، کودک آزاری محسوب می شود.(فاطمه قاسم زاده)
“هر نوع کوتاهی و غفلت یا ارتکاب هر نوع عملی که به نحوی به بهداشت و سلامت روانی کودک آسیب برساند یا در آن خدشه وارد کند و مانع از رشد بهنجار وی شود، کودک آزاری قلمدادمی شود”(پور ناجی ۱۳۷۸)
“اصولاً هر چیزی که به اقتضای سن و موفقیت کودک باعث محدودیت شود و او را از انجام فعالیتها باز دارد. کودک آزاری است و یا می توان گفت هرگاه در انجام کاری حقوق انسانی رعایت نشود و محدودیت قانونمندی وجود نداشته باشد. کودک آزاری است . کودک آزری یک فرآیند است که بیشتر به کتک و تنبیه کلامی و آزار روانی – اجتماعی محدود می شود. عدم اطلاع رسانی به کودکان، سکنی گزیدن آنها در محیطی که شهرداری به فکر محیط زیست و فضای بازی آن نباشد. محور نمره گرایی در نظام آموزش و پرورش و حتی آموزش عالی و ترساندن نوعی کودک آزاری است. اما ما عادت نداریم تا در این رابطه فکر کنیم . بلکه تنها به مواردی شامل آسیب جسمی رساندن و محدود کردن در یک اتاق ، کودک آزاری می گوییم”
به طور کلی در تعریف و اطلاق کودک آزاری باید ارزش‌‌های فرهنگی و آداب و رسوم ملت آن را در نظر گرفت. کودک آزاری بسته به نوع فرهنگ و میزان تحصیلات و نیز وضعیت اقتصادی خانواده ها، تعاریف متنوع و گسترده ای دارد. در کشوری مثل ایران اگر پدری به فرزندش سیلی بزند، این امر در حیطه کودک آزاری قرار نمی گیرد. از اختیارات پدر، مادر، معلم و … این است که در مورد کودک تنبیه بدنی را در حد متعارف انجام دهند و قانون نیز از آنها حمایت می کند. ولی در این خصوص حتی در خود کشور و در فرهنگ‌‌های مختلف تعریف ‌های آن متفاوت است؛ ممکن است بچه ای نداشتن بعضی تسهیلات زندگی و وسایل بازی را نوعی آزار بداند و آزرده شود؛ اما کودکان دیگری در همین مملکت وجود دارند که به تکه ای نان و لباسی مندرس رضایت دارند و با کوچکترین محبتی که به آنها می شود، سپاس‌گذار خواهند بود و اصلاً آزاری را حس نمی کنند.(ارش،۸۲)

روش‌های اعمال خشونت:
خشونت ممکن است از بیرون خانواده و یا درون خانواده صورت گیرد. همچنین خشونت در درون خانواده ممکن است از سوی والدین، خواهر و برادر بزرگتر، بستگان، مراقب یا پرستار کودک اعمال شود ولی تحقیقات انجام شده در کشور‌های آمریکا، کانادا و انگلستان نشان می دهد که بیشترین موارد آزار و اذیت کودکان از سوی والدین صورت گرفته است.

کودک آزاری ممکن است گاهی منجر به قتل کودکان شود که طیف کمی را شامل می شود و یا ممکن است به‌صورت حاد و بحرانی همانند آزار جسمی که‌ گروه بیشتری از کودکان درگیر آن هستند، دیده شود.
خشونت می تواند، به صورت مستقیم (مانند کتک زدن) و یا غیر مستقیم (بی توجهی و سهل انگاری) اعمال شود. معمولا یکی از والدین به عنوان آزار دهنده فعال عمل می کند یعنی مستقیماً اقدام به اعمال خشونت علیه کودک می نماید و والد دیگر نظاره گر اعمال خشونت است هیچ گونه دفاعی از او به عمل نمی آورد و یا غافل از آن چیزی است که بر کودک می گذرد. در این موارد چنین والدی آزار دهنده منفعل یا غیر فعال محسوب می شود و در کشور‌های توسعه یافته مستوجب مجازات قانونی می باشد.
در کودک آزاری جسمی خشونت عموما به وسیله دست صورت می‌گیرد که از جمله آنها سیلی زدن ، نیشگون گرفتن، پرتاب کردن، فشردن و تکان دادن می‌باشد. سایر روش‌ها شامل شلاق زدن، سوزاندن، استفاده از آتش سیگار و گاز گرفتن و … می باشد. اعمال خشونت روانی به صورت توهین و تحقیر، رفتار‌های انظباطی سرکوب‌گرانه، دشنام دادن ، انتظار بیش از حد از کودک و نامتناسب با سن او، ترساندن مکرر کودک از تنبیه بدنی، رفتار‌های انفجاری و غیر قابل پیش بینی علیه کودک و اعمال خشونت علیه همسر در برابر چشمان کودک می باشد.
کودک آزاری یک مسأله فرهنگی- اجتماعی- پزشکی است و معمولاً چندین عامل مشترکاً در بروز آن نقش دارند. در کودک آزاری خارج از خانواده عواملی مانند سیستم اقتصادی، حکومتی، آداب و رسوم و نگرش‌های فرهنگی و مذهبی جامعه و هم چنین جنگ نقش دارند.
خشونت در خانواده می تواند علیه همسر، سالمندان، و کودکان اعمال شود ولی بیشترین موارد خشونت علیه کودکان بوده است. در حالی که کودکان بسیار آسیب پذیر هستند و قدرت دفاع از خود را ندارند و بیش از هر قشری نیاز به محافظت در برابر خشونت‌های جسمی و روانی روزمره در خانه و جامعه دارند.
تحقیقات کشور‌های پیشرفته نشان می دهد که کودکان بیشتر از هر جایی در میان خانواده در معرض خشونت و بدرفتاری قرار دارند. در حقیقت احتمال این‌که کودکان توسط اعضای خانواده به قتل برسند، مورد حمله و آزار جنسی قرار گیرندو یا محکوم به تحمل عادات سنتی زیان‌بار و خشونت روانی گردند بسیار بیشتر از آن است که بیگانگان کودکان را در معرض این خطرات قرار دهند.
نتایج آماری در سال‌های ۱۹۹۰ در انگلستان، آمریکا، کانادا و استرالیا نشان می دهد که بیشتر قتل‌‌های کودکان به وسیله والدین صورت گرفته است.
خشونت بیرون از خانواده نظیر درگیری کودک در برخورد‌های مسلحانه، خشونت‌های اجتماعی، آدم ربائی، سوء استفاده جنسی سازمان یافته همانند روسپی‌گری و تهیه تصاویر نامناسب از کودکان و یا خشونت علیه کودکان توسط سازمانها و نهاد‌های اجتماعی و کارفرمایان به صورت تنبیه بدنی، محدودیت ‌های جسمی، زندان انفرادی و یا سایر اشکال منزوی کردن، اجبار به پوشیدن لباس مشخص، محدودیتها و یا منع تماس با اعضاء خانواده، دشنام، سرکوفت و نیشخند می باشند. همچنین با توجه به شرایط ویژه کودکان خیابانی پیش بینی می شود که این کودکان بیشتر از سایرین تحت آزار و اذیت قرار می گیرند.

تاریخچه:
از آغاز حیات همیشه قوی بر ضعیف سلطه داشته است. این ضعیف گاه انسان بود، در برابر قهر طبیعت و موجودات درنده؛ گاه نوع بشر بود که در برابر بشر ضعیف قد علم می کرد.
به هر حال سلسله مراتب قدرت همواره در طول تاریخ در تمام جوامع وجود داشته و سبب تبعیض میان صاحبان قدرت و فرمان‌بران می شده است.
اعمال قدرت حاکم به رعیت، مرد به عنوان همسر- به زن، والدین به کودک و … همگی ناشی از “ شیء” پنداشتن موجود ضعیف تر توسط فرد قوی تر است.
شیء پنداری، احساسی است که ریشه در غریزه تملک و تعلق به خود دارد.
والدینی که به خود این اجازه را می دهند تا با کودکانشان به جرم آنکه متعلق به آنها است، هرگونه می خواهند رفتار کنند، کودک را مانند اشیاء و لوازم شخصی خود و نه موجودی مستقل فرض می کنند.
هرچه به گذشته برگردیم، حاکمیت چنین طرز تفکری را پر رنگ تر می بینیم. در این میان توجه به کودک و حقوق او و شناخت مفهوم کودک آزاری به کمتر از ۱۵۰ سال قبل باز می گردد.
بر اساس شواهدی که موجود است، تا قبل از قرن ۱۷ به کودک همانند یک فرد بزرگسال نگریسته می شد. لباس کودکان همانند لباس بزرگسالان بود و از آنها انتظار می رفت که مانند افراد بزرگسال رفتار کنند. هیچ گونه ادبیات خاص و سرگرمی برای آنها وجود نداشت.
صفحات تاریخ پر است از وقایع دردآور و حزن انگیز در مورد بدرفتاری و قتل کودکان، چنان‌چه در روم‌قدیم کشتن فرزندان، حق قانونی والدین بود. رومیان معتقد بودند، نوزادانی که شکل اندازه سرشان غیر عادی است یا آنهایی که بیش از اندازه گریه می کنند، نباید زنده بمانند.(پورناجی، ۷۸)

تاریخ گذشته پر است از رویدادهایی که در آن کودکان را قربانی خدایان و بت‌ها می کردند. پلوتارک چگونگی قربانی کردن کودکان در مقابل بت‌ها را در میان کارتاژها چنین توصیف می کند:
با شور و شوق و علاقه و با خیال آرام، کودکان خود را در مقابل بت‌ها قربانی می کردند و آنان که از خود فرزندی نداشتندکودکان فقرا را می خریدند و در مقابل بت‌ها سر از تنشان جدا می کردند. در اثنای قربانی کردن، والدین کودکان نیز بدون ریختن قطره اشکی یا ابراز شکایتی شاهد ماجرا بودند. اگر برخی از والدین نیز شکایت می کردند باید توبه می کردند و از گناه خویش عذر می‌خواستند. اما در هر صورت کودکانشان قربانی می شدند. تمام محوطه معبد مملو از صدای طبلها و شیپورها می شد و اگر هم کسی ناله ای می کرد هرگز به گوش دیگران نمی رسید.
در بین چینی ها فروش دختران مرسوم بود.
در قرن سیزدهم میلادی، سزار فردریک دوم به مادران و والدین رضاعی دستور داد که کودکان تحت مراقبت خویش را فقط غذا بدهند و شستشو کنند ، ولی حق هیچ گونه مهر ورزیدن و صحبت و بازی کردن با آنان را ندارند. او می‌خواست کودکان زبان یاد نگیرند تا وقتی که بزرگ شدند، هر دسته از آنان را با یک زبان (یونانی، لاتین، عربی و زبان مادری) آشنا کند. این کار موجب شد که این کودکان به دلیل عدم ارتباط اجتماعی و زبانی و در نتیجه عدم رشد روانی از بین رفتند؛ زیرا نیاز اساسی آنان به محبت مادری و روابط انسانی برآورده نشده بود. (سیف و همکاران،۸۰)
انقلاب صنعتی مسیرهای دیگری را برای بهره کشی کودکان فراهم آورد. نیاز به کارگران صنعتی ارزان، منابع جدیدی از کارگران را می طلبید و کودکان نقش صنعتی خود را از پنج سالگی آغاز می کردند.
کودکان در محیط‌های خفقان آور سرد و کثیف، ۱۶ ساعت در روز کار می‌کردند، گرسنگی می کشیدند، کتک می خوردند و غالباً برای جلوگیری از فرارشان به ماشین ها زنجیر می شدند و اغلب آنان از سوء تعذیه، قرار گرفتن در معرض آلودگی یا در نتیجه کتک‌‌های بی رحمانه می مردند.

کودک آزاری در عصر جدید:
با وجود قدمت پدیده کودک آزاری، از شناسایی این پدیده تا کنون می توان چهار دوره را از یکدیگر تمیز داد. نخستین دوره مربوط به سال‌های ۱۸۶۰ تا ۱۹۴۶ است. در آن زمان “ تاردیو ” متخصص پزشک قانونی کشورفرانسه، سندروم کودک آزاری جسمی خصوصاً آزار جسمی علیه کودکان ناتوان را گزارش نمود، همزمان با وی“ سامل وست” یک متخصص کودک نیز گزارشی را از شکستگی ‌های متعدد ، کبودی‌ها و برآمدگی ‌های استخوانی در کودک داد.
فروید نیز در شرح حال خانم هایی که به علت مشکلات عصبی به او مراجعه می کردند، به آزار جسمی و جنسی آنان در دوران کودکی و خانواده پی برد.
دومین دوره مربوط به سال ۱۹۴۶ تا ۱۹۶۲ است. در این دوره برای نخستین بار “کافی” رادیولوژیست آمریکایی شش مورد کودک مبتلا به خونریزی سخت را گزارش داد که در همه آنها شکستگی های متعدد به تعداد ۲۳ عدد وجود داشت. وی معتقد بود تمام این شکستگی ها ریشه ضربه ای دارد، ولی مکانیسم ایجاد آنها نا معلوم بود در این دوره کودک آزاری تا حدودی شناخته شد، ولی به عنوان یک مسأله مطرح نشد.

سومین دوره به وسیله “کمپ” و همکارانش در سال ۱۹۶۲ آغاز شد که در آن موقع به عنوان سندرم کودک کتک خورده توصیف شد. چهارمین دوره که از سال ۱۹۷۲ شروع شد، مسأله کودک آزاری به صورت آزارهای جسمی، جنسی، عاطفی، غفلت و مسامحه مورد طرح و بررسی قرار گرفت.
اکنون پنجمین دوره، یعنی دوره ای است که بیشترین تأکید بر نحوه پیش‌گیری از کودک آزاری است.(پور ناجی،۷۸) پدیده کودک آزاری با اینکه گذشته ای به قدمت تاریخ بشر دارد، اما هنوز در کشور ما چندان به شکل علمی و صحیح مورد بررسی ارزیابی و شناخت قرار نگرفته است.
تنها از سال ۱۳۷۶ گزارش‌هایی در مورد کودک آزاری، در مطبوعات به چاپ رسید که این گزارشها از ابعاد مختلف قابل بررسی است:
– تمام گزارشها، کودک آزاری را از بعد جسمانی مطرح کرده اند و به مسائل روانی توجهی نشده است.
– موارد درج شده در روز نامه ها تنها بر پایه اطلاعاتی بوده است که از تهران و مراکزی که به محل چاپ روزنامه ها نزدیک بوده اند، گزارش شده است. یعنی رخدادهای مشابه در شهرستانها یا روستاها به اطلاع مردم نرسیده است.
– مطبوعات تنها به شرح ماجرا و رخدادها- و نه ریشه‌یابی و بحث‌های کارشناسانه- اکتفا کرده اند.
– متأسفانه در ایران تا کنون مطالعه ای ملی در مورد کودک آزاری نشده و حتی مطالعات دانشگاهی بسیار محدود بوده است از جمله تحقیقات انجام شده می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
اولین مطالعه شیوع شناسی کودک آزاری روی ۲۲۴۰ دانش آموز دبیرستانی دختر و پسر ۱۴-۱۸ ساله تهرانی در سال ۷۱ توسط (مهناز نوروزی) انجام شد که نتایج آن به این شرح است.
۴۳% نوجوانان دبیرستانی گزارش دادند حداقل یک بار از نظر بدنی تنبیه شده‌اند. از این تعداد ۳۴% فقط در گذشته تنبیه شده اند و ۲۴% در حال حاضر نیز تنبیه می شدند.

هم‌چنین ۱۳۸ دانش آموز گزارش دادند که تنبیهات بدنی آنها منجر به جراحات جدی از جمله شکستگی و زخمی شدن شده است. ۲۳% دانش آموزان گزارش دادند مورد آزار عاطفی قرار گرفته اند، ۷/۴% بعنی (۱۷ دانش آموز) گزارش دادند مورد آزار جنسی قرار گرفته اند و ۵/۱۵% دانش آموزان حداقل یک نوع بی توجهی و غفلت را گزارش کردند. بر اساس این مطالعه شایع ترین نوع آزار، آزار جسمانی بوده است. اغلب والدین آزار رسان از نظر تحصیلات در سطح پائینی قرار داشته اند و اغلب کودکان آزار دیده دارای وضعیت بد اقتصادی بوده اند و بیشترین وقوع آزار در سنین ۱۵-۱۱ سال بوده است. (اصلاح و تربیت، ۴)
در یک مطالعه تمامی موارد مطرح شده در رسانه های جمعی در سال‌های
۷۷-۷۵ به وسیله “اخضری” مورد بررسی قرار گرفت. بر اساس این مطالعه بیشترین گروه سنی در معرض آزار، کودکان ۹-۵ ساله(۳۶%) و سپس ۱۴-۱۰ ساله (۳۰%) بوده اند. هم‌چنین مطالعه نشان می دهد که دختران (۶۳%)به میزان بیشتری از پسران (۳۷%) مورد آزار واقع شده اند. مطالعه فوق نشان داد که بیشترین آزارگری و اعمال خشونت (۵/۶۶%) از سوی مردان (پدر و شوهر مادر) رخ داده است. از نظر علل و انگیزه آزار، بیشترین آن مربوط به اختلافات خانوادگی و طلاق می باشد.
تحقیقات “ ابراهیم قوام” در سال ۱۳۷۲ بر روی ۵۰ کودک که تحت آزار جنسی قرار گرفته بودند. حاکی از آن بود در این گروه، اضطراب دائم، اختلالات اجتنابی و روان تنی نسبت به سایر کودکان بیشتر مشاهده می شود. مطالعه “ موقر رحیمی” در سال ۱۳۷۵ بر روی ۸۴۰ دانش آموز تهرانی، نشان می دهد که بیشترین موارد مربوطه به کودک آزاری جسمانی بوده است.
تحقیقات “پروانه محمدخانی” در سال ۱۳۷۸، روی ۱۵۰۰ دانش آموز تهرانی نشان داد که در ۵۰% موارد آزار دختران به وسیله برادر و ۴۲% از سوی پدر بوده است.
همچنین مطالعه وی نشان داد که این دانش آموزان از توانایی کمتری در تحصیل برخودار بوده اند. افت عملکرد تحصیلی، اضطراب، افسردگی، اختلالات عاطفی و رفتاری، مشکلات توجه، مشکلات اجتماعی، رفتار بزه‌کارانه و پرخاشگرانه در کودکان آزار دیده نسبت به سایر کودکان که تحت چنین شرایطی نبوده اند بیشتر دیده می شود.

همچنین مطالعه ایشان روی والدین آزار رسان (از طریق آزمون‌های کیفیت زندگی و سلامت عمومی والدین) نشان می دهد که والدین آزارگر دارای تحصیلات کمتری هستند، وضعیت اقتصادی پایین تری دارند ، غالباً خانواده‌‌های پرجمعیت و دارای کیفیت زندگی پایینی هستند. این مطالعه نشان داد که والدین آزار رسان روابط آشفته ای دارند و نقش والدینی ضعیفی از خود بروز می دهند و از سوی دیگر روابط والد- فرزندی در چنین خانواده ‌هایی معمولاً ضعیف و مختل می باشد. (موسوی و همکاران، ۸۰)
در مطالعه دیگری در سال ۷۵ توسط “فرشته خضروی افلاک فر” روی ۱۱۲ کودک که مورد آزار قرار گرفته بودند، انجام شد. این کودکان در سال‌های ۱۳۷۰ تا ۱۳۷۴ به بخش روان پزشکی بیمارستان شهید اسماعیلی مراجعه کرده بودند.
۳۰ نفر از این جمعیت را دختران و ۸۲ نفر باقی را پسران تشکیل می دادند.
یافته ‌های این تحقیق شامل این موارد می شود:
۱-۹۶/۶۶% کودکان دارای وضعیت اقتصادی- اجتماعی بودندضعیفی .
۲-۵/۷۰ در صد والدین، تحصیلات پایین تر از دیپلم داشته اند.
۳-تقریبا۵۵%والدین دارای سن بین ۳۰ تا ۳۹ سال بوده اند.
۴-۷۸/۵۷ درصد از کودکان دانش آموز مشکل یادگیری داشتند.
۵-۱/۷۴% آنان فرزندان اول تا سوم بودند.
۶-۷۱/۶۰% کودکان مورد مطالعه دارای مشکلات روان- تنی بودند.
۷-شایع‌ترین شکل آزار- آزار بدنی و شایع‌ترین آزار بدنی، کتک شدید و کتک‌های منجر به اختلالات جسمی(۷۱/۶۵) بود.
۸-مادران ۰۳/۳۳% بیشتر از سایر بزرگسالان، کودکان را مورد آزار جسمی قرار داده بودند.
۹-آزار جسمی در کودکان با والدین بی‌کار و دارای مشاغل کم در آمد، بیشتر بود .
۱۰-در خانواده ‌های شلوغ، پر مشکل و پر جمعیت،کودک آزاری بیشتر رخ داده است.
۱۱-۵۰% کودکان مورد مطالعه بین سنین ۸ تا ۱۲ سال هستند و میانگین سن آنان برابر ۸۸/۸ است.
۱۲-کلیه کودکان مورد مطالعه به نوعی، انواع اختلالات کودکی و نوجوانی را گزارش داده اند، ۹۲/۸۳ در صد آنان دارای اختلالات کودکی ونوجوانی و ۳۹/۱۳% دارای اختلال عقب ماندگی بوده اند.
۱۳-۷۸/۷۶ درصد والدین کودکان مورد مطالعه، دارای مشکلات شخصیتی بوده‌اند.
۱۴-۶۷/۵۲ درصد کودکان مورد مطالعه در دوران گذشته زندگی خود دچار بیماری بوده اند.

۱۵-۵۷/۵۳% این کودکان از مشکلات و اختلالات خانوادگی رنج می بردند. (پورناجی، ۷۸)
همچنین در مطالعه ای که توسط اندیرویان(۱۳۵۷) انجام شد. نشان داد که (۷۸/۳۱%) از دانش آموزان دختر دوره راهنمایی در اهواز، بیشتر اوقات مورد آزار جسمی قرار می گیرند. میزان آزار عاطفی (۸/۴۵%) بود. بی توجهی نیز شامل عدم مهر و محبت (۱۴/۱۷درصد)، بی توجهی شامل مراقبت کم هنگام بیماری (۸۲/۳۸درصد) و میزان دریافت غذا به طور ناکافی (۵/۴۴درصد) و غفلت عاطفی (۱۲/۳درصد) گزارش شد.
در پژوهش دیگری که در مرکز پزشکی الزهراء اصفهان روی ۴۰۰ والد (پدر یا مادر) واجد شرایط که جهت دریافت خدمات به مرکز منتخب مراجعه کردند این نتایج به دست آمد:
نتایج بدست آمده نشان داد که ۸۲ درصد واحد‌های مورد پژوهش، حداقل یکی از اشکال مختلف بدرفتاری جسمی خفیف/ متوسط را نسبت به کودک اعمال کرده اند، فراوانی بدرفتاری جسمی شدید و خیلی شدید نیز به ترتیب ۵/۲۸ درصد و ۱۸ درصد بود. همچنین میزان بدرفتاری عاطفی کلامی، ۷۵ درصد و بدرفتاری عاطفی غیر کلامی، ۹۶/۵ درصد گزارش شد. به علاوه یافته ها نشان داد که ۶۳ درصد واحد‌های مورد پژوهش حداقل یکی از اشکال مختلف آزار جسمی را نسبت به کودک خود اعمال نموده اند. همچنین فراوانی غفلت عاطفی و آموزشی به ترتیب ۷۹ و ۱۰ درصد گزارش شد. همچنین نتایج بیانگر آن بود که بین ویژگی‌های دموگرافیکی والدین با حداقل چند شکل از اشکال مختلف سوء رفتار با کودک، ارتباط معنی‌داری وجود دارد. فقط بین وضعیت آخرین فرزند در خانواده (از نظر تنی و ناتنی بودن) با فراوانی سوء رفتار ارتباط معنی دار دیده نشد.(توکل و همکاران، ۷۹)

انواع سوء رفتار:
۱-کودک آزاری جسمی : سندرم کافی یا (سندرم کودک کتک خورده)، کودکی که یک بار یا به دفعات مورد ضرب و شتم ، آزار و شکنجه عمدی قرار می گیرد و عبارت است از حمله فیزیکی به کودک که می تواند موجب درد، بریدگی، کبودی، شکستگی استخوان و سایر جراحات یا حتی مرگ کودک گردد. اشکال مختلف کودک آزاری جسمی شامل، شلاق زدن، بستن کودک، کوبیدن به دیوار، سوزاندن با آب جوش یا مایعات داغ و تکان دادن شدید می‌باشد.(موسوی و هکاران، ۱۳۸۰)
-قانون حمایت از کودکان مصوب ۱۹۸۸ آزار بدنی را چنین تعریف می کند:“ آسیب دیدن و صدمه دیدگی کودک زیر ۱۸ سال، از سوی والدین یا سرپرست بلافصل وی که مسوول رفاه و آسایش اوست. به طوری که سلامت و ایمنی کودک طبق قوانین تدوین شده به وسیله وزارت بهداشت و خدمات انسانی به خطر بیفتد”خشونت شدید بر اساس این شاخص شامل لگد زدن، با مشت ضربه زدن، با اشیاء تنبیه کردن، ارعاب تهدید به وسیله چاقو یا اسلحه، سوزانیدن، گازگرفتن، پرت کردن و سیلی زدن است.

-“جلس و استروس” در سال ۱۹۷۹، بدرفتاری ‌های جسمی با کودک را این گونه عنوان کرده اند:
هرگونه خشونتی که به قصد آزار جسمی به کودک اعمال شود یا به این نیت انجام شود”(پورناجی ، ۱۳۷۸پ)
-کودک آزاری جسمی به حالت بالینی کودکانی (معمولا زیر ۳ سال) گفته می‌شود که یک بار یا به دفعات مورد ضرب و شتم و آزار و شکنجه عمدی افراد بالغی مانند پدر، مادر، قیم و یا والدین رضاعی که مسئولیت آنها را بر عهده دارند قرار می گیرد. در این حالت علاوه بر آزار جسمی، محرومیت عمده از خوراک و پوشاک و سرپناه را نیز شامل می شود.
در این نوع کودک آزاری خشونت معمولاً به وسیله دست صورت می گیرد. مانند پرتاب کردن، سیلی زدن، تکان داد، نیشگون گرفتن، فشار دادن و سایر روشها عبارتند از : بستن کودک، کوبیدن به دیوار، سوزاندن با آب جوش یا مایعات داغ و با استفاده از آتش سیگار(حدود ده درصد از کودک آزاریها ناشی از سوختگی است) شلاق زدن، گاز گرفتن و … است که می توانند موجب درد، ضایعاتی در سطح پوست، کبودی، شکستگی استخوان، بریدگی و خونریزی زیر جلدی شود.(کاهانی، ۱۳۷۵)
-چرا والدین فرزندان خود را کتک می زنند؟
والدینی که اقدام به مجازات‌های جسمانی می کنند، ظاهرا ویژگی‌های مشترکی دارند.
نخست آنکه به هر دلیل نمی توانند، خود را کنترل کنند. پدران و مادرانی که فرزندان خود را تنبیه می کنند. گرفتار احساسات منفی می شوند و در صدد تخلیه آن برمی آیند. به نظر می رسد این والدین از نتایج کاری که می کنند، مطلع نباشد. ضرب و شتم فرزندان گاه واکنشی خود به خود به استرس است. اغلب کسانی که فرزندان خود را مورد ضرب و شتم قرار می دهند. خود در خانواده ‌هایی بزرگ شده اند که در آنجا بدرفتاری جسمانی متداول بوده است. بخش مهمی از رفتار آنان تکرار مستقیم آن چیزی است که خود در کودکی تجربه کرده اند و در کم سالی آموخته اند.الگوی آنها کسی بوده که با آنها بدرفتاری کرده است.
بسیاری از والدین با انبوهی از مشکلات احساسی و نیاز‌های برآورده نشده، پای به دوران بلوغ می گذارند و به لحاظ احساسی کودک هستند.
اغلب آنها به عنوان جانشین پدر و مادر به فرزندان خود نگاه می کنند و می‌خواهند، نیاز‌های احساسی و عاطفی برآورده نشده در دوران کودکی خود را بر آورده سازند. پدر و مادر بدرفتاری که می بینند، این کودک نمی تواند، نیاز‌های آنها را برآورده سازد خشمگین می شوند .
تعدادی از پدران و مادرانی که فرزندان خود را کتک می زنند، الکلی یا معتاد به مواد مخدر هستند و به صورت آنی و لحظه ای تصمیم می گیرند. در تاریک ترین طیف این گروه به والدینی برمی‌خوریم که صرفاً به منظور خالی کردن ناراحتی‌‌های خود بچه دار می شوند. خشونت جسمانی با فرزندان، اغلب واکنشی نسبت به استرس ناشی از محیط کار، اختلاف با یکی از اعضای خانواده یا یکی از دوستان یا تنش عمومی به خاطر سبک و طرز زندگی و ناخشنودی از آن به طور کلی است.
بچه ها هدف‌‌های ساده ای هستند و نمی توانند به دفاع از خود برخیزند و می‌توان آنها را به سکوت مجبور کرد. متأسفانه هم برای شخص بدرفتار و هم برای قربانی، جا به جا شدن خشم تنها به طور موقت اسباب تسلی خاطر بدرفتار را فراهم می سازد و بخش اصلی خشم او دست نخورده باقی می ماند و بار دیگر تولید مشکل می کند و متأسفانه هدف خشم او نیز مجبور به تحمل می شود تا این ناراحتی را به دوران بلوغ ببرد.(پورناجی، ۱۳۷۸- اصلاح و تربیت،۸۱،۸۰)

 

والدین آسیب رسان:abusine parents
الف)والدین عصبی: این نوع والدین با خشونت با کودکان خود رفتار می کنند و با پرخاشگری می توانند فرزند خود را کنترل کنند و به طور ضمنی این پیام را به کودک می دهند که با داد زدن می تواند به هدف ‌هایش برسد.
ب)والدین وسواسی obsessional: این قبیل والدین بیش از اندازه مشوش هستند و خصوصیات شخصیتی وسواسی در آنها دیده می شود و معمولاً کمال‌طلب هستند و انتظارات غیر واقعی از خود و دیگران بخصوص در مورد فرزندانشان، در آنها دیده می شود. به طوری‌که والدین وسواسی در مورد جزئی ترین مسائل مربوط به کودک از قبیل بهداشت، طهارت، غذا خوردن، لباس پوشیدن و … دخالت وسواس گونه ای نموده و کودکان را برای انجام ندادن، تلاش نکردن و جست و خیز نکردن و تن به خطر ندادن تشویق می کنند و در نتیجه فشار زیادی به کودک وارد می کنند که ممکن است به او آسیب برساند. این گونه کودکان اغلب احساس درماندگی می کنند و تا پایان عمر چیرگی پدر و مادر بر آنها باقی می ماند.
ج)والدین طرد کننده: Rejector parents: در این قبیل خانواده ها بیش از حد کودک طرد می شود و اکثر قریب به اتفاق افراد بزه‌کار در خانواده ‌های پرخاشگر پرورش می یابند. چنین والدینی ضمن اینکه با پرخاشگری خود کودکان پرخاشگر تحویل جامعه می دهند در بعضی مواقع موجب انزوای کودک می شوند و با به کار بردن کلمات کنایه آمیز از قبیل اینکه “ ما آماده نبودیم تا بچه داشته باشیم” و یا “ تو بد قدم هستی” احساس نامطلوب خود را نسبت به کودک نشان می دهند و موجب می شوند که کودک خانه و خانواده را برای خود محیط گرم و ایمنی نبیند. کودکان طرد شده در حقیقت پیام جانگدازی از والدین خویش دریافت می دارند که در نهایت تحت تأثیرآن پیام دائماً در انتظار توبیخ و انتقاد هستند و تمام توجه شان متوجه گردآوری دلیل برای دفاع از خویش می‌باشد.
والدین پرخاشگر معمولاً خشم خود را به جای هدف اصلی متوجه ساده ترین هدف موجود یعنی کودکان می کنند.(تقی خانی-۸۱)
-تظاهرات بالینی کودک کتک خورده: عوارض ناشی از سوء رفتار به شدت، مدت و تعداد موارد آزار بستگی دارد و دردو بعد اختلالات جسمی و روانی قابل بررسی است:
حالات و رفتار کودک کتک خورده، بارز و مشخص است. علایم ترس از پدر و مادر را نشان می دهد. نگاهش از نگاهها می گریزد و حالتی مظلوم به خود می گیرد. چشمان باز و بهت زده دارد. کناره‌گیر ، ترسو یا دارای رفتارهای تهاجمی، افسرده، بی عرضه و مضطرب است. کودک نسبت به سن خود رشد نیافته و اعتماد به نفس و توان برقراری ارتباط را ندارد و افکارش پیرامون خودکشی و خودآزاری می گردد(پزشکی قانونی.۱۳۷۵)

کودکانی که مورد سوء رفتار قرار می گیرند ممکن است مشکلات زیر را نشان دهند :
خود انگاره ضعیف- بدکرداری جنسی- عدم اعتماد به نفس یا دوست نداشتن خود- پرخاشگری- رفتارهای مخرب و گاهی اوقات رفتارهای خلاف قانون، عصبانیت و خشم- خودکشی یا رفتارهای خود آزارنده- افکار خودکشی-رفتارهای انفعالی- ترس از وارد شدن به فعالیتها یا ارتباط‌های جدید- اضطراب و ترس، مشکلات مدرسه و افت تحصیلی، افسردگی- بازگشت به گذشته (شب ادراری، مکیدن انگشت) یا دیدن کابوس، اعتیاد به مواد مخدر یا الکل. (the hldden Bruises-1998)
-معمولا واکسیناسیون آنان انجام نشده است- از اختلالات خواب و اختلالات روان تنی (نظیر سردرد، تهوع و درد شکم) شکایت می کنند.
ظاهری کثیف و خسته دارند و فاقد انرژی هستند صبحانه نخورده به مدرسه می روند و غالباً گرسنه هستند. غذا گدایی می کنند یا دست به دزدیدن غذا می‌زنند- نیازشان به عینک، مراقبت از دندانها و غیره برآورده نمی شود. لباس‌هایی می پوشند که مناسب فصل نیست- این کودکان انتظار محبت از سوی والدین خود را ندارند و هنگامی که از آنان جدا می شوند، اضطراب و دلتنگی کمی نشان می دهند و به نظر می رسد از آنان می ترسند.
بی دلیل از شرکت در بازی خودداری می کنند و از دیگران کناره گیری می‌کنند.
در بازی با عروسکها وابستگی عاطفی نشان نمی دهند- از نتایج کارها ترسی غیر طبیعی دارند که منجر به دروغگویی آنان می شود- وقتی صدای گریه کودکان دیگر را می شنوند، نگران و ناراحت می شوند.
خیلی کم گریه می کنند و به نظر می رسد، گریه آنان بیشتر از روی نا امیدی باشد تا فریادی برای کمک.

لباس‌هایی می پوشند تا صدمات آنها را پنهان کند- در مدرسه مشکل آفرین هستند.
مکرر دیر به مدرسه می روند و از مدرسه غیبت می کنند یا خیلی زود به مدرسه رفته و پس از تعطیلی سرگردان هستند .به وسایل مدرسه آسیب می‌رسانند یا آنها را می شکنند. تکالیف مدرسه را انجام نمی دهند. از نظر فیزیکی و کلامی حالت تهاجمی بیشتری نسبت به والدین، معلمان و هم سن و سالان خویش دارند و نا مطیع تر هستند و با آنکه از هوش طبیعی برخوردارند، ولی در مدرسه دانش آموز ضعیفی محسوب می شوند.
به خود علاقه ای نشان نمی دهند و معتقدند، در آینده ، فرد موفقی نخواهند بود.
وقتی بزرگتر می شوند، به ندرت تماس اجتماعی برقرار می کنند، احساس تعلق و علاقه در آنان ناپایدار است و در می یابند که به تنهایی قادر نیستند، با دیگران ارتباط برقرار کنند.(همشهری، ۱۶۸۵)
کودکانی که مکرراً با مسائل گیج کننده و عجیب به وسیله والدین خود به بیمارستان آورده می شوند ممکن است قربانی سندروم مونچهاوزن وکالتی باشند. در این سندروم پدر و مادر مکرراً در کودک بیماری و جراحت به وجود می آورند خواه از طریق سم یا واداشتن کودک به خوردن دارو و یا سموم، ایجاد اسهال، دزهیدارتاسیون یا موارد دیگر می کنند و آنگاه مشتاقانه در جستجوی کمک بر می آیند.(کاپلان- سادوک،۷۹)

علائم و نشانه های مهم رفتاری و کلامی در کودک تحت آزار جسمی و
شاخص‌های خانوادگی(موسوی و همکاران۱۳۸۰)
۱-احتیاط فروان در تماس فیزیکی با بالغین

شاخصهای رفتاری
۲-کنار کشیدن و یا حالت دفاعی گرفتن ناشی از ترس در پاسخ به حرکت‌های ناگهانی بزگسالان
۳-تغییرات شدید رفتاری به همراه واپس روی رفتارها
۴-حالت گوشه گیری یا پرخاشگری
۵-ترس شدید از والدین
۶-هنگام صدا کردن بسیار سریع خود را می رساند و مدتها در حالت ثابت باقی می ماند
۷-غالباً دیر به مدرسه می روند و زیاد غیبت می کنند
۸-درخواست غذا از دیگران یا اقدام به دزدی مواد غذایی می کنند
۱-اعلام کتک خوردن از سوی والدین

شاخصهای کلامی
۲-برای علت ایجاد آسیب‌های خود دلایل نامتناسب، مختلف و ناباورانه می آورند
۳-سؤالاتی مانند: می توانم با شما زندگی کنم؟ می توانم بیایم خانه شما؟ و گاهی مکرراً اعلام می کنند که پدر و مادرم مرا دوست ندارند

۴-گاهی می گویند مکان مناسبی برای خواب نداشته اند و یا به اندازه کافی نخوابیده اند و یا غذا به اندازه کافی نخورده‌اند
۱-خانه وضعیت بهم ریخته و کثیف دارد

شاخصهای خانوادگی
۲-رفت و آمد محدودی دارندو معمولاً اجتماع گریزند
۳-والدین نمی گذارند با دوستانش رفت و آمد کند
۴-والدین به مدرسه سرکشی نمی کنند و نسبت به وضعیت تحصیلی کودک خود بی توجه اند
۵-والدین نمی گذارند کودک در فعالیت‌های اجتماعی مدرسه شرکت کند
۶-توضیحی برای صدمات بدنی ایجاد شده در کودک ندارند و سعی در مخفی کردن جراحتها دارند
۷-کودک خود را شرور و اصلاح ناپذیر معرفی می کنند.
۸-در صحبت کردن از کلمات تحقیر آمیز و توهین کننده استفاده می کنند
۹-تنبیهات بدنی شدید را علیه کودک اعمال می کنند. مثلاً کودک را حبس یا از غذا محروم می کنند
۱۰-غالباً سوء مصرف الکل، دارو و یا مواد مخدر دارند
اثرات روانی کودک آزاری جسمی:
اثرات طولانی مدت سوء رفتار بر کودکان می تواند باعث بروز اختلال در رشد و نموآنها شود. در مقایسه‌ای که بین کودکانی که بدون علت عضوی دچار تأخیر یا توقف رشد و نمو شده بودند با گروه کنترل (گواه) بعد از ۱۳ سال پیگیری نشان داده است که گروه اول دارای مشکلات کلامی، سطح سواد کمتر با توجه به سن، عدم بلوغ اجتماعی مناسب با سن، ثبات روانی کمتر، فقدان اعتماد به نفس و مشکلات شخصیتی (عمدتاً ضد اجتماعی) بیشتری نسبت به گروه کنترل بودند. همچنین گروه کودکان آزار دیده در برقراری ارتباط با دیگران، ایجاد روابط اجتماعی و دوست یابی نسبت به گروه کنترل توانایی کمتری از خود نشان می دادند. ضریب هوشی در کودکان کتک خورده کاهش بارزی در مقایسه با گروه کنترل نشان داد و از نظر تحصیلی نیز عقب تر از سایر کودکان بودند. کودکان آزار دیده در تکلم ضعیف تر بودند. به طور متوسط ۵۵% آنها به نوعی دارای شخصیت نا بهنجار بودند به طوری که شخصیت ضد اجتماعی در این کودکان نسبت به گروه کنترل بیشتر بود.(موسوی و همکاران، ۱۳۸۰)

اثرات بدنی کودک آزاری جسمی:
در کودک آزاری جسمی عوارض عضوی می تواند به شکل اختلالات بینایی، شنوایی، پارگی و صدمات ارگان‌های داخلی، خونریزی داخلی ناشی از صدمات فیزیکی وارده به قفسه سینه و شکم، عقب ماندگی رشد عقلی و جسمی، نقص‌های نورولوژیک (اسکلتی و عضلانی) و معلولیت بروز کند.

همچنین گاهی شدت صدمات وارده به حدی است که موجب مرگ کودک می‌شود.
در کودک آزاری ممکن است پارگی کبد، فرانتر (روده بند) یا اثنی عشر بدون اینکه هیچ اثر ظاهری بر روی شکم داشته باشد به دنبال ضربه شکمی رخ دهد. صدمات کبدی از مشخصات کاملاً شناخته شده کودک آزاری است. در بچه ها دیواره شکم نازک است و حفاظت خوبی در مقابل ضربه فراهم نمی کند.
خون ریزی از روده بند، یا پارگی آن ناشی از فشرده شدن آنها بر روی ستون فقرات کمری می باشد. گاهی آسیب عروقی موجب لخته شدن خون داخل عروق فرانتر و انفارکتوس روده می گردد. همچنین سوراخ شدگی روده ها ممکن است تا دو روز بعد رخ دهد که به دلیل نداشتن علائم بارز در بچه ها می تواند منجر به فوت آنها گردد. با توجه به اینکه در کودکان طحال پایین تر از دنده ها قرار می گیرد هرگونه ضربه شکمی می تواند موجب خونریزی حاد و یا تأخیری (خونریزی زیر کپسولی) گردد. که ممکن است مرگ کودک را در پی داشته باشد(موسوی و همکاران،۸۰-پورناجی،۱۳۷۸)
جراحت‌های اسکلتی نیز می تواند شاهد خوبی برای کودک آزاری باشد. شکستگی‌های تازه به خصوص شکستگی‌های جمجمه، دست و پا و دنده ها شواهد خوبی هستند اما در موارد مشکوک کودک باید مورد معاینه قرار بگیرد و آسیب‌های قبلی که ممکن است وجود داشته باشد بررسی گردد. که اغلب با تاریخ یاد شده از سوی والدین در تضاد است. ایجاد میخچه در محل های قبلی شکستگی، آهکی شدن ضریع استخوانی، خونمردگی های کهنه اپیفیزهای شکسته شده کنار مفاصل بزرگ مانند آرنج و زانو، آسیب متافیز و … نشانه های ضربه اولیه است.
شکستگی دنده ها در کودکان معمولاً اتفاقی نیست و معمولاً از فشار دستان والدین اطراف سینه کودک به وجود می آید. چنین شکستگی‌هایی عموماً به مفهوم برخوردهای نامناسب هستند. چشم و دهان هم شواهد خوبی از سوء رفتارهای فیزیکی مهیا می سازند. بالغ بر ۷۰% از نوزادان ضربه خورده جراحات چشمی دارند که شامل خونریزی شبکیه، خونریزی زجاجی، عدم قرارگیری مناسب لنزها و شبکیه جدا شده هستند.
لبها نیز در اثر ضربات می توانند کبود و خراشیده شوند و اگر کودک به سنی رسیده باشد که دندان داشته باشد قسمت داخلی لبها ممکن است به وسیله تماس با دندانها کبود و یا زخم شوند. یکی از جراحت‌های ویژه دهان فرنولوم پاره شده لب بالایی است. این آسیب می تواند به علت ضربه مماس در دهان و یا به وسیله کوبیدن شیشه شیر به دهان ایجاد شود.
جراحت‌های سر یکی از علت‌های عمده مرگ کودکان است و حتی اگر مهلک و دردآور هم نباشد می تواند منجر به ناتوانی ‌های عصبی دائمی و شدید شود.
خونریزی ‌های ساب‌دورال یکی از جراحت‌های قدیمی و مرگ آور کودک است و ممکن است ار فشار مستقیم و یا از تکان‌های شدید ناشی شود.
اصلی ترین علت شکستگی‌های جمجمه در کودک آزاری جسمی پرتاب کردن کودک روی زمین یا سطح سخت است.
تحقیقات در آلمان نشان داده است که شکستگی ‌های جمجمه از یک ارتفاع ۸۰ سانتی متری بر روی زمین مفروش هم ممکن است. (simpsons)
کوفتگی‌های لکه ای از نشانه ‌های دیگر سوء رفتار جسمی است، این کوفتگیها در اثر فشار شدید نوک انگشتان ایجاد می شود و اندازه آنها معمولا ۵/۰ تا ۵/۲ سانتی متر است. کوفتگی‌های لکه ای ممکن است مطابق دست گیرنده و به صورت خوشه ای باشد.

کوفتگی‌هایی که به تنهایی مؤید کودک آزاری هستند عبارتند از : کبودی چشم، کوفتگی گوش، کوفتگی در قسمت‌های داخلی رانها، کوفتگی صورت در شیر خوران زیر ۱۸ ماه، کوفتگی مرکزی ستون فقرات . سیلی زدن یکی از رایج ترین موارد سوء رفتار است و آثار آن اغلب روی صورت و گاهی روی گوش و نیز روی تن و کپلها دیده می شوند و ممکن است خطوط واضح خونریزی پوستی نیز وجود داشته باشد. کوفتگی‌های ناشی از کمربند، شلاق، عصا، تکه های چوب، برس مو و سیم روکش دار برق (که اندامها را با آن می بندند) آثار قابل شناسایی بر جا می گذارند و غالباً روی کپلها، رانها و گاهی در مناطق تناسلی دیده می شوند.
آثار گاز گرفتگی نیز به راحتی قابل شناسایی است. این آثار معمولا به شکل هلالی و دارای خطوط بی رنگند.با اندازه گیری قوس، تفاوت بین گاز کودک و بزرگسال مشخص می شود. اثر گاز کودک قوس باریکی دارد و کوچکتر است، در حالی که اثر گاز بزرگسال بزرگتر است ویژگی گاز حیوانات سوراخ شدگی و پارگی است که با گاز انسان متفاوت است، چرا که گاز انسان بافتها را به هم می فشرد و کوفتگی‌های واضح ایجاد می کند.
سوختگیها حدود ۱۰ درصد از موارد کودک آزاری را شامل می شود و گاهی اثبات این‌که سوختگی عمداً ایجاد شده یا سهواً بسیار مشکل است. منبع گرما، مانند اتو، معمولاً اثر بارز و متمایزی بر روی پوست می گذارد. سوختگی‌های ناشی از سیگار، هنگامی که با زاویه قائمه روی پوست ایجاد می شود، فرو رفته و به اندازه مشخصی است. سوختگی به وسیله قاشق، کفگیر، سیخ و … نیز ممکن است ایجاد شود که این سوختگیها معمولاً روی بازوها و رانها دیده می‌شوند ولی ممکن است در مناطق دیگر مانند مناطق تناسلی، کف و بین انگشتان پاها نیز دیده شود. فرو بردن در آب یا مایعات داغ دیگر سوختگی های موجی در دستها و سوختگی هایی به شکل جوراب ساق بلند در پاها ایجاد می کند.
سوختگی‌های سایشی نیز در مناطق برجسته مثل چانه و گونه ها در اثر کشیدن روی فرش، موکت و مبلمان ایجاد می شود. (کاهانی، ۱۳۷۵- پورناجی، ۷۸)

بریدگی،پارگی، سوراخ شدگی و آثار گازگرفتگی جراحت‌های پوستی
۱-سوختگی ناشی از سیگار و سیخ های داغ
سوختگی
۲-سوختگی ناحیه تناسلی و باسن ها
۳-سوختگی با مایعات
۱-شکستگی های متعدد با مراحل مختلف بهبودی
شکستگی استخوانی
۲-هر شکستگی در کودک با سن کمتر از دو سال خصوصاً شکستگی متعدد دنده ها
۳-شکستگی به همراه کبودی- دررفتگی استخوان و مفاصل – شکستگی جمجمه
۱-صدمات چشمی و خونریزی شبکیه و در رفتگی عدسی

سایر علائم
۲-صدمات گوش (پارگی پرده گوش و ناشنوایی)
۳-صدمات سیستم عصبی و عضلانی:شکستگی جمجمه، خونریزی مغزی
۴-تشنج، اغما، فلج عضلانی

۵-پارگی احشاء شکمی مثل کبد و روده ها
۶-مرگ

گزارش از یک مورد سوء رفتار جسمی:
آزار جسمی طیف وسیعی دارد. کتک زدن، نیشگون گرفتن، تکان‌های شدید به کودک، سیلی زدن، داغ کردن، گاز گرفتن و غیره همگی از عواملی هستند که در بسیاری از موارد منجر به فوت کودک می گردد. این کودکان معمولاً توسط همان کسانی که شکنجه می شوند، از خوردن غذا نیز منع می گردند. به لحاظ روانی انواع توهینها، تحقیرها و تبعیضها … را تحمل می کنند و دچار مرگ تدریجی می شوند.
نمونه بارز این مورد، دختر ۹ ساله ای بود که نیمه شب هفدهم شهریور ماه ۱۳۷۶، در حالت کما به بیمارستان مفید تهران آورده شد و پس از ۳۰ ساعت مراقبت به رغم درمان‌های انجام شده فوت کرد.
رزیدنت ارشد بیمارستان مفید، وضعیت این کودک را به هنگام ورود به بیمارستان چنین عنوان کرد:
“در بدو مراجعه، علایمی از حیات در بیمار وجود نداشت. در معاینه ای که به عمل آمد، قلب و ریه به هیچ وجه کار نمی کرد و به اصطلاح دچار مرگ مغزی شده بود. بلافاصله اقدام‌های اولیه احیاء را انجام دادیم و توانستیم قلب بچه را برگردانیم، ولی تنفس به دلیل مرگ مغزی عملاً قابل برگشت نبود…
بیمار مجموعاً ۳۶ ساعت تحت مراقبت بود، اما متأسفانه قلب او از تپش ایستاد و موفق به احیای مجدد آن نشدیم”
دکتر علیرضا کاهانی، متخصص پزشکی قانونی، گزارش پزشکی قانونی را درباره مرگ این کودک چنین اعلام کرد:“ این کودک با ۱۱۰ سانتی متر قد و ۱۵ کیلوگرم وزن ۲۴ ساعت پس از مرگ به پزشکی قانونی تحویل داده شدتمام عضلات و قسمت‌های بدن او تحلیل رفته و نمای واضحی از یک سوء تغذیه شدید بود.
مو‌های سر او در بعضی از نواحی به طور کامل کنده شده بود.
زخم‌های در حال التیام در فرق سر، گونه ها،شکستگی دندان پیشین سمت راست، سائیدگی ‌های در حال التیام روی گونه و پشت گوش. در مجموع ۱۶ زخم در حال التیام و چهار سائیدگی در سر و صورت.
… در اندام‌های فوقانی موارد زیر دیده می شد:
شکستگی قسمت فوقانی بازوی چپ و خون مردگی های در حال جذب لا به لای عضلات، مربوط به بیش از یک ماه قبل.
۲۲ سائیدگی در حال التیام در بازوی چپ: در بازوی راست، شکستگی و تغییر شکل استخوان بازو در قسمت میانی به همراه کبودی در حال جذب؛زمان شکستگی مربوط به یک ماه قبل.
۱۱ زخم و سائیدگی روی بازوی راست …
مجموعاً در اندام فوقانی دو شکستگی، ۳۳ سائیدگی و زخم در حال التیام، ۱۵ سائیدگی، دو سوختگی و تعداد زیادی کبودی‌های زیر جلدی قابل مشاهده بود.
در معاینات داخلی، در سر خون مردگی‌های پراکنده و وسیع در حال التیام در قسمت‌های مختلف، به خصوص در ناحیه پس سری و آهیانه مشهود بود.
… در قسمت زیر پوست شکم، چربی زیر جلدی خیلی کمتر از حد طبیعی بود و کیسه صفرا متسع که احتمالا در اثر بی عذایی طولانی مدت بود …”

گزارش رادیولوژی سازمان پزشکی قانونی سن استخوانی بیمار را حدود چهار سال و نیم تعیین کرد. سازمان پزشکی قانونی، علت فوت را خونریزی مغزی در اثر اصابت جسم سخت و عوارض ناشی از آن تعیین کرد. همچنین نحیف بودن شدید کودک به دلیل بی توجهی به نام برده در زمان حیات تشخیص داده شد. جراحت‌های مختلف مربوط به زمان‌های گوناگون و نوع خونریزی مغزی و شکستگی استخوانی، یکی از موارد واضح کودک آزاری که به طور عمد ایجاد شده بود، تعیین گردید.(کرمی مجد، ۱۳۷۶)

تشخیص کودک آزاری جسمی:
الف)یکی از راه‌های تشخیص کودک آزاری، گرفتن شرح حال کودک از والدین است.
از موارد زیر می توان تشخیص داد که کودک به وسیله خود والدین مورد آزار و شکنجه قرار گرفته است.
۱-والدینی که از دادن شرح حال کامل و ابراز جزئیات واقعه خودداری می کنند.
۲-والدین معمولاً در شرح حال می‌گویند که کودک به طور ناگهانی آسیب دیده یا بیمار شده است و از چگونگی آن بی خبرند.
در مرداد ماه سال ۱۳۷۷ پدر و نامادری کودک ۷ ساله ای به بهانه آنکه وی زمین خورده است، او را به بیمارستان کودکان بندر عباس منتقل کردند، اما پزشکان پس از معاینه وی اعلام کردند، او مدتها تحت خشونت و بدرفتاری خانواده به سر برده است و آثار سوختگی، شکستگی ‌های متوالی در سر، دست و پای او وجود دارد.
نامادری کودک در مورد علت این حادثه چنین اظهار کرد:“ من در خانه نبودم، وقتی آمدم، متوجه شدم فاطمه حال خوبی ندارد و به اتفاق پدرش او را به بیمارستان رساندیم.”
پزشک معالج فاطمه در مورد صدمات وارد شده به کودک گفت:“ یک گوش این کودک بر اثر شکنجه ، قدرت شنوایی خود را از دست داده و سرش بیماری کچلی گرفته است”.
۳-معمولاً صدمات، با شرح حال داده شده، هم خوانی ندارد. به این ترتیب که مکانیسم، شدت و نوع آسیب وارده با شرح حال مغایر است و آسیب‌های مشهود متعلق به زمانها و مراحل ترمیمی مختلف اند.
پسر بچه ۵ ساله ای مرده به بیمارستان منتقل می شود. پزشکی قانونی صدمات وارد شده را چنین اعلام می کند:“ آثار نیشگون روی قفسه سینه، آثار زخم‌های التیام یافته یا در حال التیام که بر اثر جسم برنده ایجاد شده است روی ساق، ران و کف پاها دیده شده”
والدین علت فوت کودک را تصادف شب گذشته ذکر کردند؛ولی وقتی پزشکی قانونی اعلام می کند که ضایعات، مربوط به زمان‌های مختلف است، مادر اعتراف می کند که پدر ناتنی که معتاد هم بوده، کودک را مورد آزار و اذیت قرار می داده، چندین بار او را با سیم داغ سوزانیده و دائماً او را نیشگون می‌گرفته است.
این مادر در ادامه می گوید:“پدر ناتنی کودک، به او سیلی محکمی می زند. سر کودک به دیوار خورده و بعد از چند ساعت حال بچه بد می شود و حالت تشنج به او دست می دهد و قبل از انتقال به بیمارستان فوت می کند”
۴-والدین شدیداً منکر آزار رساندن یا آسیب دیدن کودک می شوند.
۵-تأخیر در گزارش موارد کودک آزاری جسمانی، به رغم آسیب‌های شدید و جدی:
نمونه ای که در این مورد قابل ذکر است وضعیت دختر بچه ۹ ساله است که پدرش دوبار ازدواج ناموفق داشته است و به خواهر ناتنی اش سپرده می شود. خواهر ناتنی دختر را به مدرسه نمی فرستد و به عنوان پیشخدمت از او استفاده می کند.

چندی بعد دختر فوت می کند. خواهر در مورد علت مرگ اظهار می دارد که حال دختر بد شده است و تا رسیدن به بیمارستان فوت کرده است. روی بدن دختر آثار کبودی و سوختگی ‌های فراوان به چشم می خورد. خواهر ناتنی در مورد علت ایجاد این آثار روی بدن کودک می گوید:“ مدتی قبل هنگامی که وی می خواسته چراغ را نفت کند،بدن کودک دچار سوختگی شده است”
آثار کبودیها نیز به دلیل آن ایجاد شده که دختر ضعیف بوده و دائماً بدنش با اجسام برخورد می کرده است.
بر خلاف اظهارات خواهر ناتنی کودک، معاینه پزشکی قانونی ضایعات وارد آمده بر بدن وی را چنین توصیف می کند:
۹۸ سائیدگی، ۳۷ کبودی، ۲۲۳ جوشگاه قدیمی ناشی از آسیب وارده. آثار متعدد کبودی، شکستگی، داغ و … روی بدن با فواصل زمانی گوناگون نشان می دهد که کودک طی یک دوره زمانی نسبتاً طولانی مورد شکنجه و ایذا قرار گرفته است.
همچنین پزشکی قانونی علت مرگ این دختر ۹ ساله را، مواردی همچون سوء تغذیه، شکستگی، سوختگی و … عنوان کرد که طی دوره ‌های زمانی مختلف بر بدن نحیف این کودک ایجاد شده بود.
۶-چنانچه آزار دهنده احساس کند که توضیحات اولیه اش مورد سوء ظن واقع شده است، داستان را تغییر می دهد، بنابراین توضیحات وی مغایر و متفاوت با یکدیگر است:
جسد پسر بچه ۴ ساله ای بر اثر خونریزی داخلی و پارگی کبد به پزشکی قانونی فرستاده می شود.
بنابر نظر پزشکی قانونی وی به سوء تغذیه ناشی از غفلت و مسامحه والدین دچار شده است. روی ساق پا‌های او آثار سوختگی نمایان بود. رادیوگرافی ‌های انجام شده، آثار شکستگی ‌های قدیمی متعدد در دنده ها را نشان می داد.
پدر کودک ابتدا علت مرگ او را ناشی از سقوط کودک از پله ها بیان می کند. پس از پرسش‌های پزشکی قانونی، پدر این بار دلیل مرگ را افتادن برادر کودک روی شکم او عنوان می کند.
سازش و تبانی بین والدین نیز معمول است و تمام سعی آنان در این است که صدمه وارد آمده به کودک را پنهان نگاه دارند و مانع از شناسایی شخص مسوول حادثه شوند.
۷-شرایط و محلی که حادثه یا مرگ در آن رخ داده است، با شرح حال اختلاف دارد:
توضیحاتی که والدین و سرپرستان کودک در مورد یک کودک آسیب دیده بیان می دارند، معمولاً مغایر با واقعیات موجود است.

واقعیات موجود توجیهات والدین یا سرپرستان کودک
به صورت کودک سه ضربه وارد و سپس به زمین پرتاب شده است از کالسکه افتاد و گوشش به دسته آن گیر کرد
مادر با لگد به شکم او زده است به زمین افتاد و شکمش به در خورد
با ضربات متعدد مشت به صورت دچار کبودی شده است کودک معمولاً دچار کبودی می شود
کودک را روی زمینی بتنی پرت کرده اند مادر به زمین افتاد و کودک از دستش افتاد
پدر یا مادر از دست کودک خشمگین شده و او را کتک زده اند تا جایی که وی فوت کرده است از تخت افتاد و مبل روی او افتاده(کودک فوت شده)
پدر به کتک زدن بچه اعتراف کرده است غذا در گلویش پریده، پدر به پشتش زده تا او را از خفگی نجات دهد(کودک فوت کرده است)

 

۸-بیشتر کودکانی که در شب با آثار ضربه به بیمارستان آورده می شوند و سابقه بیماری قبلی ندارند.
۹-هنگامی‌که والدین شخصاً مراجعه نمی کنند و در این رابطه از بستگان دیگر مانند خواهر یا برادر کمک می گیرند.
این قبیل والدین:الف)در نشان دادن نگرانی و دلواپسی خود دچار مشکل هستند و درجه نگرانی آنان با شدت صدمه ای که به کودک وارد شده است، متناسب نیست.
ب)در ارتباط با آسایش و رفاه کودک، بی علاقه و خونسرد به نظر می رسند. به عبارتی قادر نیستند، به کودک آرامش دهند و رفتاری که نشان دهنده درک آنان از احساسات عاطفی و جسمانی کودک باشد، در این والدین مشاهده نمی شود.
ج)بین ارتباط کلامی و غیر کلامی والدین و کودک تفاوت وجود دارد.
د)بیشتر تعبیر‌های منفی در مورد کودک به کار می برند و مرتباً از او انتقاد می‌کنند، کودک خودش مسبب صدمه است.
ه)اگر از آنان در مورد وظیفه ای که در قبال حفاظت و هدایت کودک دارند، پرسیده شود، خشمگین شده و حالت تهاجمی به خود می گیرند.(پورناجی، ۱۳۷۸)
یکی دیگر از راه‌های تشخیص کودک آزاری معاینه و گرفتن شرح حال از کودک است: در این ارتباط باید تا آنجا که موجب ناراحتی و اذیت کودک نشود از کودک در ارتباط با جراحت‌هایش سوال شود و بعد مورد معاینه قرار بگیرد.
علائم مهمی که در معاینه کودک آزار دیده باید مورد توجه قرار بگیرد عبارت است از :الف)ظاهر کودک ب)علائم و نشانه ‌های پوستی و اسکلتی
الف)ظاهر کودک:
۱-کودکان آزار دیده حالت ترس دارند بخصوص از پدر و مادر
۲-گاهی گوشه گیر بوده و یا حالت تهاجمی به خود می گیرند.
۳-قیافه بهت زده دارند که به پائین نگاه می کنند.
۴-معمولا نحیف و لاغرند و دارای عقب ماندگی رشد جسمی و عقلی هستند و نظافت خوبی ندارند.
ب)علائم و نشانه ‌های پوستی:وجود کبودی و جراحت‌های متعدد پوستی مربوط به زمان‌های مختلف و سوختگی ‌هایی به شکل ابزار ایجاد کننده آن که معمولاً در مناطق غیر معمول پوست می باشد.
ج)علائم و نشانه ‌های اسکلتی: مهمترین علامت در استخوانها وجود شکستگی‌‌های متعدد و مربوط به زمان‌های مختلف می باشد.
در معاینه کودک باید به تمام موارد یاد شده توجه کرد و همه قسمت‌های بدن کودک به دقت مورد معاینه قرار بگیردو برای تشخیص شکستگی ‌های قدیمی از قسمت‌های مختلف بدن بیمار رادیو گرافی به عمل آید(موسوی و همکاران، ۸۰-رسالت، ۶۰/۶/۷۹)

شیوع و گستره کودک آزاری جسمی:
کودکان در هر سن و جنسی و در هر سطح اجتماعی و اقتصادی ممکن است مورد آزار و تنبیه بدنی قرار بگیرند.
طبق گزارش‌های سازمان بهداشت جهانی (WHO) کودک آزاری به یک مشکل عمده جهانی در زمینه بهداشت عمومی تبدیل شده است.

اخیراً سازمان بهداشت جهانی تخمین زده است که در حدود ۴۰ میلیون کودک ۵ تا ۱۴ ساله در جهان از کودک آزاری و بی توجهی رنج می برند و نیازمند مراقبت بهداشتی و اجتماعی هستند.
طبق گزارش‌های پلیس انگلستان موارد کودک آزاری که در این کشور در سال ۱۹۹۷ بیش از ۲۰ برابر افزایش یافته و علت این افزایش علاوه بر اینکه ناشی از حساسیت ایجاد شده در قبال این پدیده و افزایش موارد تشخیص داده شده است. ناشی از افزایش این معضل اجتماعی نیز می باشد. در سال ۱۹۹۷، ۳۵ هزار کودک در انگلستان تحت پوشش انجمن حمایت از کودکان قرار داشتند.
طبق گزارش مرکز بین المللی کودک آزاری آمریکا، در این کشور در سال ۱۹۹۳ حدود ۳۷۰ هزار مورد انواع کودک آزاری ثبت شده است و بیشتر آن مربوط به غفلت و سهل‌انگاری والدین نسبت به اطفال بوده است و شیوعی به میزان ۲۰ در هر هزار کودک زیر ۴ سال داشته است، و حدود ۲۰۰۰ کودک از کل موارد گزارش شده در همین سال بر اثر کودک آزاری درگذشتند.
طبق گزارش ‌های منتشر شده از سوی سرویس حمایت از کودکان آمریکا (CPS)، ۸۵% موارد بدرفتاری با کودکان زیر ۵ سال و ۴۵% علیه کودکان زیر یک سال بوده است.
آمار مرکز پلیس کانادا بیانگر ۲۲ هزار مورد کودک آزاری جسمی و روانی ثبت شده در سال ۱۹۹۶ می باشد و ۱۸% کل تهاجمات فیزیکی علیه کودکان زیر ۱۸ سال بوده است. پسران در این کشور بیش از دختران تحت آزار جسمی بوده‌اند. گزارش پلیس کانادا نشان می دهد که در همین سال حدود ۷۰% کودک‌آزاری ها به وسیله افراد خارج از خانه صورت گرفته است. همچنین در سال‌های ۱۹۹۰ و ۱۹۹۱ تحقیقاتی از طریق پرسشنامه به عمل آمد و نشان داد که ۳۶% زنان ایتالیایی، ۳۳% زنان المانی، ۳۱% زنان سوئیسی و ۲۹% مردان آفریقای جنوبی، سابقه وجود آزار و اذیت را در طول دوران کودکی خود ذکر کرده اند. طبق گزارش‌های پلیس آمریکا، کودک آزاری چهارمین علت شایع مرگ در کودکان کمتر از ۵ سال بوده است(موسوی و همکاران، ۸۰) طبق اعلام “ شورای ملی پیشگیری از سوء رفتار با کودکان” در سال ۱۹۹۴، سه میلیون مورد سوء رفتار و مسامحه به نهاد‌های خدمت اجتماعی عمومی گزارش شده است و حدود یک میلیون آن به اثبات رسیده است. در ایالات متحده هر سال بین ۲۰۰۰ تا ۴۰۰۰ مرگ در کودکان مورد سوء رفتار جسمی گزارش می شود.
۳۲% کودکانی که مورد آزار جسمی قرار می گیرند، زیر ۵ سال دارند. ۲۷% بین ۵ تا ۹ سال، ۲۷% بین ۱۰ تا ۱۴ سال و ۱۴% بین ۱۵ تا ۱۸ سال دارند و ۵۰% تمام کودکان مورد سوء رفتار و مسامحه نارس بوده و وزن موقع تولد آنها پایین بوده است(کاپلان، سادوک،۷۹)
بر اساس تحقیقی که “ گلر” انجام داده است. بین ۱/۳ تا ۴ میلیون کودک در طول زندگی کودکی خود چندین نوبت با لگد ، دست یا مشت مورد ضرب و شتم قرار می‌گیرند، ضربه وارده به ۴/۱ تا ۳/۲ میلیون کودک بسیار شدید است و بین ۹۰۰ هزار تا ۸/۱ میلیون کودک با چاقو یا اسلحه گرم مورد حمله قرار می گیرند.
بر طبق پژوهش دیگری که “باتوم” در سال ۱۹۷۷، در آمریکا انجام داده است غالباً زنان بیش از مردان خانواده، کودک را تنبیه بدنی می کنند و ۸۰% تنبیه کنندگان کودک در همان خانواده با کودک زندگی می کنند.

در تحقیقی که به وسیله “ ساک” ، “ماسون” و “جونز” در سال ۱۹۸۵ در آمریکا بر روی ۸۰۲ کودک صورت گرفت ، مشخص شد که شایعترین تنبیهات خانواده ‌های تک والدی و مادرانی که به تنهایی با فرزند خود زندگی می کردند وجود داشت و با ۹۵% اطمینان بیان کردند که تنبیه بدنی در بین والدین جدا شده بیشتر است.(تقوی لاریجانی)

شیوع کودک آزاری جسمی در ایران:
متأسفانه آمار رسمی مربوط به سوء رفتار با کودک، در بسیاری از کشورهای در حال توسعه موجود و در دسترس نمی باشد در این مورد فقط در کتابها و مطبوعات آن هم تنها به بررسی موارد خاص اشاره شده است.
در ایران نیز هیچ گونه تحقیق جامع و ملی در این زمینه انجام نشده است و بنابراین نمی توان در مورد کودک آزاری، اشکال و شیوع آن به طور قاطع اظهار نظر کرد و آمارهایی که در این بخش ارائه می شود نشان دهنده شیوع آن در کشور نیست و صرفاً آمارهایی است که از پژوهشها، روزنامه ها و مراکز ذی ربط به دست آمده است.
بر اساس آماری که دکتر خالقی رئیس فرهنگسرای مدرسه- در همایش قربانیان نمره بیست اعلام کردند، ۷۰% کودکان تهرانی تنبیه می شوند و ۳/۲۷% از خانواده های تهرانی کودک آزار هستند یعنی از هر سه خانواده در یک خانواده کودک آزاری صورت می گیرد.
طبق پژوهش دیگری که نوروزی در سال ۷۱ بر روی ۲۲۴۰ دانش آموز تهرانی انجام داد، این نتایج به دست آمد:
۴۳% نوجوانان دبیرستانی گزارش دادند حداقل یک بار از نظر بدنی تنبیه شده اند از این تعداد ۳۴% فقط در گذشته تنبیه شده اند و ۲۴% در حال حاضر نیز تنبیه می شدند.
همچنین ۱۳۸ دانش آموز گزارش دادند، تنبیهات آنها منجر به جراحات جدی از جمله شکستگی و زخمی شدن شده است.
همچنین در مطالعه ای که به وسیله “ اندیرویان” در سال ۱۳۵۷ انجام شد، نشان داد که (۷۸/۳۱ درصد) از دانش آموزان دختر دوره راهنمایی در اهواز، بیشتر اوقات مورد آزار جسمی قرار می گیرند.
در پژوهش دیگری که ناصر رشیدی در شهر اهر انجام داد این نتیجه بدست آمد: در گروه های آزار شده ۹/۳۲ درصد دختران و ۸/۳۶ درصد پسران، بدرفتاری والدین را با خود ذکر کرده اند.(موسوی و همکاران،۸۰)
از ۱۳۵ مورد گزارش شده به انجمن حمایت از حقوق کودکان در سال ۱۳۸۱ در ارتباط با کودک آزاری جسمی به این موارد اشاره شده است.
از ۱۳۵ مورد: ۸۱ مورد دختر و ۵۴ مورد پسر بوده اند. که انواع کودک آزاری های گزارش شده شامل موارد زیر است:
۱-ریختن آب جوش روی فرزندان
۲-داغ کردن و سوزاندن، به خصوص لب و دهان
۳-کتک زدن با شلنگ، چوب و کمربند
۴-زندانی کردن بچه در منزل گاهی تا ۱۰ ساعت در روز
۵-پاره کردن دست و پای آن ها با چاقو
۶-کوبیدن سر به دیوار، لگد زدن، سیلی زدن و پرت کردن
۷-گرسنگی دادن به کودک برای ساعت های طولانی
۸-انجام کارهای سخت خانه
۹-حبس در حمام برای ساعات طولانی
۱۰-اخراج از خانه و خوابیدن کودکان در مکان‌هایی که باعث احساس عدم امنیت می شود
۱۱-ترساندن شدید کودک و تهدید به مرگ آنها
۱۲-بستن به تخت و …
از این تعداد:۴۳ مورد، آزار به وسیله پدر صورت گرفته و ۲۵ مورد مادر و ۱۹ مورد هم با همکاری یکدیگر دست به این کار زده اند.

۱۸ مورد به وسیله نامادری و ۷ مورد ناپدری و ۸ مورد نامادری به همراه پدر کودک را آزار داده اند.
۵ مورد مادر و ناپدری
۵ مورد به وسیله مدرسه
۵ مورد هم به وسیله افراد دیگر
از ۲۰۰ مورد کودک آزاری گزارش در شهر اراک، ۸۵ مورد مربوط به کودک آزاری فیزیکی بوده که بیشتر قربانیان آن دختر بوده اند.
از تعداد ۲۲۲۴ تماس تلفنی با صدای یارا در طول یک سال (از ابتدای زمستان ۷۹ تا پاییز ۸۰) این آمار ارائه شده است:
تنبیه بدنی درصد بالایی را در میان موارد کودک آزاری مطرح شده با صدای یارا را به خود اختصاص می دهد.
تنبیه بدنی بیشتر در مقاطع سنی ۶-۳ و ۱۲-۷ سال اعمال شده است. اما در مورد نوجوانان ۱۸-۱۳ ساله و متأسفانه حتی در مورد کودکان زیر دو سال که چیزی جز نیاز‌های طبیعی و مشروع خود نمی خواهند نیز اعمال شده است.
بسیاری از والدین سیلی زدن و توگوشی را تنبیه حساب نمی کنند و در مجموع ۲/۳۷% موارد را شامل می شود. (سالنامه صدای یارا ، ۸۰) از ۳ هزار و ۲۱۴ مورد مشاوره تلفنی، موارد مربوط به کودک آزاری به شرح زیر بوده است:
– ضرب و جرح کودکان به وسیله والدین: ۲درصد
– تنبیه بدنی کودکان به وسیله والدین یا معلمان: ۴۸ درصد
– آزار‌های عاطفی به وسیله والدین یا معلمان:۶۵ درصد
در سال ۱۳۷۶، ۲۷ مورد کودک ازاری در روزنامه ‌های کشور منتشر شده.
از تعداد ۲۷ مورد کودک آزاری فیزیکی که از آرشیو و روزنامه ها از سال ۷۶ به بعد جمع آوری شده است:
۱۴ مورد پسر –۱۱ مورد دختر و ۲ مورد هم نوزاد بدون ذکر جنسیت
از این تعداد ۴ مورد مادر، ۶ مورد نامادری، ۹ مورد پدر، ۵ مورد ناپدری، یک مورد خواهر ناتنی و یک مورد هم به وسیله عمو، مورد آزار قرار گرفته اند.

۲-کودک آزاری جنسی
سوء استفاده جنسی از کودکان ظالمانه ترین و اهانت آمیزترین تجربه انسانی است. خیانت به اصولی ترین و ابتدایی ترین اعتماد میان کودک و والد اقدامی است، به لحاظ احساسی به شدت مخرب.
قربانیان کم سال بد رفتاری جنسی، وابسته تمام عیار به متجاوزان خود هستند؛ نه جایی برای پناه دارند و نه کسی را که به او رجوع کنند.
شرایطی است که حامی کودک، متجاوز به او می شود و حقیقت به زندانی از اسرار کثیف مبدل می گردد.

بدرفتاری جنسی با کودک ، به صورت هرگونه تماس جنسی ناخواسته فرد بالغ با کودک تعریف شده است.
بر اساس تعریف مندرج در قانون ممانعت از آزار و بدرفتاری با کودکان (child abuse pervention, and treatment act) بدرفتاری جنسی، عبارت است از :۱-بکارگیری، استفاده، اغوا، تشویق، واداشتن کودک به درگیر شدن با هرگونه رفتار روشن جنسی یا نمایش این گونه رفتارها.
۲-تجاوز، تماس جنسی، فحشا یا هرگونه بهره برداری دیگر جنسی از کودکان.
مرکز ملی سوء استفاده و غفلت، سوء استفاده جنسی را چنین تعریف می کند:
“ تماسها یا مقاربت‌های جنسی بین کودک و بزرگسال، در شرایطی که کودک به منظور تحریک جنسی آن فرد یا شخص دیگر مورد سوء استفاده قرار می گیرد”
بنابر تعریف دیگر، آزار جنسی، عبارت است از استفاده از کودک برای لذت بردن به وسیله یک فرد بزرگسال برای ارضای نیازها یا تمایلات جنسی خودش.(پور ناجی، ۱۳۷۸)
کودک آزاری جنسی درگیر کردن کودک در رابطه ای جنسی است که کودک از نظر رشدی قادر به درک آن و رضایت دادن آگاهانه نیست. این ارتباط جنسی بین یک کودک و یک بزرگسال یا کودک دیگری است که از نظر سنی یا رشدی در مقام مسوولیت، اعتماد یا قدرت قرار دارد. بهره کشی جنسی از کودکان شامل سوء استفاده‌‌های غیر انسانی و تهیه تصاویر مستهجن و غیر اخلاقی است. آزار جنسی کودکان در خانه‌‌های خود آنان به وسیله خویشاوندان نزدیک آنها صورت می گیرد و در ۸۰ درصد موارد مهاجم خود را می شناسد.(اصلاح و تربیت،۴، ۸۱، ۸۰)
سوء رفتار جنسی می تواند شامل: بوسیدن، نوازش کردن، دستکاری کردن اندام‌های تناسلی، لمس کردن مقعد، سینه ها و همچنین آمیزش جنسی باشد. استفاده از کودکان برای عکس برداری و ساختن فیلم‌های سکس هم از موارد مشخص سوء رفتار جنسی است. (rosemary Narimanian, 2000).
تعریف دیگری که به وسیله Blombery به کار برده شده عبارت است از سوء استفاده از کودک با تحریکات جنسی که با سن، تکامل روانی و نقش وی در خانواده نامتناسب باشد. از سوی دیگر تعریف قانونی که برای سوء استفاده جنسی از کودکان به کار برده می شود عبارت است از هرگونه عملی به منظور کسب لذت جنسی با افراد نابالغ (که معمولاً کمتر از هجده سال در نظر گرفته می شود)، این اعمال عبارتند از: تماس ‌های خارج از نزاکت و قبیح، تحریک اندام‌های جنسی با انگشتان، استمناء، به دهان کشیدن اندام‌های تناسلی، مقاربت از راه مقعد و نزدیکی به زور. (جویان، ۱۳۷۴)
سوء استفاده جنسی از کودکان ۲۵ درصد موارد کودک آزاری را شامل می شود و می‌تواند شامل مراحل زیر باشد:
۱-Molestation یا دستمالی کردن: عبارت است از اعمالی که برای کسب لذت جنسی بدون دخول با شخصی که رضایت ندارد، انجام می شود.
۲-مقاربت جنسی: می تواند از طریق واژن، رکتوم یا دهان باشد خواه صورت گرفته باشد یا تلاش برای انجام آن شده باشد.
۳-زنای به عنف:انجام مقاربت به زور .(توفیقی و هوشدار، ۱۳۷۴)

انواع آزار جنسی:
آزار جنسی شامل بچه بازی، تجاوز و زنای با محارم می باشد. آزار جنسی شامل طیف وسیعی از فعالیت‌های مانند عورت نمایی بزرگسالان به کودک، مجبور کردن کودک به نشان دادن خودش به بزرگسالان، نوازش آلت تناسلی، تحریک دستی یا دهانی آلت تناسلی، آمیزش جنسی، استفاده کودک در روس پیگری و هرزه نگاری است. که این موارد را می توان در ۴ دسته کلی قرار داد:
بچه بازی: این نوع آزار شامل تماس جنسی بدون خشونت بزرگسال با کودک است. بچه باز فعالیت جنسی را با کودکان نابالغ ترجیح می دهد و به ترجیحش مکرراً عمل می کند.

زنای با محارم: در زمینه قانونی، به عنوان آمیزش جنسی بین خویشاوندان با روابط معین که نمی توانند ازدواج کنند تعریف می شود. این نوع سوء رفتار در خانواده ‌هایی مشاهده می شود که در آن انزوای احساسی فراوان، رمز و راز، نیاز، استرس و نبودن حرمت و احترام وجود دارد.
تجاوز: در تعرض خشونت آمیز و تجاوز، پارگی پرده بکارت یا دخول واژینال لازم نیست. غالبا پارگی ‌های تناسلی و یا وجود اسپرم یا آلودگی با هر نوع میکروب سوزاک دلیل قطعی تجاوز است.
روش پیگری:روسپی‌گری، تبادل فعالیت جنسی با پول، دارو یا محافظت است.
هرزه نگاری کودک:عکس گرفتن یا فیلم برداری از کودک به هر شکلی که او را درگیر فعالیت‌های جنسی می کند است(نوروزی، ۷۲)
تجاوز به خلوت کودک نیز سوء استفاده جنسی از اوست که از جمله دزدانه نگاه کردن به کودک به هنگام تعویض لباس یا حمام کردن است. در حالی که هیچ کدام از این رفتارها در تعریف رسمی سوء استفاده جنسی قرار نمی گیرد. قربانیان اغلب احساس تجاوز می کنند و از بسیاری از نشانه ‌های روان شناسی مشابه قربانیان زنای با محارم رنج می برند.(پور ناجی، ۷۸)

جنس کودکان قربانی سوء استفاده جنسی:
قربانیان آزار جنسی بیشتر مؤنث و اغلب اوقات جوان هستند. در واقع بعضی از آنان هنوز کودک هستند . دختران ۵ بار بیش از پسران در معرض قربانی شدن قرار دارند. پسران بیشتر به وسیله یک مرد مورد سوء استفاده جنسی قرار می گیرند.(پور ناجی، ۱۳۷۸)
طبق مطالعه ای که در سازمان پزشکی قانونی تهران انجام شده است. طی سه سال (از بهار ۱۳۷۱ تا اسفند ۱۳۷۳) از جمله ۳۲۴ مورد شکایت سوء استفاده جنسی در سنین زیر ۱۵ سال که به این مرکز ارجاع شده اند، ۲۳۷ مورد آن دختر و ۸۷ مورد آن را پسران تشکیل می دادند. به طور کلی به لحاظ شیوع پدیده کود آزاری جنسی در هر دو جنس، آمارها نشان می دهد که شیوع این پدیده برابر ۰۶/۰ درصد بوده است که از این میزان تعداد دختران ۷/۲ برابر بیش از پسران بوده است.(توفیقی و هوشدار، ۱۳۷۴)
بر اساس آمار کشور‌های غربی ، ۹۰ درصد قربانیان سوء استفاده جنسی دختر و ۱۰ درصد پسر هستند.
به گزارش یکی از روزنامه ‌های اسپانیایی در اکتبر ۱۹۹۸، باند‌های مافیایی آدم ربایی، ۱۴۲ تن از کودکان این کشور را در سال‌های اخیر ربوده اند و به سایر نقاط جهان انتقال داده اند.
بر پایه این خبر، شبکه ‌های مافیایی بین المللی فساد و فحشاء بیشتر کودکان را از میان دختران سنین ۸ تا ۱۳ ساله انتخاب کرده و ربوده اند که در مراکز فساد و فحشاء مورد استفاده قرار می گیرند.(پور ناجی، ۱۳۷۸) متأسفانه در کشور ما تحقیقات جامعی در ارتباط با کودک آزاری و به خصوص سوء رفتار جنسی نشده است و اطلاعات ما در حد چند تحقیق محدود در بعضی از استانها و یا انتشار بعضی از اخبار در روزنامه ها است که از آن جمله می توان به تعرض مرد ۳۴ ساله به ۴۲ کودک مرودشتی اشاره کرد. که این مرد در طی دو سال گذشته (۸۲-۸۰) ، پس از ربودن دختران ۸ تا ۱۱ ساله و انتقال آنها به وسیله موتور سیکلت به بیابان‌های اطراف شهر مرودشت، ابتدا به دختر بچه ها تجاوز و تعرض کرده و سپس طلای آنان را به سرقت می برد.

یک دهه قبل در “ مهرشهر” کرج معلم یک دختر ۷ ساله متوجه ناراحتی غیرعادی شاگردش شد، از آنجا که رابطه معلم و شاگرد به نسبت قوی تر از رابطه فرزند و خانواده اش بود موضوع به وسیله معلم کشف و به اولیاء مدرسه و مقامات قانونی اطلاع داده شد. دختر ۷ ساله درباره ناراحتی خود گفته بود در محله ما مردی است که به ما شکلات خارجی می دهد و ما را به خانه خود می برد و با ما بازی می کند.
از آنجا که ساکنان این محل افرادی با ظاهر آراسته و موجه بودند هیچ کس حاضر به اظهار چنین اتهامی نسبت به فرد مورد نظر نشد. از سوی دیگر موضوع از طرف خانواده ها مخفی نگاه داشته شد تا آبروی قربانیان حفظ شود.
اما رئیس شعبه اول دادگستری وقت کرج برای روشن شدن ماجرا دستور کنترل نامحسوس محل سکونت مرد مورد نظر را صادر کرد و در کمال ناباوری در گزارش مأموران همین حکایت تأئید شد. مرد متجاوز دارای همسری پیر بود که مرتباً او را به مسافرت می فرستاد و او از این تنهایی استفاده می کرد. او با کشاندن دختر بچه های ۷ تا ۱۱ ساله به بهانه دادن شکلات، آنان را مورد آزار و اذیت قرار می داد و سپس با ترساندن آنها فرصت بازگویی ماجرا را از آنها می گرفت.
می توان به مورد مشابهی در تهران اشاره کرد که در آن ۲ پسر با اغفال دختران جوان آنها را به مخفیگاه خود کشانده و آنها را مورد آزار و اذیت قرار می دادند. آنها با گرفتن فیلم از دختران امکان هر گونه شکایت را از آنها می ستاندند و از سوی دیگر دختران نیز برای حفظ آبروی خود از هر شکایتی صرف نظر می کردند.(شرق، شماره‌۱۸)
از ۱۳۵ مورد گزارش شده کودک آزاری به انجمن حمایت از حقوق کودکان ۱۴ مورد کودک آزاری جنسی از سن دو سالگی (۲ مورد پسر بچه ۲ ساله) تا دختر ۱۷ ساله (۲ مورد دختر ۱۷ ساله) بوده است، بیشتر موارد آزار جنسی شامل دختران است.(خبرنامه، شماره۷۵)
پسر بچه هایی که مورد سوء استفاده جنسی قرار می گیرند، به لحاظ جنسیتشان و نگرش جامعه به آنان با مشکلات خاص دیگری مواجه می شوند. به دلیل اینکه پسرها به ندرت در نقش قربانی مورد توجه قرار می گیرند و اغلب به آنها گفته می شود “ مانند یک مرد عمل کن” ، “ نازک نارنجی نباش” و یا “ هیجان‌هایت را کنترل کن” و دائم به پسرها این پیام داده می شود که روی پای خود بایستد و باید قادر باشند از خود مراقبت کنند.
تحت این شرایط احتمال کمی دارد پسری که مورد سوء رفتار جنسی قرار گرفته است آن را را بیان کند و بنابراین نمی توان یک پروسه درمانی را برای او آغاز کرد و احتمال اینکه خود او در نقش یک مهاجم قرار بگیرد برای مهار تجربه شخصی خودش افزایش پیدا می کند. (Rosemary Narimanian ,2000)

سن کودکان قربانی سوء استفاده جنسی:
دنوروکنتول(۱۹۸۱) در بررسی گزارش‌های موارد سوء استفاده جنسی، دریافتند که سن ۴۵ درصد
قربانیان کمتر از ۱۲ سال و ۱۶ درصد کمتر از ۶ سال ذکر شده است.

سوء استفاده جنسی محارم از کودکان معمولاً بین سنین ۱۲ تا ۱۴ سال می باشد که دوره پر خطر آن ۴ و ۹ سالگی است. زیرا انجام اعمال جنسی با کودکان، تحت عنوان ابراز محبت یابازی از طریق دادن رشوه و تهدید کردن بسیار راحت و آسان است.
بخش کودکان انجمن انسان دوستان آمریکایی، در سال ۱۹۷۲، ۵ هزار مورد کودک‌آزاری جنسی را گزارش می داد. حدود ۵۰ درصد از کودکانی که مورد آزار جنسی قرار می گیرند، به دلیل کم سنی قادر به بازگو کردن موارد نیستند و این امر بیان گر این است که آمار‌های اعلام شده در زمینه شیوع آزار جنسی در سنین پایین، از اعتبار و روایی برخوردار نیست.(پور ناجی، ۱۳۷۸)
یافته ‌های تحقیق انجام شده به وسیله سازمان پزشکی قانونی کشور طی سه سال ۷۱ تا ۷۳ نشان می دهد که:
۱-موارد کودک آزاری جنسی در دختران چهار مورد صفر تا ۵ سال ، ۳۲ مورد ۶ تا ۱۰ سال و ۱۸۳ مورد ۱۱ تا ۱۳ ساله بودند. بنابراین شایعترین سن مراجعه ۱۱ تا ۱۵ سال بوده که ۸۳ درصد از کل مراجعه را دربرمی‌گرفته است. پس از آن ۶ تا ۱۰ ساله ها با ۶/۱۴ درصد موارد و سپس صفر تا پنج ساله ها با ۸/۱ درصد موارد در رتبه بعدی قرار می گیرند.
۲- در پسران، از نظر شیوع سنی ۷ مورد زیر ۵ سال، ۴۲ مورد بین ۶ تا ۱۰ سال و ۳۵ مورد بین ۱۱ تا ۱۵ سال بوده اند. بنابراین شایعترین سن ارجاع و تجاوز ثبت شده در پسران ۶ تا ۱۰ سال است.
بر اساس این تحقیق حداکثر شیوع سنی این پدیده در پسران بین ۶ تا ۱۰ سال و در دختران ۱۰ تا ۱۵ سال بوده است.(توفیقی و هوشدار، ۱۳۷۴)
نوع تجاوز: بر اساس تحقیقی که در سازمان پزشکی قانونی تهران(۷۳-۷۱) انجام گرفته است:
در دختران ۵۵ مورد مقاربت از راه واژن بوده است(۸۲%). نکته مهم اینکه مقاربت از راه مقعد بیشتر در سنین پایین تر صورت می گرفته است.
در پسران ۱۴ مورد مقاربت از راه آنال، ۷ مورد تفخیذ که با انجام آزمایش‌ها به اثبات رسیده، در ۴ مورد آزار جنسی همراه با آسیب به نواحی تناسلی بوده و یک مورد آسیب در سایر نقاط بدن نیز وجود داشته است.
شایع ترین نوع تجاوز ثابت شده در پسران به صورت لواط و با نسبت ۵۴% بوده است.
تعداد دفعات تجاوز: در دختران موارد بررسی شده ۳۶ مورد چندین بار دخول صورت گرفته بود و ۱۷ مورد ضایعات جدید بود.و علائم دال بر یکبار دخول بود. بنابراین دخول مکرر قبل از مراجعه به مراجع قانونی در دختران شایع تر است و ۶۷% موارد را تشکیل می دهد.
در پسران از کل موارد ۳ مورد علائم دال بر دخول مکرر بودند و ۱۴ مورد علائم و نشانه ‌های ضایعه حاد را نشان می دادند. بنابراین در پسران با شیوع نسبتاً بالایی(۲/۸۰%) ضایعه به صورت حاد وحاکی از یکبار تجاوز بود.
بر اساس این تحقیق دختران پس از چند بار مورد تجاوز واقع شدن و با فاصله طولانی از اولین وقوع به مراجع قانونی مراجعه کرده بودند. در حالی که پسران اکثراً پس از یکبار مورد تجاوز واقع شدن مورد را نسبتاً سریع به مراجع اطلاع داده اند.

در جمع این پدیده ۷/۲ مرگ و میر داشته که نسبت مرگ و میر در پسران به جمعیت درگیر ۲/۵% و در دختران به کل جمعیت درگیر ۷/۱ بوده است. در پسران با کاهش سن مراجع (زیر ۵ سال) مرگ و میر افزایش یافته است.

بررسی منطقه ای در تهران و حومه:
بررسی ‌های انجام شده شایع ترین محل ارجاع موارد S.C.A ناحیه جنوب شهر با ۹۱مورد (۹/۲۸%) پس از آن منطقه مرکز با ۸۳ مورد (۶/۲۷%) و سپس منطقه شرقی با ۴۸ مورد (۹/۱۵%) و منطقه اسلامشهر با ۱۶ مورد (۳/۵%)، غرب ۱۲ مورد (۴/۰%) و پس از آن ورامین و شهر ری قرار می گیرند.(توفیقی و هوشدار، ۱۳۷۴)

چه کسانی کودکان را مورد سوء استفاده جنسی قرار می دهند؟
اکثر موارد سوء رفتار جنسی با کودک به وسیله افراد بزرگسال در خانواده بلافصل یا گسترده کودک روی می دهد. به این ترتیب، اکثر آزار دهنده ‌های جنسی برای کودکان قربانی آشنا هستند و غالباً اعضاء بسیار قابل اعتماد خانواده هستند و به دلیل احساس گناه، شرم، نادانی و تحمل قربانی به کمک دودلی برخی از پرشکان در شناخت و گزارش سوء استفاده جنسی، اصرار دادگاه بر اصول محدود قرائن و ترس خانواده ها از لاینحل شدن موضوع در صورت افشاء، ناشناخته می ماند.(کاپلان-سادوک، ۷۹)
تحقیقات نشان می دهد، ۵۴ درصد از سوء استفاده کنندگان از اعضای خانواده(پدر و ناپدری) بوده اند. اگر سایر گروه‌های خویشاوندی، دوستان خانوادگی، پرستار بچه را نیز به این نسبت اضافه کنیم، درصد قابل توجهی به متجاوزان که کودک با آنها آشنا بوده است، افزایش خواهد یافت.
بررسی ها نشان می دهند که ۹۷ درصد از متجاوزان، مذکر هستند و زنان تجاوزگر بیشتر پرستار کودک اند.
بر اساس گزارش‌های سازمان‌های مدافع حقوق بشر، علاوه بر کودکان آواره در خیابانها، کودکانی که در خانه افراد ثروتمند به عنوان خدمتکار کار می کنند، نیز در معرض سوء استفاده جنسی قرار دارند.
بر اساس پژوهشی که در سال تحصیلی ۷۰-۶۹ به منظور بررسی میزان سطوح اضطراب و عزت نفس در دانش آموزانی که مورد سوء استفاده جنسی قرار گرفته بودند، روی دو گروه نمونه از دانش آموزان ۱۰ تا ۱۸ ساله (۳۹ دختر و ۱۱ پسر که مورد سوء استفاده جنسی قرار گرفته بودند) در مناطق آموزشی سه گانه شهر اهواز و مناطق ۱۶، ۱۷، ۱۸ استان تهران صورت گرفت، مشخص شد که از بین ۵۰ قربانی سوء استفاده جنسی، ۱۸ مورد به وسیله پدر، ۷ مورد برادر، ۹ مورد همسایه، ۴ مورد به وسیله افراد غریبه، ۳ نفر پسرعمو، ۲ نفر به وسیله پسر عمه، یک مورد دایی، یک مورد شوهر خواهر، یک مورد عمو و ۴ نفر به وسیله افراد نامعلوم مورد سوء استفاده جنسی قرار گرفته بودند. سن شروع سوء استفاده جنسی از ۴ تا ۱۴ سالگی گزارش شده بود.

مدت زمانی که قربانیان سوء استفاده جنسی، مورد سوء استفاده قرار گرفته بودند متفاوت است. ۱۷ درصد آنان یک بار، ۲۴ درصد کمتر از ۶ ماه، ۱۹درصد بین ۶ تا ۱۲ ماه، ۱۳ درصد بین ۱ تا ۵ سال و سرانجام ۹ درصد بیش از ۵ سال مورد سوء استفاده قرار داشته اند. معمولا تماس ‌های جنسی تا وقتی که قربانی آن را فاش نسازد یا شرایط محیطی امکان سوء استفاده را ندهد ادامه می‌یابد.(پورناجی، ۱۳۷۸)
به طور کلی می توان گفت تقریبا در ۸۰% موارد کودک قربانی تهاجم جنسی مهاجم را می شناسد. زمانی که تهاجم جنسی علیه کودک به وسیله افراد ناشناس و غریبه انجام شود غالباً یک بار اتفاق می افتد. در مقابل هنگامی که مهاجم از اعضاء خانواده باشد، معمولاً تجاوز در چندین نوبت تکرار می شود و در هر زمانی در منزل ممکن است که اتفاق بیفتد و در این موارد اعمال زور و دادن رشوه به ندرت بکار می رود و کودک تسلیم خواسته فرد مهاجم می شود.
شایع ترین حالت این است که پدر یا ناپدری دختر خود را مورد تهاجم جنسی قرار دهد. در این خانواده ها اغلب روابط بین زن و شوهر مختل است. پدر، اعتماد به نفس پایینی دارد و تمایلات جنسی وی ضعیف است و یا از نظر جنسی بیش فعال است.
اگرچه دختران به عنوان هدف اولیه و اصلی تهاجم جنسی به شمار می آیند ولی گاهی پسران جوان هم قربانی جنسی یک زن بالغ می شوند و بر خلاف کودک آزاری جسمی که معمولاً تنها یکی از کودکان گرفتار آزار می شود، قربانیان تهاجم جنسی بیش از یک نفر هستند.
اغلب کودکان قربانی تهاجم جنسی آنهایی هستند که هیچ گونه اطلاعی در خصوص سوء استفاده جنسی و نحوه مقابله با آن را ندارند، اعتماد به نفس کمی دارند و از نظر فیزیکی و بدنی ضعیف، زشت و منزوی هستند.
اخیراً حملات جنسی به کودکان از جانب کودکان دیگر افزایش یافته است. از ۱۶۰۰ مهاجم جنسی جوان، که وضع آنها در یک مرکز دانشگاهی پیشگیری از سوء رفتار مورد تحقیق قرار گرفت ، ۲۵% قبل از ۱۳ سالگی شروع به آزار و اذیت کودکان دیگر کرده بودند. رهبران گروه غالباً خودشان در کودکی آزار دیده بودند.(کاپلان-سادوک،۷۹) مشاهدات بالینی آزارگرها نشان می دهد که آنها از نظر رشد اجتماعی، عزت نفس، کنترل تکانه و مهارت‌های اجتماعی در سطح پایینی قرار دارند.

-اختلالات روانی آزارگران جنسی:
فرضیه ‌های روان تحلیلی عموماً بر عوامل غیر جنسی برای تجاوز به کودک تأکید دارند و به
مواردی مانند نیاز به برتری، احساس اضطراب به هنگام رابطه جنسی با بزرگسالان و احساس
شکست اجتماعی و حرفه ای در دنیای بزرگسالان اشاره می کنند.

فراوانی رفتار مربوط به ناهنجاری جنسی بچه گرایی اغلب همراه با فشار روانی – اجتماعی نوسان می یابد و سیر آن معمولاً مزمن است و میزان تکرار این عمل در افرادی که کودکان پسر را ترجیح می دهند تقریباً دو برابر کسانی است که دختران را ترجیح می دهند(کانون اصلاح و تربیت ۸۱،۸۰)
بعضی از سوء استفاده کنندگان جنسی از کودکان به اختلال کودک دوستی مبتلا هستند.این افراد (که اکثراً مرد هستند) می توانند هم جنس خواه یا دیگر جنس خواه باشند. اما احتمال اینکه بچه بازها دیگر جنس خواه باشند دو به یک است و معمولاً دختران ۸ تا ۱۱ سال آماج بچه بازها هستند. در حدود ۹۰ درصد موارد، بچه باز با کودک آشنا است.
محققی بچه بازها را در دو گروه طبقه بندی کرده است، تثبیتی و بازگشتی.
در مورد بچه باز‌های تثبیتی اختلال در نوجوانی شروع می شود و روی بچه ها به عنوان موضوع متمرکز است. معمولاً مجرد می مانند و اکثراً فقط با کودکان روابط جنسی مهمی دارند.
بچه باز‌های بازگشتی صرفاً بعد از برخی رویداد‌های سخت و منفی زندگی به کودکان تمایل جنسی پیدا می کنند. ممکن است این مردان متأهل باشند.
اگر چه ممکن است که هر دو گروه بچه بازها به انتخاب دختر یا پسر یا هر دو به عنوان هدف‌های جنسی بپردازند ولی نسبت بیشتری از بچه ‌هایی که بچه باز‌های بازگشتی دنبال می کننددختران هستند.
در برخی موارد ممکن است قربانی تهدید شده یا از لحاظ جسمانی آسیب ببیند، اما اغلب بچه ها بیشتر به واسطه واکنش هولناک والدین ناراحت می شوند ، تا به دلیل خود تجربه.

زنای با محارم :
اکثر تحقیقات مربوط به زنای محارم روی روابط جنسی پدر- دختر متمرکز است. در این تحقیقات معمولاً بین دختر و دختر خوانده هیچ تفاوتی قائل نشده‌اند . در مطالعه ای، حدود نیمی از موارد شامل تجاوز به دختر خوانده بوده است.
مردانی که مرتکب تجاوز به دختر خود می شوند، عموماً ضعیف، بی‌کار و کم سواد تشخیص داده شده اند. البته این برداشت کلیشه ای ممکن است زائیده این نکته باشد که احتمال بیشتری دارد چنین آدم‌هایی شناسایی و دستگیر شوند.
بر اساس تحقیق “ گبهارد و همکاران” میان مردان متهم به تجاوز به دختران کوچک و بزرگ تفاوت‌های فاحشی وجود دارد. طبق این تحقیق مردانی که با دختران زیر ۱۲ سال رابطه داشته اند، مردانی کمرو با اختلافات زناشویی بوده اند. اکثر این مردان با دادن رشوه دختر خود را اغوا کرده بودند.
پدرانی که با دختر بالای ۱۲ سال خود رابطه داشتند معمولاً از لحاظ جنسی و اجتماعی محافظه کار بودند. اما همزمان پیشینه ‌هایی از رفتار تکانشی و مشروب‌خواری مفرط داشتند.اغلب اوقات چنین روابطی با دختران بزرگتر منجر به نزدیکی جنسی می شود. پدران متجاوز با بزرگترین دخترشان رابطه جنسی برقرار می کردند و سپس به موازات بالغ شدن دختر‌های بعدی اقدام به رابطه جنسی با آنها می کردند.
برخی محققان اظهار می دارند که قربانیان تجاوز به محارم خواه کودک یا نوجوان، اغلب تعارضات روان رنجوری یا جنسی شدیدی نشان می دهند.

دیگر یافته ‌های تحقیقی حاکی از آنند که کودک بیشتر از واکنش خانواده زیان می بیند تا از خود حادثه. به نظر می رسد سنی که کودک در آن مورد آزار قرار گرفته نیز مهم است . کودکانی که در سنین نزدیکتر به بلوغ مورد آزار قرار بگیرند ، تأثیرات منفی بیشتری نشان می دهند.
تجاوز به عنف:
به دلیل ضربه عاطفی تجربه شده از طرف قربانی، تجاوز به عنف جرمی است که بسیار کمتر از میزان واقعی گزارش می شود. بسیاری از محققان متذکر گردیده اند که تجاوز به عنف به عنوان ابراز خشم یا قدرت رخ می دهد. نه در نتیجه تمایل جنسی.
می توان تجاوز به عنف را در سه طبقه تجاوز قدرتی ، تجاوز خشمانه و تجاوز دیگر آزارانه جای داد.
در تجاوز قدرتی متجاوز معمولا در روابط بین فردی احساس بی کفایتی و غیر عادی بودن می کند و قربانی را تهدید به آسیب جسمی می کند.
در تجاوز خشمانه به نظر می رسد متجاوز در پی انتقام جویی از زنان به‌طور کلی است و خشم خود را از طریق بد زبانی و بدرفتاری جسمی ابراز می کند. به نظر می رسد این افراد از برقراری ارتباط ارضاء جنسی کمی حاصل کرده یا هیچ گونه لذتی نمی‌برند.
سومین و نادرترین نوع تجاوز دیگرآزارانه است. در این مورد خشم و شهوت تلفیق شده و بر زجر دادن قربانی متمرکز می شود.
اغلب قربانیان تجاوز به عنف به طور معنی داری نسبت به آنها که قربانی نیستند حداقل تا یکسال پس از حمله مضطرب، هراسناک، مظنون و سردرگم هستند. معمولاً این ترسها زندگی قربانی را در تنگنا قرار داده و به انقیاد در می آورد بارز ترین ترس‌های این افراد از تنها ماندن، مرد‌های غربیه، بیرون رفتن و تاریکی است.
تجاوز به پسران به دلیل داغ و ننگ آن همراه آن کمتر گزارش می شود. از آنجا که جامعه از مردان انتظار دارد از خود دفاع کنندبنابراین ممکن است مردی که قربانی تجاوز شده ، متهم به همجنس گرا بودن بشود.
پاسخ مردان قربانی شبیه زنان است، سبک زندگی آنها غالباً به‌طور موقت مختل می‌شود، در خوردن و خوابیدن دچار مشکل می شوند، ممکن است تأثیر منفی بر روی فعالیت جنسی آنها بگذارد، ممکن است از مردها بترسند و احتمالاً نسبت به حمله کننده احساس خشم دراز مدتی داشته باشند.(ساراسون، ۷۸)

رازداری در کودکان قربانی سوء استفاده جنسی:
معولا این کودکان تا سن ۱۳ سالگی معنی این اعمال را نمی فهمند.
هرچند این کودکان از روابط جنسی آگاهی ندارند، اما احساس می‌کنند که این اعمال نادرست است. از این رو رضایتی در انجام این گونه اعمال ندارند. حتی در کودکانی که این گونه اعمال، لذت بخش تلقی می شود، بازهم احساس گناه تجربه می شود.

۹۰ درصد قربانیان این حوادث، هرگز از اتفاقی که برایشان افتاده یا می افتد، حرفی نمی زنند و سکوت می کنند. نه تنها می ترسند که خود آسیب ببینند، بلکه نگرانند که با این کار شیرازه زندگی خانوادگی آنها از هم بپاشد.
سوء استفاده جنسی می تواند بسیار ترسناک باشد، اما فکر اینکه ممکن است، اعتراض و فاش سازی آن نظام خانواده را برهم ریزد، بسیار هولناک تر است.
وفاداری به خانواده، نیروی قدرتمندی است که مانع از افشای حقایق در این زمینه می‌شود. کودک نمی خواهد والد مورد اعتماد را بد جلوه دهد. بالاخره کسی باید گناه این رفتار‌های تحقیرآمیز، شرمگین و هولناک را برعهده گیرد و چون این شخص نمی‌تواند والد باشد، پس کودک باید این کار را بکند. احساس بد بودن ، کثیف بودن و مسوول بودن، قربانیان زنای با محارم را در انزوای شدید روانی قرار می دهد.
آنها در محدوده خانواده و هم در دنیای بیرون احساس تنهایی می کنند. فکر می کنند کسی راز وحشتناک آنها را باور نخواهد کرد و با این حال این راز چنان بر زندگی آنان سایه می افکند که نمی توانند در زندگی برای خود دوستی انتخاب کنند و در نتیجه این انزوا ممکن است، خود به یک مهاجم تبدیل شوند و دست به اقدامات بی تناسب بزنند.
کودک در این شرایط با حرف نزدن درباره بدرفتاری، از هرگونه کمک عاطفی و احساسی دل بر می کند.(پورناجی، ۷۸)
حربه هایی که سوء استفاده کنندگان از کودک به کار می برند عبارتند از :
وجود اجبار:
هرچه کودک خردسال تر باشد، سوء استفاده کننده با تطمیع بیشتر و اجبار کمتر کودک را می‌فریبد، با افزایش سن میزان اجبار و فشار بیشتر و از خشونت و فشار فیزیکی بیشتری استفاده می شود.

تهدید کردن:
اکثر سوء استفاده کنندگان از تهدید برای نیل به اهدافشان استفاده می کنند. اگر سوء استفاده کننده پدر باشد، او را تهدید به ترک خانه، طلاق مادر و کشتن اعضاء خانواده می کند.
سوزانیدن و کشتن حیوانات قبل از برقراری تماس جنسی با کودک در بین سوء استفاده کنندگان امر رایجی است از جمله عباراتی که متجاوزان برای مسکوت نگاه داشتن موضوع، قربانیان خود را تهدید می کنند، می توان به موارد زیر اشاره کرد،
– اگر حرفی بزنی تو را می کشم.
– اگر حرفی بزنی تو را کتک می زنم.
– اگر حرفی بزنی مادرت بیمار می شود.
– اگر حرفی بزنی مرا به زندان می اندازند و خانواده تنها می ماند.
این قبیل تهدیدها شامل ارعاب احساسی است که از هراس و آسیب پذیری های قربانی سوء استفاده می کند. افزون بر اجبارهای روانی، بسیاری از متجاوزان از حربه زور استفاده می کنند تا کودکان را به این کار وادارند.
معدودی از این کودکان به عنوان بخشی از تهدید، پول، جایزه یا هدیه دریافت می کنند، اما اغلب آنان به لحاظ روانی و جسمانی بهره کشی می شوند.(پورناجی،۷۸)

تأثیرات سوء استفاده جنسی بر کودکان قربانی:
تأثیرات بالینی، مشخصات سوء رفتار جنسی مشتمل است بر سائیدگی و خونمردگی، درد و خارش در ناحیه تناسلی، خونریزی از مقعد یا مهبل، عفونت‌های مکرر راه‌های ادراری و ترشحات مهبلی نیز ممکن است با سوء رفتار جنسی مربوط باشد. اشکال در راه رفتن و نشستن و وجود بیماری‌های مقاربتی باید سوء ظن رفتار جنسی را برانگیزد.

بچه ‌های کوچکی که مورد سوء رفتار جنسی قرار گرفته اند غالباً اطلاعات جنسی خود را در بازی نشان می دهند یا ممکن است رفتار‌های جنسی به همتا‌های خود نشان دهند.(کاپلان- سادوک،۷۹)

نشانه ‌های بالینی سوء رفتار جنسی:
رفتارها یا نشانه ‌هایی که ممکن است در یک کودک مورد سوء رفتار جنسی وجود داشته باشد:
نشانه ‌های فیزیکی:۱-خارش، کبودی، بیماری‌های پوستی، بثورات جلدی، زخمها و صدمات به صورت خاص در محل اندام‌های تناسلی ۲-بیماری‌های مقاربتی ۳-بارداری در ابتدای نوجوانی ۴-ترشح خون یا چرک در روانداز یا لباس و به صورت خاص در لباس زیر
نشانه ‌های رفتاری:۱-رفتار پرخاشگرانه نسبت به بچه ‌های کوچکتر ۲-اطلاعات زیاد نسبت به مسائل جنسی ۳-رفتار وسوسه انگیز یا سکس نسبت به بزرگسالان یا هم سن و سالها ۴-بالغ شدن کاذب رفتار (به عنوان مثال یک دختر ۸ ساله مانند یک دختر ۱۶ ساله لباس می پوشد، آرایش می کند و عمل می کند، یا یک پسر جوان سعی می کند در احساسات و واژه ها نقش(همسر) مادرش را ایفا کند) ۵-بازگشت رفتار(به عنوان مثال کودکی که توالت رفتن را آموزش دیده رختخوابش را خیس می کند) ۶-استمناء بیش از حد ۷-ارتباط با هم سن و سالها ۸-ترس از شخص، مکان یا موضوع خاص(به عنوان مثال، اگر سوء رفتار در دستشویی یا حمام اتفاق افتاده باشد ممکن است کودک با دیدن این اتاق بترسد.)۹- تغییر ناگهانی یا افراطی در رفتار(به عنوان مثال کودکی که قبلاً دانش آموز خوبی بوده شروع می کند به بی نظمی در کار‌های مدرسه، کودکی که قبلا ناراحت نبوده شروع می کند به ناراحتی زیاد و انجام کار‌های ناراحت کننده و یا اینکه به صورت افراطی غیر اجتماعی یا اجتماعی می شود) ۱۰-اختلال در خوردن(پرخوری- کم خوری)
علائم رفتاری قبل از نوجوانی و در نوجوانی:۱-خودآزاری (کودک ممکن است به طور مکرر خودش را با تیغ یا یک شیء برنده زخمی کند، خودزنی، خودسوزی) ۲-رفتار تهاجمی یا اقدام به خودکشی ۳-استفاده از مواد مخدر یا الکل ۴-بی بند و باری جنسی ۵-زاهد مآبی کودک (از هر رفتار جنسی پرهیز می کند و نمی تواند خود را به عنوان یک موجود جنسی حتی از راه‌های مورد پذیرش تصور کند) ۶- فاحشگی ۷-شهوت زیاد ۸-دزدی و دروغگویی ۹-فرار از منزل ۱۰-انزوا و تنهایی یا داشتن دوستان بد ۱۱-مشغولیت ذهنی زیاد نسبت به مرگ ۱۲-کابوس‌های عجیب و غریب ۱۳-بازی‌های سادیستیک(قطع عضو عروسکها یا حیوانات کوچک) ۱۴-افزایش اضطراب در تاریخ‌های مشخص ۱۵-یک ترس همیشگی از آسیب دیدن و تنها ماندن
(Rosemary narimaniam, 2000)
همه کودکان به یک صورت نسبت به سوء رفتار‌های جنسی واکنش نمی دهند. آسیب پذیری نسبت به یادگار‌های سوءرفتار جنسی بستگی به نوع سوء رفتار، طول مدت آن، سن کودک و روابط کلی کودک و عامل سوءرفتار دارد.

کودکانی که به وسیله یک شخص بزرگتر، از نظر جنسی تحریک می شوند احساس نگرانی و تحریک مفرط پیدا می کنند، اعتماد به نفس خود را از دست می دهند و اعتمادشان از بزرگترها سلب می شود. اغواگری، زنا و تجاوز به عنف عوامل زمینه ساز مهم برای پیدایش علائم بعدی مثل فوبی ها، اضطراب و افسردگی است.
علائم افسردگی بین کودکان قربانی سوء رفتار جنسی فراوان گزارش می شود. احساس افسردگی غالباً با شرم و گناه و احساس این که قربانی برای همیشه آسیب دیده همراه است. کنترل ضعیف تکانه ها و میزان وقوع رفتار‌های خودآزارانه و انتحاری در بین نوجوانان که مورد سوء رفتار جنسی واقع شده اند بالا گزارش شده است. اختلال استرس پس از سانحه و اختلالات تجزیه ای در بعضی از بیمارانی که قربانی سوء رفتار جنسی بوده اند مشاهده می شود.
اختلال شخصیت مرزی در بعضی از بیمارانی که سابقه تحمل سوء رفتار جنسی دارند گزارش شده است. سوء مصرف مواددر بین نوجوانان و افراد بالغی که در کودکی مورد سوء استفاده جنسی قرار گرفته‌اند شیوع بالاتری دارد.(کاپلان- سادوک،۷۹)
مرکز سوء استفاده جنسی از کودکان آمریکا در مطالعه آثار سوء رفتار جنسی بر کودکان، علائم را بر اساس میزان اهمیت، این گونه رتبه بندی کرده است:
عزت نفس پایین، سوء استفاده از محرک‌های ترسناک، برانگیختکی هیحانی، کابوس، اختلالات خواب، افسردگی، سرکوب خشم، خصومت، گوشه گیری از فعالیتها، مشکلات آموزشی، رویاپردازی، از دست دادن حافظه و ناتوانی در تمرکز، احساس خفگی، مضطرب شدن در مکانها، رفتار‌های برگشتی، رفتار پرخاشگرانه، ترس تعمیم یافته، شکایت ‌های روان تنی، اختلالات رفتاری غیر آموزشگاهی، ناتوانی در برقراری یا حفظ ارتباطات، مشکلات تصور از بدن، رفتار‌های جنسی نا مناسب و مخرب با همسالان، افکار یا اقدام به خودکشی، ناتوانی در دریافت و انتقال هیجانات، حملات هراس و اضطراب، افکار وسواسی یا تکراری، خود را در موقعیت‌های خطرناک قرار دادن، درگیری سطحی با پلیس، سوء استفاده از دارو یا الکل، سرقت، خیال پردازی‌‌های خشونت آمیز، فرار از منزل، آسیب رساندن به خود، وسواس، اختلالات خوردن(پورناجی، ۷۸)
محققان، عوامل چندی را در تشدید واکنش ها ذکر کرده اند که عبارت است از:
سن قربانی: هرچه سن قربانی بیشتر باشد، تجارب سختری خواهد داشت.
سن متجاوز: هرچه سن متجاوز بیشتر باشد، آثار شدیدتری بر قربانی به جای می گذارد.
هویت جنسی: متجاوزان مذکر آثار سخت و جدی بر کودک می گذارند.
طول دوره سوء رفتار جنسی: هرچه مدت سوء استفاده جنسی طولانی تر باشد، آثار منفی شدیدتری بر قربانی خواهد داشت.
شدت سوء استفاده جنسی: هرچه فعالیت‌های جنسی متجاوز متنوع تر باشد، آثارمنفی شدیدتری بر قربانی خواهد داشت.
ارتباط متجاوز و قربانی:هرچه ارتباط بین متجاوز و قربانی نزدیکتر باشد -پدر، ناپدری و… – آثار ایجاد شده، منفی و شدیدتر است.
تعداد سوء استفاده کنندگان: اگر تعداد سوء استفاده کنندگان متعدد باشد، آثار شدیدتری بر قربانی بر جای می ماند.(Rosemary Nari,anian, 2000)

علائم و نشانه ‌های کودک آزاری جنسی(موسوی و همکاران ۱۳۸۰)
۱-بارداری در کودکان دختر که به سن بلوغ رسیده اند

شاخص‌های فیزیکی
۲-علائم و نشانه ‌های بیماری‌های مقاربتی
۳-ادرار خونی
۴-کبودی و تورم در ناحیه تناسلی
۵-وجود خون و چرک در ناحیه تناسلی
۶-وجود ناراحتی و شکایت کودک، از ناحیه تناسلی بدون وجود علت فیزیکی واضح
۷-تغییر رنگ در لباس زیر

۸-خونریزی از ناحیه مقعد
۱-خاراندن مکرر ناحیه تناسلی شاحص‌های رفتاری
۲-اشکال در نشستن روی صندلی
۳-حالت ایستادن یا راه رفتن با پای باز
۴-از دست دادن ناگهانی اشتها
۵-دیدن کابوس‌های شبانه
۶-حالت پرخاشگری یا گوشه گیری به طور ناگهانی
۷-فقدان ناگهانی علاقه به زندگی
۸-از دست دادن تخیلات و خیال پردازی
۹-پس رفت به سوی رفتار‌های بچه گانه مانند خیس کردن رختخواب، مکیدن انگشت و گریه بیش از حد
۱۰-داشتن اطلاعات جنسی بیش از سن خود
۱۱-عدم تمایل به کار‌های شادی آفرین
۱۲-حالت کاهلی و تنبلی
۱۳-گوشه گیری و دوری کردن ناگهانی از دوستان
۱-شکایت از درد ناحیه تناسلی

شاخص‌های کلامی
۲-اعلام تماس جنسی با اشخاص
۳-اعلام داشتن یک بازی سری با افراد بزرگسال
۴-اعلام ترسیدن از تنها ماندن با بزرگسالان
۵-اعلام اینکه شخصی دائماً اطراف او پرسه می زند
۶-اعلام اینکه فلان شخص مرا لمس می کند
۷-اعلام اینکه فلان شخص وقتی تنها می شوم به من وسایل یا چیزی می دهد
گستره و شیوع آزار جنسی:

بدون شک کودک آزاری جنسی قرن ها است که وجود دارد، ولیکن این مسأله از اواسط سال ۱۹۷۰ میلادی، به صورت یک معضل اساسی مطرح شد و به دنبال آن گزارش‌های زیادی از نقاط مختلف دنیا از جمله آمریکا، کانادا، انگلیس و … ارائه شد.
متأسفانه در دنیای متمدن امروز، شاهد این نکته هستیم که روز به روز گزارش‌های کودک آزاری جنسی بیشتر می شود، علت این امر به درستی مشخص نیست. شاید یکی از دلایل اساسی و عمده، آن باشدکه دیگر جامعه و دست اندرکاران مسائل کودکان، نسبت به این مسأله بی تفاوت نیستند و برای کودکان حقوقی قائل اند. همچنین آگاهی نسبت به علائم و نشانه ‌های سوء رفتار با کودکان باعث شده که این پدیده امروزه به صورت یک معضل مطرح شود.

بر خلاف آزار جسمانی کودک ، که نمادی آشکار دارد، مسأله سوء استفاده جنسی از کودکان ، بیشتر اوقات به صورت رازی پنهان میان سوء استفاده شونده و سوء استفاده کننده باقی می ماند.
به همین دلیل هم آمار گزارش‌های رسیده در زمینه سوء استفاده جنسی از کودکان بسیار کمتر از میزان واقعی شیوع این پدیده در هر جامعه است.
اولین برآوردی که به وسیله انجمن آمریکایی ها در سال ۱۹۶۹ انجام گرفت، نشان داد که از هر یک میلیون نفر، سالانه ۴۰۰ هزار نفر مورد سوء استفاده جنسی قرار می‌گیرند.
مرکز ملی کودکان مورد سوء استفاده و غفلت در سال ۱۹۸۱ بر طبق برآورد سالانه خود نشان داد که همه ساله صدهزار کودک، به وسیله محارم خود مورد سوء استفاده جنسی قرار می گیرند.
در یک جمع بندی کلی باید گفت، از ۸۳۸ هزار و ۲۳۲ مورد کودک آزاری که به سازمان حمایت از کودکان آمریکا در سال ۱۹۹۱ ارجاع شده است ۱۵ درصد آن مربوط به کودک آزاری جنسی بوده است.
خبرگذاری اتریشی “آپا” در آگوست سال ۱۹۹۷ چنین گزارش داد :“ تعداد کودکان قربانی سوء استفاده ‌های جنسی در جهان به بیش از دو میلیون نفر می رسد. از این اطفال در تهیه فیلم‌های مستهجن استفاده می شود و نیز این کودکان مورد خرید و فروش قرار می گیرند و یا به خود فروشی وادار می شوند”

این گزارش می افزاید:“ در بعضی از کشورها از جمله کشور‌های اروپای شرقی و آسیایی آمار اطفال قربانی این نوع سوء رفتارها بسیار بالاتر از رقم اعلام شده به وسیله صندوق بین المللی یونیسف است.
بازار فروش کودکان پس از فروپاشی بلوک شرق در کشور‌های این منطقه بسیار رونق یافته است. در کشور‌های فقیرتر تجارت کودکان و سوء استفاده جنسی از آنان دائماً در حال افزایش است. از جمله کشور‌هایی که در آنها سوء استفاده از کودکان و خرید و فروش اطفال بسیار رواج یافته است، می توان هند، برزیل و تایلند را نام برد” گزارشی که به وسیله مطالعات زنان و کودکان بنگلادش در اکتبر ۱۹۹۸ منتشر شد، اعلام می‌دارد، در ۷ سال گذشته ۲۶۰۰ کودک از جمله ۲۵۰۴ دختر در بنگلادش ناپدید و احتمالاً فروخته شده اند.
این گزارش می افزاید:“ قاچاق زنان و کودکان و همچنین سوء استفاده ‌های جنسی از کودکان در حال افزایش است و برخی از این کودکان که ۶ تا ۱۵ ساله بوده اند، بر اثر این سوء استفاده ها جان باخته اند.” (پورناحی، ۷۸)
خبرگذاری واتیکان (فیدس) در اکتبر ۱۹۹۸ اعلام کرد که:“ طی هفت ماه اخیر ۲۶۰۰ کودک و نوجوان ۶ تا ۱۴ ساله در بنگلادش فروخته یا ناپدید شده اند. بسیاری از این تعداد مورد سوء استفاده ‌های جنسی واقع شده و برخی مرده اند” این خبر می افزاید:” هرساله ۱۵ هزار زن و کودک به وسیله باند‌های تبهکار به طور قاچاق از بنگلادش خارج شده و در معرض فروش ، فحشا و انواع سوء استفاده‌‌های دیگر قرار می گیرند.”
“ فیدس“ یادآور شده:“ باند‌های قاچاق و سوء استفاده از کودکان و زنان در حال حاضر کشور‌های جنوب شرقی آسیا را هدف قرار داده اند”
بر پایه گزارش پزشکی قانونی کشور (استان تهران) ، از کل مواردی که در این مرکز به عنوان کودک آزاری تشخیص داده می شود، ۲۵ درصد موارد، مربوط به کودک آزاری جنسی است و بیشترین فراوانی آن مربوط به جنوب شهر تهران است.(جویان، ۱۳۷۴)
متأسفانه در ایران آمار جامع و قابل استنادی در مورد کودک آزاری و مخصوصاً کودک آزاری جنسی وجود ندارد. یک مطالعه نشان داده است که بیشترین مورد سوء استفاده جنسی از کودکان به وسیله یکی از افراد خانواده صورت گرفته است . به نظر می رسد که زنای خواهر و برادر در میان خانواده ‌های طبقات پایین اجتماعی وجود دارد. روابط مادر – پسر و پدر و پسر و مادر- دختر دارای شیوع کمتری است.(جویان، ۱۳۷۴)

از تعداد ۲۲۲۴ تماس تلفنی با صدای یارا در طول یک سال فعالیت عملی در (زمستان ۷۹ تا پائیز ۸۰)سوء استفاده جنسی ۳/۴% موارد را شامل شده است که بیشتر در مقطع سنی ۶-۳ سال صورت گرفته است و بیشتر پسران قربانی این مسأله بوده اند.
تنها یک مورد پسر ۱۳ ساله ای از طرف پسر ۱۷ ساله دیگر مورد سوء استفاده بوده و در یک مورد هم پسر ۱۳ ساله ای از طرف دختر بزرگتر از خود مورد سوء استفاده قرار گرفته بود. و از ۱۳۵ مورد پیگیری به وسیله مددکاری انجمن حمایت از حقوق کودکان ۱۴ مورد آن کودک آزاری جنسی بوده است.(سالنامه انجمن حمایت از حقوق کودکان)

۳-غفلت و مسامحه :
عبارت است از عدم مراقبت و علاقمندی به کودک شامل محرومیت از نیازهای اساسی همانند غذا ، پوشاک و محرومیت از اقداماتی که جهت رشد طبیعی و نمو کودک نیاز است و یا کودک را در معرض خطر قرار دادن (مانند رها نمودن بچه بدون مراقبت) می باشد . مسامحه یا غفلت به صورت عدم مراقبت کافی جسمانی و بهداشتی و عدم تامین نیازهای روانی ، هیجانی و آموزش کودک ، عدم رسیدگی به وضعیت تحصیلی و بی توجهی به ترک مدرسه و کودک را در معرض خطراتی چون سرما و گرما قرار دادن می باشد . (موسوی و همکاران ، ۱۳۸۰ – ایزرائیل ، نلسون ، ۱۳۷۸) .

مصادیق غفلت :
– غفلت جسمی مانند ترک و به حال خود رها کردن و رسیدگی نکردن به وضعیت تغذیه :
والدین کم سن و سال ، والدین سهل انگار و غیرمسئول و پدر و مادرهایی که به لحاظ روانی دچار مشکل و مساله هستند و والدین و مراقبان کودک که سهل انگار و اهمال کار غیرمسئول و بدون تعهدند و کودک را در سنینی که آنان نیاز به مراقبت و توجه دارند به حال خود رها می کنند و صدمات جبران ناپذیری به کودکان وارد می سازند .
مانند رها کردن کودک در مقابل وسایل خطرناک ، چراغ یا سماور یا چرخ گوشت روشن که صدمات جبران ناپذیری به کودکان وارد می کند .
– دست کودک ۲ ساله ای در لابلای پره های چرخ گوشت خانگی گیر کرد و له شد . مادر این کودک در منزل مسکونی اش واقع در جنت آباد مشغول کار با دستگاه چرخ‌گوشت بود که به علت بی احتیاطی و یک لحظه غفلت او کودک ۲ ساله اش دچار حادثه شد . مصدوم در حالی که دستش در داخل دستگاه گیر کرده بود به وسیله والدین و همسایگان به «بیمارستان میلاد» منتقل شد . (شرق ، ۴/۸/۸۲) .

– دختر ۴ ساله هنگام بازی در آشپزخانه به دلیل فرو کردن چاقو در سینه خود جان سپرد . فاطمه ۴ ساله در حالی که مادرش در آشپزخانه در حال تهیه غذا بود چاقویی را برداشته و شروع به بازی با آن کرد . در همین حین تعادل خود را از دست داد و تیزی چاقو به دلیل وارد شدن فشار بدنش به تن او فر رفت و جان سپرد(شرق ۲۲/۷/۸۲).
– یک مادر کالیفرنیایی ۲۹ ساله ، دو دختر ۸ و ۲۰ ماهه خود را در آپارتمان گذاشت ، در را به روی آنها بست و به مدت چهار روز از آپارتمان خارج شد . او هنگام خروج از منزل ، دستگاه تهویه را خاموش کرد ، پنجره ها را بست و رفت . در آن روز گرما به ۴۱ درجه بالای صفر رسید . چهار روز بعد ، پلیس اجساد دو کودک را که از گرما و تشنگی جان سپرده بودند ، پیدا کرد (پورناجی ، ۷۸) .
– غفلت هیجانی مانند محبت نکردن کافی به کودک ، بدرفتاری شدید یا مزمن با همسر در حضور کودک :
کودکان برای پرورش و رشد شخصیت ، در کنار رسیدگی به وضعیت تغذیه ، مراقبتهای بهداشتی ، تامین پوشاک و سایر مایحتاج ضروری ، به شدت نیازمند محبت و توجه عاطفی از سوی والدین و مراقبان خود هستند .
کودکانی که به لحاظ عاطفی از سوی خانواده طرد می شوند ، تا ابد خلاء کمبود محبت را در خود احساس می کنند و در هر مقطع زمانی این کمبود را به گونه ای خاص بروز می دهند . دسته ای از والدین به دلایلی همچون ناخواسته بودن فرزند به دلیل جنسیت یا اساساً مخالف بودن با داشتن فرزند جدید ، کم سنی ، بیماریهای روانی یا تربیت دوران کودکی خود ، از ابراز عشق و محبت به فرزندان خود امتناع ورزیده و به شدت از آنان کناره گیری می کنند .
بر اساس مطالعات سه جامعه شناس عضو موسسه تحقیقات اجتماعی وابسته به دانشگاه «میشیگان» که حاصل تجزیه و تحلیل اطلاعات حاصل از مصاحبه هایی است که طی ۲۳ سال (۱۹۶۲ تا ۱۹۸۵) با اعضای ۸۰۰ خانواده انجام شده است ، مشخص شده که کودکان ناخواسته در آینده از اعتماد به نفس کمتری برخوردارند .
نتایج این تحقیق که در ژانویه ۱۹۹۹ منتشر شد ، نشان می دهد که میان کودکان ناخواسته و سایر کودکان،‌تفاوتهای شخصیتی زیادی یافت می شود . این پژوهش برای نخستین بار به طریق عملی نشان می دهد که اگر مادری به طور ناخواسته باردار شود و بعد از تولد نوزادش همچنان او را ناخواسته بداند ، این امر تاثیر عمیقی در زندگی فرزند خواهد داشت .

– غفلت آموزشی مانند رسیدگی نکردن به وضعیت تحصیلی کودک ، بی توجهی به ترک تحصیل یا فرار از مدرسه :
خانواده هایی که از نظر تحصیلات و پایگاه اجتماعی در رتبه پایینی قرار دارند ، معمولاً به وضعیت تحصیلی بچه ها کمتر توجه می کنند . در چنین خانواده هایی به دلیل پایین بودن سطح درآمد خانوار ، زیاد بودن تعداد بچه ها و ناآگاهی والدین ، به وضعیت تحصیلی بچه ها رسیدگی نشده و اغلب مساله تعلیم و تربیت در این خانواده‌ها موضوعی کم اهمیت تلقی می شود . فرار از مدرسه پدیده ای است که بچه‌های این قبیل خانواده ها به کرات انجام می دهند . بی آنکه خانواده شان از این مسأله مطلع شود . تکرار این مساله در نهایت منجر به ترک تحصیل این بچه ها می‌شود .
– غفلت پزشکی مانند مراقبت نکردن از کودک در برابر مسائل بهداشتی :
والدین اهمال‌کار اغلب در مواقع بیماری کودک ، مراجعه به پزشک را به تاخیر می‌اندازند که همین تاخیر در مداوا سبب حاد شدن بیماری و در مواقعی از دست رفتن کودک می شود .
در مواقعی این پدر و مادرها در پاسخ به اعتراض سایرین نسبت به تأخیر در مراجعه به پزشک ، کودک را متهم به تمارض می کنند . (پورناجی ، ۷۸) .

نشانه های سوء رفتار ناشی از غفلت و مسامحه :
خصوصیات بارز غفلت فیزیکی :
آثار و علائم در مورد غفلت و سهل انگاری نوع جسمی می تواند به صورت گرسنگی شدید باشد. تغذیه ناکافی موجب می شود کودک مستعد ابتلاء به عفونتها و اختلالات کمبود ویتامینی گردد و به دلیل فقر پروتئینی و کمبود کالری قسمت زیادی از بافتهای بدن از دست می رود . در این حالت کودک بیش از ۴۰% وزن خود را از دست می‌دهد و دچار اختلال تغذیه ای پروتئینی از نوع مسموس یا کواشیورکور می شود .

در کودکانی که به دلیل غفلت و سهل انگاری والدین یا سرپرست دچار گرسنگی شدید شده اند ممکن است دو فرم ۱-گرسنگی نوع مرطوب یا ۲-گرسنگی نوع خشک دیده شود .
در گرسنگی نوع مرطوب ، ورم شدیدی در تمامی قسمت های بدن به همراه تجمع مایع فراوان در حفره شکم و تحلیل شدید عضلانی و کاهش پروتئین پلاسمای خون دیده می شود . در نوع خشک ورم بدن وجود ندارد ولی فشار خون پایین می افتد و قلب نارسا می شود . چنین کودکانی ظاهری لاغر ، صورت کشیده ، چشمهای فرو رفته ، تحلیل عضلانی ،‌لاغری گردن و پوست رنگ پریده دارند .
عفونت های پوستی در اماتیت های ادراری قنداق بچه نیز در این کودکان فراوان دیده می شود (موسوی و همکاران ، ۱۳۸۰) .

نشانه های روانی غفلت و مسامحه :
از نظر رفتاری کودکانی که مورد بی توجهی مزمن قرار گرفته اند ممکن است بدون تبعیض ، حتی نسبت به بیگانه ها هم مهربان باشند یا ممکن است از نظر اجتماعی حتی در موقعیتهای آشنا بی‌تفاوت بمانند .
کودکانی که قربانی بی توجهی می شوند ، احتمال زیادی وجود دارد که از خانه فرار بکنند یا دچار اختلال سلوک شوند .
یک فرم بسیار شدید عدم رشد در کودکان ۵ سال به بالا کوتولگی روانی – اجتماعی‌ است . که در آن کودک محرومیت مزمن رشد و نمو پیدا می کند . این کودکان ابعاد جسمی متناسب دارند اما نسبت به سن خود ریزتر هستند . غالباً تغییرات برگشت پذیر نموی دارند که به کاهش هرمون رشد می انجامد و مدتی رشد آنان متوقف می گردد . کودکان مبتلا به این اختلال ، رفتار غیرعادی در خوردن دارند و روابط اجتماعی آشفته نشان می دهند . پرخوری دوره ای ، خوردن آشغال یا مواد ناماکول ، نوشیدن آب دستشویی و استفراغ عمدی گزارش شده است (کاپلان – سادوک ، ۷۹) .

۴-کودک آزاری عاطفی :
آزارهای عاطفی ، گرچه برخلاف آزارهای جسمانی اثری قابل رویت بر جسم کودک بر جای نمی گذارد ، اما اثر آنها به مراتب عمیق تر و فاجعه آمیزتر است و تا آخر عمر بر روان فرد باقی خواهد ماند .
تعریف کنفرانس بین المللی«psychological Abuse of children and youth»در سال ۱۹۸۳ از بدرفتاری روانی ، عبارت است از : «هرگونه رفتار با کودک که طبق استانداردهای اجتماعی و نظر متخصصان ، از نظر روان شناختی ،‌آسیب زا باشد . یعنی هر گونه رفتاری که بر عملکرد رفتاری – شناختی و عاطفی و جسمی کودک تاثیر سوء داشته باشد ، بدرفتاری روانی با کودک خوانده می‌شود .
با این تعریف ، ابعاد بدرفتاری بسیار گسترده تر می شود . در واقع تمام انواع بدرفتاری (جسمی ،‌جنسی ، عاطفی و غفلت) با بدرفتاری روانی همراه است .

مصادیق بدرفتاری عاطفی :
– رفتار و نگرشهای منفی مداوم ، به صورت کلامی مانند سرزنش یا تحقیر مداوم .
یک کودک در مورد تحقیرها و ناسزاهای والدین خود می گوید :
«اگر قرار می شد ، میان ضرب و شتم و کلمات ناپسند ، یکی را انتخاب کنم ، ضرب و شتم را انتخاب می کردم .
دست کم اثرش باقی می ماند و اشخاص در مقام دلسوزی و همدردی بر می آیند . اما بدگویی و حرفهای آسیب زننده ، انسان را به واقع دیوانه می کند . جراحات ناشی از آنها نامرئی است . کسی به آن اهمیت نمی دهد . آثار ضرب و شتم در مقایسه با آزار کلامی به سرعت بیشتری مداوا می شود.»

– مقررات و کنترل شدید ، مانند ترسانیدن از جدایی یا تنبیه سخت بدنی
– تقویت وابستگی کودک – بدون احساس امنیت
– انتظار ها و برخوردهای نامتناسب با سن
این گونه والدین مسئولیتهایی را بر کودکان تحمیل می کنند که آنها آمادگی عهده دار شدن آن را ندارند . از این رو کودکان که خیلی زود خودمختاری در انجام کارها را به دست می آورند ، از این واهمه دارند که نتوانند در کارها موفق شوند و مورد انتقاد والدین قرار گیرند . آنها انتظار دارند که مورد اتهام و سرزنش دیگران واقع شوند و برای دفاع از خودشان مجبورند که دائم در حال مشاجره و بحث باشند .
در این زمینه روان شناسان معتقدند که بچه ها به این نیاز دارند که اشتباه کنند و بدانند که اشتباه کردن پایان جهان نیست . کودک با اشتباه کردن ، اعتماد به نفس پیدا می کنند تا آزمون های جدید کند . والدین ناآشنا با طرز صحیح تربیت ، برای فرزندان خود هدفهای دست نیافتنی در نظر می‌گیرند . از آنها توقعات غیرممکن دارند و گمان می‌کنند . که قانون‌مندی‌هایشان تغییر کردنی نیست . انتظار دارند که فرزندانشان به هدفهای دوردست برسند .
– دور بودن از کانون عاطفه
طرد عاطفی یک نوع بی توجهی شایع است . تعداد قابل توجهی از والدین ، عشق و محبت لازم
برای رشد کودکان را به آنها نمی دهند . طرد عاطفی از عوامل زیادی ناشی می شود . عوامل همچون رشد نیافتگی ، خودشیفتگی و نپذیرفتن نقش جنسی . طرد عاطفی ممکن است به این شکل باشد که از کودک دائماً عیب جویی کنند و از او بخواهند که رفتارش را به حد کمال برساند و از این طریق بکوشند که او را طرد کنند . یا ممکن است ، به این شکل باشد که نسبت به کودک خود بی علاقگی نشان دهند و از او کناره گیری کنند .
– به خدمت گرفتن کودک در جهت ارضای نیازهای عاطفی خود .
بسیاری از والدین به قدری در زحمت هستند و به قدری در شرایط نامناسب به سر می برند که اسباب ترحم و دلسوزی را فراهم می آورند . از آنجایی که این والدین اغلب مانند کودکان ، بی مسئولیت و درمانده رفتار می کنند ، فرزندان بالغ آنها در مقام حمایت از آنان بر می آیند و از والدین خود دفاع می کنند .

کار آنان به قربانیان جنایتی می ماند که از جنایتکار عذرخواهی می کنند .
– ایجاد بی ثباتی و دگرگونی شناختی مانند دادن پیامهای متضاد به کودک یا پاسخهای غیرقابل پیش بینی والدین . بسیاری از والدین به جای آنکه با رفتارهای مناسب و معتدل، الگوهای ثابتی را برای فرزندان خود فراهم آورند ، به دلیل نداشتن ثبات شخصیت و تبعیت نکردن از انگاره های رفتاری معقول ، رفتارشان در معرض تغییر و دگرگونی است .

والدینی که دارای اختلالات روانی هستند و معتادان به مواد مخدر والکل از بارزترین چهره های این افراد به شماره می آیند (پورناجی ، ۷۸) .
اگرچه تمام انواع چهارگانه کودک آزاری در فرهنگ ما وجود دارد ، اما آنچه بیش از همه به نظر می رسد ، آزارهای عاطفی است . در مورد آثار و تبعات منفی آزارهای عاطفی باید به دو بعد آثار عاطفی و تاثیرهای اجتماعی که آزارهای روانی بر کودک می‌گذارد ، اشاره کرد .
اثرات کودک آزاری عاطفی : «تاثیر زیانبار کودک آزاری بر سلامت روانی کودکان ، به مراتب عمیق تر و پایداتر از سایر جنبه های رشد اوست . این مشکلات بر حسب سن ، نوع کودک آزاری و تفاوتهای فردی در کودکان متفاوت است و می توان آنها را به این ترتیب خلاصه کرد :
– وجود افسردگی و اضطراب ، همراه با ناآرامی ، گریه ، سکوت ، بی قراری و … -‌ترسهای شدید
از موقعیتها و افراد – عصبانیت ، پرخاشگری و ناتوانی در کنترل احساسات خود . – ناتوانی در تصمیم گیری و انتخاب و بیان احساسات خود به صورت درست . – کمبود اعتماد به نفس و ناتوانی در ابراز وجود . -احساس خصومت و نداشتن محبت به دیگران . – احساس کم ارزشی ، طرد شدگی و حقارت . – احساس خلاء عاطفی و ناامنی عاطفی-روانی . -وجود رفتارهای انزواطلبانه، مردم گریزی و در خود فرورفتن.-داشتن افکار و تمایلات خودکشی، خودزنی، تهدید و اقدام به خودکشی.
آثار اجتماعی کودک آزاری عاطفی : -مشارکت نکردن در فعالیتهای گروهی -ناسازگاری با دیگران و محیط پیرامون خود در خانه و مدرسه- ناتوانی در پذیرش مسولیت و انجام آن.-

کاهش روابط اجتماعی با نشانه های انزوا طلبی.-رعایت نکردن مقررات و ضوابط مدرسه.-بدبینی، بدگمانی و اعتماد نکردن به دیگران.-کاهش ارتباط کلامی با دیگران.-شکل گیری نشانه های بزه کاری به ویژه در دوران بلوغ که با خشونت، دزدی، تخریب، اختلال و … همراه است.(پورناجی، ۷۸-موسوی و همکاران، ۸۰)

علائم و نشانه های کودک آزاری، عاطفی، مسامحه و غفلت هیجانی:(موسوی و همکاران، ۱۳۸۰)
علائم فیزیکی ندارد
علائم رفتاری ۱-کودک بازی نمی کند، منفعل و دائم در حال شکایت است و یا حالت تهاجم و بی اعتنایی دارد
۲-اعتماد به نفس بسیار پایین
۳-به ندرت می خندد
۴-مهارتهای اجتماعی کمی دارد
۵-از ارتباط با دیگران خودداری می کند و نگاهش را می دزدد
۶-دائما سعی در جلب حمایت دیگران دارد، روز به روز خواسته هایش بیشتر می شود و احتیاجاتش بیشتر می شود.
۷-با اکراه غذا می خورد
۸-پس رفت به دوران اولیه کودکی مثل مکیدن انگشت و شب ادراری
شاخصهای کلامی ۱-اشکال در خوابیدن را ذکر می کند
۲-خودش را با واژه های منفی و تحقیر آمیز توصیف می کند
۳-نسبت به برنامه های خانوداه ابراز بی میلی می کند
شاخصهای والدین ۱-داشتن انتظارات غیر واقعی از کودک
۲-انتظار دارند که کودک انتظارات و نیازهای هیجانی روانی آنها را برآورده سازد
۳-عدم علاقه‌مندی به کودک

۴-فقدان مهارتهای اولیه و مهارتهای لازم جهت پرورش کودک
۵-به نظر می رسد بیشتر به نیازهای خود توجه دارند تا به نیازهای کودک
۶-کودک را دائم سرزنش می کنند
۷-با کلمات تحقیرآمیز با کودک سخن می گویند.

علائم و عوارض سوء رفتار با کودکان:(موسوی و همکاران ۱۳۸۰)

گروه سنی علائم و کلیدهای تشخیصی
نوزادان عصبانیت و بی قراری ، عقب ماندگی رشد جسمی، عفونتهای ساده ولی تکراری، بثورات قنداق
کبودی با علت نامشخص، شکستگی استخوان، تأخیر در رشد عمومی
پیش دبستانی کوتاهی قد، نامرتب بودن سر وضع، کثیف بودن، تأخیر در تکلم، اختلالات توجه، عدم بلوغ اجتماعی، بیش فعالی و حالتهای تهاجمی

دبستانی کوتاهی قد، بهداشت کم، اختلال خواب و اشتها، اختلال یادگیری، نداشتن اعتماد به نفس، خودآزاری، اختلال در دفع ادرار و مدفوع، اختلال ارتباطی با دیگران و اختلالات توجه، آزار حیوانات و بچه های کوچکتر

علل و زمینه های کودک آزاری:
علل زیادی برای شیوع کودک آزاری و بی‌توجهی به کودک وجود دارد. از جمله گذر از وضعیت اقتصاد سازمان یافته به اقتصاد باز که ساختارهای کمی برای رفاه اجتماعی به ارمغان می آورد، گسترش شهرنشینی که دسترسی به خدمت درمانی و اجتماعی را محدود می کند، مهاجرت روستاییان به شهر که شبکه خانوادگی و اجتماعی را از هم می گسلد و پیوستن تعداد زیادی از مادران و زنان به نیروی کار، وضعیت پر آشوب قوانین حقوقی و آشفتگی اقتصادی و جنگ که خانواده ها را از محیط، خانه و وابستگی های فرهنگی خویش دور می سازد.
در یک تقسیم بندی کلی می توان عوامل مربوط به کودک آزاری را به سه گروه عمده تقسیم کرد.
۱-عوامل مربوط به کودکان. ۲-عوامل مربوط به والدین.۳-عوامل محیطی، اجتماعی و فرهنگی

عوامل محیطی اجتماعی و فرهنگی:
یکی از موارد عوامل محیطی:۱-کودک آزاری ناشی از نظام سیاسی، قوانین و جنگ است.
کودکان قربانیان بی دفاع نظامهای سیاسی هستند و نقص در نظامهای سیاسی کشورهای در حال توسعه موجب استفاده از کودکان در جنگ ها و بی توجهی به وضعیت آنها در مواقع بروز جنگ می شود و همچنین وضع قوانینی که کودکان را و سلامت اجتماعی آنان را به خطر می اندازد و همچنین سیاستهای غلط و چندگانه مراکز نگهداری از کودکان، همه باعث به خطر افتادن رشد و نمو سالم کودکان می‌شود. به عنوان مثال می توان به این مورد اشاره کرد.

-کودک آزاری ناشی از نقص قوانین حقوقی
مجازات اعدام برای کودکان کم سن، هم سلول شدن با افراد بزرگسال، حبس مجرد، طولانی شدن دوره بازداشت موقت به هنگام انتظار برای محاکمه و به طور کل شرایط اسف بار کودکان زندانی، از جمله اشکال ایذایی کودکان است.طی یک خبر که در سال ۷۶ در مطبوعات به چاپ رسید. یک موسسه خصوصی حقوق بشر در پاکستان علیه تصمیم دولت عربستان در گردن زدن دو کودک ۵ و ۱۱ ساله پاکستانی متهم به قاچاق مواد مخدر شکایت کرد.
مؤسسه حقوق بشر پاکستان در شکایت خود که به یک دادگاه در لاهور تسلیم کرد، آورده است،“گردن زدن دو کودک پاکستانی در عربستان در ملاء عام نه تنها بر خلاف دستور اسلام است، بلکه با حقوق بین الملل نیز تناقض دارد و عملی وحشیانه است.”
نیجریه، پاکستان، عربستان سعودی و یمن از جمله کشورهایی هستند که مجازات اعدام را برای ارتکاب جنایت در سنین کودکی به اجرا می گذارند.(پورناجی،۷۸)
در کشور ایران نیز سن کیفری کودکان بسیار زود شروع می شود و بعد از رسیدن به سن بلوغ (دختران ۹ سال و پسران ۱۵ سال) کودکان همانند بزرگسالان محاکمه می شوند و مانند آنان مجازات می شوند:
یک نوجوان بلوچ ۱۵ ساله به نام «محمد» به خاطر فقر مالی و کمک به خانواده اش ، در ازای دریافت ۵۰ هزار تومان ، اقدام به حمل مواد مخدر کرده بود که در راه تهران توسط ماموران نیروی انتظامی شهرستان زاهدان دستگیر شد .
بازجویی و تحقیق از او نشان داد که وی به خاطر فقر مالی و شرایط اقتصادی نامطلوب خانواده اش مجبور شده است با قاچاقچیان مواد مخدر همکاری کند . بر اساس همین گزارش ، محمد – متهم نوجوان – برای کمک به پدر بیمارش پذیرفت در ازای مبلغ ۵۰ هزار تومان gr50 هروئین را از زاهدان به تهران حمل کند و آن را به یک فروشنده مواد مخدر تحویل دهد . دادگاه پس از رسیدگی به پرونده اتهامی متهم نوجوان او را بر اساس مواد قانونی به اعدام محکوم کرد .
دیوانعالی کشور پس از تجدیدنظر و با دو درجه تخفیف او را به ۲۶ ماه حبس محکوم کرد . (ایران، ۳۰/۸/۸۱) نمونه دیگری که می توان به آن اشاره کرد وضعیت صفر ۱۲ ساله از میانه است . او در مورد جرمش و نحوه رسیدگی به آن می گوید :
یک روز که با پسر خاله ام داشتیم از سر کار بر می گشتیم سر کوچه مان چهار تا جوجه داشتند می‌گشتند ، فکر کردیم گم شده اند . پسر خاله ام گفت : بیا این جوجه‌ها را ببریم خانه ، من گفتم اگر مادرم بفهمد دعوا می‌کند . گفت : دم در نگه می داریم و شبها هم می بریم روی پشت بام خانه ما ، دو تا مال من ، دو تا مال تو .

جوجه ها را برداشتیم بردیم خانه . دو سه روز بعد یکی از همسایه ها آمد و گفت : این جوجه ها مال من است دزدیدی ، ما هم دادیم به او . اما او رفت کلانتری شکایت کرد ، ما را بردند کلانتری . آنجا گفت ما خیلی چیزها از خانه اش دزدیدم . می گفت شیلنگ و دستگاه بلوک زنی هم دزدیدیم . اما پاسبان گفت : اینها زورشان نمی رسد دستگاه بلوک زنی را بلند کنند ، تازه جوجه ها را هم ندزدیده بودیم ، پیدا کرده بودیم. کتکمان زدند ، مجبور شدیم بگوییم شیلنگ را هم برداشتیم ، اما به خدا بر نداشته بودیم . بعد ما را بردند دادگاه ، رئیس دادگاه گفت باید یکسال بروید زندان ، پدر و مادرم خیلی التماس کردند ، خودمان هم گریه کردیم ، شاکی هم رضایت داد . اما رئیس دادگاه گفت نمی شود ، اگر بزرگتر بشوند خلاف بزرگتر می کنند . بعد هم ما را فرستادند اینجا . (آریاشمس مستوفی ، ۷۶)
وجود چنین نقص های قانونی و عدم تناسب جرم و مجازات ، لزوم بازنگری در قوانین جزایی را به طور جدی مورد تاکید قرار می دهد . در همین ارتباط «علی رضا جمشیدی» رئیس شورای عالی توسعه قضایی قوه قضائیه در یک مصاحبه خبری گفت: مجازات حبس ابد و اعدام اطفال و نوجوانان در صورت تصویب «قانون تشکیل دادگاه اطفال و نوجوانان» در مجلس ، حذف می شود . بر اساس این خبر این لایحه با کمک یونیسف تهیه و برای تصویب به دولت ارائه شده است . بر اساس ماده ۳۱ لایحه پیشنهادی برای نوجوانانی که که سن آنان بین ۱۵ تا ۱۸ سال تمام خورشیدی است و مجازات جرم ارتکابی آنان حبس ابد یا اعدام است ، حبس در کانون اصلاح و تربیت از ۲ تا ۸ سال در نظر گرفته می شود .
رئیس شورای عالی توسعه قضایی از دیگر نقاط قوت این لایحه به آینده نگری درباره اطفال بزه‌کار اشاره کرد و گفت : بر اساس ماده ۴۵ این لایحه قانون محکومیت کیفری اطفال جزء سابقه کیفری آنان محسوب نمی شود و بدین ترتیب سابقه کیفری برای آنان ثبت نخواهد شد .
جمشیدی همچنین به تقسیم بندی جدید کانون اصلاح و تربیت اشاره کرد و گفت : کانون از این به بعد دارای سه بخش «نگهداری موقت» ، «کانون اصلاح» و «زندان کانون» خواهد بود که بر اساس شدت جرم طفل یا نوجوان در هر یک نگهداری می‌شود .
وی در خصوص میزان محکومیت به کار خدمات عالم المنفعه تا ۲۴۰ ساعت است و قاضی بیش از این نمی تواند طفل یا نوجوان را محکوم کند .

رئیس شورای عالی توسعه قضایی با اشاره به فقدان قانون مستقل برای دادگاه های اطفال افزود ، رسیدگی به جرایم اطفال و نوجوانان در شعبی از دادگاه های عمومی انجام می گرفته است که در صورت تصویب این قانون برای اطفال نیز دادسرا تاسیس خواهد شد . (شرق ، ۶/۷/۸۲)‌

کودکان شبانه روزی:
اگر چه سیاست‌های اجتماعی و خط مشی مؤسسات مربوط به نگهداری کودکان به منظور کمک به کودکان طرح ریزی می شود، اما با افزایش تعداد کودکان در مراقبت‌گاه‌های روزانه، پرورشگاهها و … سوء رفتار در این مؤسسات به دلیل کمبود امکانات که مهمترین آن نیروی انسانی برای ارائه خدمات به کودکان است، افزایش می‌یابد.
از دیگر سو سیاست‌های اتخاذ شده توسط مؤسسات- خواه دولتی و خواه خصوصی- که منافع مؤسسه را بر مصالح افراد مرجح می داند، گاه سبب زیان‌های جبران ناپذیر بر افراد می شود و در مواقعی کودکان مستمسک سیاست‌های مؤسسات می شوند. بدرفتاری با کودکان و بی توجهی نسبت به آنان در مهد کودک ها، شبانه روزی ها و به طور کلی مؤسسات مربوط به نگهداری کودکان مانند خوراندن دارو‌های خواب آور و آرام بخش به کودکان برای جلوگیری از بازی و سرو صدای آنان، بی توجهی نسبت به وضعیت تغذیه، نظافت، آموزش و … این قبیل کودکان ، از جمله موارد بد رفتاری است.
عللی که باعث می شود کودکان به شبانه روزی سپرده شوند عبارت هستند از :
– مجهول المکان بودن والدین
– طلاق و جدایی والدین از یکدیگر
– فوت والدین یا یکی از آنان
– ترک خانواده توسط پدر
– اعتیاد والدین
– عدم صلاحیت اجتماعی و اخلاقی والدین
– بیماری صعب العلاج والدین
– مفقود الاثر بودن والدین
– وجود نا به سامانی، آشفتگی و ناسازگاری در خانواده
– خیانت والدین به یکدیگر
– اختلاف اعتقادی و طبقاتی والدین
– کثرت فرزندان خانواده

– وجود ناپدری یا نامادری
– ازدواج مجدد
– زندانی بودن والدین

– فرار کودکان از خانه
– طرد و رها کردن کودکان در مجامع و معابر عمومی

تفاوت محیط خانواده و شبانه روزی:
کودک در خانواده احساس مالکیت و تعلق را می آموزد. از همان ابتدا که اسباب بازی برایش تهیه
می شود خود را صاحب و مالک آن می داند.
خودش تصمیم می گیرد که وسایل بازی و حتی لباس ها را چگونه در قفسه و کمد قرار دهد و به میل خودش آنها را مرتب نماید. همچنین می آموزد بدون اجازه به وسایل خواهر، برادر، پدر و مادر خود دست نزند. هر کس حریم مخصوص خود را دارد، همین امر موجب می شود که برای چیزی که دارد ارزش قائل شود و در نگهداری آن کوشا باشد.
در حالی که در محیط شبانه روزی که بنابر ضرورت، کارکردی اداری دارند جا به جایی وسایل و ملزومات نیز ضروری است. حتی محیط زندگی هر چند سال یک بار تعویض می شود و وسایل بازی به طور دسته جمعی مورد استفاده قرار می‌گیرد.بنابراین چنین کودکانی از همان روز‌های اولیه زندگی که به طور طبیعی شناختی در خصوص محیط پیرامون خویش به دست می آورند، کم کم تجربه می کنند که به کسی یا چیزی دلبستگی پیدا نکنند. حتی در اکثر موارد پوشاک و وسایل مورد نیاز آنان به طریق انبوه تهیه می شود و معمولاً کودک در نوع و شکل آن اظهار نظری نمی کند.
در خانواده کودک خود را متعلق به خانواده می داند و اعضای آن را متعلق به خود. کودک نه تنها خانواده را پشتیبان خویش می داند، بلکه خود را نیز به نوعی در درگیریها و تعاملات خانواده سهیم می داند، می آموزد دوست بدارد و مورد علاقه دیگران باشند.
در حالی که کودک در نظام شبانه روزی به هیچ کس و هیچ چیز نمی تواند دل ببندد. کارکنان در ساعتی معین می آیند و در ساعتی معین می روند. هیچ کس و هیچ چیز در کنار کودک ثابت نیست. امروز یک مربی را می بیند و فردا دیگری، امروز کودکی هم اتاقی اوست و فردا کودکی دیگر.
در خانواده، فرزندان تحت تعلیم و تربیت و نگهداری الگوی ثابت پرورشی پدر و مادر قرار می‌گیرند. در این رهگذر است که خانواده به عنوان کانون عشق و محبت، کانون آموزش عاطفه و کانون انتقال دهنده تمدن و فرهنگ ایفای نقش می کند و باعث تکوین شخصیت و تعادل روانی و اجتماعی فرزند می شود.

در حالی که در محیط‌های شبانه روزی به هیچ وجه الگوی ثابت و خاصی برای تعلیم و تربیت و نگهداری کودکان وجود ندارد و این کودکان در طول زندگیشان در پرورشگاه با افراد مختلف، با شخصیت‌های متفاوت و باور‌های مختلف و بعضاً متضاد، در تماس و ارتباط هستند و از آنها تأثیر می پدیرند.
حتی در خانواده ‌های نابسامان کودک به یکی از اعضای خانواده دل می بندد و با او ائتلاف می‌کند، او را از خود می داند و خودش را متعلق به او، به او اعتماد می کند. در حالی که مساأله اعتماد و اطمینان در محیط ‌های شبانه روزی هر روز کم‌رنگتر می‌شود.
هر یک از اعضای خانواده نقش خاصی ایفا می کند که این نقش موجب تکامل و پویایی نظام خانواده و تک تک اعضای آن می شود. در چنین فضایی کودک ضمن آشنایی با نقش و عملکرد پدر و مادر به وظایف و مسئولیت‌‌های خویش در قبال آن و سیستم خانواده پی می برد.
در محیط‌‌های شبانه روزی مفهوم پدر و مادر به خصوص برای آن دسته از کودکانی که از شیرخوارگی در چنین محیط ‌هایی زندگی کرده اند اساساً غیر قابل درک است. تا چه رسد به آنکه وظایف و نقش آنان را درک کنند. مثلاً در یک شبانه روزی دخترانه که اصولاً مردی با آنها تماس دائمی ندارد و کلیه مربیان تربیتی و مددکاران و گاهی رئیس واحد زن است، کودک چگونه می‌تواند از مفهوم پدر و پدری تصوری داشته باشد؟(آریاشمس مستوفی، ۷۶) یکی از افرادی که از دو سالگی در شبانه روزی نگهداری شده است در توصیف شبانه روزی می گوید:
“ محیط شبانه روزی وحشتناک است که در آن عاطفه وجود ندارد. نمی دانم مردم از این بچه ها با این همه محرومیت‌‌های عاطفی که متحمل شده اند چه توقعی دارند. در شبانه روزی بچه ها از لحاظ مادی مشکلی ندارند اما فقر عاطفی بیداد می کند. ما حتی یک نفر را نداشتیم که با او درد دل کنیم.
بچه ها با سن‌‌های مختلف کنار هم نگهداری می شدند. خوب از چنین محیطی چه انتظاری دارید. وحشتناک بود، بارها از زندگی نا امید شدم و به فکر وخودکشی افتادم. فکر می کردم زندگی هیچ فایده ای ندارد. هیچ کس به داد ما نمی رسد. یک عده کودک و نوجوان رها شده و هیچ کس به فکر پرورش استعداد‌های بچه ها نبود. اگر گاهی هم مربّی می خواست کار کند ضوابط و مقررات پرورشگاه اجازه نمی دهد . او در مورد تنبیه شدنش در پرورشگاه می گوید :

“ یک بار اشتباهاً مداد دوستم را برداشتم، فکر می کردم مال خودم است. به خاطر همین تنبیه بدنی سختی شدم به طوری که تا مدتها جراحت آن خوب نشد. حتی نمی‌توانستیم بنشینیم. بعدها فکر کردم هدف مربّی ما درست بوده است. باید یاد می‌گرفتم که وسایل دیگران را بر ندارم، اما او حتی نمی دانست از چه راهی باید این کار را بکند، حتی نمی توانست کوچکترین مسأله تربیتی را آموزش بدهد. بچه ‌های شبانه روزی به دلیل کتک‌‌هایی که در کودکی می خورند در سن‌های بالاتر پرخاشگر می شوند، به هر حال باید گذشته را سر یکی خالی کنند.”(آریاشمس مستوفی، ۷۶)

کودکان جنگ:
آتش جنگ در برخی از مناطق دنیا روشن است. در میان شعله های فروزان آتش، کودکان بی دفاع ناجوانمردانه، قربانی سیاست‌های دولتها می شوند. تحریم اقتصادی منجر به نرسیدن غذا و دارو به کودکان می شود. و کودکان بسیاری به دلیل سوء تغذیه دچار مرگ تدریجی می شوند.
به نوشته یک هفته نامه عراقی، بر اثر تحریم اقتصادی سازمان ملل علیه عراق، هر ۹ دقیقه یک کودک عراقی جان می سپارد. در این میان کودکان ۱۰- ۱۲ ساله برای به دست آوردن لقمه ای نان، لباس نظامی پوشیده و به میدان جنگ می روند.
در آبان ماه ۱۳۷۷ در همایش بین المللی خشونت علیه کودکان که در ایالت والنسیای اسپانیا برگزار شد، اعلام کردند که در یک دهه اخیر بیش از یک میلیون و پانصد هزار کودک در جنگها کشته شده اند.
یونیسف به مناسبت روز جهانی کودک (۲۹ شهریور ۱۳۷۷) اعلام کرد:“ بیش از ۳۰۰ هزار کودک زیر ۱۸ سال به طور مستقیم و غیر مستقیم به عنوان سرباز در درگیریها و کشمکش های نظامی مورد سوءاستفاده قرار گرفته اند و به آدم‌کشی وادار شده اند. بر پایه این گزارش، از سال ۱۹۹۸، دو میلیون کودک در درگیری‌های مسلحانه جان خود را از دست داده اند و شش میلیون نفر نیز دچار نقص عضو شده اند.”
این گزارش می افزاید:” دختر بچه ها و پسر بچه های ۱۰-۱۲ ساله، مجبور به جنگیدن شده یا از آنان برای آشپزی، جاسوسی، خنثی کردن مین و بمب گذاری در عملیات انتحاری در خط مقدم استفاده می شود. گزارش‌های موجود، فقر و گرسنگی در مناطق جنگی را علت اصلی گرایش کودکان برای پیوستن به گروه های جنگی یا ارتش می دانند.(پور ناجی، ۷۸)

به گزارش رادیو فرانسه حدود ۷۵ هزار نفر که هنوز به سن قانونی نرسیده اند در قاره آسیا در ارتش‌های رسمی و یا در میان چریک‌های استقلال طلب به جنگ مشغولند. چهار کشورهایی که در آسیا بیش از دیگر کشورها از این بابت متهم شده اند عبارتند از : برمه، افغانستان، کامبوج و سریلانکا.
در سال ۱۹۹۹ در سریلانکا در یکی از نبردها ۴۹ نفر از ۸۱ جنگجوی کشته شده کودکان ۱۱ تا ۱۵ ساله بوده اند.
رادیو فرانسه در همین زمینه گزارش داد: در دهه اخیر جنگها از صورت نبرد‌های کلاسیک خارج شده و بیشتر جنگ ‌های منطقه ای و کشوری اتفاق می افتد که در آن هیچ گونه مقررات بین المللی رعایت نمی شود.
یکی از جنگ‌های فاجعه آمیز که در آن کودکان کمتر از ۱۵ سال به کار گرفته شده و به صورت اجیر در آن شرکت می کردند. جنگ آنگولا و همچنین کنگو است که غالباً بچه ‌های زیر ۱۰ سال در آنها شرکت داده شده اند.

شبکه تلویزیونی کانادا در رابطه با حضور کودکان کم سن و سال در جنگ سیرالئون گزارش داد، شمار زیادی از کودکان و نوجوانان با سنین بسیار کم که حتی در میان آنان کودکان هفت ساله نیز به چشم می خورند. سلاح به دست گرفته اند و در مقابل نیرو‌های دولتی سیرالئون می جنگند.
یکی از هزاران نوجوان مسلح که هفت سال بیشتر ندارند تصریح کرد که از پنج سالگی اسلحه به دست گرفته است و در کنار نیرو‌های شورشی این کشور به جنگ ادامه می‌دهد.

شبکه تلویزیونی کانادا در بخش دیگری از گزارش خود گفت:“ بسیاری از کودکان و نوجوانان مسلح مدتها زیر پوشش سازمان ‌های بین المللی کمک رسانی بوده اند و از شرایط سخت سرباز کودک بودن نجات یافته اند و اینک که نبرد میان نیرو‌های شورشی و نیرو‌های دولتی تشدید شده است. این کودکان بیم دارند که دو مرتبه از سوی هر یک از طرف‌های درگیر به کار گرفته شوند.
بر اساس این گزارش یک نوجوان مسلح عنوان می کند: اولین باری که دستی را در جنگ قطع کردم بسیار سخت بود و حال بدی پیدا کردم و آن را همیشه به یاد دارم.او یک پیرمرد بود. ولی موارد بعدی برایم عادی شد و دیگر شمارش آنها از ذهنم خارج شده است و اصلاً به این موضوع فکر نمی کنم.
بنابراین گزارش :شمار زیادی از کودکان و نوجوانان سرباز که در اختیار نیرو‌های شورشی هستند به مواد مخدری مثل ماری جوانا و کوکائین معتاد شده اند و این موجب می شود که آنها بیشتر نیازمند بالادستی ‌های خود باشند.
پدیده کودکان سرباز عمدتاً در کشور‌های توسعه نیافته یا در حال توسعه دیده می شود که به دلیل فقر، خانواده ها فرزندان خردسال خود را وارد گروه‌های نظامی می کنند.(خراسان،۲۹/۲/۷۹)
در ارتباط با جنگ ایران و عراق آمار رسمی از کشته شدگان غیر نظامی و بخصوص کودکان و نوجوانان وجود ندارد و تنها می توان به اخباری که هر از چندگاهی در ارتباط با تعداد کشته شدگان در اثر انفجار مین منتشر می شود. استناد کرد . بر اساس قوانین ایران استخدام افراد کمتر از ۱۵ سال تمام در ارتش و سپاه ممنوع است ولی در ایران نهاد دیگری به نام “بسیج” وجود دارد که متشکل از نیرو‌های داوطلب بوده و هنگام منازعات مسلحانه از آنها استفاده می شود.تربیت نیرو برای بسیج محدودیت سنی ندارد و حتی کودکان نیز می توانند در تعلیمات نظامی آنها شرکت کنند.
در زمان جنگ ۸ ساله ایران و عراق این نهاد بسیار فعال بود و به آموزش نظامی داوطلبان که بعضاً در بین آنها کودکان کمتر از ۱۵ سال نیز حضور داشتند می پرداخت و زمینه حضور آنها را در خط مقدم و یا پشت جبهه فراهم می کرد.

با این تبلیغات صراحتاً ماده ۳۸ کنوانسیون حقوق کودکان نقض شده است و به روحیه صلح طلبی این کودکان و کودکان دیگر که در جریان این اخبار قرار می گرفتند لطمات جدی وارد شده است.
به نظر می رسد علت این حضور و علاقمندی کودکان به جریان جنگ ، ناشی از تبلبغات گسترده در این زمینه و مقدس شمردن جنگ باشد که موجب تحریک روحیه لطیف آنان و آرزوی حضور در جبهه ها شده باشد.
۲-کودک آزاری ناشی از آداب، رسوم و نگرش ‌های مذهبی و فرهنگ
این فعالیت ها شامل آداب و رسوم و تشریفاتی هستند که از نظر فرهنگی و اجتماعی مورد تصدیق می باشند و هیچ گونه حرکت تنبیهی محسوب نمی شوند ولی به طریقی باعث آسیب به کودک می شود. در کشور‌های غیر صنعتی این بدرفتاری ها به اشکال زیر صورت می گیرد:
۱-ازدواج کودکان child marriage:
ازدواج کودکان رسمی است که در بسیاری از کشور‌های جهان سوم تأئید و اجرا می‌شود. در سال ۱۹۸۱ در بنگلادش ۷% دختران ۱۴-۱۰ ساله و ۶۵% ۱۹-۱۴ ساله ازدواج کرده اند و ۷۵% تمام دختران روستایی این کشور قبل از ۲۰ سالگی ازدواج می‌‌کنند.

در مقابل فقط ۸% پسران چنین و ضعیتی دارند. در نتیجه بسیاری از آنها از افسردگی رنج می برند و تعداد زیادی نیز دست به خودکشی می زنند.(رشیدی فر، ۷۶)
این نوع ازدواجها هنوز هم در بسیاری از مناطق کشور ما و بسیاری از کشور‌های توسعه نیافته وجود دارد . و دختران خردسال در سنینی که می بایست در کلاس حاضر شوند، به اراده پدر به خانواده شوهر فرستاده می شوند.
ازدواج دختر بچه ها در سنینی که به لحاظ جسمانی، فکری و روانی هنوز آمادگی لازم را برای تشکیل زندگی ندارند، نیز از مصادیق بارز کودک آزاری است. در این مورد متأسفانه در تبصره ماده ۱۰۴۱ قانون مدنی عقد و نکاح قبل از بلوغ را با اجازه ولی صحیح شمرده است(پورناجی، ۷۸)

۲-دایه گری کودک fostetage- انتقال trunsfer
این مسأله به انتقال کودک، مبادله کودک، عاریه دادن کودک اشاره می کند که به اسکان دهی مجدد یا انتقال کودکان از خانواده ‌های بیلوژیکی یا زیستی به خانواده ‌های دیگر که به وسیله والدین انتخاب می شود، تعریف می شود.
۳-رهن دادن کودک child pawing
به واگذاری کودک برای قرض گرفتن پول یا مبادله خدمات تعریف می شود.(رشیدی فر، ۷۶)
به کار فرستادن کودکان در سنینی که آنان نیاز به تحصیل، بازی، تفریح و … دارند، نیز علاوه بر آنکه ریشه در در فقر خانواده دارد. بیشتر در خانواده ‌هایی اتفاق می افتد که به دلیل نگرشها و باور‌های سنتی از پسران به عنوان نان آور خانواده انتظار دارند تا بار معیشت خانواده را به دوش بکشند. البته این امر نه تنها اختصاص به پسران ندارند وجود دختران خردسال در کارگاه‌های قالی بافی و محروم ماندن آنان از رفتن به مدرسه، تفریح و بازی نیز با انگیزه فوق صورت می گیرد.(پور ناجی، ۷)
مورد دیگری که می توان به آن اشاره کرد پنهان کردن کودکان معلول و جلوگیری از حضور آنان در اجتماع است. در فرهنگ ما، خانواده ها نه تنها از بیان این مسأله که دارای فرزند معلول هستند یا اینکه فرزند آنان مبتلا به بیماری روانی است، خودداری می کنند، بلکه سعی در مخفی کردن کودک مبتلا به بیماری روانی یا انوع معلولیتها از انظار عمومی دارند. واقعیت آن است که این امر یک معضل فرهنگی است. زیرا والدینی که مانع از حضور فرزند معلول خود در جامعه می شوند، وی را از حقوق طبیعی خود محروم ساخته و سبب ایذای او می گردند.(پورناجی، ۷۸)
مورد دیگری که شاید به جرأت بتوان گفت خصیصه فرهنگی ما ایرانی هاست، در نظر نگرفتن کودک به عنوان یک انسان مستقل است.
اغلب دیده می شود ، وقتی که کودکی در صف- اعم از صف اتوبوس، نانوایی و … می ایستد، کمتر بزرگسالی است که رعایت نوبت و حقوق او را بکند و کودک نیز به دلیل آشنا نبودن به حقوق خود و یا به دلایلی از جمله ترس، خجالت و … نمی تواند احقاق حق کند و در اینجاست که بزرگترها نه تنها به عنوان الگو، حقوق کودک را به وی آموزش نمی دهند، بلکه از همان بدو امر خود، آن را زیر پا می گذارند.

۳-کودک آزاری ناشی از نظام آموزشی:
بدرفتاری تحصیلی از بد رفتاری ‌های شایع با کودکان است. بدرفتاری تحصیلی شامل رفتار‌هایی است که به طور مستقیم در محیط مدرسه توسط کارکنان آن(مدیر، معلم و … ) انجام می گیرد و موجب آسیب رسیدن به سلامت جسم، روان و ذهن کودک می گردد. یا شامل آسیب ‌هایی است که به صورت غیر مستقیم از طریق نظام آموزش و پرورش هر جامعه (محتوا، برنامه ها و روش‌های آموزش)به کودکان وارد می شود.

بدرفتاری تحصیلی از دو نظر اهمیت دارد. اول اینکه در هر جامعه گروه فراوانی از کودکان و نوجوانان زیر پوشش آموزش و پرورش قرار دارند و در نتیجه، بدرفتاری با آنها سلامت روانی و جسمی کودکان بسیاری را در معرض خطر قرار می دهد. به عنوان مثال در کشور خود ما مطابق آمار رسمی دانش‌آموز در مدارس به تحصیل اشتغال دارند. دوم اینکه دوران کودکی و نوجوانی در رشد و پرورش کودکان از اهمیت فراوانی برخودار است . و بدون تردید بدرفتاری با کودکان به عنوان مانعی در راه رشد شخصیت و سلامت روانی آنها تلقی می شود.(پورناجی، ۷۸)

بدرفتاری تحصیلی در جامعه اشکال مختلفی دارد که می توان به این موارد اشاره کرد:
تنبیه: با وجود بخش‌نامه وزارت آموزش و پرورش مبنی بر منع تنبیه بدنی در مدارس- که هر سال نیز به مدارس ارسال می شود-تنبیه بدنی به ویژه در مدارس پسرانه دولتی جنوب شهر از شیوه‌‌های رایج است حتی در مواردی به آسیب‌های جدی جسمی منجر شده است- این موضوع نشان می‌دهد که برای منع بدرفتاری با کودکان تنها تدوین قوانین و مقررات کافی نیست، بلکه نظارت بر اجرای دقیق آنها نیز امری ضروری است.(جامعه سالم، ۳۶)
در گفت و گو با معلمان این مدارس به تنبیه ‌هایی اشاره می شد که برای شکنجه افراد به کار برده می شود:
تنبیه ‌هایی از قبیل فرو کردن نوک تیز مداد در لاله گوش؛ فشار دادن لاله گوش با شدت زیاد؛ گذاشتن مداد در بین انگشتان دست و فشار دادن دست؛ زدن سر کودک با شدت به تخته سیاه یا دیوار تا حدی که کودک دچار سرگیجه شود؛ زدن شلاق، کمربند، کابل، چوب، خط کش، شلنگ، مشت، لگد و … در مدارس معمول بود. در چند مورد نیز این قبیل تنبیه ها منجر به عوارضی از قبیل پارگی پرده گوش، زخم و شکستگی و ناراحتی کلیه در دانش آموز شده که با مراجعه به پزشک، برای آنان طول درمان تعیین شده است(جامعه سالم، ۱۱)
علاوه بر تنبیه بدنی، رفتار‌های نامناسب دیگری نیز در دانش آموزان اعمال می شود. مانند تهدید، توهین، تحقیر و سرزنش در حضور جمع، مجبور کردن به ایستادن در گوشه کلاس، بیرون کردن از کلاس و …

-ایجاد ترس و اضطراب
رفتن به مدرسه برای بسیاری از کودکان نه تنها خوشایند و دلپذیر نیست، بلکه با ترس و اضطراب همراه است. به خصوص هنگام امتحانات.
-ثبت نام و مشکلات آن
امتحان نه تنها در طی سال تحصیلی، بلکه در تابستان نیز که ظاهراً فصل استراحت دانش آموازن است، به عناوین مختلف ادامه می یابد. ثبت نام در مدارس نمونه مردمی و غیر انتفاعی از طریق چنین امتحاناتی انجام می گیرد.
-مشکلات روش تدریس
مهمترین اشکال روش تدریس در مدارس ما تأکید بر حافظه و از بین بردن خلاقیت و ابتکار دانش آموزان حتی در چارچوب کتاب ‌های درسی موجود است.
نمره گرایی
معلمان از همه شاگردان انتظار دارند که نمره بیست بگیرند. در این میان آنچه دانش آموزان را بیشتر دچار مشکل می سازد، این است که نمره گرایی مانند یک بیماری مسری از مدرسه به خانه سرایت می کند و دانش آموزان از دو سو- از طرف والدین و معلمان- برای گرفتن نمره بیست تحت فشار قرار می گیرند . بدیهی است که این فشار مضاعف مشکلات روانی آنها را بیشتر می کند.(پورناجی، ۷۸)
تأکید بر گرفتن نمره بیست در مدرسه و خانه ممکن است باعث بروز فجایعی مانند مرگ محمد ۱۱ ساله شود.

محمد اواخر دی ماه سال ۸۱ به علت گرفتن نمره ۱۶ در درس علوم توسط پدرش به قتل رسید.
متأسفانه نمره در نظام آموزشی ما و همچنین بین خانواده ها چنان جایگاه و منزلت بی‌تناسب و ناشایستی پیدا کرده است که کوچکترین بی احترامی به اقتدار آن چنین مجازات سنگینی به به همراه دارد.
آموزش و پرورش برای بهتر زیستن و هم زیستی است و تأکید نظام آموزشی و خانواده ها بر نمره، مصداق بارز کودک آزاری است و تشویق کودکان به درس خواندن و نمره گرفتن در ازای دریافت جایزه را از شیوه ‌های گسترش خشونت در جامعه است .

عشایری با تأکید بر جنبه ‌های گوناگون خشونت اظهار می دارد : آمار نشان می دهد که ۲۷۳ هزار نفر از دانشجویان ایرانی به کشور‌های دیگر رفته اند و در اصطلاح فرار مغزها رخ داده است ولی به نظر من این فرار مغزها نیست، بلکه ما با رفتار خود با خشونت ، مغزها را بیرون می کنیم. زیرا به فرد می گوییم در خارج از کشور امکانات بهتری برای زندگی وجود دارد(عشایری، همایش قربانیان نمره بیست، ۸۱)
-تکالیف فراوان
دادن تکالیف زیاد، ملال آور و گاه بی فایده، یکی دیگر از مشکلات آموزش و پرورش کشور است، گاه حجم این تکالیف به اندازه ای است که روند زندگی طبیعی دانش آموزان را مختل می سازد و اعمال حیاتی آنان را مانند خواب، تغذیه، استراحت و سرگرمی ‌های سالم را با مشکل رو به رو می کند و شعار “ آموختن برای زیستن” را که شعار جهانی یونسکو در زمینه آموزش و پرورش کودکان است، به شعار “زیستن برای آموختن” بدل می کند.
رقابت‌های شدید
مهمترین پیامد منفی نمره گرایی، رقابت شدید بین دانش آموزان نه برای فهمیدن بلکه برای گرفتن نمره بیشتر است.
زیرا لازمه رقابت، مقایسه خود با دیگران است، نه خود شکوفایی و در نهایت سبب بر هم خوردن آرامش، ایجاد اضطراب و مانع رشد و شکوفایی واقعی است.(پورناجی، ۷۸)
در مجموع نظام آموزشی مدارس در هر کشور تابع قوانین و مقررات خاص خود است. قوانین ناکار آمد از یک طرف و اجرا نشدن قوانین صحیح از طرف دیگر می تواند زمنینه ساز بحران ‌هایی در میان نسل جوان شود.
سختگیری ‌های بی دلیل و تبدیل کردن محیط‌های آموزشی مدارس به نظام سربازخانه ای یکی از معضلاتی است که نظام آموزشی ما را بیمار کرده است.
در حال حاضر ما شاهد هستیم که در مدارس به دلیل چند نفر خاطی، کلیه بچه ها را تحت فشار قرار می دهند. برای مثال جیب و کیف تمام بچه ها را می گردند. به عبارتی مقررات بسیار خشن سربازخانه ای را در محیط مدارس اعمال می کنند. این امر موجب افت تحصیلی، ترک تحصیل، خودکشی و … می شود. در حالی که مدیریت مدرسه بایستی با ارائه الگو‌های صحیح، اخلاق را به دانش آموزان بیاموزد و آنان را از اعمال ناشایست باز دارد. (همان منبع)

۴-کودک آزاری در قالب تجارت اعضای بدن و فروش کودکان:
موضوع آزار کودکان از نظر پزشکی، زمانی مطرح می شود که مسائل بهداشتی یا درمانی، بدون کنترل و مراقبت صحیح انجام شود. کودک آزاری ناشی از موارد پزشکی ممکن است به اشکال مختلف ظاهر شود. قاچاق اعضای بدن کودکان و امتحان دارو‌های جدید پزشکی روی آنان از جمله این موارد است.

خبرگذاری فرانسه در مهرماه ۱۳۷۷ از تیرانا(آلبانی)گزارش داد:“یک کلینیک غیر قانونی در تیرانا که در قاچاق اعضای بدن کودکان دخالت دارد، شناسایی شد”
یک قاضی ارشد آلبانیایی گفت:“جراحان، عمل‌های جراحی بسیاری روی کودکان انجام داده اند و اعضای بدنشان را به ایتالیا فروخته و پول زیادی به دست آورده اند.”

برخی بر این باورند که بسیاری از زنان آلبانیایی به سبب فقر، کودکانشان را به پزشکان فروخته اند. در خبر دیگری که در سال ۱۳۷۶ از شبکه تلویزیونی (بی بی سی) پخش شد، عنوان گردید؛
مدت ۲۵ سال است که از کودکان بی سرپرست که در پرورش گاه‌های استرالیا نگهداری می شوند، برای آزمایش انواع واکسنها و آنتی بیوتیک ها استفاده می‌شود.)(پورناجی، ۷۸)
فروش کودکان برای سوء استفاده ‌های جنسی و کار از جمله مواردی است که در این زمینه می توان به آن اشاره کرد. یونیسف در گزارش تکان دهنده ای از فروش کودکان برای سوء استفاده ‌های جنسی در مرز جمهوری چک و آلمان خبر داد. یونیسف در آخرین گزارش خود که ۶ آبان ۸۲ منتشر شد از این منطقه با نام “قلمرو تجاوز به کودکان” یاد کرده است. یونیسف در گزارش خود خاطر نشان ساخت که بسیاری از خانواده ها کودکان خود را در این مناطق، با میل خود و نه با اجبار به حراج می‌گذارند.
مأموران امنیتی مرز جمهوری چک- آلمان خبر دادند تعداد بی شماری از آلمانی ها تنها برای تجاوز به کودکان و استفاده از شرایطی که این قلمرو اختصاصی برایشان فراهم می سازد از مرز عبور می کنند.
در گزارش یونیسف، شاهدان حاضر در مرز گواهی داده اند که بارها کودکان ۷ یا ۸ ساله را با چشمان خود دیده اند که در خصوص شرایط سوء استفاده جنسی و قیمت آن با خریداران هم صحبت می شوند و برخی از آنها در ازای تعدادی شکلات خود فروشی می کنند.
“رینهارد اشلین ویت” رئیس شعبه یونیسف در آلمان، اظهار داشت دولت جمهوری چک و آلمان مدت ها در جلوگیری از ادامه فعالیت‌های سوء استفاده گران جنسی کودکان در مرز این دو کشور تلاش کردند. اما متأسفانه زحمات آنها تا به حال هیچ نتیجه ای در بر نداشته است.
یک پلیس امنیتی در مرز این کشور، این منطقه را بزرگترین محل فحشای کودکان در اروپا بر شمرد.
سالانه در حدود ۱۰۰ هزار جهانگرد آلمانی به جمهوری چک سفر می کنند که در حدود نیمی از آنها تجاوزگران جنسی به کودکان هستند. به گزارش یونیسف، ایستگاه‌‌های قطار و اتوبوس، پمپ بنزین ها و استراحتگاه ‌هایی که نزدیک مرز چک و آلمان هستند، به بازار‌های فروش کودکان تبدیل شده اند و هر روز تعداد بسیاری از متجاوزان جنسی کودکان را به این مناطق می کشانند. در برخی منتطق، خریداران در بسیاری از موارد مادران با اراده خود کودکانشان را قربانی این تجارت سیاه می‌کنند. قربانیان فروخته شده به جهانگردان غالباً به مراکز فساد و خانه ‌های فحشاء در کنار مرز منتقل می شوند. مکان‌هایی که فقر و فحشا، به همراه رفتار‌های خشونت آمیز با کودکان در آن بیداد می کند.
کسانی که در ازای پول کودکانشان را می فروشند. در ازای هر کودک بین ۵ تا ۲۵ یورو دریافت می کنند.
صاحبان اصلی تجارت جنسی کودکان به شهر‌های باواریا و ساکسونی آلمان تعلق دارند. (شرق، ۱۰/۸/۸۲)
۵-کودک آزاری ناشی از فقر و نظام اقتصادی ، جامعه و دولت:
اعضای جامعه، نمایندگان دولت و… در مجموع مسوول ایجاد محیطی مناسب به منظور رشد و تکامل کودکان هستند. جوامعی که نتوانند، این نیاز کودکان را برآورده سازند، به عنوان جوامع مسامحه کار شناخته می شوند.
ارتباط میان کودک آزاری و فقر در میان تمام فرهنگها، اقوام و ملل امری پذیرفته شده است. در واقع فقر خود به عنوان یک آزار اجتماعی قلمداد می شود. تا کنون بسیار شاهد بوده ایم که کودکان فقیر، کثیف و زشت، مضحکه عده ای از افراد برای گذراندن اوقات فراغت! قرار گرفته اند.
عنوان بی فرهنگ، بی شخصیت، بی کلاس، عقب افتاده و … نیز از برچسب ‌های رایجی است که به این کودکان زده می شود. کودکانی که تنها گناهشان فقر خانواده‌هاست.
کودک آزاری که در اثر نظام اقتصادی و ضعف دولت‌ها ایجاد می شود ممکن است به دو شکل عمده کودکان خیابانی و کودکان کار بروز کند.
کودکان خیابانی:street children
پدیده کودکان خیابانی معضلی است که تمام کشور‌های جهان با آن دست به گریبان اند.
در یک نظر کلی، به نظر می رسد، پدیده کودکان خیابانی ناشی از فقر اقتصادی و فرهنگی خانواده است، اما با نگاهی ژرفتر در می یابیم که شیوع و گسترش این معضل را باید ناشی از فقر و نظام اقتصادی اجتماع و سیاست‌های حاکم بر جامعه دانست. طبق تعریف ‌های جهانی کودک خیابانی به کودکی اطلاق می شود که برای کسب در آمد به خیابان روی می آورد و به کار‌هایی چون گل فروشی، آدامس فروشی، واکس زنی، فال گیری و… مشغول است.

کودکان خیابانی از محرومترین گروه‌های کودکان هستند که از بیشتر حقوق اساسی خود بی‌بهره‌اند.
حق برخورداری از تغذیه، پوشاک، بهداشت و مسکن مناسب، حق بهره مندی از آموزش و پرورش، حق برخورداری از زندگی با پدر و مادر، حق استفاده از اوقات فراغت، حق برخورداری از تأمین اجتماعی و در نهایت حق زندگی انسانی و سالم از آنان سلب شده است.(پورناجی، ۷۸)

برخی از کودکان خیابانی مورد سوء استفاده ‌های جنسی قرار می گیرند. در این بین دختران بیش از پسران مورد خشونت جنسی قرار می گیرند. این دختران بیشتر ساعت‌های شبانه روز را در خیابان‌های شلوغ و در حال استنشاق دود‌های مسموم کننده و خشم و غضب رانندگان و مسافران می گذرانند و در معرض خطر‌های بی‌شمار از جمله تصادفات، مورد آزار و اذیت قرار گرفتن، دستگیری، قتل، افتادن در دام خلاف‌کاران و سوء استفاده ‌های جسمی و جنسی می باشند.
به تجربه ثابت شده است اغلب کسانی که مفعول این گونه اعمال قرار می گیرند در آینده و بزرگسالی، خود از اغفالگران و سوء استفاده کنندگان جنسی از خردسالان و نوجوانان می شوند تا شاید به این طریق احساسات جریحه دار شده دوران کورکی خویش را التیام بخشند. (اصلاح و تربیت،۷۸)
کودکان خیابانی گروه‌های مختلفی را شامل می شوند که مهمترین آنها به شرح زیر است:
-از نظر سنی طیف گسترده ای را از کودکان چند ماهه تا افراد زیر ۱۸ سال تشکیل می دهند.
-برخی از این کودکان، با خانواده خود زندگی می کنند و شبها در خانه ‌های خود می‌خوابند و پدر و مادر، آنها را به خیابان گردی یا انجام کار‌های مختلف وادار می‌کنند.
-بخشی از این کودکان یا خانواده ندارند و تنها زندگی می کنند یا دور از خانواده ‌های خود هستند. مانند کودکانی که از شهر‌های مختلف مهاجرت کرده اند. این کودکان معمولاً شبها در پارکها و زیر پلها و … می خوابند.

-گروهی از کودکان خانواده ندارند و به دلایل مختلف توسط باند‌هایی اداره می شوند که آنها را مورد سوء استفاده قرار می دهند. این کودکان معمولاً به صورت گروهی زندگی می‌کنند و به وسیله این باندها، صبحها به خیابان می آیند و شبها در محلی به صورت دسته جمعی می‌خوابند.(پورناجی،۷۸)
در این باندها از کودکان شیرخوار- که به کودکان کرایه ای معروفند- گرفته تا نوجوانان دختر و پسر، مورد بهره برداری و سوء استفاده قرار می گیرند. به گفته یک کارشناس مسائل اجتماعی این گروه‌‌ها تشکیلات مخفی دارند که در آن گدایی و دزدی را به این کودکان آموزش می دهند.
دست اندرکاران این گروهها با ترفند‌های مختلف و با استفاده از وسایلی مانند لباس‌های کهنه، چوبدستی، پا‌های مصنوعی، اسید‌های مخصوص برای ایجاد زخم روی پوست بدن، وسایل تغییر قیافه و گریم، آرایش و مواد مخدر و قرص‌های خواب آور به منظور خواب کردن بچه ها برای خوابیدن در کف خیابان و پیاده رو سعی در برانگیختن و تحریک احساسات و عواطف مردم دارند.
یکی از بچه ‌هایی که مدت ۵ سال را در بین این افراد گذرانده بود و در مورد وضعیتش می گوید:
سه ساله بودم که دزدیده شدم و تا هشت سالگی در بدترین شرایطی که یک انسان … انسان که نه، یک حیوان می تواند زندگی کند زندگی کردم. در خانه ای که عده ای معتاد در آن زندگی می‌کردند اسیر بودم و برای گدایی و پخش مواد مخدر از من استفاده می شد. هر روز کتک می خوردم به طوری که هنوز آثار شکنجه ها بر روی بدنم هست. بارها با روغن و سیخ داغ مورد شکنجه قرار گرفتم. بارها به دلیل این‌که حرفشان را گوش نمی کردم دست و سرو پایم را شکستند. این که برای چه دزدیده شدم را نمی دانم، فقط می دانم در محیطی که تا هشت سالگی آنجا بودم مواد مخدر غوغا می کرد. در سن هشت سالگی “اوریون” سختی گرفتم طوری که داشتم می مردم، مرا با این وضعیت گوشه خیابان گذاشتند.(آریا شمس مستوفی،۷۶)

آمار کودکان خیابانی در ایران:
اگرچه در کشور ما آمار‌های رسمی و مشخصی در زمینه کودکان خیابانی وجود ندارد و این مساله مورد بررسی دقیق قرار نگرفته است. اما شواهد و بررسی‌های پراکنده و غیر رسمی نشان می دهد که در کشور ما نیز تعداد کودکان خیابانی م نیست و متأسفانه آماری که از سوی مراجع ذی ربط ارائه می شود ضد و نقیض است.

سازمان بهزیستی در تیرماه سال ۸۲ طبق آماری که در روزنامه قدس به چاپ رسید آمار کودکان خیابانی را در ایران ۲۰ هزار نفر اعلام کردند. اما در جای دیگر با رد این آمار اعلام کردند ، ما در ایران شاید ده تا یازده هزار کودک خیابانی داشته باشیم.
با وجود این که سازمان بهزیستی سعی دارد، تعداد کودکان خیابانی را به بیست هزار نفرر محدود کند، محمد علی زم، رئیس سابق سازمان فرهنگی و هنری شهرداری تهران در یک سخنرانی که در تاریخ ۸ مهر ۸۱ در روزنامه کار و کارگر به چاپ رسید اعلام کرد که در سال ۷۵ بیست هزار کودک خیابانی و در سال ۸۰ رقمی بالغ بر یک میلیون کودک خیابانی در سراسر کشور داشته ایم.
هم زمان با این کشمکش ها استاندار تهران حضور ۳۵ هزار کودک خیابانی در تهران را رد کرد، ضمن اینکه افزود:کودک خیابانی تعریف خودش را دارد و یک گل فروش در این تقسیم بندی جایی ندارد.(شرق،۲۳/۶/۸۲)

۲-کودکان کار
کودکان کار به خیل عظیم کودکانی اطلاق می شود که چه در کارگاه‌های زیر زمینی و چه در کوره ‌های آجرپذیری یا در کار کشاورزی، اسکله ها، بنادر و … به کار‌های سخت و طاقت فرسا مشغولند. صاحبان کارگاه ‌های زیر زمینی برای فرار از مالیات و نیز بهره گیری از نیروی کار ارزان و رسیدن به سود بیشتر، با حقوق بسیار ناچیز از این کودکان بهره کشی می کنند که وظیفه شناسایی و ساماندهی این کودکان بر عهده وزارت کار است، هر چند این وزارت خانه هیچ گونه اقدامی در این زمینه نکرده و هیچ آماری از تعداد کودکان در دست ندارد.(شرقی، ۲۳/۶/۸۲)
معضل کار کودکان، امروزه به شدت مورد توجه جهانیان قرار گرفته است. در حال حاضر، حدود ۲۵۰ میلیون کودک بین چهار تا چهارده سال در سراسر جهان هر روز مجبور به انجام کار‌های سخت و توان فرسا و در محیط ‌هایی اغلب ناسالم، غیر بهداشتی و نا امن می شوند.
کودکان کارگر، پس از مرحله ی کودکی و رسیدن به سن بلوغ از نوعی کمبود و احساس حقارت رنج می برند. زیرا “کودکی” خود را از دست داده اند و به جای بازی کردن و اشتغال به تحصیل :مجبور به ورود به دنیای بزرگسالان و انجام کار‌های زیانبار شده اند و به این ترتیب، خلاء بزرگی در روند طبیعی رشد و زندگی آنان به وجود آمده است.
بر پایه آخرین اطلاعات، آسیا با ۶۱ درصد کودکان کارگر، مقام اول را در کار کودک در جهان دارا است.

آفریقا با ۳۲ درصد کودکان کارگر در رده دوم قرار دارد و آمریکای لاتین با ۷ درصد، مکان سوم را به خود اختصاص داده است. بر پایه گزارش‌های سازمان جهانی کار در برخی کشورها ۸۰ درصد کودکان کارگر هفت روز در هفته و در شرایطی سخت و بحرانی کار می کنند. این در حالی است که کاهش سن این کودکان اغلب توأم با کاهش حقوق دریافتی آن ها است. این تبعیض همچنین در مورد جنسیت کودکان کارگر نیز دیده می شود، به این صورت که در غالب موارد دختر بچه ‌های کارگر، کم تر از پسر بچه ها حقوق دریافت می کنند.

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
wordقابل ویرایش - قیمت 27700 تومان در 265 صفحه
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد