مقاله جایگاه و اهمیت بازاریابی اسلامی در عصرجدید

word قابل ویرایش
16 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

جایگاه و اهمیت بازاریابی اسلامی در عصرجدید

 

چکیده

بازاریابی اسلامی به عنوان رشته جدید نتیجه تحولات در اقتصاد جهانی است؛ بنابراین نگرش اسلامی درباره بازاریابی از ضروریات غیرقابل انکار است.دراین پژوهش مبانی و پایه های علم بازاریابی از دیدگاه اسلام، کندوکاو و بررسی شد و با تکیه برآیات و احادیث واصول اخلاقی حاکم بر کسب وکار، مبانی اولیه نظام بازاریابی اسلامی را جهت به کارگیری درکشورهای اسلامی تدوین گردید و همچنین تلاش شده با روش علمی،اصولی راکه رهمنودهای اسلامی،رعایت آن را برای فعالان بخش بازاریابی لازم دانسته،شناخته شود.که برخی از اصول عبارتند از رعایت مبانی اخلاقی در فعالیت های کسب وکار و بازاریابی ، تأمین منافع مجموعه آحاد جامعه،توجه به تعالی انسانی علاوه بر عرضه ارزش و ایجادفایده برای مشتریان و مجموعه ذینفعان ،تدوین برنامه ریزی در بازاریابی اسلامی وعرضه خدماتی متناسب با ارزشهای الهی، وابستگی وتوجه به تأمین نیازهای معنویدرکنار نیازهای مادی، عدم توجه به نیازهای کاذب و غیرواقعی،رعایت عدالت و حقوق طرفین معامله در بازار رقابتی اسلامی باتعیین سودمتعارف و عادلانه، از مواردی است که در بازاریابی اسلامی تأکید شده است

 

واژگان کلیدی: مبانی بازاریابی، اصول و ارزشهای اسلامی،اخلاق بازاریابی ، بازاریابی اسلامی

 

 

  • مقدمه

با اعتقاد به این فرض که اسلام کاملترین دین است میتوان گفت که تأثیر آموزه های اخلاقی اسلام باید در فعالیت های روزانه مسلمانان مشاهده شود و همه عملیات اقتصادی اعم از تجارت و بازاریابی، درچارچوب تعالیم اسلامی قرار گیرد .این تعالیم ازمنابعی همچون کتاب مقدس اسلام(قرآن)، سنت و احادیث و رهنمودهای پیامبر(ص)و ائمه معصومین نشئت میگیرد.نه بازاریابی مدرن که مبتنی برایجاد ارزش است و نه سنتی که با آمیخته های بازاریابی؛ مانند :محصول، قیمت، توزیع و پیشبردفروش شناخته میشود با فلسفه بازاریابی اسلامی سازگار نیستند .کاربرد فلسفه بازاریابی اسلامی در بازاریابی با بازاریابی مدرن وسنتی متفاوت است .اسلام روشی جامع برای زندگی است(مائده ۳ / :انبیاء ۱۷ / :انعام:.(۱۹بنابراین کاربرد آموزه ها و اخلاق اسلامی برای انسان ها به عنوان دستورالعمل و راهنما در تمام امور از جمله تجارت بی شک مفید و راه گشا است منابع اسلامی، تأکید دارند که رفتار اقتصادی انسان باید در چارچوب هنجارها وارزشهای اخلاقی و الگوهای رفتاری تعریف شود . این مطلب، حتی در آیات مکی قرآن که در دوره پیش از هجرت بر پیامبر(ص) نازل شده، به طور کامل، مشهود است اصولاخلاقیِ مؤکداسلام در امر تجارت به قرار زیر است:

  • رعایت اصول اخلاقی مناسب بین طرفین معامله
  • فعالیت اقتصادی به قصد پیروی از رهنمودهای قرآن با انگیزه خدمت به جامعه اسلامی
  • خدا ترس بودن، که باعث اجرای کامل تعهدات اخلاقی در بازاریابی میشود.

دیدگاه اسلامی در تجارت به طور فزایندهای پیشرفت کرده و به علل متعدد، اهمیت آن در دنیای امروزی رو به افزایش است؛ اولاً، اسلام مذهبی عملی با روشها ودستورالعمل های روشن است که نگرش و رفتارهای پیروان خود را شکل میدهد؛ثانیاً، درسالهای ۲۰۰۸ و ۲۰۰۹ ، بحران مالی عظیمی که شاهد آن بودیم، آن دسته از بازارهای جهانی که تابع قواعد و بینش مالی متعارف بودند را در هم شکست، حال آنکه نظامهای مالی اسلامی در اثنای همین بحرانها پیشرفت قابل توجهی کردند .در چهارم سپتامبر۲۰۰۸ زمانی که سهام بازارهای لندن و نیویورک به یک سوم از قیمت اوج خود سقوط کرد،شاخص مالی داو جونز اسلامی، در معامله ها، ۴٫۷۵ درصد افزایش یافت؛ثالثاً، گامهای اولیه برای پدیدساختن بلوک تجاری مسلمان برداشته شده است، هر چند شکل گیری چنین بلوکی ممکن است نیاز به زمانی طولانی داشته باشد (۱۰؛ ((Alserhan, 2010, p.رابعاً،کشورهایی که اکثر جمعیتشان مسلمان هستند، تحت فشاری عظیم قرار دارند تا به سمت اسلامیشدنِ بیشتر پیش روند و شیوه هایواضحِ اسلامی را بدون هیچ استثنایی، در تمامشئونِ زندگی و تجارت رعایت کنند.

 

  • مبانی تحقیق

در سال های اخیر اصول اخلاقی نقش مهمی را در دنیای تجارت ایفا کرده است .نظریه های فراوانی درباره اصول اخلاقی تجاری موجود است که تعداد فراوانی از آنها درباره چگونگی بازاریابی است .انجمن بازاریابی امریکا در تعریف جدید خود بازاریابی را فرایندایجاد، ابلاغ و ارائه ارزش به مشتریان و مدیریت روابط با مشتری به گونه ای منافع مشتریان ودیگر ذی نفعان سازمان فراهم شود تعریف کرده که از توجه روزافزون به بازاریابی اخلاقی حاکی است .یکی از ویژگی های بازاریابی اسلامی این است که مملو از ملاحظه های اخلاقی است .هر فعالیت بازاریابی باید درون مرزهای اخلاقی تعیین شده به وسیله آموزه های اسلامی انجام شود .بازاریابی اخلاقی چهارده قرن پیش و مدت ها پیش از آنکه کارشناسان بازاریابی پست مدرن این اصطلاح را بشناسند به وسیله اسلام معرفی و اجرا شد.

فرآیند بازاریابی، مفهومی مبتنی بر خدمت رسانی و کسب فایده متقابل برای طرفین معامله و مجموع ذ ینفعان دارد؛ این امر را حضرت پیامبر (ص) نیز تحسین کرده است: خصلتان لیس فوقها من البر شیء، الایمان باالله و النفع لعباداالله دو خصلت است که نیکتر از آن نیست، ایمان به خدا و سودمندی برای بندگان خدا (پاینده ۱۳۰۶ص۳۰۳ )برای درستی این نوع خدمت رسانی، باید اصول مبتنی بر فرمانهای اسلامی مدیریت بازاریابی و کسب وکار شناخته شود .بازاریابی از طریق کمک به مدیران برای شناخت بهتر مشتری و سازمان و تصمیم گیری برای برقراری ارتباط با مشتریان واجرای مناسب تصمیم ها و کنترل اجرای آنها، رابطه پایداری بین سازمان و مشتریان ایجاد میکند .

 

  • دیدگاه اسلام درباره هر کدام ازمولفه های بازاریابی

با توجه به هریک ازمولفه های بازاریابی که عبارتند ازمحیط خرد وکلان ،سیستم های اطلاعات بازاریابی،برنامه ریزی ،آمیخته بازاریابی،فرآیند اجرای بازاریابی وسیستم کنترل و نظارت در ادامه تحقیق به منظور فهم بهتردیدگاه اسلام را در مورد هرکدام از این مولفه ها عرضه خواهد شد.

 

-۳-۱محیط بازار

محیط بازاریابی یک شرکت از بازیگران و نیروهایی تشکیل میشود که توانایی مدیریت بازاریابی را در تهیه و حفظ مبادلات نافع با مشتریان هدف، تحت تأثیر قرار میدهند. محیط بازاریابی شامل محیطخُرد و کلان است(کاتلر و آرمسترانگ، ۱۳۸۳ ، ص.۱۰۰ ) دراین بخش، ابتدا محیط کلان و سپس محیط خرد، بر اساس رهنمودهای اسلامی، بررسی میشود

 

-۳-۱-۱محیط کلان

 محیط کلان، از نیروهایی تشکیل شده است که برای شرکت، فرصتها و تهدیدهایی را به وجود میآورد.این نیروها شامل نیروهای فرهنگی، جمعیت شناختی، اقتصادی، طبیعی، فناورانه و سیاسی میباشد.

 

الف -محیط اقتصادی :

بازاریابان باید نسبت به روندهای اساسی سطح درآمدها و تغییر در الگوهای خرج کردن مصرف کنده،آگاهی کامل داشته باشند.نگرش اسلام به محیط اقتصادی علاوه بر توجه به نیاز های مادی و جسمی به نیازهای روحی و روانی اقشار مختلف جامعه توجه بسیار دارد لذا توجه به تدبیر امور اقتصادی ودرنظرگرفتن شرایط اقتصادی جامعه از مهمترین موارد میباشد. به طورنمونه ،رفتار امام صادق ( ع )در زمان کمبود مواد غذایی و گرانی قیمتها در مدینه است که مواد غذایی ذخیره شده برای مصرف خانواده خود را فروختند و پس از آن، به همراه مردم، روزانه خرید میکردند، و با این که توانایی تهیه گندم را به تمامی داشتند برای خانواده خود، نیمی جو و نیمی گندم فراهم میآوردند .میفرمودند- و لکنی أحب أن یرانی االله قد أحسنت تقدیر المعیشه -ولی دوست دارم که خداوند مرا این گونه ببیند کهتقدیرِ معیشت را به نیکی انجام داده ام .(کلینی،۱۳۶۶،ج۱،ص۴۱۱ )و بازاریابان به سطح درآمدهای اقشار مختلف مردم و هزینه های هرگروه از بازار هدف باید آگاهی کافی داشته باشند . امام صادق(ع)، در بیان تفاوت سیره خود با سیره امام علی (ع)در پوشیدن لباس، میفرماید همانا علی بن ابیطالب آن گونه لباس خشن را در زمانی میپوشید که بر او خرده نمیگرفتند، ولی پوشیدن آن در زمان ما موجب شهرت خواهد بود پس بهترین لباس هر زمانی لباس مردم همان زمان است.

 

ب _محیط فرهنگی /اجتماعی

محیط فرهنگی از نهادها و سایر نیروهایی تشکیل میشود که در ارزشهای اساسی، ادراکات، رجحانها و رفتارهای جامعه، تأثیرمیگذارد.درنگرش بازاریابی اسلامی لزوم توجه به ارزشهای دینی و نهی مصرف گرایی ازمهمترین مولفه ها میباشد که دراین مورد از امام علی(ع) معنای فرمایش خداوند در سوره نحل که فرمود: بنده صالح نیکوکار را زندگانی نیکوئی دهیم(نحل، (۹۷را پرسیدند ایشان فرمودند زندگانی نیکو، قناعت است(نهج البلاغه، ص۴۴ ).بنابراین در بازاریابی اسلامی باید بازاریابان در محیط فرهنگی –اجتماعی با ترویج فرهنگ ساده زیستی و قناعت در تولید ومصرف کالا و خدمات و همچنین تشویق به تولید برای صادرات به جای واردات برای مصرف و تشویق فرهنگ آینده نگری و سرمایه گذاری اقدامات شایسته ای انجام دهند.

 

ج- محیط سیاسی /قانونی

تصمیمات بازاریابی،شدیداً تحت تأثیر تحولات محیط سیاسی است؛ این محیط از مجموعه قوانین، ادارات دولتی و دسته ها و گروههایی تشکیل میشود که در جامع های مشخص، در افراد و سازمانها، تأثیر می گذارد و برای آنها محدودیتهایی ایجاد میکند درمحیط سیاسی –قانونی اسلامی تولید و مصرف مطلق برخی کالاها، ممنوع است؛ بدین معنا که برای همه افراد و در هر زمان و مکان، حرام است.لذالزوم کنترلهای قانونی فعالیتهای کسب و کار واجتناب از کمفروشی و احتکار کالاهای ضروری در قرآن کریم، تصریح شده است: انما حرم علیکم المیته و الدم و لحم الخنزیرو ما اهل به لغیر االله فمن اضطر غیر باغ و لا عاد فلا إثم علیه ان االله غفور رحیم به تحقیق، خدا حرام گردانید بر شما مردار و خون و گوشت خوک را و آنچه به اسم غیرخدا کشته باشند، پس هر کس که به خوردن آنها محتاج و مضطر شود در صورتی که به آن تمایل نداشته واز اندازه رمق تجاوز نکند گناهی بر او نخواهد بودکه به قدر احتیاج صرف کند محققاًکه خدا آمرزنده مهربان است (بقره،.(۱۷۳ از دیدگاه دین، کم فروشی، معنای فراگیری دارد که هر گونه کاستی در خدمات به مردم را در برمیگیرد ودرجای دیگرخداوند میفرماید:ای قوم من پیمانه وترازورا به داد تمام دهیدو حقوق مردم را کم مدهید و در زمین به فساد سر برمدارید (هود (۸۵ بنابراین باتوجه به مطالب بالافعا لیت های بازاریابی اسلامی میتواند کنترل قانونی بازار و تنبیه محتکران و عرضه کنندگان متخلف وبرخورد قاطع حکومت با متخلفان از مبانی و مقررات بازاریابی میباشد.

 

د-محیط طبیعی :

محیط طبیعی، شامل منابع طبیعی مورد نیاز بازاریابان به عنوان عوامل ورودی یا منابعی میشود که تحت تأثیر فعالیتهای بازاریابی قرار میگیرد. در تعالیم اسلامی حفظ منابع طبیعی و محیط طبیعی مورد توجه قرار گرفته که فعا لیت های بازاریابی اسلامی میتواند استفاده بهینه از منابع طبیعی در تولید کالاو در نظر گرفتن الگوی بهینه مصرف میباشد.

 

-۳-۱-۲محیط خرد

محیط خُرد از نیروهای نزدیک به شرکت همچون مشتریان،رقبا،تامیین کنندگان،واسطه ها و جوامعی تشکیل میشود که در توانایی شرکت در خدمت به مشتریان تاثیر میگذارد (کاتلر و آرمسترانگ، ۱۳۸۳ ، ص۱۰۰)

الف –مشتریان

 شرکتها باید نیازها و خواسته های مشتریان خود را از نزدیک بررسی کنند تا بتوانند برنامه بازاریابی مناسب و درستی تنظیم نمایند که آنها را در رسیدن به اهدافشان یاری رساند .لذا توجه به نیازها و خواسته های مشتریان، امری ضروری است .یکی از موارد مهمی که در بازاریابی به آن پرداخته میشود، ایجاد نیاز در مشتری و سپس رفع آن است .در نگاه اسلام، هر چیزی که بشررادرراه رسیدن به هدف نهایی اوکمالش یاری دهد، نیاز گفته میشود .بر مبنای این، هر چه آدمی را از این وصال باز دارد، ممنوع وحرام است؛ چرا که نیاز، خاستگاهی ذهنی و روانی دارد .از دیدگاه اسلام، نیاز با سه سطح ضروریات، کفاف و رفاه تعریف میشود(ایروانی،۱۳۸۴  ص (۲۷۰ رعایت اصول چانه زنی و تخفیف قیمت اجناس از دیگر سفارش های مؤکد اسلامی است( قمی، ۱۴۰۴ ، ج۴ ، ص .) ۱۹۸ از دیگر اصولی که در اسلام بر آن تأکید فراوانی شده است، اصلتَراضی طرفین است .به عبارتی رضایت حقی برای معامله است و در کسب وکار اسلامی باید در نظر گرفته شود.خداوند درسوره نساء، یکی از حقوق هر یک از طرفهای معامله را تراضی و توافق آنها بیان میکند یا أیها الذین آمنوا، لاتأکلوا أموالکم بینکم بالباطل إلا أن تکون تجاره عن تراض منکم ای کسانی که ایمان آورد هاید !اموال یکدیگر را به باطل نخورید، مگر این که تجارتی از روی تراضی باشد (نساء،۲۹ ).دادن اطلاعات کامل و لازم بدون غش و تقلب و فریب دادن اعتمادکننده، از جمله حقوقی است که اسلام برای مشتریان تعیین کرده است.بنابراین نگرش اسلام در بازاریابی اسلامی در مورد مشتریان از لزوم توجه به رضایت طرفین که از اهمیت دادن به وجود اعتماد فی مابین و عرضه اطلاعات لازم وکافی به مشتری درباره کالا و خدمات معامله و رعایت ادب و احترام هنگام برقراری ارتباط ا مشتری میباشد دراین مورد در سوره حجرات، پیشفرضِ اعتماد به خوبی نمایان میشود یا ایها الذین آمنوا اجتنبوا کثیرا منالظنّانّ بعضالظنّ اثم ای کسانی که ایمان آورده اید از بسیاری از گمانها بپرهیزید که پاره ای گناه است( حجرات.۱۲ )و در جای دیگر امام صادق(ع)، حسن ظن و اعتماد افراد جامعه را به یکدیگر، امری طبیعی و عادی می پندارند. “غبن المترسل سحت” فریب کسی که اعتماد کرده،حرام است.(حرعاملی،۱۴۰۳،ج۱۲،ص(۳۶۳ ازدیگر نگرش های اسلام در مورد مشتریان تأکید بر تأمین نیازهای ضروری و رفاهی تمام انسان ها و نفی تأمین نیازهای کاذب، غیرواقعی و همچنین لزوم توجه به شأن های اجتماعی مشتریان در مصرف کالا میباشد.اما بازاریابان اسلامی باید کالا یاخدمات متناسب با شأن اجتماعی مشتریان توجه کرده که دراین باره حضرت رضا (ع)با اشاره به این نکته، میفرماید:چنان که دوستداران بی بضاعت من، دوست دارند من روی نمد بنشینم و لباس خشن بپوشم، ولی زمانه ما، آن رابرنمی تابد (مجلسی، ۱۴۰۳ ، ج ۷۶، ص ( ۳۰۹ همچنین تأکید بر مکتوب نمودن شرایط معامله و مکتوب کردن معاملات مهم و حضور شاهد جهت کاستن هر گونه شبهه و لزوم تحقیق و تفحص مشتری قبل از معامله و همچنین عرضه اطلاعات لازم و کافی به مشتری درباره کالا و خدمات معامله میتوان نام برد.

 

ب -رقبا :

بر اساس مفهوم بازاریابی، هر فروشنده و شرکتی با طیف وسیعی از رقبا مواجه است و برای کسب موفقیت نسبت به آنها باید دراذهان خریداران جایگاه شایسته تری به خود اختصاص دهد .

 آزادی ورود و خروج به بازار، تعیین قیمت بر اساس سازوکار عرضه از جمله ویژگیهای اخلاقی ای است که در رهنمودهای اسلامی به آنها پرداخته شده و از جمله اعمالی است که فروشنده ملزم به رعایت آن است. هرگونه غش و تقلب، تبانی در جهت فریب و بیرون راندن رقبا یا بر هم زدن معاملات آنها و تلاش در جهت ورشکست کردن دیگران خیانت و حرام است.اما نگرش اسلام در مورد رقبا عبارتست از ایجاد شرایط لازم برای تسهیل آزادی رقابت_حذف واسطه های غیرضروری- امکان ورود و خروج آزادانه هر رقیب به بازار- رقابت در چارچوبهای اخلاقی و پرهیز از دخالت درمعامله رقبا- تخریب نکردن رقبا میباشد و فعالیت هایی بازاریابان در بازار اسلامی عبارتنداز:مدیریت بازار به نحوی که هزینه های ورود و خروج به /از بازار به حداقل ممکن برسد_نتظیم بازار به منظور کاهش واسطه های غیرلازم وجلوگیری از رواج دلال بازی_تعیین قیمت بر اساس سازکار عرضه و تقاضا_حمایت حکومت از اصل آزادی رقابت و پرهیز از انحصار به اشخاص و شرکت های خاص میباشد.

 

ج -تأمین کنندگان

 تأمین کنندگان منابع مورد نیاز فروشنده ها و شرکتها را برای تولید کالا و خدمات فراهم میکنند.در دیدگاه اسلام، اهمیت فروشندگان مواد اولیه، به این دلیل است که آنان مایه های منفعت و پدیدآورندگان وسایل آسایش و راحتی هستند و از این جهت، محترم و مورد حمایت هستند که خدمات مفیدی عرضه میکنند(نهج البلاغه، ۱۳۷۴ ، ص(۳۶۰

 

د_جوامع( دیگر ذینفعان)

جوامع مختلف، قسمتی از محیط بازاریابی شرکت را تشکیل میدهد .در تعاریف موجود در علم بازاریابی، هر فرد، گروه یا جامعهای که به هر نحو تحت تأثیر فعالیتهای سازمانی قرار میگیرد، قسمتی از محیط بازاریابی آن سازمان است.تعالیم اسلامی،

 

پروردگار را مالک تمام هستی میداند و تمام منابع و ثروت های موجود در جهان هستی به منزله امانتی است که پروردگار متعال در اختیار انسان قرار داده است .(ایروانی،۱۳۸۴ ص(۱۴۳ رعایت اصول و ضوابط تولید در بازاریابی اسلامی که حکومت اسلامی به عنوان متولی در امر نظارت باید آنها را به نحو احسن به اجرا بگذارد شامل شناخت نیازهای همه آحاد جامعه و تلاش در جهت رفع ،ایجاد رفاه و حرکت برای منفعت عمومی،و همینطور منع تولیدات مضر و حرام است.

 

ه-واسطه ها :

در شرایط امروزی کسب وکار، بیشتر تولیدکنندگان، کالاهای خودرامستقیماً به مصرف کنندگان نهایی نمیفروشند، بلکه برای عرضه کالا به بازار، باواسطه های بازاریابی همکاری میکنند .واسطه های بازاریابی، کانال بازاریابی را تشکیل میدهد .در واقع، کانال بازاریابی، رابطی میان تولیدکنندگان و استفاده کنندگان نهایی است و از مجموعه واسطه هایی تشکیل میشود که وظایف متنوعی را انجام میدهند .

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 16 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
  1. نظام الدین احمدی گفت:

    لطفاً مقالات یا پژوهشات که در باره بازار یابی اسلامی و مقایسه آن با بازار یابی غربی شده است روان کنید
    ممنون میشوم.

دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد