whatsapp call admin

دانلود مقاله امامت و رهبرى امت از استاد شهید مرتضى مطهرى

word قابل ویرایش
10 صفحه
8700 تومان
87,000 ریال – خرید و دانلود

استاد شهید مرتضى مطهرى مجموعه آثار جلد ۳ صفحه ۳۱۸
امام وظایفى بر عهده دارد یکى از آن وظایف رهبرى جامعه است در این مقاله پیرامون نیازمندى انسان به رهبر و وظایف رهبر و دستورات اسلام در مورد رهبرى، مطالبى ارائه گردیده است.

رشد یعنى قدرت مدیریت.وقتى که انسان مى‏خواهدانسانهاى دیگر را اداره کند یعنى وقتى که موضوع رشد اداره انسانهاى دیگر باشد، آن را «مدیریت و رهبرى‏»مى‏نامیم.این نوع از رشد دراصطلاح اسلامى «هدایت‏» و به تعبیر رساتر «امامت‏» نامیده مى‏شود.

دقیق‏ترین کلمه‏اى‏که بر کلمه «امامت‏» منطبق مى‏شود همین کلمه «رهبرى‏» است.فرق نبوت‏و امامت در این است که نبوت، راهنمایى و امامت، رهبرى است.
نبوت، ابلاغ، اخبار، اطلاع دادن، اتمام حجت و راهنمایى‏است.راهنما چه مى‏کند؟ راه را نشان مى‏دهد، وظیفه‏اش بیش از این نیست که راه‏را نشان دهد.ولى بشر علاوه بر راهنمایى به رهبرى نیاز دارد، یعنى نیازمند است به افراد یا گروه و دستگاهى که قواو نیروهاى وى را بسیج کنند، حرکت دهند، سامان و سازمان بخشند.نبوت، راهنمایى است و یک منصب است، اما امامت،رهبرى است و منصب دیگرى است.پیغمبران بزرگ، هم نبى و هم امام هستند. پیغمبران کوچک فقط نبى بودند و امام نبودند، رهنما

صفحه : ۳۱۹
بودند ولى رهبر نبودند،اما پیغمبران بزرگ هر دو منصب و هر دو شان را داشته‏اند، هم شان‏راهنمایى و هم شان رهبرى. ابراهیم، موسى، عیسى هر کدام رهنما و رهبرند.
خاتم الانبیاء «رهنماى‏رهبر» است.قرآن مجید بر این اصل بسیار تکیه مى‏کند و در معارف‏شیعه این اصل قرآنى جاى شایسته خود را دارد.
این نکته راباید یادآورى کنم که آنچه قرآن تحت عنوان رهبرى از آن بحث مى‏کند،ما فوق رهبرى‏اى است که بشریت مى‏شناسد.رهبرى‏اى که بشریت مى‏شناسد از حدودرهبرى در مسائل اجتماعى تجاوز نمى‏کند، ولى منظور قرآن از رهبرى، علاوه بر رهبرى اجتماعى رهبرى‏معنوى یعنى رهبرى به سوى خداست و آن خود حساب دقیق و حساسى دارد و از رهبریهاى‏اجتماعى بسى دقیق‏تر و حساس‏تر است.فعلا مجال بحث درباره این جهت نیست.

 

ابراهیم، رهبر و امام
قرآن درباره ابراهیم(علیه‏السلام)حرف عجیبى مى‏زند و مى‏گوید: «و اذ ابتلى ابراهیم ربه‏بکلمات…» (۱) خداوند ابراهیم را در مراحل بسیارمورد آزمایش قرار داد و ابراهیم از این آزمایشها پیروز بیرون آمد.

ابراهیم از پیغمبرهایى است که سرگذشت عجیبى دارد وآزمونها برایش پیش آمده و در همه آنها کمال موفقیت و پیروزى را داشته است.در میان قوم بابل به نبوت مبعوث شد ویکتنه با عقاید منحط و شرک آمیز قوم خود که همه را فرا گرفته بود مبارزه کرد.همه بتها را به استثناى‏بت بزرگ شکست.تبر بت‏شکنى را به گردن بت بزرگ انداخت به علامت اینکه بتها با یکدیگر نزاع کرده و بت بزرگ سایر بتها را به این روز انداخته است.

ابراهیم با این کار خودنیروى فطرى عقلى خفته مردم را بیدار کرد، زیرا فطرتا درک مى‏کنندکه ممکن نیست جمادات با یکدیگر به نزاع برخیزند.همین جا به خود مى‏آیندکه پس چرا انسان عاقل شاعر مدرک، سر به آستان این موجودات لا یشعر فرود آورد؟!ابراهیم‏مکرر مورد غضب و خشم نمرود قرار گرفت تا آنجا که او را در
…………………………………………………….. ۱٫بقره/۱۲۴٫
صفحه : ۳۲۰
گودالى – حتى مى‏توان گفت در دریایى – از آتش‏انداختند ولى او از سخن خود دست بر نمى‏داشت.ابراهیم از طرفى با عقاید منحط و خرافى و تقلیدى[قوم]خود درگیر بود وپیروز مى‏گشت، و از طرف دیگر با نمرود درگیرى شدید پیدا کرد و تا میان آتش رفت و در همان حال یک آزمون عجیب الهى‏به سراغش آمد، یعنى از طرف خدا به امرى مامور شد که جز یک تسلیم کامل، هیچ نیرویى نمى‏تواند آن را اطاعت‏کند.امرى که درباره‏اش صادر شد این بود که فرزند جوان عزیزت را به دست‏خود در راه خدا باید فدا کنى و سر ببرى.ابراهیم تصمیم به‏انجام این کار گرفت و در آخرین مرحله که تصمیم ابراهیمى ظهور کرد، از جانب خداوند ندا رسید که یا ابراهیم!تو عمل کردى‏و ما آنچه از تو مى‏خواستیم همین بود.ما از تو همین حد از تسلیم را مى‏خواستیم، ما کشتن فرزند از تو نمى‏خواستیم.

ابراهیم این منازل و مراحل را طى کرد و پشت‏سرگذاشت.بعداز همه اینها بود که به او گفته شد اکنون شایسته امامت و رهبرى‏هستى.ابراهیم از نبوت و رسالت گذشت تا به رهبرى رسید.در حدیث است: اتخذ الله ابراهیم نبیا قبل ان یتخذه رسولا و اتخذه رسولاقبل ان یتخذه خلیلا و اتخذه خلیلا قبل ان یتخذه اماما (۱) .
خلاصه معنى حدیث اینکه:ابراهیم اول نبى بود و هنوز رسول نبود، رسول شد و هنوز خلیل نبود،و خلیل الله شد و هنوز امام و رهبر نبود، بعد از همه اینها به مقام «امامت و رهبرى‏» رسید.

مفاد آیه کریمه «و اذ ابتلى ابراهیم‏ربه بکلمات فاتمهن قال انى جاعلک للناس اماما»(۲) این است‏که: پس از آنکه ابراهیم همه مراحل را طى کرد و از همه آزمایشها پیروز و موفق‏بیرون آمد و به اصطلاح فارسى از هفتخوان گذشت، ما به او اعلام کردیم که هم اکنون وقت آن رسیده است که ما تو را امام و رهبر قرار دهیم.
امامت و رهبرى انسانها، چه در بعد معنوى‏و الهى و چه در بعد اجتماعى،
…………………………………………………….. ۱٫اصول کافى، ج ۱، کتاب الحجه/ص ۱۷۵٫ ۲٫بقره/۱۲۴٫
صفحه : ۳۲۱
عالى‏ترین درجه و مقام و پستى است که از طرف‏خدا به یک انسان واگذار مى‏شود.
مدالى که به این نام به سینه‏کسى مى‏چسبانند عالى‏ترین مدالهاست.ابراهیم، هم نبى و هم امام‏بود، لهذا رهبر قوم خویش بود.
اینکه عرض کردم‏«نبوت، راهنمایى و امامت، رهبرى است‏» مقصودم این نیست که انبیاءاین منصب را که بالاتر است نداشتند.همان طور که قبلا هم اشاره کردیم،نبوت و امامت دو منصب است که در انبیاء بزرگ هر دو منصب جمع است و در انبیاء کوچک یکى از آندو، کما اینکه در ائمه، امامت‏و رهبرى هست ولى نبوت یعنى رهنمایى جدید نیست، چون راه همان راهى است که پیغمبر نمایانده است و ائمه مردم‏را در همان راه که پیغمبر از طرف خداوند ارائه کرده است‏حرکت مى‏دهند، بسیج مى‏کنند و راه مى‏برند.این، مفهوم امامت از نظر اسلام است.
دنیاى امروز به مساله رهبرى و مدیریت، تنها از جنبه‏اجتماعى مى‏نگرد، یعنى تنها این جنبه و این بعد را شناخته است، ولى همین‏را که شناخته است بسیار اهمیت مى‏دهد و به حق اهمیت بسیار مى‏دهد.

انسان نیازمند رهبرى است
اهمیت فوق العاده‏رهبرى بر سه اصل مبتنى است: اصل اول مربوط است به اهمیت انسان و ذخایر و نیروهایى‏که در او نهفته است که معمولا خود به آنها توجه ندارد.در اسلام به مساله متوجه کردن انسان به خود، به عظمت‏و شرافت‏خود و نیروهاى عظیمى که در اوست، توجه شده است.قرآن مجید مى‏گوید: «وقتى که انسان را خواستیم بیافرینیم فرشتگان را امرکردیم که به این موجود سجده کنند» (۱) ، مى‏گوید: «انسان بر فرشتگان در تعلیم اسماء الهى پیشى گرفت‏»(۲) ، مى‏گوید: آنچه در زمین است براى انسان آفریده شده است: «هو الذى خلق لکم ما فى الارض جمیعا»(۳) ، «سخر لکم ما فى السموات و ما فى الارض‏» (۴) ، اى بشر!در تو

…………………………………………………….. ۱٫مضمون آیه ۳۴ سوره بقره. ۲٫مضمون آیه ۳۱ سوره بقره. ۳٫بقره/۲۹٫ ۴٫جاثیه/۱۳٫

صفحه : ۳۲۲
چیزهاست، تو خیال نکن مشتى آب و خاک هستى، خودت رابا موجودات دیگر مقایسه نکن.
ریشه تفاوت‏انسان و حیوان از نظر رهبرى

اصل دوم مربوط‏است به تفاوت انسان و حیوان.انسان با اینکه از جنس حیوان است، از نظرمجهز بودن به غرایز با حیوان تفاوت دارد یعنى ضعیف‏تر از حیوان است.
حیوانات به یک سلسله‏غرایز مجهز هستند و نیاز چندانى به مدیریت و رهبرى از خارج ندارند،زیرا غریزه کارش راهنمایى و رهبرى به صورت خودکار است.مورچه به سلسله‏غرایزى مجهز است که به طور خودکار و اتوماتیک وى را در زندگى رهبرى مى‏کند.امیر المؤمنین على(علیه السلام)در یکى‏از خطبه‏هاى نهج البلاغه موضوع مجهز بودن مورچه را به غرایز زندگى بیان و تشریح مى‏کند.سایر حشرات نیز بدین منوال هستند.

انسان با اینکه از نظر نیروها مجهزترین‏موجودات است و اگر بنا بود با غریزه رهبرى شود مى‏بایست صد برابر حیوانات مجهز به غرایز باشد، در عین حال از نظر غرایزى که‏او را از داخل خود هدایت و رهبرى کنند، فقیرترین و ناتوان‏ترین موجود است، لهذا به رهبرى، مدیریت و هدایت از خارج نیاز دارد.این‏همان اصلى است که مبنا و فلسفه بعثت انبیاء است، و هنگامى که فلسفه بعثت انبیاء را مورد بحث قرار مى‏دهیم متکى‏به اصل نیاز بشر به راهنمایى و رهبرى هستیم، یعنى بشر موجودى است مجهز به ذخایر و منابع قدرت بیشمار و درعین حال در ذات خود فوق العاده بى‏خبر و سرگردان و خود از ذخایر و منابع وجود خود ناآگاه، نه مى‏داند که چه دارد و نه مى‏داندکه چگونه آنها را رهبرى کند و مورد بهره‏بردارى قرار دهد، لهذا نیازمند است که رهبرى گردد، راه به او نشان داده شودو نیروهایش سامان یابد و سازمان پیدا کند، باید او را آزاد کرد و به حرکت آورد.
قوانین‏خاص حاکم بر زندگى بشر

اصل سوم مربوط‏به قوانین خاص زندگى بشر است.یک سلسله اصول بر رفتار انسان حکومت‏مى‏کند که اگر کسى بخواهد بر بشر مدیریت داشته باشد و وى را

صفحه : ۳۲۳
رهبرى کند جز از راه شناخت قوانینى که بر حیات و بر روال زندگى‏بشر حاکم است، میسر نیست.
پس بشر موجودى است‏که به یک سلسله نیروها مجهز است و به هدایت و رهبرى و به پیشواو پیشوایى نیازمند است، موجودى است که رهبرى و به حرکت در آوردن و بهره‏بردارى‏از نیروهاى وى تابع یک سلسله قوانین بسیار دقیق و ظریف است که‏شناخت آن قوانین کلید راه نفوذ در دلها و مسلط شدن بر انسانهاست.
رهبرى رسول اکرم

قرآن مجید تعبیر عجیبى‏راجع به پیغمبر اکرم دارد: الذین یتبعون الرسول النبى الامى الذى یجدونه مکتوباعندهم فى التوریه و الانجیل…یحل لهم الطیبات و یحرم علیهم الخبائث‏و یضع عنهم اصرهم و الاغلال التى کانت علیهم (۱) .
…این پیامبر امى که‏در تورات و انجیل از او یاد شده است، چیزهاى خوب را بر آنها حلال مى‏کندو پلیدیها را حرام مى‏نماید و بار سنگین را از دوش آنها بر مى‏دارد و غلها را از مردم باز مى‏کند.

کدام بار سنگین و کدام غل و زنجیر؟بارهایى ازسنگ و یا غل و زنجیرهایى از آهن؟از چوب؟نه، بلکه بارهایى سنگین از عادات و خرافات و غل و زنجیرهاى روحى که بر نیروهاو بر استعدادهاى معنوى بشر گذاشته شده بود، همانها که نتیجه‏اش جمود، افسردگى، یاس و بدبختى بود.
پیغمبر این نیروهاى بسته‏را باز کرد.مدیریت اجتماعى یعنى این، رهبرى یعنى این، مجهز کردن‏نیروها، تحریک نیروها، آزاد کردن نیروها و در عین حال کنترل نیروهاو در مجراى صحیح انداختن آنها، سامان دادن، سازمان بخشیدن و حرارت بخشیدن به آنها.
…………………………………………………….. ۱٫اعراف/۱۵۷٫
صفحه : ۳۲۴
مدیریت صحیح از ضعیف‏ترین‏ملتهاى دنیا، قوى‏ترین ملتها را مى‏سازد آنچنانکه رسول اکرم‏کرد و این معجزه رهبرى بود.
در این زمینه‏سخن بسیار است.اگر بخواهیم توجه اسلام را به اصول رهبرى و مدیریت درک‏کنیم دو راه باید طى کنیم:
ضرورت مطالعه سیره اولیاء

طریق اول، مطالعه بسیار عمیق سیره اولیاء دین،مخصوصا شخص رسول اکرم و امیر المؤمنین است.اگر انسان روش آنها را مطالعه کند متوجه مى‏شود که چقدر بر اصول‏دقیق رهبرى منطبق است.نتایج‏شگرفى که از رهبرى خود در دنیا گرفته‏اند، سابقه ندارد.این موفقیت به جهت آن بودکه کلید رمز را در دست داشتند.از جانب خداى انسان آمده بودند و خداى انسان کلید رمز انسان را در دست دارد.

از میان سیره‏هاى مختلف رسول خدا، سیره‏آن حضرت در لشکرکشى و سیاست، در تبلیغ اسلام، در رفتار با دشمنان، با مشرکین، با اهل کتاب و در خانواده، باید دقیقا مطالعه‏شود که هر کدام از آنها یک کتاب درس به ما مى‏آموزند.سیره عملى پیغمبر اکرم در رهبرى و دستورهایى که‏در این زمینه مى‏دهد خیلى عجیب است.به قدرى روان‏شناس است و به قدرى متوجه راه و رسم انسانهاست که حدى بر آن متصورنیست، متد انسان اداره کردن را مى‏داند.معاذ بن جبل را براى تبلیغ، هدایت و رهبرى و راهنمایى به یمن فرستاد،چند جمله دارد که براى

همه ما دستور العمل است در حالى که اکثر بر خلاف رفتارمى‏کنیم.مى‏فرماید: «یسر و لا تعسر، بشر و لا تنفر، و صل بهم صلوه‏اضعفهم.» (۱) یعنى تو که اکنون به منظور تبلیغ اسلام و دعوت مردم به اسلام و ترغیب و تشویق آنهابه سوى اسلام به سراغ مردم مى‏روى، بر آنها آسان بگیر، سخت نگیر، با سختگیرى نمى‏توان کسى را رهبرى کرد، دیگر اینکه‏به مردم بشارت بده، مزایاى دنیوى و اخروى اسلام را براى مردم بگو، نویدهاى اسلام را بر مردم عرضه کن، تمایل آنها رابرانگیز، ترغیب‏شان کن، از راه تخویف و ایجاد هراس وارد مشو، کارى نکن که مردم احساس تنفر کنند، هنگام نماز با این مردم تازه مسلمان که

…………………………………………………….. ۱٫سیره ابن هشام، ج ۴/ص ۲۳۷ بدون جمله اخیر.
صفحه : ۳۲۵
هنوز ذائقه‏شان‏لذت عبادت را نچشیده است و بعلاوه همه نوع افراد در میان مامومین‏هست، بعضى پیرند، علیل‏اند، ناتوان‏اند، تو رعایت‏حال اضعف را معمول بدار، یعنى‏حساب کن در میان آنها از همه ناتوان‏تر کیست، وقتى که رکوع مى‏کنى چهل تا «سبحان ربى العظیم و بحمده‏» نگو،تو نماز خود را با او تطبیق بده، کسى را در نماز خواندن ناراحت نکن.
وظایف خاص رهبر

از نظر اسلام، شخص رهبر از آن نظر که رهبر است‏و نقطه مرکزى جامعه اسلامى است و اوست که باید روحها را اداره کند و ارضاء نماید و بسیج کند، وظایفى دارد که‏دیگران چنین وظیفه‏اى ندارند و خود رهبر نیز در غیر پست رهبرى چنین وظیفه‏اى ندارد.

همه ما از زهدخارق العاده امیر المؤمنین على(علیه السلام)خصوصا در دوره‏زعامت و رهبرى آن حضرت داستانها شنیده‏ایم.داستان ذیل که معروف است و غالبا شنیده‏ایم،از نظر مساله رهبرى و وظایف خاص رهبر فوق العاده روشنگر است: امیر المؤمنین در دوران خلافت به خانه شخصى‏در بصره به نام علاء بن زیاد حارثى وارد شد.پس از یک سلسله گفتگوها آن مرد از برادرش عاصم بن زیاد شکایت کرد که زهدگراشده است، زن و زندگى را رها کرده و جامه درشت پوشیده و منحصرا به عبادت و ریاضت پرداخته است.امیر المؤمنین دستور داد او را احضار کردند.

همینکه با آن قیافه زاهدانه ظاهر شد، به تندى‏به او فرمود: «یا عدى نفسه!اى ستمگرک بر خود!این چه کارى است که مى‏کنى؟چرا بر خود جفا مى‏کنى؟آیا گمان کردى خداوندکه نعمتهاى پاکیزه دنیا را خلق کرده است آنها را بر تو حرام نموده است و اگر از آنها استفاده کنى از تو مؤاخذه‏خواهد کرد که چرا نعمت‏حلال مرا خوردى؟تو کوچکتر از آن هستى‏» .عاصم که این عتابها را شنید جواب بسیار روشنى داشت.اوخود على(علیه السلام)را که جلو چشمش بود مى‏دید که دو تکه لباس بیشتر تنش نیست، یکى را روى دوش انداخته‏و یکى را به کمرش بسته است.غذاى على را هم مى‏دانست که نان جو خشک است.تعجب کرد که از على چنین سخنانى‏را دارد مى‏شنود.تعجب کرد که على اول زاهد، او را به واسطه زهدش ملامت مى‏کند.لهذا

صفحه : ۳۲۶
گفت: یا امیر المؤمنین!خودت‏هم که همین طورى.من به تو اقتدا کردم.لباس تو که از من‏ژنده‏تر است، غذاى تو از من بدتر است.امیر المؤمنین به او فرمود: اشتباه کردى.
آنچه تو در من مى‏بینى رهبانیت و تحریم حلال خدانیست.من رهبرم، من امامم، من زعیم جامعه‏ام.رهبران و زعما تکلیف جداگانه‏دارند.فرمود: «ان الله فرض على ائمه المسلمین ان یقدروا انفسهم‏بضعفه الناس کى لا یتبیغ بالفقیر فقره.» (۱) خداوند براى کسى که مى‏خواهدمردم را رهبرى کند وظیفه خاصى قرار داده است.تو از افراد عادى هستى.

من باید به تمام افراد ملت‏خود و رعایاى خودم نگاه‏کنم و ببینم پایین‏ترین طبقات کدام است؟آنکه دستش از همه کوتاه‏تر است کدام است؟البته من هم مایلم که سطح زندگى‏آنها بالا برود، اما تا وقتى در مملکت من افرادى هستند که توانایى ندارند و نمى‏توانند لباس بهترى از آنچه من اکنون‏به تن دارم بپوشند، تا وقتى که در مملکت من ژنده‏پوش و نان جو خور بالاضطرار هست، من به حکم آنکه رهبرم و مى‏خواهم‏مردم را هدایت و رهبرى کنم باید با آنها همدل و همدرد باشم، باید خود را با فقیرترین مردم اجتماع تطبیق دهم.اگرغیر از این باشد آن فقیر حق دارد به هیجان بیاید، اعتراض کند و فریادش به آسمان بلند شود، زیرا خیال مى‏کند دروغ مى‏گویم‏که در فکر او هستم ولى حالا باور مى‏کند که راست مى‏گویم.اصول رهبرى ایجاب مى‏کند که من اینچنین زندگى کنم.

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 8700 تومان در 10 صفحه
87,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد