مقاله بازشناسی تاثیرات روانی معماری مجموعه بابا افضل مرقی بر گردشگران

word قابل ویرایش
18 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده
مجموعه بابا افضل مرقی یکی از بناهای دوران مغول در روستای مرق می باشد که شاید به دلیل بعد مسافت نسبت به شهرستان کاشان ،آنگونه که شایسته است مورد بازشناسی قرار نگرفته است .یکی از راه هایی که می تواند به بازشناسی صحیح این اثر و جذب بیشتر گردشگران به سمت این بنا منجر شود،ارائه توصیف صحیح از نحوه تقرب به بنا و ویژگی های بصری مجموعه می باشد.نویسندگان این مقاله با رویکردی توصیفی-تحلیلی، به توصیف ریخت شناسانه هر قسمت از این مجموعه و همچنین نحوه تقرب به آن نموده و سپس اقدام به بازشناسی تصویر ذهنی گردشگران پرداخته اند که حاصل بازدید و زندگی آنان در کنار این مجموعه می باشد.بازشناسی این تصاویر ذهنی ،به ما این امکان را می دهد که از یک سو برای پویا نمودن بنا متناسب با شرایط جدید زندگی جامعه اقدام نموده و از سوی دیگر ذهن گردشگران آتی را برای حضور در مجموعه آماده نماییم .
واژه های کلیدی:بابا افضل ،گردشگر،معماری،گنبدخانه ،مرق ،کاشان .
١-مقدمه
یکی از مهمترین موضوعاتی که باعث می شود تا بافت ها و بناهای تاریخی به تدریج متروک شده و تبدیل به بناهایی بی ارزش در یک جامعه شوند، این است که این بناها متناسب با نیاز جامعه تغییر نمی کنند و به روز نمی شوند زیرا این بناها دارای ارزش های بالایی می باشند که این بناها را از ابعاد مختلف زیبایی شناسی و تاریخی از سایر بناها جدا می نماید.این موضوع باعث می شود که مرمت و تصمیم گیری درباره این بناها بسیار محتاطانه صورت پذیرد و معمولا منحصر به یک سری اقدامات در حیطه مرمت کالبدی اثر منجر شود و حضور گردشگران در این بناها نیز صرفا به صورت بازدید موزه ای انجام می شود و فرصت کمی برای زندگی کردن و مانوس شدن با بنا در اختیار ایشان قرار می گیرد.
برای اینکه بتوانیم به مداخله صحیح در یک اثر تاریخی دست یابیم و حضور موثر گردشگران در یک بنای تاریخی را شاهد باشیم ، باید ابتدا به بازشناسی ارزش های آن اثر بپردازیم و آنها را به جامعه گردشگری معرفی نماییم .یکی از راهای بازشناسی این ارزش ها، ارائه یک توصیف صحیح از آن اثر می باشد که می تواند بر پایه نظرات گردشگرانی که به اثر مراجعه می کنند صورت پذیرد.
این مقاله با اتکا برتوصیف ، به باشناسی برخی ارزش های مجموعه بابا افضل مرقی می پردازد و می تواند برای تصمیم گیری های بعدی در موردجذب بیشتر گردشگر به این مجموعه راهگشا باشد.
٢-معرفی شخصیت بابا افضل
افضل الدین محمدبن حسین بن محمدبن مرقی کاشانی مشهور به بابا افضل ،از حکیمان بزرگ اسلامی نیمه دوم قرن ششم و آغاز قرن هفتم است .شرح زندگی او کاملا واضح نیست جز اینکه عمده عمر خود را در قرن ششم هجری گذرانده و در اوایل قرن هفتم هجری درگذشته است .وی زندگی خود را در روستای مرق گذرانده و آرامگاهش در این روستا در ٣۶ کیلومتری غرب کاشان ،زیارتگاه مردمان است .در زمان خویش از بزرگان جهان بوده است و حتی بزرگترین دانشوران آن روزگار از ایشان نام برده اند. مرحوم سعید نفیسی به نقل از خواجه نصیر الدین طوسی می نویسد:”پدر بنده که مردی جهان دیده بود و سخن اصناف مردم شنیده و تربیت از خال خود که از جمله شاگردان و مستفیدان داعی الدعاه تاج الدین شهرستانه بود و تقلید آن قواعد را کمتر مبالغه نموده ، بنده کمترین را به تحصیل فنون علم و استماع سخن ارباب مذاهب و مقالات ترغیب کردی تا اتفاق را شخصی از شاگردان افضل الدین کاشی ،رحمه الله نعالی که او را کمال الدین محمد حاسب گفتندی ، و در انواع حکمت خصوصا در فن ریاضی ،تقدمی حاصل کرده بود و با پدر بنده ، کمترین سابقه دوستی و معرفتی داشت ،بدان دیار افتاد.پدر بنده را به استفادت از او و تردد به خدمت او اشارت کرد و بنده در پیش او به تعلم فن ریاضی مشغول شد و او را رحمه الله به وقت در اثنای سخن ،اهل ظاهر را کسر می کردی و مناقضتی که مقلدان اوضاع شریعت را لازم آید،بیان فرمودی و بنده را دلپذیر آمدی و چون خواستی به غور سخن برسد ،از آن امتناع نمودی و گفتی آنچه لب و خلاصه حقیقت است هنوز با گفتنی نیست “(قربان پور آرانی،١٣٨٩: ١١)خواجه نصیرالدین طوسی به شاگردی یکی از شاگردان ایشان افتخار نموده و شعری با این مضمون در وصف ایشان سروده است :
گر عرض دهد سپهر اعلی فضل فضلا و فضل افضل
از هر ملکی به جای تسبیح آواز آید افضل افضل
گفتنی است که در حال حاضر این شعر در داخل گنبد خانه این مجموعه ،بر یکی از دیوارهای بشن گنبد نوشته شده است .(تصویر شماره ١)
تصویر شماره (١): موقعیت شعرخواجه نصیر الدین طوسی بر روی دیوار گنبد خانه مجموعه بابا افضل
لازم به ذکر است که مجموعه اشعار و مکتوبات باقی مانده از این عارف بزرگ به صورت کتابی به نام مصنفات بابا افضل توسط دکتر مجتبی مینوی و دکتر یحیی مهدوی به چاپ رسیده است .صحبت درباره شخصیت بابا افضل در این مجال کوتاه جز به اختصار ممکن نیست و لیکن لازم بود که به قدر تشنگی از دریای وجود او آبی چشید.
٣-توصیف مجموعه زیارتی آرامگاهی بابا افضل
در این بخش با اتکا بر توصیف مجموعه بابا افضل ، ارزش های موجود در این مجموعه را دربه صورت امکانات ،فرصت ها،ضعف ها و تهدیدها بازشناسی می نماییم و می دانیم که این شناخت برای پویا نمودن بنا متناسب با زندگی امروز الزامی می باشد.توصیفات ارائه شده در این قسمت از دید گردشگری است که به سمت روستا و مجموعه بابا افضل حرکت می کند و مواردی را در طول مسیر برداشت می نماید.
٣-١ نحوه ورود به روستا
اولین جایی که می توان مجموعه بابا افضل را مشاهده نمود در ورودی جاده فرعی روستای مرق می باشد که این مسیر فرعی از جاده کاشان – ازوار منشعب می شود.در این نقطه می توان گنبد مجموعه را طی چند لحظه کوتاه از درون ماشین مشاهده نمود و بعد از آن عوامل طبیعی (تپه ها و درختان )مانع دیدن مجموعه می شوند.بعد از آن وارد خیابان اصلی روستا می شویم که با حرکت مارپیچ وارد روستا شده و در انتهای این مسیر، مجموعه بابا افضل قرار گرفته است .در طول این مسیر در درون روستا مجموعه بابا افضل قابل مشاهده نمی باشد چون انبوه درختان و موانع طبیعی مانع این امر می شوند،تا جایی که افراد تازه وارد در طول مسیر چند بار مجبور به سوال کردن می شوند که آیا مسیر رسیدن به مجموعه بابا افضل همین مسیر است یا خیر.اهالی نیز در جواب تاکید می کنند که مجموعه در انتهای همین جاده قرار دارد.قرار داشتن مجموعه در انتهای جاده باعث شده است که دنجی این مجموعه تقویت شده و معمولا فقط افرادی که قصد زیارت مجموعه را دارند به این قسمت از جاده می آیند.از طرف دیگر تصویر ذهنی اهالی روستا از قرار داشتن بقعه در انتهای جاده نیز باعث تقویت بعد معنوی و آرامش مجموعه شده است .ما به درستی نمی دانیم که روند تغییر جنگل های اطراف مجموعه از قدیم تا کنون به چه صورت بوده است و آیا در گذشته نیز این بنا از درون روستا قابل مشاهده بوده است یا خیر، اما اکنون این موضوع یکی از ویژگی های تامل برانگیز مجموعه است .برخی محققین معتقدند بناهای معنوی که با خواست مردم بنا شده اند و نشانه ای از معماری بومی آنان هستند،سعی در خودنمایی ندارند و بیشتر به دنبال بیان معانی و اعتقادات جامعه خود می باشند. کامبیز نوایی در مقاله «مسجد ،تمثال انسان کامل » چنین بیان می کنند:”انسان کامل بزرگ است اما بزرگ نما نیست تکبر ندارد.البته که قداست او نیز در وهله نخست به واسطه همین خصلت وجودی است .مسجدی که به انسان کامل تشبه می جویدهم پیش از هر چیز «عبد» است .در میان بندگان ،نه خدایی،که بندگی می کند.فخر و کبر هم نمی فروشد.اگر مسجد عظمت دارد ،عظمتش تصنعی و نمایشی نیست ،بلکه هیبت خاصی است که از کیفیت معوی آن نتیجه شده است .اگر جمال و جلالی دارد ،در پی آن نیست که به دیگران بنمایاند و تحسین ایشان را برانگیزد،چرا که آن را اساسا از خود نمی داند،پس به استقلال هم عرضه نمی کند.مسجد مطلوب ،در تقرب انسان کامل ،خودنمایی و گستاخی نمی کند،لاف نمی زند و رجز نمی خواند،به مخاطبان خود امر و نهی نمی کند و آنان را به مبارزه نمی طلبد.”( نوایی، ١٣٧٧: ۵۶)
در حال حاضر این مجموعه دارای چنین ویژگی ای می باشد و بر روستا حکومت نمی کند و هرگاه فردی بخواهد با خود خلوت کند و بیاندیشد که از کجا آمده است و به کجا می رود ،می تواند به قصد رفتن به مجموعه به آن وارد شود و از محیط آن اسفاده نماید. در این دیدگاه مجموعه بابا افضل در حقیقت مانند پیری در کنج خرابات پذیرای این افراد مشتاق می شود و نه مانند حاکمی که به نیت اثبات قدرت حکومت خود،قصر را در معرض دید همگان قرار می دهد.
٣-٢- موقعیت مجموعه در بافت روستا
بعد از عبور از بافت مسکونی روستا و مجموعه تفریحی کنار رودخانه ،در فاصله ٢٠٠ متری مجموعه می توانیم قسمتی از گنبد مجموعه را از بالای سرشاخه های درختان کاشته شده در اطراف مجموعه ببینیم .(تصویر شماره٢)
تصویر شماره (٢) : اولین جایی که می توانیم نشانی از مجموعه را مشاهده نماییم .
از اینجا به بعد گردشگر خود را با مجموعه تنها می یابد،دیگر های و هوی شهر و روستا در اینجا وجود ندارد،آنچه که هست سکوت است و آرامش .در این نقطه قسمت بالایی گنبد را متصل به آسمان معمولا آبی روستا می بینیم و پایین آن قابل مشاهده نیست ،حسی از تعلق به آسمان در گردشگر ایجاد می شود و در وی کنجکاوی ایجاد می کند تا رابطه این بنا را با زمین ببیند.با ادامه مسیر به حدود ۵٠ متری مجموعه می رسیم ،جایی که جاده آسفالت باریک شده و به سمت تپه ای که مجموعه بابا روی آن قرار دارد تغییر مسیر می دهد. کنتراست گنبد آبی رنگ با بدنه خاکی رنگ و همچنین تپه سنگی که مجموعه روی آن قرار دارد نظر گردشگران را به خود جلب می کند.آب چشمه ای که از دوردست به اینجا رسیده است نیز در پایین این تپه سنگی جاری است .کل مجموعه بر روی یک سطح صاف قرار گرفته است که با سنگ چینی در اطراف آن بر روی تپه احداث شده است .(تصویر شماره ٣)
تصویر شماره (٣): موقعیت مجموعه و عوامل طبیعی اطراف آن
یک بستر دیگر نیز در دوره معاصر با ارتفاع پایین تر از بستر قبلی احداث شده است که از آن برای تدفین مردگان روستا استفاده می شود.احداث این بسترها احتمالا به این صورت بوده است که ابتدا اطراف آن را سنگ چینی می نموده اند و سپس وسط آن را با خاک یا سنگ پر می کرده اند.ارتفاع سنگ چینی اطراف در بعضی جاها حداکثر ٢ متر و حداقل ١ متر می باشد.
٣-٢-١-فرضیه هایی برای توجیه موقعیت مجموعه
سوالی که در اینجا مطرح است به این صورت است که چرا این مجموعه بر روی یک تپه سنگی و با ایجاد یک بستر اولیه احداث شده است ؟جواب هایی که به ذهن می رسد ،عبارتند از :
١-این قسمت دارای مالک خاصی نبوده است چون قابل کشاورزی نبوده و به همین منظور اهالی آن زمان روستا می توانستند برای تدفین بابا در آن توافق نظر داشته باشند.
٢-با توجه به قدمت بالای روستا که به دوران هخامنشی می رسد.( در یکی از تپه های نزدیک بقعه مجموعه ای از سکه ها کشف شده است که قدمت آنها به دوره هخامنشی و سلوکی می رسد.(قاسمی کاشانی،١٣٨٧: ٢٧)) بعید نیست که در این مکان دخمه ای وجود داشته و آیین های مرسوم در آن زمان در این مکان انجام می شده است .بستر سنگی تپه و ارتفاع مناسب آن و همچنین فاصله آن از محل مسکونی فعلی روستا این نظریه را تقویت می نماید.البته فراموش نشود که برای اثبات این فرضیه نیاز به کاوش های باستان شناسی در بستر ایجاد شده برای مجموعه داریم .وجه دیگر این فرضیه این است که با ورود اسلام به ایران و منسوخ شدن تدریجی آیین های قبلی ،شاید این مکان موقعیت قبلی خود به عنوان یک مکان آرامگاهی ، در ذهن مردم حفظ نموده است و فقط ظواهر این آیین ها تغییر نموده و بقعه بابا افضل نیز در دوره های بعدی با پیروی از تغییرات ایجاد شده در آیین تدفین مردگان در این منطقه به خاک سپرده شده است .
٣-این مجموعه در حال حاضر در مرز بین خشکی کوه ها و دامنه های کنار آن و سرسبزی درختان اطراف بقعه در روستا واقع شده است . شاید این موضوع جنبه ای نمادین نیز داشته باشد چرا که مشابه این پدیده را در بقعه ای که در روستای خنب (در قسمت جنوبی کاشان )قرار گرفته است نیز می توان مشاهده نمود.البته باید توجه داشت که اثبات این فرضیه نیاز به تعیین تغییرات جنگل های اطراف این دو بنا دارد که در طی دوران مختلف رخ داده است .
۴-فرضیه دیگری که قابل تامل است ،قرار گرفتن این مجموعه در کنار آب جاری از چشمه و همچنین درخت چناری ست که ظاهرا قدمت دار می باشد.( درخت چنار و چشمه آب از عناصر نمادین در دوران گذشته ایران می باشند که سعی می شده است بناهای مقدس نیز در کنار این عناصر شکل بگیرند.)
۵-از سوی دیگر قرار گرفتن مجموعه بر بالای بلندی باعث شده است تا منظره ای دلنشین از روستا و درختان اطراف مجموعه قابل مشاهده باشد که شاید این امر نیز در تعیین موقعیت مجموعه موثر بوده باشد.
۶- همانطور که می دانیم یکی از مواردی که باعث تقدس یک مکان خاص می شود،سختی دستیابی به آن می باشد و اینکه آن مجموعه سهل الوصول نباشد.با توجه به این موضوع شاید تعیین موقعیت این مجموعه بر روی یک بلندی نیز تلاشی برای افزایش قداست آن بوده باشد.
٧-نزدیکی به آسمان نیز ممکن است یکی از دلایل قرارگیری این مجموعه بر روی بلندی باشد.
٨-تضاد رنگی ایجاد شده بین مصالح خشتی که در بدنه بنا استفاده شده اند با تپه سنگی زیر آن نیز شاید دلیلی برای انتخاب این قسمت برای ساخت مجموعه بوده باشد.
٣-٣- ورود به مجموعه

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 18 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد