مقاله گردشگری ،جایگاه و اثرات آن و ارائه راهکارهایی برای توسعه گردشگری ایران

word قابل ویرایش
18 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده
امروزه صنعت گردشگری یکی از صنایع مهم و اصلی اشتغال زا و درآمدزا به شمار می رود و پیش بینی می شود که در سده ی اخیر این صنعت که پیشتاز بوده ، سیر صعودی آن همچنان ادامه یابد. غالب کشورهای جهان تلاش گسترده ای در جهت تقویت و بهبود وضعیت آن انجام می دهند. ماشینی شدن زندگی مردم ، تمایل آنان را برای گذراندن اوقات فراغت در محیط هی طبیعی و روستایی و شهرها افزایش داده است .روشن است که نقش ارزنده فرهنگی و اجتماعی این صنعت پایدار می تواند فراتر از جوانب اقتصادی آن باشد و کرانه هایش قلمرو فرهنگ ، جامعه ، محیط زیست و حتی سیاست را نیز در می نوردد و می توان ادعا کرد که این صنعت در استحکام پیوندهای اجتماعی جوامع وبسط و گسترش روابط بین المللی و برقراری و استمرار صلح جهانی سهم به سزایی دارد.از این رو با توجه به اهمیت زیاد این صنعت در این مقاله سعی کردیم گردشگری ، انواع آن ، اثرات و اهمیت آن و همچنین وضعیت آن را در ایران بررسی کنیم و در اخر برای بهبود وضعیت این صنعت در ایران راهکارهایی را ارئه دادیم . این مقاله از نوع توصیفی – تحلیلی و به روش کتابخانه ای گردآوری شده است .
واژگان کلیدی: گردشگری، انواع گردشگری، توسعه ، اثرات گردشگری، گردشگری ایران
مقدمه
صنعت گردشگری به عنوان صنعتی نوپا به ویژه در سالهای اخیر تأثیرات عمیقی بر وضعیت اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بیشتر کشورهای جهان داشته است .امروزه بحث پایداری نیز به مقوله گردشگری راه پیدا کرده است و همه جا صحبت از گردشگری پایدار می شود، البته با توجه به تحولات دهه اخیر در زمینه افزایش تعداد گردشگران این بحث چندان هم بی ربط نیست .
گردشگری امروزه در اشکال مختلف خود بیشتر مناطق به ویژه شهرها و روستاهای گردشگر پذیر را تحت تأثیر مستقیم خود قرار داده است . گردشگری و توریسم در زمینه توسعه پایدار از بعد فرهنگی و اجتماعی سبب تعامل فرهنگی با دنیای خارج ، بین المللی شدن فرهنگ بومی، بهبود نظامهای آموزشی و بهداشتی و… خواهد شد.
صنعت گردشگری یکی از بزرگترین و پربازده ترین فعالیتهای اقتصادی در دنیا است که بالاترین میزان ارزش افزوده را ایجاد میکند و بطور مستقیم و غیر مستقیم ، سایر فعالیتهای اقتصادی و فرهنگی را تحت تاثیر قرار میدهد .گردشگری یکی از منابع عمده درآمدزایی و ایجاد اشتغال در جهان به شمار میآید به طوریکه بسیاری از آن به عنوان صنعت اول دنیا یاد میکنند. بسیاری از کشورها همچون اسپانیا، فرانسه و ایتالیا بخش اعظمی از درآمد ارزی خود را از طریق گردشگری به دست میآورند. گرچه گردشگری به تنهایی نمیتواند منجر به توسعه کشور شود ولی با ورود گردشگر به تدریج نیاز به تغییر و ایجاد امکانات برای اقامت ، جابجایی و سایر فعالیتهای مربوطه ، توسعه را نیز در پی خواهد داشت و در دراز مدت باعث افزایش امکانات و تاسیسات خواهد شد.بر اساس گزارش سازمان جهانی گردشگری در سال ٢٠٠۶ تعداد ٨٣۵ میلیون جهانگرد جابجا شده اند که این جهانگران حدود ٨٠٠ میلیارد دلار هزینه این در حالی است که سهم ایران از صنعت گردشگری جهانی در سال ٢٠٠۶ کمتر از یک دهم درصد بوده است و علیرغم اینکه ایران ، طبق نظر یونسکو یکی از ده کشور دارای جاذبه های گردشگری میباشد ولی آمار موجود گویای ضعف صنعت گردشگری کشور میباشد و نارساییهای موجود باعث عدم توفیق در جذب جهانگردان به میزان توانمندیهای کشور شده است .
مبانی نظری
در میان فعالیتهای بشری کمتر فعالیتی است که همچون گردشگری توانسته باشد توجه همزمان محققان شاخه های مختلف علمی را به خود جلب نماید. گردشگری فعالیتی گسترده است که دارای تأثیرات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی زیادی بوده است امروزه به دلیل اثرات چشمگیری که این فعالیتها در اقتصاد مناطق پذیرنده گردشگران بر جای می گذارد، توجه فراوانی به این زمینه از فعالیتها می شود .پیچیدگی و تراکم موجود در زندگی های شهری، عد ه ی زیادی از مردم را متوجه طبیعت می کند و در این میان مناطقی که دارای توا نهای طبیعی با ارزشتری باشند، بیشتر مورد توجه قرار می گیرد. گردشگری یک فعالیت چندجانبه است و در بسیاری از کشورهای جهان از تشویق های بنیادی برخوردار بوده است و در بسیاری مواقع از لحاظ مالی توسط بخش خصوصی و عمومی حمایت می شود.
امروز صنعت جهانگردی در دنیا یکی از منابع مهم درآمدزایی کشورها محسوب می شود و به عنوان گسترده ترین صنعت خدماتی دنیا، جایگاه ویژه ای در عرصه های اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی و سیاسی به خود اختصاص داده است . بطوریکه براساس آخرین گزارش سازمان جهانی جهانگردی(WTO) در سال ٢٠٠٧ حدود ٩٠٣ میلیون نفر جهانگرد در بازار جهانی گردشگری جا به جا شده اند درآمد حاصل از مجموع سفرهای گردشگری کشورهای جهان در این سال حدود ٨۵۶ میلیارد دلار بوده است .
بررسی ها نشان می دهد سهم کشورهای اروپایی از بازار جهانی جهانگردی در سال ٢٠٠٧ ، ۶/۵۳ درصد، کشورهای امریکایی ۸/۱۵ درصد، آسیا و اقیانوسیه ۴/۲۰ درصد و کشورهای آفریقایی ۹/۴ درصد بوده است (٢٠٠٧,WTO). در این میان کشور ما با داشتن قدمت تاریخی چندین هزار ساله و با وجود داشتن جاذبه های بیشمار فرهنگی و طبیعی گردشگری که به لحاظ منابع جذب گردشگر در رده ١٠ کشور برتر دنیا قرار گرفته ،( سازمان ایرانگردی و جهانگردی، سازمان مدیرت و برنامه ریزی کشور،١٣٧٨)، دارای سهم اندکی در بازار جهانی می باشد به طوری که بر اساس آخرین گزارش سازمان جهانی جهانگردی، ایران توانسته است ۶/۱ میلیون نفر جهانگرد را بخود جذب کند و درآمد حاصل از ورود این جهانگردان بالغ بر ۰۴۷/۰ میلیون دلار بوده است که در منطقه آسیای جنوبی تنها ۱/۲۲ درصد از بازار جهانگردی را دارا می باشد. این در حالی است که کشور هندوستان نیز که در این منطقه قرار دارد، توانسته است ۹/۴۴ درصد از بازار جهانگردی را به خود اختصاص دهد(٢٠٠۵,WTO). که با توجه به موقعیت و منابع ایران در سطح دنیا سهم ایران حتی به سختی به ۱/۰ درصد می رسد که سهم ناچیزی است .
واضح است که موفقیت در این صنعت و دست یابی به عواید و منافع مادی و غیرمادی حاصل از آن قبل از هر چیز مستلزم انجام مطالعات جامع و همه جانبه برای شناسایی ابعاد و امکانات و محدودیتهای توسعه کشور می باشد.
بنابر عقیده کاسترز(١٩٨۴) جهانگردی دانشی چند رشته ای است که اگر بدون انجام تجزیه و تحلیل های سیاسی دقیق ، برنامه های مدون و دقیق توسعه و تکامل یابد، قطعا کامل نخواهد بود.
پیشینه تحقیق
یافته های پژوهش کرمی(١٣٩١)، پیرامون سنجش پایداری گردشگری از نگاه جامعه محلی شهر نیاسر حاکی از آن است که منافع جامعه میزبان در روند اجرای توسعه گردشگری پایدار شهر نیاسر لحاظ نشده و تاکنون این صنعت منافع پایداری از توسعه گردشگری برای ساکنین محلی به ار مغان نیاورده است .
نتیجه ی پژوهش جمعه پور و همکاران (١٣٩٠) در مورد تأثیر گردشگری بر معیشت پایدار روستای برغان شهرستان ساوجبلاغ در زمینه های اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی بیانگر آن است که تأثیرات اقتصادی آن بسیار محدود و منافع عمومی حاصل از گردشگری برای کل جامعه محلی محقق نشده است .همچنین در زمینه ی اجتماعی، زیست محیطی و نهادی تأثیرات مثبت چندانی نداشته و حتی در مواردی تأثیرات منفی به همراه داشته است .
ضرابی و همکاران (١٣٩٠)، در تحقیق خود پیرامون سنجش اثرات توسعه گردشگری در شهرستان مشکین شهر به این نتیجه رسیده اند که توسع هی گردشگری در شهرستان مشکین شهر آثار نامطلوبی را در محیط زیست بوجود آورده است .همچنین توسعه گردشگری در توسعه ی اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی شهرستان تأثیر داشته است .
نتیجه ی پژوهش غفاری و همکاران (١٣٨٨) در مورد نقش گردشگری در توسعه ی اجتماعی اقتصادی مناطق روستایی بخش سامان در استان چهارمحال و بختیاری بیانگر آن است که میان افزایش شمار گردشگران ، رونق گردشگری و بهبود شاخص های اجتماعی اقتصادی رابطه ی معنادار وجود دارد.
قرخلو و همکاران (١٣٨٨) در تحقیق خود پیرامون اثرات زیست محیطی گردشگری بر سواحل شهر رامسر به این نتیجه رسیده اند که گردشگری در مناطق ساحلی این منطقه اثرات منفی زیست محیطی فراوانی را بر جای گذاشته است که مهمترین آنها تخریب پوشش گیاهی، آلودگی آبهای ساحلی و از بین رفتن چشم انداز ساحلی بوده است
اهمیت گردشگری
در سال های اخیر گردشگری به عنوان صنعت بدون دود، منبع درآمد سرشار در تجارت جهانی و عنصر مهمی در بهبود و تنظیم موازنه بازرگانی و تراز پرداخت های بسیاری از کشورها شده است ، رشد قابل توجه و چشمگیر گردشگری در پنجاه سال اخیر نشان دهنده اهمیت فراوان اقتصادی و اجتماعی این پدیده است .گردشگری در تولید ناخالص ملی نقش مهمی ایفا میکند، تراز پرداخت ها، که نشان دهنده معاملات بین المللی هر کشور است ،را متوازن می سازد. لوئیس ترنر گردشگری را امیدبخش ترین و پیچیده ترین صنعتی میداند که جهان سوم با آن روبرو است و معتقد است گردشگری بیشترین قابلیت را برای جانشینی دیگر صنایع درآمدزا دارد (لی، ١٣٧٨: ١).توسعه گردشگری موجب رونق اقتصادی و کاهش فقر میشود همچنین تأثیر به سزایی در افزایش درآمد و کاهش بیکاری و در نتیجه افزایش رفاه اجتماعی دارد. علاوه بر آن گردشگری عاملی است برای گفتگوی بین فرهنگ ها و تمدن ها و از نظر سیاسی نیز، روابط بین ملل و دول را متعادل تر و نزدیک تر میسازد.
انواع گردشگری
گردشگری انواع مختلفی دارد و شناخت انواع گردشگری برای برنامه ریزی دراین عرصه اهمیت اساسی دارد.در یک تقسیم بندی ، گردشگری به سه نوع فرهنگی، طبیعت گردی و ماجراجویانه تقسیم شده است که به طور مختصر از آن به عنوان ACE یاد میشود. (فنل ، ٢٠٠٣: ٣٣). انواع دیگر گردشگری در حال افزایش است نظیر گردشگری فضایی، گردشگری الکترونیکی که در سالهای اخیر اغاز شده است . در اینجا به تعدادی از مهمترین انواع گردشگری اشاره میشود :
گردشگری طبیعت : گستره فضایی این الگو، محیط طبیعی مثل ساحل ، جنگل ، کوه ، کویر، غار و نظیر اینها است .
گردشگری تجاری : در سفرهایی که با هدف بازرگانی و تجارت انجام میشود.
گردشگری شهری :نواحی شهری به علت آنکه جاذبه های بسیار دارند غالبا مقاصد گردشگری مهمی محسوب میشوند.
گردشگری روستایی : در گردشگری روستایی منابع فرهنگی، طبیعی و تاریخی نواحی روستایی به عنوان کالای فرهنگی گردشگری قابل عرضه اند.
گردشگری قومی و عشایری :این نوع گردشگری به منظور مشاهده سبک زندگی افراد بومی و اقوام انجام میشود.
گردشگری مذهبی : افرادی را شامل میشود که به منظور دیدارازاماکن مقدس یاانجام دادن امور مذهبی مسافرت میکنند.
گردشگری ورزشی : شمار زیادی از میهمانان کشورهای مختلف اشخاصیاند که با قصد ورزش و تمرین یا شرکت در مسابقات ورزشی، تماشای مسابقه تیم ها یا بازیکنان مورد علاقه شان ، یا گذراندن اردوهای ورزشی به سفر رفته اند.
گردشگری ماجراجویانه : در هر جامعه کسانی هستند که به انجام دادن کارهای متهورانه و مخاطره آمیز علاقه وافر دارند. برخی از این افراد با اقدام به مسافرت های ماجراجویانه به این نیاز درونی خود پاسخ میدهند.
گردشگری سلامت : چنین سفری شامل فعالیت های گوناگونی میشود که با هدف تأمین بهداشت و سلامت فرد یا گردشگر انجام میشود مانند مراقبت بهداشتی و گذراندن دوره نقاهت و بازپروری .
گردشگری فضایی : نوع دیگری از گردشگری مسافرت به فضا است که در سال های اخیر آغاز شده است .
گردشگری الکترونیکی : گسترش و رواج امکانات و وسایل الکترونیکی نظیر تلویزیون ها، ماهواره و اینترنت ، موجب شده است تا مردم هر چه بیشتر و به راحتی با دیگر نقاط دنیا ارتباط برقرار کنند.
گردشگری بیابانی :گردشگری بیابانی برای آن دسته از گردشگران که علاقه به سفر به نواحی خشک را دارند و یا رویای سفر بر کوهان شتر را در سر میپرورانند و یا قصد تحقیق در مورد خاک، و آب و هوای نواحی بیابانی را دارند اهمیت دارد.
گردشگری آموزشی و علمی و گردهمایی این نوع گردشگریها به منظور تحقیقات یا شرکت در همایش های علمی است .
گردشگری هنری :گردشگری هنری در پی شناخت هنرهای ملل دیگر واقوام دیگر است .
گردشگری تاریخی : این گونه از گردشگری که گردشگری میراث نیز نامیده میشود، به بازدید از موزه ها، مکان ها و ابنیه تاریخی میپردازد، امروزه بخش عمده ای از گردشگری را به خود اختصاص داده است .
گردشگری فرهنگی: عبارت است از مسافرت افراد از محل سکونت خود به مکان هایی که جاذبه های فرهنگی دارند. این جا به جایی به قصد کسب اطلاعات و تجارت برای ارضای نیازهای فرهنگی گردشگران انجام میشود.
اثرات جهانگردی و گردشگری
ممکن است توسعه جهانگردی از جهتی ایجاد مزیت کند و از جنبه ای دیگر محدودیت به وجود آورد. مثلا از جهت اشتغال زایی و ایجاد درآمد برای ساکنان یک منطقه مفید واقع شود ولی از سوی دیگر سبب آلوده ساختن محیط زیست و از میان رفتن محیط طبیعی و سرمایه های ملی شود. (الوانی، ١٣٨۵: ١٣١).حضور بازدیدکنندگان در هر کشوری بر الگوی زندگی افراد بومی تأثیر میگذارد .بازدید کنندگان نیز تحت تأثیر فرهنگ کشورمیزبان قرار می گیرند.بدین ترتیب می توان نتیجه گرفت گردشگری حاوی اثرات مثبت و منفی متعددی است و میزان یا چگونگی این اثرات بستگی به شرایط سیاسی، اقتصادی و فرهنگی کشور توریست پذیر و گردشگران ورودی خواهد داشت .
اثرات منفی گردشگری
آثار منفی گردشگری را میتوان به چهار دسته ؛ فرهنگی – اجتماعی، اقتصادی، زیست محیطی و روحی – روانی تقسیم نمود آثار منفی (اقتصادی)نتیجه نامطلوب اقتصادی پدیده ای است که آن را کسر مسافرت (travel deficit) مینامند و این مربوط به زمانی است که کل درآمدهای ارزی یک کشور از محل جهانگردان کمتر از مبلغی میشود که شهروندان آن کشور در خارج مصرف میکنند. (چاک وای، ١٣٨۵: ۴٧).
آثار منفی (روحی، روانی)گردشگری به دلیل ایجاد شلوغی،ترافیک ،آلودگی ناشی ازرفت وآمدخودروها وبه وجودآوردن احتمال تغییرات فرهنگی وتاثیر بر بافت سنتی برخی مناطق اثرات روحی وروانی برمردم منطقه می گذارد.
آثار منفی (زیست محیطی) گردشگر می خواهد از زیباییهای طبیعی بهره مند شود و ممکن است تخریب محیط زیست را در پی داشته باشد .
آثار منفی (فرهنگی – اجتماعی) بدون شک ورود جهانگرد تأثیراتی را در حوزه فرهنگی و اجتماعی کشور میزبان خواهد گذاشت .
برخی نویسندگان به تجاری شدن یا کالایی شدن فرهنگ جامعه میزبان اشاره کرده اند به این معنا که ساکنان محصولات فرهنگی خود در آن گونه که مورد پسند گردشگران باشد عرضه میکنند .ممکن است فرهنگ گردشگران و هر چه مربوط به آنها است ، برای جامعه میزبان الگو میشود و ساکنان به تقلید کورکورانه از فرهنگ میهمان میپردازند( ضرغام ، ١٣٧۶: ٣٩٢).
اثرات مثبت گردشگری
آثار مثبت (اقتصادی)ایجاد فرصت های شغلی جدید، ارزآوری، ارتقای سطح زندگی مردم ، فروش خدمات از جمله مزایای مستقیم حاصل از جهانگردی است و از مزایای غیرمستقیم جهانگردی میتوان از فعالیت های ساختمانی، صنایع دستی هنری، کشاورزی، خدمات و ، توسعه و بهبود تجهیزات زیربنایی مانند جاده ها، و سیستم های حمل و نقل نام برد.
آثار مثبت (روحی، روانی)جهانگردی میتواند در جهت کاهش تنش های سیاسی و تثبیت صلح جهانی کمک کند.عقیده بر این است که ورود جهانگرد باعث بروز حس میهن دوستی و عرضه هر چه بیشتر فرهنگ و افتخارات در مردم می شود و آنان سعی خواهند کرد هر چه بیشتر دستاوردهای خود را در قالب صنایع دستی، نقاشی، عکس و …نشان دهند.گردشگری موجب افزایش درآمد، اشتغال و رونق اقتصادی خواهد شد و این میتواند از لحاظ روحی، روانی اثرات مثبتی بر روحیه افراد آن جامعه بگذارد آثار مثبت (زیست محیطی)گردشگری می تواند سبب توجه هرچه بیشتر مردم ،مسولان وحتی سازمان های بین امللی به برخی نواحی و سعی در جهت محافظت از آن شود.

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 18 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد