مقاله بررسی تاثیرات زیست محیطی تغییر کاربری اراضی در بافت های شهری با استفاده از تکنولوژی RS و بهره مندی از متد SMCE

word قابل ویرایش
17 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده
رشد سریع جمعیت انسانی زیربنای بسیاری از مشکلات زیست محیطی است . افزایش روزافزون جمعیت ، فشار بر عرصه های طبیعی را افزایش داده و بهره برداری بی رویه و غیر اصولی از اراضی و تغییر کاربری ها، باعث عکس العملهای متفاوت اکوسیستم ها شده است . امروزه سامانه های اطلاعات جغرافیایی و تکنولوژی سنجش از دور با گسترش سامانه های پشتیبان تصمیم گیری در قالب مدل ها به طور فزاینده ای در مدیریت مناطق شهری به کار گرفته می شوند، بنابراین آشکارساز ی و مدل سازی تغییرات کاربری اراضی با استفاده از داده های سنجش از دور در محیط GIS می تواند شناخت مناسبی از چگونگی تغییرات کاربری اراضی ارائه داده و در مدیریت آن راهکار های مناسبی را ارائه دهد. این تحقیق به منظور بررسی تاثیرات زیست محیطی تغییر کاربری اراضی در بافت های مجموعه شهری یزد با استفاده از تکنولوژی RS و بهره گرفتن از متد SMCE و با هدف اندازه گیری میزان این تاثیرات و تعیین مخرب ترین نوع تغییر اراضی در محدوده منطقه مورد مطالعه انجام شد. دو گزینه تغییر در کاربری اراضی و عدم تغییر در کاربری ها جهت ارزشیابی مشخص گردید. داده های مورد نیاز شامل پارامترهای اقلیم و هواشناسی ، پارامترهای آلودگی هوا و تصاویر هوایی سنجنده های TM و +ETM ماهواره لندست بود که به صورت نقشه های رستری به عنوان ورودی برنامه ILWIS-SMCE مورد استفاده قرار گرفت . با استفاده از روش ارزیابی چند معیاره مکانمند، هدف اصلی، اهداف خرد و درخت معیارها تشکیل و استانداردسازی و وزن دهی صورت گرفت و نقشه شاخص خروجی و جدول مقادیر اثرات زیست محیطی در گزینه های در نظر گرفته شده، برای تجزیه و تحلیل استخراج شد. بر اساس یافته های تحقیق حاضر کاهش تراکم پوشش گیاهی مهمترین اثر در تغییر کاربری اراضی مجموعه شهری یزد شناسایی شد. همچنین نتایج نشان داد تغییر کاربری زمین های بافت شهری از کشاورزی به صنعتی بیشترین اثر مخرب را بر محیط زیست منطقه مورد مطالعه خواهد داشت .
واژه های کلیدی : کاربری اراضی، اثرات زیست محیطی ، سنجش از دور، SMCE

١- مقدمه
امروزه مسئله آسیب های منتهی به تضیع و تخریب محیط زیست -که بیشتر پیامد اقدامات و فعالیت های انسان هستند- از مهم ترین مسائل جهانی است که جوامع بشری اعم از توسعه یافته و یا درحال توسعه با آنها مواجهند. اهمیت این موضوع نه تنها از جنبۀ زیست محیطی و آثار آن بر روی سامانه های (سیستم های ) منابع طبیعی ، بلکه از نظر اقتصادی نیز دارای اهمیت است . بنابراین ، کم و کیف محیط زیست در فرایند توسعه پایدار نقش و جایگاه اصلی را دارد. توسعۀ فیزیکی شهرها فرایند پیچیده ای است که با مطالعه روابط متقابل میان عوامل بیوفیزیکی و انسانی شناخته می شود. مطالعات نشان می دهد که روند توسعه اجتماعی – اقتصادی شهرها، پس از انقلاب صنعتی ، در سراسر جهان سرعت یافت (٢٠١١ ,Park, et al).
سیمای سرزمین و کاربری های مناطق مختلف به واسطه رشد شهرنشینی و افزایش جمعیت ، بسرعت در حال تغییرند.گسترش شهرنشینی و کاربری های انسان ساخت در طبیعت موجب تغییرات زیر بنایی در ساختار و کارکرد اکولوژیکی سیمای سرزمین و تغییر تدریجی ساختار مکانی و الگوی سیمای سرزمین می شود. برای شناخت و فهم نتایج اکولوژیک و اقتصادی اجتماعی حاصل از توسعه ی شهری، کمی کردن الگوهای مکانی سیمای سرزمین شهری لازم است ( ,Gordon .(1986
کاربری اراضی در مفهوم کلی آن به نوع استفاده از زمین در وضعیت موجود گفته می شود که در برگیرنده تمامی کاربری در بخش ها ی مختلف کشاورزی، منابع طبیعی و صنعت می شود. به عبارت دیگر شامل تمام فعالیت های موجود در منطقه مانند یک حوزه آبخیز در روی زمین مانند تخصیص اراضی به فعالیت های زراعی، مناطق مسکونی، جنگل ، معدن ، تأسیسات صنعتی و همانند آن است (احمدی ، ١٣٧۴).
روشهای میدانی و هم چنین به کارگیری عکسهای هوایی از ابزارهای مهم تعیین و تهیه نقشه های مختلف می باشند، اما اجرای این روش ها در سطوح وسیع مستلزم صرف زمان و هزینه بسیار زیاد میباشد. در مقابل داده های ماهواره ای به عنوان یک راهکار مطرح شده اند. فنآوری سنجش از دور به کمک داده های چند طیفی ، بهنگام و وسیع میتواند به طور فزاینده ای در تهیه نقشه ها و معرفی سیمای سرزمین ، به همراه مشخصه های توصیفی کمک نموده و اطلاعات وسیعی را در اختیار ما قرار دهد.
از جمله کاربردهایی که سنجش از دور به عنوان یک علم جدید در آن نقشی به سزایی یافته ، بررسی تغییرات شرایط محیطی در دوره های زمانی مختلف است (شجاعیان و همکاران، ١٣٨۵). بنابراین آشکارساز ی و مدل سازی تغییرات کاربری اراضی با استفاده از داده های سنجش از در محیط GIS می تواند شناخت مناسبی از چگونگی تغییرات کاربری اراضی ارائه داده و در مدیریت آن راهکار های مناسبی را ارائه دهد.
با توجه به افزایش روز افزون جمعیت شهری، کمبود زمین ، نیاز به ایجاد صنایع جدید و همچنین نیاز به توسعه شهرها از یکسو و حفظ محیط زیست و جلوگیری از تخریب و آلودگی آن از سوی دیگر، این تحقیق می تواند با ارائه راهکارهای مناسب مدیریتی و زیست محیطی نقش موثری در شکل گیری توسعه پایدار شهری ایفا نماید. همچنین شهر یزد بعنوان یک شهر در حال توسعه در جهت تبدیل شدن به یک کلان شهر بوده و مدیران شهری نیاز به آگاهی از نتایج این تحقیق و تحقیق های مشابه در جهت جلوگیری از توسعه نامناسب شهر دارند.
٢- مواد و روش ها
٢-١- منطقه مورد مطالعه
مجموعه شهری یزد محدوده ای جغرافیایی است متشکل از یک شهر مرکزی و حداقل دو شهر پیرامونی و ناحیه روستایی مابین آنها و سایر مراکز جمعیتی، تولیدی، خدماتی و گردشگری پیرامون آن شهرها که در تعامل مستقیم و ارتباط متقابل اقتصادی ، اجتماعی و زیست محیطی با یکدیگر قرار دارند و نظام یکپارچه ای از سکونت ، فعالیت را در حال و آینده تشکیل می دهند و لازم است تحت مدیریت یکپارچه باشد. این مجموعه شهری شامل بخش های مرکزی از یزد، مرکزی از مهریز، مرکزی از تفت ، مرکزی از میبد، مرکزی از اردکان و دهستان های محمدیه ، عقدا، پیشکوه ، شیرکوه ، خورمیز، میانکوه ، فجر، فهرج ، محمدآباد، بفروئیه ، شهدا، کذاب، رستاق ، اله آباد، علی آباد و نصرآباد می باشد (شکل ١).
یزد در دره ای خشک و پهناور بین کوه های شیرکوه و خرانق ، در ١۵ درجه و ۵٣ دقیقه تا ۴٠ درجه و ۵۴ دقیقه درازای شرقی و ۴۶ درجه و ٣١ دقیقه تا ١۵ درجه و ٣٢ دقیقه پهنای شمالی واقع شده است . این شهرستان از سوی شمال به شهرستان های میبد و اردکان از شرق به شهرستان های اردکان و بافق ، از باختر به استان اصفهان و از جنوب به شهرستان تفت ، ابرکوه و مهریز محدود می شود. میانگین بلندی شهرستان یزد از سطح دریا ١٢١۵ متراست .
شهر یزد با انتشار توسعه در محورهای شمال غربی و جنوب شرقی خود محدوده وسیعی را تحت عنوان منطقه شهری به شعاع حداقل ٩٠ کیلومتر در این راستا ایجاد کرده است . بررسی ساختار فضایی موجود این منطقه شهری نشان میدهد که عمدهی تمرکز جمعیت ، فعالیت و خدمات در راستای محور مهریز- اردکان با مرکزیت نقطه کانونی شهر یزد قرار دارد.
همچنین به علت موقعیت مرکزی استان یزد در فلات ایران و سهم قابل توجه راهها در استان و به ویژه در ناحیه و منطقه شهری یزد، این منطقه از موقعیت مناسب چهارراهی برخوردار بوده و نقش بارانداز ملی را ایفا می نماید.
شکل ١- محدوده مطالعاتی مجموعه شهری یزد
٢-٢- داده های هواشناسی و اقلیم منطقه
داده های مربوط به اقلیم منطقه مورد مطالعه برای پارامترهایی از قبیل میزان بارندگی، دما، رطوبت ، ساعات آفتابی، جریان بادهای غالب و … از ایستگاه هواشناسی سینوپتیک شهر یزد که در مجاورت فرودگاه یزد قرار دارد، استخراج شد.
در شهرستان یزد نیز همانند بسیاری از مناطق دیگر کشورمان (بجز مناطق خزری) بارندگی منظم از مهرماه آغاز گشته و روند افزایش آن تا زمستان و اوایل بهار ادامه می یابد و پس از آن روند کاهش بارندگی ماهیانه آغاز گشته و حداقل بارندگی ماهیانه در ماه های تابستان دیده می شود. (شکل ٢).
شکل ٢- طبقه بندی بارش در محدوده مجموعه شهری یزد
اقلیم هر منطقه حاصل از ترکیب عوامل مختلف آب و هوایی می باشد به عبارت دیگر در شکل گیری سیمای اقلیمی یک منطقه عوامل متعددی نظیر دما، باد، تبخیر و نظایر آن دخالت دارد.
به منظور ارزیابی اقلیم هر منطقه روش های مختلفی وجود دارد. براساس منحنی آمبروتیک شهر یزد دوره خشکی بسیار طولانی (حدود ٩ ماه) و از ماه فروردین شروع و تا آذرماه ادامه می یابد. بر اساس این تقسیم بندی شهرستان یزد در اقلیم نیمه خشک قرار می گیرد (شکل ٣).
شکل ٣- طبقه بندی اقلیم در محدوده مجموعه شهری یزد
٢-٣- نقشه های هوایی و تصاویر ماهواره ای
به منظور دستیابی به تغییرات صورت گرفته در پارامترهای زیست محیطی منطقه مورد مطالعه از قبیل پوشش گیاهی، فرسایش خاک ، کاربری اراضی و … نقشه های مربوطه ، از تصاویر سنجنده TM و سنجنده +ETM ماهواره لندست که توسط سازمان نقشه برداری کشور زمین مرجع شده بود و همچنین نقشه های هوایی اداره کل راه و شهرسازی استان یزد، استفاده شد (شکل ۴).

٢-۴- سنجش از دور(RS)
یکی از روش های ثبت تغییرات مشخصه های تشکیل دهنده سطح زمین برای به دست آوردن اطلاعات ، بدون انجام عملیات صحرائی و صرف وقت و هزینه زیاد، سنجش از دور است . به همین منظور برای بررسی آثار زیست محیطی تغییرات کاربری اراضی از قبیل تغییر مساحت پوشش گیاهی و تغییرات درجۀ حرارت از تکنیک سنجش از دور بهره گیری شده است .
در این تحقیق از تصاویر ماهواره ای لندست بهره گرفته شد.
٢-۵- ارزیابی چند معیاره مکانی (SMCE)
ارزیابی چند معیاره مکانی ، مدل تصمیم گیری چند معیاره داده های مکانی می باشد. این برنامه رایانه ای نوع مکانمند روش های تصمیم گیری چند معیاره است و سامانه های اطلاعات جغرافیایی را قادر می سازد تا عمل تجزیه و تحلیل داده ها و تصمیم گیری را انجام دهند. ورودی برای این برنامه تعدادی نقشه های رستری از یک منطقه معین و جداول توصیفی می باشد.
بخش مهم این برنامه یک درخت معیارها است که قسمتی برای استاندارد کردن، وزن دهی و تجمیع معیارها می باشد. در درخت معیارها نقشه های متعدد ورودی و یا اطلاعات توصیفی ترکیب می شوند که این عمل مطابق با قوانین و معیارهای تعریف شده مشخص می باشد. خروجی یک یا چند نقشه از همان منطقه است . نقشه های خروجی شاخص ترکیبی نامیده می شوند. کاربر به طور گسترده قادر است لایه های مختلف اطلاعاتی را در برنامه وارد کند.
وجود این قابلیت ها باعث گردید تا امکان پذیری ارزشیابی گزینه های تغییر در کاربری های اراضی و انتخاب گزینه برتر در سامانه اطلاعات جغرافیایی برای ارزیابی اثرات زیست محیطی را بوسیله این روش بررسی نمائیم .
٣- نتایج
٣-١- نتیجه گیری و بحث
به منظور دستیابی به اهداف تحقیق و حصول نتیجه لازم ، از داده های آماده شده به عنوان ورودی های لازم برای نرم افزار
ILWIS-SMCE بعنوان برنامه اجرایی روش ارزیابی چند معیاره مکانمند، استفاده گردید. با انجام عمل تلاقی یک نقشه جدید حاصل می شود که به همراه یک جدول می باشد و به صورت مکانی و توصیفی اثر توسعه را نشان می دهد.
برای این که میزان اثر مشخص گردد نیاز است مقیاسی به عنوان اهمیت اثر بر دامنه ضرب شود. اهمیت به صورت مقیاس های از پیش تعریف شده استفاده شد (رودگرمی و همکاران ، ١٣٨۶). مقیاس های اهمیت اثرات و معیارهای کیفی در جدول شماره (١) ارائه شده است . لذا با ایجاد دو ستون در جدول حاصل از تلاقی و دادن مقادیری بین ٠ تا ۵ اهمیت اثر و مفید یا مضر بودن اثر بر محیط مشخص شد. این دو ستون تحت عنوان های ستون فایده و ستون هزینه می باشد. اثرات مثبت به صورت لایه های فایده و اثرات منفی به صورت لایه های هزینه در نظر گرفته شدند.

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 17 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد