دانلود مقاله علل گسترش و نفوذ تشیع در خراسان

word قابل ویرایش
21 صفحه
21700 تومان


مقدمه

نفوذ و جایگزینی یک آیین به جای اعتقادات گذشته مردم یک سرزمین، طی روند ویژه ای صورت می پذیرد که نیازمند زمان، شرایط خاص و زمینه مناسب است. طبعاً نفوذ و گسترش آیین تشیع در خراسان نیز، از این قاعده کلی پیروی می کند.

عوامل گوناگونی سبب گسترش تشیع در نقاط مختلف خراسان بزرگ دیروز شده که هر یک به گونه ای در فرآینـد آن، دخیل بوده است. پرداختن بدان عوامل و ارزیابی تاثیر آنها، می تواند ابعاد دیگری از تاریخ تشیع را در آن پهنه نمیـان سـازد و پرده از زوایای پنهان آن بردارد. این نکته به نوبه خود به فهم حوادث دیگر پیرامون این حوزه علمی یاری می رساند و گذشته این منطقه ، به ویژه تاریخ فرهنگی و دینی این سرزمین را روشن می سازد.

نکته ای که پیش از پرداختن به موضوع اصلی باید در نظر داشت، معضلات موجود در زمینه این بخش از تـاریخ تشـیع است؛ زیرا شیعیان به عنوان یک اقلیت، غالباً مورد تعصب حاکمانی قرار داشتند کـه سـنی بـوده و یـا از اکثریـت اهـل سـنت جانبداری می کردند. نویسندگانی که در مشرق زمین ستایش اصحاب قدرت را وجهه همت خـود قـرار داده انـد، معمـولاً در مورد واقعیات جاری در متن جامعه، بی تفاوت و ساکت بوده و به طور طبیعی شیعیان را از نظر دور داشته اند؛ عوامل حضـور و رشد تشیع نیز نمی تواند مورد علاقه اربابانی باشد که منابع تاریخی تحت نظر و جهت جلب رضایت آنان پدید آمده اسـت. از این لحاظ محقق در این بخش از پژوهش با مشکلات فراوان دست و پنجه نرم می کنـد و مشـکلات بیشـتری را از جهـت دستیابی به حقایق گذشته احساس می کند تا نقاب از چهره واقعی حقایق گذشته بردارد.


-1 وضعیت فرهنگی و سیاسی

خراسان در آستانه ورود اسلام، به حوزه های سیاسی و فرهنگی متعدد تقسیم شده بود. قسمت های شرق و جنـوب آن را مذهب و فرهنگ بودایی جزو حوزه فرهنگی خود قرار داده، تسخیر کرده بود و بخش غربی، جنـوب غـرب و شـمال آن را آیین زردشتی تحت سیطره داشت. در برخی شهرها و مناطق چون مرکز آن، تلاقی دو فرهنگ را شاهد بـود کـه پـس از ورود اسلام، تا مدتی محل اتصال سه فرهنگ شده بود. این امر به نوبه خود نوعی آزاد اندیشی و تسامح را به بار آورد و مـردم ایـن حوزه مهم را از تحجر نجات داد و نوعی فرهنگ پذیری، منطق ورزی و آزاد اندیشی را به ارمغان آورد.
1

ارتباط گسترده خراسان با شبه قاره در جنوب و آسیای میانه در شمال نیز بدین سرزمین و مـردم آن ایـن امکـان را داده بود تا از تجربه همسایگان و امکانات فرهنگی و تجاری موجود استفاده کند و بر غنای فرهنگی و اقتصادی خود بیفزاید.

مجموعه شرایط فوق به مردم خراسان این امکان را می داد تا حکومت جدید ملسمانان و اعراب را با آگـاهی و تجربـه

گذشته محک بزنند و موضوع دیانت را با آغوش باز بپذیرند، در مقابل ، از سویی رویکرد سیاسی و نظامی حاکمان، و از سوی دیگر حاکمیت گذشته را با اسلام مقایسه کنند و پذیرش اسلام را از پذیرش قومیت عربی جدا سازند و با قبول اسلام همچنان

خراسانی، فارسی و شرقی باقی بمانند . استفاده خراسانیان از نزاع های بین تازیان در زمانی که سلطه تازیان تضعیف می شـد، در همین جهت بود:

»در دسته های عساکر 54 هزار نفری قتیبه، هفت هزار مرد عجمی نیز بودند که قیادت ایشان را مرد نبطی (دارای لکنت

زبان) کردی و اوحیان خراسانی بود. حیان در اشتعال نایره خانه جنگی بین تازیان به نفع مردم خویش دستی داشت1.«

»حیان خراسانی، وکیع بن حسان رقیب خطرناک قتیبه را بر خلافش برانگیخت و با او پیمان یاوری و کمک بست چون

کار این دو رقیب تازی به نبرد و پیکار کشید و وکیع عسکر عربی را بر قتیبه شورانید، حیـان بـه عسـکر عجمـی خـود چنـین

گفت: تازیان بر خلاف دساتیر دینی خویش با یکدیگر می جنگند، بگذارید تا یکـی دیگـر را بکشـند و ای گـروه عجـم چـرا خویشتن را برای قتبیه می کشید؟ آیا این آفت بر شما نیکوست2«

این نمونه ها، نشان دهنده بیـداری و خودآگـاهی مـردم خراسـان در برابـر عـرب هـای مسـلمان اسـت و در مجمـوع می تواند زمینه پذیرش اندیشه های عدالت خواهانه و آزادی بخش را بیان کند و بر آمادگی مردم برای پذیرش حقـایق دینـی،

طرد خرافات و مسائل قومی و اطاعت یک جانبه سیاسی و ... گواهی می دهد.این شرایط فرهنگی و عقلانی، نخستین زمینـه و

عامل جهت پذیرش اندیشه های سالم اسلامی و باورهای زلال شیعی به شمار می رود و همین ویژگی از دید نخستین رهبران عباسی مخفی نماند، چنان که محمد بن علی بن عبداالله بن عباس به مبلغان خود که راهی خراسان بودند گفت:

»اما علیکم به خراسان؛ چه اینکه آنجا افرادی زیادی هستند که صاحبان سـینه هـای صـاف و سـالمند و در قلـوب آنهـا گرایش خاصی جای نگرفته و فساد بدان ها سرایت نکرده است.3 «


1 . تاریخ افغانستان بعد از اسلام، ص .175

2 . الفتوح، ص 521 و تاریخ افغانستان بعد از اسلام، ص .175

3 . احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم، ج3، ص 293 و انساب الاشراف، ص 81 و معجم البلدان، ج 2، ص .353

2

به این شرایط فرهنگی، رزمی و تاریخی، باید وضعیت مناسب اقتصادی و انسانی را نیز افزود. شهرها و روستاهای آبـاد و جمعیت انبوه، نمی تواند در جذب افکار و اندیشه ها بی تاثیر باشد و این خود یکی از عوامـل گـرایش مـردم بـه تشـیع و مقابله با دستگاه سیاسی حاکم به شمار می رود. مردمی که از فقر، تنگدستی یا کمی جمعیت و غیره رنج می برند، نمی تواننـد آماده دگرگونی بوده و اندیشه های انقلابی را پذیرا گردند، هر چند که گاهی فقر و تنگدستی است که زمینه انقـلاب را فـراهم

می کند.

-2 دوری از مرکز خلافت

به طور طبیعی مناطق مرزی و دور از مرکز، همواره نقاط مناسب جهت مخالفان حکومت و ناراضیان سیاسی است، زیرا

با فاصله گرفتن از پایتخت، سلطه دولت کمتر احساس می شود. این امر برای ناراضیان و مخالفان یک فرصت پدید مـی آورد، از این رو می کوشند به نقاط دور دست رو بیاورند و در آن مناطق به جذب نیرو و اظهار عقاید خویش بپردازند.

خراسان در آغاز به یک واسطه (کوفه) با مرکز خلافت(شام) پیوند برقرار می کرد و در اواخر دوره امویان با دو واسـطه (مرو و کوفه) سپس شام تحت نظارت دولت مرکزی قرار می گرفت. چنین سرزمین وسـیعی، منـاطق متنـوع و پناهگـاه هـای مختلف داشت و افراد می توانستند از آن به سوی نقاط باز و پر جمعیت همچون شبه قاره، آسیای مرکـزی و چـین برونـد، از این رو جغرافیای مناسبی برای ارائه عقاید شیعی و یا انگیزش تحرکات انقلابی داشت. این تنها خراسان نبود که به دلیل چنـین ویژگی مورد توجه شیعیان و علویان قرار می گرفت، طبرستان نیز به سبب داشتن کوه های صعب العبور و منطقه نسبتاً بسته و کوهستانی، مانعی طبیعی در برابر دولت شام و بعداً بغداد به شمار می رفت.1 سرزمین سند هم به دلیل دوری از مرکز علویـان را به سوی خود جذب کرد و خراسان نیز در نفوذ و گسترش تشـیع ارزش ویـژه ای داشـت. دسـتگاه خلافـت در عـراق، بـه

سرعت در برابر تحرکات شیعیان عکس العمل نشان می داد، ولی آنان در خراسان دلهره ای نداشتند، به ویژه پـس از اختلافـی که بین دو قبیله حامی دستگاه خلافت مضر و ربیعه به وقوع پیوست که می توانست روند نفوذ تشیع و تاثیر فعالیت های آنان را سرعت بخشد و فرصت طلایی به شمار رود.2

-3 محبوبیت خاندان رسالت

1 . سیری در تاریخ تشیع مازندران ( از آغاز تا سده هشتم هجری ) ، ص .21

2 . تاریخ تشیع در ایران (از آغاز تا قرن هفتم)، ص .141

3

مورخان و نویسندگان اتفاق نظر دارند که مردم افغانستان یا خراسـان(اعم از شـیعیان و فرقـه هـای دیگـر اسـلامی) بـه خاندان رسالت علاقه وافر داشتند، چنان که یکی از پژوهشگران نوشته است:
»بدیهی است این تعظیم و توقیر دودمان علی و فاطمه(ع)، تنها از خصوصیات شیعیان نبوده است، بلکه در نظـر سـنیان نیز- چنانکه معروف است- مقام ارجمندی داشته اند و عباسیان نیز نمی توانستند احترامی را که به واسطه قرابـت خـویش بـا

پیغمبر(ص) از دیگران انتظار داشتند، درباره خاندان بلافصل پیغمبر(ص) منع کنند.1«

به همین منوال از زبان بکیر بن ماهان، داعی معروف عباسیان نقل شده است که نامبرده ضمن ترغیب محمـد بـن علـی برای انتخاب خراسان گفت:

»سراسر جهان را گردیده و به خراسان رفته ام، هرگز کسانی را این چنین شیفته خاندان پیامبر ندیده ام 2 «

شیعه و سنی به خاندان رسالت عشق می ورزیدند و این خاندان را بر دیگران در امر خلافت تـرجیح مـی دادنـد. کـافی

است به گزارش های تاریخ درباره واکنش مردم خراسان به شهادت زید بن علی(ع) توجه شود تا میزان علاقه آنان به خانـدان

رسالت روشن گردد. 3

یحیی بن زید در اوایل قرن دوم هجری در شمال افغانستان حضور یافت و مردم از وی- به رغم فشار و اختناق فـراوان

دستگاه اموی- حمایت کردند و در رکابش تا آخرین نفس جانفشانی کردند، به طوری که تحسین مکرر او را هنگـام شـهادت

برانگیخت. این واقعه نیز، مهر تایید دیگری بر اهل بیت مداری و علاقه فراوان مردم افغانستان، به اهل بیت پیامبر اسلام است.

گفته شد که در سالهای شهادت زید، سپس یحیی فرزندش، مردم چگونه جامه سیاه پوشـیده و آن را شـعار خـود قـرار دادند و تمام فرزندانی را که در خراسان به دنیا آمد، زید یا یحیی نامیدند. آنان برای تبرک جسـتن بـه زنجیـر دوران اسـارت ، به آهنگری که آن را در دست داشت، هجوم بردند و سرانجام آهنگر زنجیر را قطعه قطعه کرد و هر تکـه را بـه قیمـت گـزاف

فروخت. در این امر طبقات مختلف مردم و فرقه های گوناگون اشتیاق نشان دادند و تفاوتی بین شیعیان و اهل سنت مشـاهده نمی شد.4

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 21700 تومان در 21 صفحه
سایر مقالات موجود در این موضوع

دانلود مقاله بررسی علل گسترش فساد اجتماعی

word قابل ویرایش
38 صفحه
18700 تومان
بررسی علل گسترش فساد اجتماعیفهرست منابع:1) اديب محمد حسين- جامعه شناسي ايران- اصفهان نشر هشت بهشت 1377.2) رباني رسول- جامعه شناسي جوانان- تهران- آواي نور 1380.3) ربيعي، علي، زنده باد فساد- جامعه شناسي سياسي فساد در دولت‌هاي جهان سوم- وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي- سازمان چاپ و انتشارات 1383.4) سيف‌الهي، سيف‌الله ...

دانلود مقاله جایگاه کرخ در گسترش تشیع

word قابل ویرایش
72 صفحه
27700 تومان
مقدمهعلوم اسلامي علي الخصوص در بغداد و ممالك شرقي خلفا تا پايان قرن چهارم و چند سالي از اوايل قرن پنجم در مدارج ترقي سير مي كرد. از اين مدت قرن دوم و سوم را بايد بيشتر عهد نقل و تدوين و تكوين علوم عقلي و قرن چهارم و اوايل قرن پنجم را عهد استحصال مسلمين از زحمات دو قرن پيش و قرن طلائي علوم در تمدن اسلامي دانست ...

دانلود فایل پاورپوینت استفاده از روشهای داده کاوی در تشخیص نفوذ به شبکه های کامپیوتری Using Data Mining Method to Computer Networks Intrusion Detection

PowerPoint قابل ویرایش
16 صفحه
23700 تومان
--- پاورپوینت شامل تصاویر میباشد ---- اسلاید 1 : مقدمه نفوذ ( حمله ) : نفوذ به عملياتي اطلاق مي‌شود كه تلاش مي كند براي دسترسي غير مجاز به شبكه يا سيستم هاي كامپيوتري از مكانيسم امنيتي سيستم عبور كند. اين عمليات توسط نفوذ كننده گان خارجي  و داخلي انجام ميشود اسلاید 2 : سيستم هاي تشخيص نفوذ ( IDS ) سيست ...

دانلود فایل پاورپوینت طرح های توسعه ملی در چارچوب راهکارهای توسعه و گسترش نفوذ بیمه عمر در صنعت بیمۀ کشور

PowerPoint قابل ویرایش
23 صفحه
23700 تومان
 اسلاید 1 : 2-1. بیمه عمر و جایگاه آن در اقتصاد کشورها بیمه عمر با توجه به ویژگیهای خاص آن می تواند در فعال نمودن بازار سرمایه نقش اساسی ایفاء نماید. ذخائر ریاضی تجمیع شده در شرکتهای بیمه عمر می توانند باعث فعالیتهای اقتصادی سودآور گردند. از آنجا که در بیمه عمر معمولاً فاصله زمانی قابل توجهی بین زمان دریافت ...

مقاله بررسی عوامل موثر بر کاهش نفوذپذیری بتن

word قابل ویرایش
14 صفحه
27700 تومان
دسته بندی : مقالات گوناگون
بررسي عوامل موثر بر کاهش نفوذپذيري بتن خلاصه از ميان مصالح اصلي ، بتن پرمصرف ترين ماده در محيط هاي دريايي مي باشد که بطور نسبي و با توجه به شرايط اقتصادي، عملکرد مطلوبي در اينگونه محيط ها از خود نشان داده و لذا کاربرد آن همچنان در حال افزايش است . از طرفي امروزه دوام بتن ، در طراحي و ساخت سازه هاي بتني دار ...

مقاله مطالعه آثار ، تبعات و علل تحقق جرم اعمال نفوذ بر خلاف حق

word قابل ویرایش
6 صفحه
27700 تومان
دسته بندی : مقالات گوناگون
مطالعه آثار،تبعات و علل تحقق جرم اعمال نفوذ بر خلاف حق چکیده هدف از پژوهش حاضر بررسی آثار، تبعات و علل تحقق جرم اعمال نفوذ بر خلاف حق و تبعات آن است. جرم اعمال نفوذ، در واقعتعرّض به قوای نظام اداری و ساختار دستگاههای دولتی یا دستگاههای ارائه کننده خدمات عمومی است. اعمال نفوذ بر خلاف حق از جرایم مطلق است و ب ...

مقاله تست نفوذ با روشهای sql injection ، overflow و xss و بررسی راه های جلوگیری و خطرات آنها

word قابل ویرایش
7 صفحه
27700 تومان
دسته بندی : مقالات گوناگون
تست نفوذ با روشهای sql injection، overflow و xss و بررسی راه های جلوگیری و خطرات آنها   چکیده تست نفوذ، حمله هکر برای گرفتن دسترسی به شبکه یا سیستمهای یک سازمان را شبیه سازی میکند . هدف از تست نفوذ، بررسی پیاده سازی و سیاست امنیتی یک سازمان هست:اساساً برای مشاهده اینکه آیا سازمان، معیارهای امنیتی که در سیا ...

مقاله نقش مدیریت در توسعه یا عدم گسترش صنعت گردشگری ورزشی خراسان رضوی

word قابل ویرایش
13 صفحه
27700 تومان
دسته بندی : مقالات گوناگون
چکيده استان خراسان رضوي به عنوان يکي از مراکز مستعد در زمينه صنعت گردشگري مورد توجه گردشگران ساير ايراني و سايرکشورها ميباشد و در زمينه سرمايه گذاري نيز صاحبان سرمايه و سرمايه گذاران بين المللي در اين صنعت نيز توجه ويژه اي به ايران دارند ولي چرا رشد اين صنعت در کشورمان بسيار کند و نامحسوس است . يکي از علل آ ...