مقاله چاره گری زنانه در هزار و یک شب

word قابل ویرایش
9 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده :
زن محوریترین موضوع هزار و یک شب است چرا که هزار و یک شب ، تنها کتابی است که راوی آن یک زن است و نیز جرقه آغاز داستانسراییهای شهرزاد را زنی خیانتکار میزند زنی که تا پایان هزار و یک شب در چنگال عفریت دریای مردسالاری اسیر است و از آنجایی که توان مقابله و زورآزمایی با این عفریت سهمگین را ندارد از نیروهای درونی و هوش خود یاری میجوید تا خود را رها سازد. این واکنش زنانه در هزار و یک شب ، « مکر» خوانده شده است . اما در این مقاله تلاش شده تا با اندیشه ژرفتر در لایه های زیرین داستانها و فضایی که در آن شکل گرفته اند، نگاهی متفاوت با آن دیدگاهی داشته باشیم که این واکنش را عنصری منفی برای زنان دانسته است .
کلمات کلیدی :
شخصیتهای زن ، هزار و یک شب ، چاره گری ، مردسالاری

مقدمه
هزار و یک شب مجموعه ای از داستانهای عامیانه است . امروزه هر چه متن و دست نوشته از آن باقی مانده ، همه عربی است اما ظاهرا این مجموعه داستان ، قبل از دوره هخامنشیان در هندوستان به ظهور رسیده و بعدها به ایران آمده ، به زبان پهلوی ترجمه و نام «هزار افسان » بر آن نهاده شده است . در قرن سوم هجری ، این کتاب از پهلوی به عربی ترجمه شد و «الف خرافه » نام گرفت و آثار ادبی عرب چه افسانه های مربوط به دوران پیش از اسلام در عربستان و چه حکایتهای معاصر به آن افزوده شد.
در قرن چهارم هجری به مصر رفت و در قاهره به دست قصه سرایان و نقالان افتاد و داستانسرایان مصری نیز حکایتهایی به کتاب افزودند که بعضی ازآنها ریشه دراسطوره ها و افسانه های مصری داشتند و بعضی نیز از ماخذ یهود گرفته شده بودند.
سرانجام این مجموعه داستان در قرن دهم هجری (شانزدهم مسیحی ) با عنوان الف لیله و لیله جمع آوری و تدوین شد که این همان نسخه مصری موجود است که مترجمان اروپایی در دست داشتند و اولین بارهمین نسخه توسط گالان در ١٧٠۴م به فرانسه ترجمه شد. الف لیله و لیله در زمان محمد شاه به امر بهمن میرزا و به وسیله عبداللطیف طسوجی تبریزی به فارسی ترجمه شد.
پس از مطالعه کامل هزار و یک شب ، آنچه بسیار پررنگ و اثرگذار در ذهن مخاطب میماند، زن است . در یک نگاه کلی اینگونه بنظر میرسد که زنان تقریبا در تمام داستانها نقش دارند و حتی گاهی بعضی از داستانها را نیز آنان پیش می برند. وقتی که از راویان هزار و یک شب سخن بمیان می آید، زنان و در واقع مادرها و مادربزرگها اولین گزینه هایی هستند که به ذهن میرسند. و از همه مهمتر این که هزار و یک شب تنها اثر جهانیست که خلق آن به یک زن منسوب شده است . بنابراین بررسی نقش زن در هزار و یک شب و چگونگی حضور او موضوعی است که جای تفکر و تحلیل فراوان دارد و از دیدگاهی جامعه شناسانه و روانشناسانه نیز میتوان آن را نگریست .
اما چاره گری زنان موضوعی است که همواره همراه نام هزار و یک شب از آن سخن به میان می آید. جلال ستاری در اینباره میگوید: « اصولا در الف لیله مکر و حیله همواره با زن ، عشق ، جنسیت و فتنه همراه است و مکر زنان در واقع ماده اصلی داستانهای آن را تشکیل میدهد.»
بنابراین نمیتوان بسادگی از موضوع چاره گری زنان در هزار و یک شب گذشت . به منظور بررسی دقیقتر این موضوع ابتدا شخصیتهای زنی که شهرزاد در داستانها بتصویر کشیده است ، معرفی میشوند؛ این که این شخصیتها هر کدام چه ویژگیهایی دارند و چگونه میتوان آنها را دسته بندی کرد. اما باید توجه داشت که این شخصیتهای دسته بندی شده فقط شخصیتهای موجود در یک متن ادبی و داستانی هستند نه شخصیتهایی که نماینده زنان آن روزگار یا جامعه ای در دوره ای خاص باشند در واقع تمام تحلیلها در چهارچوب کتاب و افسانه ها و از دیدگاهی ادبی انجام شده است . و درادامه چگونگی نمودیافتن چاره گری زنانه رادرداستانهای هزارویک شب بررسی میکنیم .
طبقه بندی شخصیتهای زن داستانهای هزار و یک شب
١. عجوزها
پیرزنهایی هستند که گاهی پست و پلید و گاهی مهربانند. عجوزها در بسیاری از داستانها واسطه ای هستند برای رساندن عاشق و معشوق به هم ، این دسته از عجوزها مهربان هستند.
آنها غالبا شخصیت مهمی در داستان ندارند و فقط نیرنگ و دانائیشان برای وصال عاشقان داستان ، مهم است . در واقع اینان دلالان محبت هستند. بهترین نمونه آن در داستان « اردشیر و حیات النفوس آورده شده ، که در این داستان عجوزی که دایه حیات النفوس است ، با استفاده از تجربیات خود او را به عشق اردشیر ترغیب میکند. دسته دیگری از عجوزها بدذات و پلیدند و منفیترین چهره های داستان بشمار میروند و هیچ جنبه مثبتی در شخصیتشان دیده نمیشود، فریب خوردن زنان ساده و پاکدامن توسط عجوزها بسیار تکرار شده است ؛ مثل حکایت «دختر تازیانه خورده »، که در آن عجوزی که دایه خانه امین است ، دختر ثروتمندی را که پدر و شوهرش مرده اند به خانه امین میبرد و او را به عقد امین در می آورد و در ادامه داستان همین پیرزن دختر را ترغیب میکند که در ازای بهای پارچه به فروشنده بوسه ای بدهد و شوهرش (امین ) پس از اینکه با خبر میشود او را تازیانه میزند و از خانه بیرون میکند. نمونه دیگر در داستان «ملک نعمان و ضوء المکان » است ، ذات الدواهی ، مادر پادشاه کافر، به تمام نیرنگها و سحرهایی که میداند دست می یازد تا مسلمانان را از بین ببرد. او در هزار و یک شب اینگونه توصیف میشود: « … او بسی محتاله و مکاره بود و پلکهای سرخ و روی زرد و چشم احول و تن مجروب و موی سرخ و سپید و پشت گوژ داشت و آب دماغش پیوسته فرو میریخت . ولکن کتب اسلام خوانده و به بیت الحرام و بیت المقدس سفر کرده بود و در بیت المقدس دو سال مانده بود که از ملت ها آگاه شود و همه مکرها بیاموزد. الغرض او آفتی از آفات و بلیتی از بلیات بود که به هیچ کیش و آیین پرستش نکردی …هر که از سخن او سرپیچ میشد در هلاک او همی کوشید…»
بعضی از این دسته از عجوزها نیز در داستانها نقش ساحرانی را دارند که دختران در کودکی از آنان ساحری آموخته اند.
آرتور کریستین سن میگوید: که « در اوستا پریان گونه ای پیرزنند که کردارهای بد خود را بویژه در گمراه سازی دینداران از باور درست نشان میدهند.»
٢. مادران
گاه پیرزنهای دیگری نیز در هزار و یک شب دیده میشوند که خصوصیات عجوز را ندارند فقط ملاک پیرزن دانستن آنها سنشان است . آنان اغلب نقش های بسیار فرعی دارند و هیچ کدام از موارد ذکر شده در بالا شامل حالشان نمیشود، آنها فقط زنان ابله و ساده و بیچاره ای هستند که پیوسته نیرنگ میخورند یا مورد ظلم واقع میشوند مثل داستان «عمر بازرگان و سه پسر»، مادر پیری که بارها فریب دو پسر بزرگش را میخورد.
٣. کنیزان
حضور کنیزان و خرید و فروش آنها در مجموعه داستانهای هزار و یک شب ، فراوان دیده میشود و امری عادی جلوه گر شده است . اما تصویر کنیزان در همه این داستاها یکسان نیست . گاهی کنیزان بسیار بی آزار و مطیعند و فقط برای خدمت به ارباب خود در داستان حاضرند.گاهی کنیزانی که در دربار پادشاه هستند، عاشق مردانی میشوند و پای آنان را به دربار خلیفه باز میکنند، مثل «حکایت علی بن بکار و شمس النهار».
.در داستان «مجدالدین و کنیزک»، کنیزی وجود دارد که در انتخاب صاحب خود اختیار دارد و حاضر نمیشود که به هر کسی فروخته شود و به مرد فقیری که خود خواهان اوست ، بهای خرید خود را میدهد. در «حکایت علی نورالدین » نیز مشابه همین ماجرا اتفاق می افتد حتی در این حکایت آخری خریدارانی که از تندگوییها و توهینهای کنیزک به خشم آمده اند جرأت حمله به کنیز را ندارند بلکه فقط خشم خود را با کتک زدن دلال نشان میدهند.
داستان «کنیز بی نظیر» نیز نمونه جالبی است ، زنی که در جایگاه یک کنیز است از تمام علوم و دانشهای آن دوره آگاه است و هیچ سوالی را بی جواب نمیگذارد.

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 9 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد