دانلود مقاله رابطه بهزیستی معنوی و امیدواری با رضایت از زندگی در سالمندان

word قابل ویرایش
6 صفحه
9700 تومان
97,000 ریال – خرید و دانلود

مقدمه

سالخوردگی و پیری یکی از مراحل حساس در تحول روانی انسان است و دامنـه سـنی آن متغیـر اسـت. در برخی از منابع روانشناسی، به بالای ۶۵ یا ۷۰ سال اطلاق میشـود. ایـن مرحلـه از رشـد تغییـرات جسـمانی، شناختی و اجتماعی خاصی به همراه دارد که مهمترین آنها تغییر از مسـئلهیابی بـه مسئلهگشـایی و خردمنـدی است (برک، ۲۰۰۱، ص .(۳۳۳ امروزه به مـدد پیشـرفت فناوریهـای بهداشـتی و پزشـکی، طـول عمـر بشـر نسبت به چند دهه قبل افزایش یافته است، اما گرفتاریهای شغلی و پیچیدگیهای زنـدگی مـدرن و اضـافهبار ادراکی، موجب کاهش وقت و توان نگهداری از سالمندان توسط اعضای خانواده شده اسـت. در نتیجـه، آنهـا را دور از خانه و در مؤسسات نگهداری میکنند. در نتیجه، این دوری و جداشدگی از هسـته اصـلی خـانواده، سلامت روانی، شادی و رضایت از زندگی آنها را تحت تأثیر قـرار دهـد. البتـه بایـد توجـه داشـت کـه نقـش والدین در زندگی فرزندان بسیار پرمعناست، تاجایی که خداوند در قرآن کـریم »فرزنـدان را بـه نیکـی درحـق والدین سفارش نموده است« و در روایات حضرات معصومین تأکید فراوان شده است کـه »والـدین را قـدر بدانید و بر آنها در سنین بزرگسالی مهـر بورزیـد« (محققـی، ۱۳۹۰، ص .(۵۷ بنـابر تأکیـد دیـن مبـین اسـلام، دریافت مهر و عاطفه از ناحیه فرزندان موجب نشاط و سـرزندگی بزرگسـالان میشـود. همچنـین از دیـدگاه روانشناسی، پیری دوره اضطراب مرگ است و بنـابر یافتـههای جانسـون (۱۹۹۴) برخـورداری از معنویـت و فلسفه شخصی پیشرفته موجب تقلیـل آن میشـود (بـرک، ۲۰۰۱، ص .(۳۹۹ ازایـنرو، یـافتن راههـایی بـرای افزایش رضایت از زندگی در سالمندان ضروری به نظر میرسد. ازجمله عوامل روانشـناختی کـه میتوانـد در پیشگیری و کاهش اختلالهای روانی و افزایش سلامت روان مؤثر باشد، بهزیستی معنـوی اسـت (صـفایی و همکاران، .(۱۳۸۹ بهزیستی معنوی را میتوان ارتباط داشـتن بـا دیگـران، زنـدگی هدفمنـد، معنـادار، اعتقـاد و ارتباط با یک قدرت متعالی تعریف کرد (هاوکس و همکاران، .(۲۰۰۳

طبق نظر موبرگ و بروسک (۱۹۷۸) بهزیستی معنوی سازهای چندبعـدی اسـت و شـامل یـک بعـد عمودی و یک بعد افقی است. بعد عمودی آن، به ارتباط با خدا و بعد افقی آن به احسـاس هدفمنـدی و رضامندی در زندگی، بدون در نظر گرفتن مذهب خاص اشاره دارد. معنویت بهمعنای نقـش زنـدگی یـا روشی برای بودن و تجربه کردن است که با آگـاهی یـافتن از یـک بعـد غیرمـادی بـه وجـود میآیـد و ارزشهای قابل تشخیص، آن را معین میسازد (الکینز و همکاران، .(۱۹۸۸ معنویت و گرایش به دین، یک سپر حفاظتی قوی در پیشگیری از تنشهای روانی است و عامـل حیـاتبخش بشـر در دنیـای پـرتنش امروزی است (آلبویه، ۱۳۸۸، ص .(۳ معنویت در پیوند با سـایر ویژگیهـای اخلاقـی و روانشـناختی، قدرت مقابله را در برابر تنشها بالا میبرد و تقویت باورها و عقاید مذهبی در تمامی مراحل زندگی یک

رابطه بهزیستی معنوی و امیدواری با رضایت از زندگی در سالمندان  ۱۱۱

اقدام پیشگیریکننده در کاهش اختلالهای روانی است (صـفایی و همکـاران، .(۱۳۸۹ در ایـن دیـدگاه، توجه به صفات خداگونگی انسان مورد توجه قرار گرفته و بهعنوان یک دغدغه امروزی مطرح شده است. علاقه به روانشناسی معنویت تا حدودی از یافتههای تجربی و مبانی نظری ناشی شده است که پیشـنهاد میکنند متغیرهای معنوی و مذهبی در سلامت روانی و جسمانی نقش دارند (امونس، .(۲۰۰۰ پژوهشها حاکی از این است که معنویت، ارتباط مثبتی با سلامت جسمی و روانی دارد (هـارتز، .(۲۰۰۵ تحقیقـات بسیاری در حمایت از این فرضیه وجود دارد که بهزیستی معنوی میتواند کارکرد روانـی و سـازگاری را تقویت کند (کاتلین و کارلا، ۲۰۰۷؛ تانکسی، .(۲۰۰۶ همچنین نتایج برخی مطالعـات نشـان میدهـد کـه همبستگی معناداری بین نمرات مقیاس بهزیستی معنوی و متغیرهایی از قبیـل اعمـال مـذهبی (باسـت و همکاران، (۱۹۹۱، افسردگی، عزت نفس و جهتگیری مذهبی درونی(جنیا، (۲۰۰۱ وجود دارد.

متخصصان بهداشت روان معتقدند: با شناخت اعتقادات و مراسـم مـذهبی مراجعـان، از آن بـهعنوان یـک منبع جایگزین مهم و حمایت استفاده کرده و با توصیه مراجعـان بـه معنویـت و شـرکت در مراسـم مـذهبی، بتوانند آنها را به آرامش درونی سوق دهند (سولان، .(۲۰۰۵ تأثیر این امر، به این دلیل است که فـرد بـا افـزایش معنویت، به نوعی خودکنترلی دست پیدا میکند. این امر مـانع از اثربخشـی شـرایط بیرونـی و درنتیجـه، کمتـر تحت تأثیر شرایط نامناسب قرار گرفته و سلامت روان خود را حفظ میکند (تبرایی و دیگران، .(۱۳۸۷

در پژوهشی، آنتنیر و همکـاران (۲۰۱۰) نشـان دادنـد کـه بهزیسـتی معنـوی بـا بهزیسـتی روانشـناختی، برونگرایی و باز بودن نسبت به تجربهپذیری پنج عامل بزرگ شخصیت رابطه مثبت، و با روانرنجـوری رابطـه منفی دارد. پس، بهزیستی معنوی یکی از متغیرهایی است کـه در تعیـین سـلامت روانـی نقـش دارد، هرچنـد بهعنوان تنها عامل نیست و در کنار آن، عواملی چون امیدوار بودن و هدفمند زیستن هم مورد توجه است.

امید را »مجموعهای شناختی میدانند که مبتنی بر احساس موفقیت ناشی از منـابع گونـاگون (انـرژی معطوف به هدف) و مسیرها (برنامهریزی برای دستیابی به اهداف) است« (یعقـوبی و همکـاران، .(۱۳۸۷ بنابراین، امید یا تفکر هدفمدار، از دو مؤلفه مرتبط به هم، یعنی مسیرهای تفکر و منـابع تفکـر، تشـکیل شده است. »مسیرهای تفکر« بیانگر ظرفیت فرد برای ایجاد مسیرهای شناختی بـرای رسـیدن بـه اهـداف است و »منابع تفکر« شامل افکاری هستند کـه افـراد دربـاره تواناییهـا و ظرفیتهایشـان بـرای گـذر از مسیرهای انتخابشده تعریف کردهاند تا به اهداف خـویش برسـند. از طریـق ترکیـب منـابع و مسـیرها، میتوان به اهداف رسید. اگر هریک از این دو عنصر شناختی وجود نداشـته باشـند، رسـیدن بـه اهـداف غیرممکن است (لوپز و همکاران، .(۲۰۰۳ نقش امید، آنقدر بااهمیت است که در قرآن کـریم وعـدههای الهی برای انسانها بر محور امیدبخشی استوار و بر عنصـر شـناختی و انگیزشـی آن تأکیـد شـده اسـت.

۲۱۱  ، سال هفتم، شماره سوم، پاییز ۳۹۳۱

امیدواری و گرایشهای معنوی رشد یافته، موجب رضایت از زندگی است. رضایت از زندگی، یکـی از وجوه خوب زندگی کردن است. این مفهوم، حوزه پژوهشی مهمی را شامل میشود که به هـدف اصـلی روانشناسی یعنی زندگی بهتر بسیار نزدیک است (وو و یائو، .(۲۰۰۶ دینر و همکـاران (۱۹۸۵) و هالتـل

و گوستاوسون (۲۰۰۸)، رضایت از زندگی را یکی از ابعـاد سـهگانه بهزیسـتی میداننـد. دو بعـد دیگـر بهزیستی ذهنی، ابعاد عاطفی و هیجانی این سازه را تعریف میکنند، درحالیکه رضایت از زندگی شـامل جنبههای شناختی و قضاوتی بهزیستی ذهنـی میشـود. شـین و جانسـون (دینـر و همکـاران، (۱۹۸۵ و پاوت و دینر، رضایت از زندگی را »ارزیابی کلی کیفیت زندگی یک فرد با توجه به ملاکهـای مـوردنظر او« تعریف میکند (همان). این ارزیابی با توجه به مقایسه وضعیت فرد و آنچـه وی اسـتاندارد و ایـدهآل میپندارد، صورت میگیرد. همین پندار و ارزیابی فرد اسـت کـه مفهـوم بهزیسـتی ذهنـی و رضـایت از زندگی را میسازد. هالتـل و گوستاوسـون (۲۰۰۸)، رضـایت از زنـدگی را بـهعنوان یـک حالـت و نـه بهعنوان صفت و خصیصه تعریف میکنند. بهعبارت دیگر، رضایت از زندگی مشخصـه پایـدار و ثابـت پاسخدهنده را اندازهگیری نمیکند، بلکه ویژگی و حالت کنونی وی را اندازه میگیرد.

علاوه بر این، ازآنجاکـه امیـدواری را مجموعـه شـناخت برآمـده از احسـاس موفقیـت، ناشـی از انـرژی معطوف به هدف و برنامهریزی برای هـدف میداننـد (اسـنایدر و همکـاران، (۱۹۹۱، امیـدواری و رضـایت از زندگی نیز میتوانند با هم در رابطه باشند. در زمینه تأثیر معنویت بر بهبود کیفیت زندگی و سـلامت جسـمانی

و روانی اکستین و کرن (۲۰۰۳)، معتقدند: معنویت مانند آگاهی از هستی یا نیرویی از فراتر از جنبـههای مـادی زندگی بوده و احساس عمیقی از وحدت یا پیوند با کائنات را به وجود میآورند. افکار مثبـت و سـخترویی،
هر دو از مؤلفههای معنویت بوده و با سلامت و مقاومت در برابر استرس ارتباط دارند.

تکیهگاه معنوی میتواند تأثیر ضربهگیری در برابر استرس داشته باشد. همچنین بین سـلامت روانـی، سلامت جسمی، رضایت از زندگی و شادکامی رابطه مثبت وجود دارد.

پیدمنت معتقد است: معنویت به دلیل تأثیر مثبت بر سلامت شخصی، راهی است کـه در آن، معنـای برتر نهایی خلق میشود و میتوان آن را تا حدودی بهعنوان یک جنبه سازماندهیشده بنیادی شخصـیت در نظر گرفت (پیدمنت، .(۲۰۰۴

آدلـر و فـاگلی (۲۰۰۵) نشـان دادنـد کـه رضـایت از زنـدگی، از میـزان خودآگـاهی، خـوشبینی و معنویتگرایی فرد متـأثر اسـت؛ هرچـه افـراد خودآگـاهتر و خـوشبینتر و از معنویـتگرایی بـالاتری برخوردار باشند، به همان میزان از رضایت بالاتری برخوردارند.

کولمن و هولزمر (۱۹۹۹)، به بررسی تأثیر بهزیستی معنوی بر علائـم ایـدز و رضـایت از زنـدگی در

رابطه بهزیستی معنوی و امیدواری با رضایت از زندگی در سالمندان  ۳۱۱

۱۱۷ بیمار مبتلا به ایدز پرداختند. نتایج این پژوهش حاکی از این بود که بهزیستی وجودی، بـا معنـاداری زندگی و بهزیستی مذهبی، با رضایت از زندگی رابطه معنادار داشت.

روبرت (۱۹۹۲) معتقد است: معنویت برای افراد، در برخورد بـا مشـکلات، منبـع حمـایتی اسـت و باورها و فعالیتهای معنوی بهعنوان روشی تعریف شده است کـه منـابع معنـوی ماننـد دعـا و نیـایش، توکل و توسل به خداوند را برای مقابله به کار میبرنـد. از سـوی دیگـر، اثربخشـی درمانهـای معنـوی موجب میشود تا روشهای درمانگری معنوی، جایگاه ویژهای در بین شیوههای مهار اخـتلالات روانـی پیدا کنند. تحقیقات مبتنی بر نظریههای رواندرمانی دینی، اثربخشی این روشها را در کـاهش مشـکلات روانی افراد نشان دادهاند (سید، .(۲۰۰۳

بزرگسالانی که امیدوارترند، به دیگران بهعنوان منابع حمایتی و پایگاههایی که میتوانند به آنهـا تکیه نمایند، مینگرند (اسنایدر، (۲۰۰۰ و با چالشهایی که ممکن است در زنـدگی خـود روبـهرو شوند، سازگار میشوند، شادی بالاتری تجربـه میکننـد و از زندگیشـان رضـایت بیشـتری دارنـد (کلینگ و همکاران، .(۲۰۰۶ همچنین میتوانند ایـن گفتمـان درونـی را در خـود رشـد دهنـد کـه »میتوانم این کار را به پایان برسانم، من نباید شکست بخورم و ناامید شوم.« آنهـا موفقیتهایشـان را بیشتر از شکستهایشان میبینند (اسنایدر، .(۲۰۰۰ ازایـنرو، ازآنجاکـه افـراد بـا امیـدواری بـالا مسئلهمحورتر هستند، انتظار موفقیتهای بیشتری در آینده دارند. بر همین اساس، با توجه به نقـش معنویت در بهداشت روان و ارتقای سلامت روانی (کرو و همکـاران، (۲۰۰۵، اهمیـت معنویـت و رشد معنوی انسان در چند دهه گذشته بهصـورت روزافـزون، توجـه روانشناسـان و پژوهشـگران بهداشت روانی را به خود جلب کرده است (آتن و اسشنسک، .(۲۰۰۷ در این میـان، بـا توجـه بـه اهمیت سازههای بهزیستی معنوی و امیدواری و نقشی که میتوانند در رضـایت از زنـدگی داشـته باشند و ازآنجاکه تاکنون در کمتر پژوهش داخلی، به نقش بلندمدت این دو متغیر در تبیین رضایت از زندگی در سالمندی پرداختهاند، این پژوهش درصدد تعیین ارتباط بهزیستی معنوی و امیـدواری با رضایت از زندگی در سالمندان است.

روش پژوهش

این پژوهش، از نوع توصیفی- همبستگی است و در آن، رابطه بین متغیرهای بهزیستی ذهنـی، امیـدواری

و رضایت از زندگی بررسی میشود. جامعه آماری این پژوهش را سالمندان سـاکن دو مرکـز نگهـداری از سالمندان در شهرهای همدان و ملایر تشکیل میدادند. نمونـه پـژوهش، شـامل ۸۵ نفـر ۳۹) زن و ۴۶ مرد؛ با میانگین سنی M= 62/7 وانحراف استاندارد (SD=8/63 از ۲۰۰ سالمندی که حاضـر بـه همکـاری

۴۱۱  ، سال هفتم، شماره سوم، پاییز ۳۹۳۱

در پژوهش بودند و مشکل شـناختی و یـا بیمـاری جسـمانی خاصـی نداشـتند و دارای حـداقل سـواد

خواندن و نوشتن بودند، به روش نمونهگیری تصادفی ساده انتخـاب شـدند. بـرای سـنجش متغیرهـای پژوهش، از سه پرسشنامه زیر استفاده شد:

الف. مقیاس بهزیستی معنوی :(SWBS) این آزمون توسط پالوتزین و الیسون در سال ۱۹۸۲ ساخته شـد و شـامل ۲۰ سؤال و دو خردهمقیاس است. سؤالات فرد آزمون، مربوط به خردهمقیاس بهزیسـتی مـذهبی بـوده و میزان تجربه فرد از رابطه رضایتبخش با خدا را مـورد سـنجش قـرار میدهـد. سـؤالات زوج آزمـون، مربوط به خردهمقیاس بهزیستی وجودی است که احساس هدفمندی و رضایت از زندگی را میسـنجد. مقیاس پاسخگویی به سؤالات لیکرت شش درجهای از کاملاً موافقم تاکاملاً مخالفم اسـت. پـالوتزین و الیسون (۱۹۸۲)، در پژوهشی ضریب آلفای کرونباخ بهزیسـتی مـذهبی و وجـودی و کـل مقیـاس را بـه ترتیب برابر با ۰/۹۱، ۰/۹۱ و ۰/۹۳ گزارش کردنـد. پایـایی ایـن مقیـاس، توسـط دهشـیری و همکـاران (۱۳۸۷) روی دانشجویان دختر و پسر از طریق آلفای کرونباخ برای کل مقیاس و خردهمقیـاس بهزیسـتی مذهبی و خردهمقیاس بهزیستی وجودی، به ترتیب ۰/۹۰، ۰/۸۲، و ۰/۸۷ و با روش بازآزمایی بـه ترتیـب ۰/۸۵، ۰/۷۸، و ۰/۸۱ گزارش شده است.
ب. مقیاس امیدواری اسنایدر: در این پژوهش، از پرسشنامه امیدواری اسنایدر و همکاران (۲۰۰۱) استفاده شـد. ضریب آلفای کرونباخ آن برای امیدواری کل ۰/۸۶، برای بعد تصمیم هدفمـدار ۰/۸۲، و بـرای گـذرگاه یا مسیر ۰/۸۴ بود و پایایی بازآزمایی در طی ۱۰ هفته ۰/۸۲ بهدست آمده است. در ایران پایـایی و روایـی مقیاس بر روی نمونه ۲۵۰ نفری محاسبه گردید. ضریب همسانی درونی کل برای ابعـاد گـذرگاه ۰/۷۱ و تصمیم هدفمدار ۰/۶۸ به دست آمده است. روایی همزمان مقیاس نیـز بـا ناامیـدی بـک ۰/۸۱ گـزارش شده است (کرمینیا و همکاران، .(۱۳۹۱

ج. مقیاس رضایت از زندگی :(SWLS) این مقیاس، دارای پنج ماده میباشد. هر مـاده از (کـاملاً۱ مخـالفم) تـا ۷ (کاملاً موافقم) نمرهگذاری میشود، بهطوریکه دامنه نمرهها از ۵ (رضایت پایین)، تا ۳۵ (رضـایت بـالا) متغیر است. ضریب آلفای کرونباخ آن، ۰/۸۷ و ضریب بازآزمایی آن ۰/۸۲ گزارش شـده اسـت (داینـر و همکاران، .(۱۹۸۵ پاووت و همکاران (۱۹۹۳)، اعتبار آن را رضایتبخش و چندین مزیت بـرای آن بیـان کردهاند: اولاً، مختصر و مفید است و نسبت به سایر مقیاسها اعتبار پیشبین بـالاتری دارد. دیگـر اینکـه قابلیت کاربرد برای همه گروههای سنی را دارد و مقایسه مستقیم گروههای سنی را امکانپـذیر میسـازد. در پژوهشی که جوکـار (۱۳۸۵) بـرروی ۵۵۷ دانشآمـوز دبیرسـتانی انجـام داده اسـت، ضـریب آلفـای کرونباخ برابـر بـا ۰/۸۰ و روایـی عـاملی آن، حـاکی از وجـود یـک عامـل کلـی در مقیـاس اسـت کـه

میتوانست بیش از ۰/۵۴ از واریانس را تبیین کند.

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 9700 تومان در 6 صفحه
97,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد