مقاله ارزیابی تطبیقی ساختار میدان در شهرهای دوره اسلامی

word قابل ویرایش
15 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

ارزیابی تطبیقی ساختار میدان در شهرهای دوره اسلامی

چکیده

شهر موجود زنده ایست که گستره ای از تحولات و رویدادها را در درون خود دارد. این تغییرات بویژه در ابعاد اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، تاریخی و در تمامی سطوح در بستر کالبدی شهر نمایان می شود از این رو پیکره شهر مدام در حال تحول است و از این تحولات نه تنها کلیت شهر بلکه تمامی اجزاء و نهاد های آن تأثیر می پذیرند. در این میان بروز تفکرات و باور های جدید در انگاره های شهرنشینی تاثیر زیادی بر شکلگیری و یا تغییر شکل عناصر و اجزای شهر برجای گذاشته است. ظهور تفکر اسلام در شهرها سبب شد تا به تبع تفکرات و ایدئولوژی حاکم، تغییراتی در ساختار و ماهیت فضاهای شهر ایجاد گردد و شکل شهر متناسب با نگرش شهروندان آن تغییر یابد. یکی از اجزای شهر که از این تحولات بی نصیب نبوده میدان های شهری بوده اند این فضا ها به عنوان مکان های عمومی شهر که عرصه ای برای شکل گیری تعاملات اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و … بودهاند به فراخور نوع باورهای مردمان سرزمین، تغییر یافتهاند. از این رو با توجه به عدم وجود سوابق پژوهشی در ارتباط با میدان در شهرهای اسلامی، در این پژوهش سعی شده بر مبنای امکانات موجود میدان های شهری در ۵ شهر اسلامی مورد مطالعه قرار گیرند. برمبنای مطالعات انجام شده حضور مکان های مذهبی در بدنه میدان یکی از شاخصه های اصلی میدان در شهرهای اسلامی می باشد. از دیگر شاخصه های میدان های اسلامی می توان به محصوریت فضا، استفاده از کاربری های عمومی، نفوذپذیری بالا و … اشاره نمود.

واژگان کلیدی: شهر اسلامی، فضای شهری، میدان شهری

-۱ مقدمه

میدان یکی از عناصر اصلی در ساختار شهرها در طول تاریخ می باشد. در این میان شههرهایی که در دوره اسلامی شکل گرفته اند متناسب با بینش جامعه اقدام به ساخت میادین نموده اند. ساخت این میادین در شهرهای اسلامی کارکردهای متفاوتی را به همراه داشته است که از جمله می توان به استفاده از میدان به عنوان محلی برای انجام مراسم مذهبی، انجام مراسمات حکومتی و دولت، محلی برای داد و ستد های اقتصادی و مراودات اجتماعی و … اشاره نمود. بر مبنای مطالعات پژوهشگر در ادبیات شهرسازی تامل و تفکر در ارتیاط با میدان

۱

هایی که در دوره اسلامی شکل گرفته مغفول ماندهاست و جز اشاراتی اندک در متونی شهرهای اسلامی را مورد مطالعه قرار می دهند، اسناد مکتوب و مدونی در خصوص این موضوع گرد آوری نشده با توجه به نقش میدان به عنوان یکی از عناصر شهری، در این پژوهش سعی شد تا با بررسی چند میدان در شهر های اسلامی غیر ایرانی به این موضوع پرداخته شود. اگرچه درابتدای راه با تلاش های انجام شده نزدیک به ۱۳ میدان که در دوره های اوایل اسلام ساخته شده، شناسایی شد اما با توجه به محدودیت منابع و عدم امکانی انجام مشاهدات میدانی تعداد نمونه ها به ۵ نمونه کاهش یافت. بر این اساس ۵ میدان المرجه دمشق، المیدان در بغداد، جامع الفنا در مراکش، سلطان احمد در استانبول، الرمیه در قاهره به عنوان نمونه مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته اند.

-۲ چارچوب نظری تحقیق:

-۱-۲ مفاهیم و تعاریف میدان

واژه میدان به طور عام این گونه تعریف شده است: میدان مرکب از می + دان (پسوند ظرفیت)، ظرف و آوند شراب و پیاله شراب خوری، در فارسی به معنای پیاله می است. عیش فراخ خوش، صفحه، زمین بی عمارت (دهخدا، ۱۳۷۷ ، .(۲۱۹۵۵ آگورا ، فوروم، بازار –

میدان، پیاتزاو پلازا اسامی مختلفی است که در جوامع مختلف به فضایی که عملکرد میدان را دارد داده شده است.(ابراهیمی، .(۱۳۸۸:۱۰۸
میدان ها فضاهایی هستند که از مجموعه از بناها در پیرامون خود شکل میگیرند این فضاها عموما باز بوده و فعالیت ها و عملکرد های مختلفی را در خود جای می دهند در نتیجه اشکال این فضا ها به تبع نیازها و مفتضیات زمانی مختلف، متفاوت است.میدان ها در طول تاریخ دارای عملکردهای مختلفی بوده اند ازجمله میتوان به فعالیتهای اجتماعی، فرهنگی، ورزشی، تفریحی و تفرجی، عرصه ای برای برگزاری جشن ها و مراسم، محل وقوع حوادث وداد و ستد و فضایی برای شکل گیری داد و ستد بوده اند. (صدقی و البسطویسی، ۲۰۱۰ (۲۷:

درمورد میدان های شهری تعاریف متنوعی ارائه شده که به اختصار برای مثال نقی زاده میدان را به صورت حاصل برآیند سه عنصر اصلی کناره، میانه و فعالیتی که مجموعه آن ها هویت میدان را تعریف می کند (نقی زاده،(۱۷ :۱۳۸۵

توسلی میدان را حیاط عمومی شهر میداند که نقش جمع کردن خانه ها یا عناصر شهری و محله ای را داشته است. (توسلی و بنیادی،(۴۱ :۱۳۷۱ به واقع میدان فضای باز شهری است که با حضور و مکث معنی دار انسان و به منظورو مقصود معینی در ارتباط با حرکت جمعیت، موجودیت یافته است. علاوه بر آن که جلوه های روشنی از فضا برای ایجاد ارتباط دارد و تماس و فعالیت های آدمی را نماین می سازد (برومند، (۱۳ :۱۳۷۴ سلطان زاده نیز در کتاب خود با عنوان فضاهای شهری در بافت تاریخی ایران میدان فضای باز و وسیعی است که دارای محدوده محصور و یا کمابیش معین است و در کنار راه ها و یا در محل تقاطع آن ها قرار داشته است. میدان دارای کارکرد ارتباطی، اجتماعی، ورزشی، نظامی یا ترکیبی از دو یا چند کارکرد مزبور بوده است. (سلطان زاده، (۸۲ : ۱۳۸۵

-۲-۲ماهیت و کارکردهای میدان

به تعبیر راب کریر از میدان، ویژگی های این فضا در ساختمان های مذهبی نیز بروز می کند.. این تعریف به شکل گیری میادین اولی در شهر ها نظر دارد و با احتمال قوی، میدان را نخستین تمهید انسان برای استفاده از فضای شهری می داند. از نظر کریر میدان از تجمع خانه ها، دور تا دور فضایی باز به وجود می آید. این چیدمان، کنترل بسیاری را برای فضای درونی با به حداقل رساندن سطوح خارجی و آمادگی دفاعی در برابر حمله های بیرونی میسر می سازد. به گمان او میدان به مرور، ارزشی نمادین یافت و نمونه ای برای ساختمان های مذهبی چون حیاط مساجد شد (پاکزاد، .(۴۴۶:۱۳۸۸

میدان گونه ای از فضاهای شهری و مکانی برای حادث شدن تمرکز های عملکردی و معنایی و بروز تعاملات اجتماعی و نیز ترکیب آن هاست. در این گونه از فضای شهری، عرصه بر مسیر و درنگ بر حرکت غلبه دارد. تعریف اجزای میدان به تدقیق تعریف این فضا می انجامد. اجزای اصلی و معمول در مورد میدان میانه، جداره و کناره هستند ( تصویر.(۱

میانه: اصلی ترین جزء میدان است که با بودن آن معنای میدان ممکن می شود. میانه حتی بدون جداره و کناره نیز توان تعریف میدان را دارد و ظرفیت درون یا فضای عمده میدان است که به کمک مفاهیم، وقوع عملکرد ها و ذهنیت ها یا به وسیله عناصر فیزیکی در مرکز یا پیرامون قابل تعریف است.

جداره: پیرامون و محیط میدان است که میدان را از فضاها متمایز می کند. جداره، آرایش و انتظامی از چند صفحه است و از طریق آن ورود از بیرون به میدان یا از درون میدان به ابنیه اطراف میسر می شود. جداره تمهیدی برای ایجاد محصوریت در میدان است.
کناره: اولین لایه فضایی مرتبط با جداره تعریف می کند و شامل فضاهای ورودی است که نفوذ بدان را میسر می کند. به لحاظ مراتب، گاه قلمرو آن عمومی چون میدان است و گاه قلمرو آن نیمه عمومی یا خصوصی است که نفوذ به آن به وسیله ورودی ها فیلتر می شود. (نژادستاری، (۶۰: ۱۳۹۰

تصویر : ۱ اجزاء میدان

شناخت ماهیت میدان به عنوان گونه ای از فضاهای شهری در بافت و تفاوت ماهوی آن با دیگر گونه ها، نخستین گام به سوی تبیین نقش آن در شهر محسوب می شود. عموم متخصصان درباره فضای شهری در یک مورد کاملا متفق القولند که فضای شهری بستری برای تعاملات اجتماعی است، حال آنکه در مورد درجه عمومی و خصوصی بودن آن و در مورد ویژگی های کالبدی فضای شهری می توان آرا و دیدگاه ها را دریک طیف، نظام داد. ضرورت بروز تعاملات اجتماعی در عرصه شهر از آن جاست که انسان نه تنها متمایل به در اجتماع بودن است، بلکه مستعد اثرگذاری و اثرپذیری از آن است. فضای شهری می تواند موجب تسهیل روابط اجتماعی، پالایش ساخت اجتماعی، فرآیند اجتماعی شدن و عرصه اعمال موازین و هنجارهای اجتماعی و به عبارتی عرصه نمایش زندگی باشد (پارسی، .(۴۸:۱۳۸۱

شهر به عنوان ظرف اجتماع، کالبدی برای تدوین فعالیت های جمعی است. این فعالیتها هر چه باشند و با هر ساختار و نظام فکری که رده بندی و تفکیک شوند، فعالیت هایی در قالب حرکت و جابه جایی یا در قالب سکون و مکث هستند. بیان دقیق تر آنکه فعالیت ها توامان در قلبی آمیخته از حرکت و مکث وقوع می یابند. در برخی مکث و در برخی حرکت غلبه می یابند. راب کریر این مفهوم را با قائل شدن دو گونه بنیادین فضای شهری تبیین می کند. این دو گونه میدان و خیابان هستند و البته در مقیاس معماری نیز این معنا در قالب شکل های کالبدی اتاق و راهرو قابل بررسی است (کریر، .(۱۶:۱۳۸۳ حرکت و مکث ( تامل و درنگ) در معنابخشی به فضا ایفای نقش می کنند و هر یک برای قطبی کردن ویژگی های فضا به سمت معنای مورد نظر با بکارگیری تمهیداتی زیباشناختی فضا را معنا می بخشند، به عنوان مثال گونه هایی از فضای شهری که در آن ها حرکت اهمیت می یابد با مفاهیم خوانایی و روانی غنا پیدا می کنند و ریتم و تکرار و تشابه و تداوم، جنبه های اثرگذار پرکیفیت فضا هستند. در این فضاها شکل کالبدی مسیرگونه و خطی است. درحالیکه در فضاهای سکون مفاهیم مکث و تامل و درنگ تقویت می شوند و شکل کالبدی و تناسب های فضا به سمت عرصه تغییر می یابد و به لحاظ تناسب های فرمی و

۳

شکلی در آنها گشادگی نسبت به دیگر گونه ها مشهود است، این وضعیت از ویژگی های میادین است. چرا که برای میدان به عنوان فضای شهری ویژگی هایی از جمله گشادگی نسبت به معبر و محل تقاطع چند معبر و … قابل ذکرند (تقی زاده ،(۱۷:۱۳۸۵

-۳-۲ رهیافت های نظری به میدان به عنوان فضای شهری :

کامیلوزیته شهرساز اتریشی با رویکردی زیباشناسانه میدان و در کنار آن خیابان را دوگونه ای می داند که هر شهری باید حداقل واجد چند نمونه مطلوب آن ها باشد تا برای ساکنان لذت بخش و افتخار آفرین باشد. روح بشریت را زنده کند و احساسات پاک و بزرگ را در جوانان پرورش دهد. او به مباحثی چون محصوریت، ارتباط میان بناها، شکل و اندازه میدان، ترکیب میدان، ترکیب میدان ها و تشکیل میدان های گروهی و موضوع حضور عناصر طبیعی در میدان می پردازد. همچنین به آزاد گذاشتن میانه میدان تاکید دارد و طراحی عنصر میانه را از اثرگذاری بر خط دید سردرها و بخش تزیینی منع می کند (آسیابی، (۴۶:۱۳۸۹

در بررسی های پاول زوکر از میدان ها، رویکرد تاریخی و گونه شناختی غالب است و لذا میدان به انواع زیر تقسیم میشود:
۱٫ میدان محصور و بسته که برای خود فضایی کامل محسوب می شود.
۲٫ میدانی که فضای آن به سوی عنصری مسلط جهت داده شده است.
۳٫ میدانی که فضایش حول مرکزی شکل گرفته است (میدان هسته ای).
۴٫ مجموعه میادینی که متشکل از چند فضا هستند.
۵٫ میدان بی شکل که فضایش نامشخص است. او اشاره می کند که دو یا چند نوع از این موارد ممکن است توامان در یک میدان حادث شوند (توسلی، بنیادی، .(۴۲:۱۳۷۱

در مطالعات کلیف ماتین نیز با تاکید به ویژگی های شکلی، میدان در انواع بسته، پیش فضا، کانونی، ترکیبی و بی کرانه بررسی می شود(.(Moghtin, 1992:99

یکی از مواردی که کامیلو سیت (۱۹۶۵)در ارتیاط یا میدان تعریف می کند حس محصوریت در فضای میدان است. وی معتقد است که

مهمترین ویژگی که میدان را تعریف می کند همانند یک اتاق محصوریت فضایی آن است. تصویر ۲ ایجاد محصوریت را تشریح می کند به طوریکه جداره فضای میدان را تعریف می کند و به همان نسبت فضای میانه جداره میدان را تعریف می کند ( .(Zeka,2010:40
بر اساس اشکال مشاهده شده در تصویر ۲ مراتب محصوریت به شرح ذیل حادث می شود:

۱٫ کمترین حد محصوریت هنگامی اتقاف می افتد که یک ساختمان به تنهایی در یک قسمت از فضا جای می گیرد

۲٫ هنگامی ساختمانها در کنارهم در یک ردیف قرار میگیرند تعریق ضعیفی از محصوریت را بازگو می نمایند.
۳٫ استقرار ساختمان ها در گوشه های قائم در گوشه های فضا که استفاده بیش از اندازه از این تکنیک باعث یکنواختی در فضا می شود.
۴٫ ارتباط بین ساختمان ها هنگامی که در مقابل یگدیگر در یک فضا قرار میگیرند تقویت خواهد شد.
۵٫ ساختمان ها می توانند پیرامون یک فضا مرکزی گرد هم آمده و محصوریت را به وجود بیاورند در حالیکه گوشه های فضا باز می باشند
۶٫ حس قویتری از محصوریت را می توان با قرار دادن ساختمان ها در گوشه های فضای پیشین به وجود آورد.
۷٫ برای ایجاد محصوریت بیشتر می توان از فضاهای فرعی که باعت القا حس رمز رمزآلودگی و اسرار آمیزی در فضای درونی می شود، استفاده کرد.

۸٫ بهترین فضا هنگامی از چرخش یک مربع (به شکل توربین) و مدور به وجود می آید در این حالت محصوریت از طراحی فضای باز به سمت فضای بسته به وجود می آید. بدین شکل با توجه به دسترسی های پیرامونی به صورت مورب و بهدون اینکه میدان را قطع کنند بدان
منتهی می شوند. در این حالت دعوت کنندگی میدان افزایش یافته و طراحی فضا به گونی ایست که مردم را بیشتر به سوی میدان دعوت می کند تا عبور از کنار آن((Carmona et al., 2003: 140

۴

۴ ۱ ۲ ۳

۸ ۷ ۵
۶

-۴-۲ میدان در شهرهای اسلامی

جغرافیدانان آلمانی نخستین پژوهش گرانی بودند که به تهیه مدل شهر اسلامی مبادرت ورزیدند .از میان طر حهای آنها، طرح شماتیک دتمان نشان دهنده ی یک شهر اسلامی شرقی مطلوب (Dettman) است .دتمان در طرح خود که در سال ۱۹۶۹ تهیه
کرده، علاوه بر مسجد جامع، بازار را نیز به عنوان مرکز و قلب شهرهای اسلامی به تصویر کشیده است .معمولاً بنای مسجد جامع در شهرهای اسلامی همیشه در کنار بازار شهر قرار دارد .شایسته ی ذکر است که مکه هم محل زیارت و عبادت بوده و هم بازار در آن قرار داشته و دارد و ارتباط مسجد جامع و بازار در شهرهای اسلامی، شهر مکه را در ذهن انسان تداعی می کند. (شفقی، (۱۱۴ : ۱۳۸۷

منبع: شفقی، ۱۳۸۷

۵

هالمنی در سال ۱۹۸۷ عناصری نظیر کاخ، ارگ، استحکامات وبارو، دروازه، مسجد، آبراهها، و میدان از جمله بارز ترین و مهم ترین عناصر قابل مشاهده در فرم و کالبد شهرهای دوره اسلامی میباشد(. (Hal Many,1987:23 در شکل گیری و نحوه استقرار شهرا اسلامی و

چگونگی روابط اجزای تشکیل دهنده آن، اصولی حاکم میباشد که مهمترین آنها عبارتند از:

– اصل سلسله مراتب:

بنابر این اصل، فضای شهری در رابطه با فضاهای واقع در مراتب بالاتر یا پایین تر بر مبنای این خود تعریف میشود و فارغ از این مرتبه مکانی، معنایی ندارد. در واقع اصل، هر فضای شهری یا بنا و معماری، دارای درون و بیرون است. در درون، زیر نظم های خود را شکل میبخشد و در برون، از نظمهای فراتر تأثیر می پذیرد. (اهری، (۵۲ :۱۳۸۰ درونگرایی موجود در شهرها و عمارات مسلمین یکی از اثرات اعمال سلسله مراتب مورد نظر در قلمروهای مختلف حیات فردی و جمعی بوده است. به بیان دیگر اصل اهتمام در نمایش درونگرایی در مجتمع های اسلامی به همراه سایر ارزشها از جمله محرمیت ، امنیت، آرامش، خلوت، حیا، اجتناب از ریا و خودنمایی، اجتناب از تفاخر،

سادگی، تنظیم شرایط محیطی در اقلیم سخت و توجه به درون (باطن) بیش از بیرون (ظاهر)، سبب شد تا یک نوع سلسله مراتب قوی، روشن و منحصر به فرد در مجتمع های اسلامی تجلی یابد( (Hashim,2003
– اصل کثرت

فضای شهری در انبساط خویش روی به کثرت دارد و تنوع، روی به تجزیه شدن دارد و گوناگونی .در این کثیر شدن و گوناگونی، هر جزء و عنصری فارغ از دیگر اجزاء و عناصر هویت، شخصیت و معنای خویش را دارد .هر جزء خود کلی می شود درمقیاس مربوط به خود(حبیبی، (۱۰۴: ۱۳۸۲

از دیگر اصول مهم حاکم بر ساختار فضایی عملکردی شهرهای سنتی اسلامی می توان به اصل وحدت، اصل تمرکز و عدم تمرکز، اصل تجمع، اصل تباین، اصل اتصال، اصل توازن، اصل تناسب، اصل تداوم، اصل قلمرو، اصل سادگی، اصل پیچیدگی، اصل ترکیب، اصل استقرار ،اصل زمان و اصل ایجاز اشاره نمود.

در شهر های پیش از اسلام، عامل کنترل کننده ای که نظم فیزیکی شهر نیز از آن متاثر بود، منجر به تفکیک طبقات اجتماعی می شد. نمود فیزیکی این تفکیک از امکان حضور همه مردم در بخش های ممتاز و اصلی که در انحصار نهاد های اصلی موثر در ساز و کار اداره شهر بودند می کاهد؛ لذا هرچند امکان دستیابی به مفهوم میدان در بافت مجتمع های زیستی وجود دارد، اما درجه عمومی بودن آن کم است. چرا که عرصه هایی در مرکز شکل می گیرند، مردمی نیستند و عرصه هایی که در بخش مردم نشین شکل می گیرند، از مجاورت با اصلی ترین نظام های موثر محرومند. فروریختن نظام کاستی و بسط اندیشه وحدت گرای اسلام منجر به استخراج عرصه های حضور مردم و نهاد موثر مسجد در شهر اسلامی شد و فضای حاصل از آن میدان شهر اسلامی است که از مسجد جامع اعتبار می یابد و اعتبار جامع نیز از حضور عامه مردم است. لذا میدان شهر ایرانی در دوران اسلامی با درجه عمومی بالاتری قابلیت ایفای نقش دارد و الگویی بر مبنای نظم زندگی جمعی است؛ الگویی مستقل که پشتوانه آن نظم زندگی جمعی و باور توحیدی مردم است.

-۳بررسی نمونه های مورد مطالعه

با توجه به اصول گفته شده در ارتباط با نمیدان و فضاهای شهری در ادامه سعی شده چند میدان در شهرهای مختلف اسلامی مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته و اصول کلی در ارتباط با این فضاها استخراج گردد. اما دستیابی یه اطلاعات دقیق تاریخی در ارتباط با این میادین با توجه به محدودیت های موجود، کاری بس دشوار بوده و در برخی موارد تحلیل درست از فضا نیازمند بررسی های میدانیست. از ابن رو با توجه به منابع موجود بر اسا ساطلاعات به دست آمده تعداد ۵ میدان به عنوان نمونه های مورد مطالعه انتخاب شده اند تمامی این میدان ها در دوره ای شکل گرفته اند که شهر به دست مسلمانان اداره می شده است. بر این اساس میدان های “المیدان” در بغداد،

“المرجه” در دمشق، “جامع الفنا” در مراکش، “سلطان احمد” در استانبول و “الرمیه” در قاهره مورد بررسی و مطالعه قرار گرفته اند.

۶

-۱ -۳ میدان المیدان

میدان المیدان در شهر بغداد و در نزدیکی رودخانه قرار گرفته است. قدمت میدان به دوره عباسیون بر میگردد به طور کلی میدان از سه جهت شمال شرقی شرق و جنوب با سایر اجزای باقت ارتباط برفرار می کند، در زمان عباسیان این منطقه از میدان بخشی از بازار سوم بوده که بعدها به دلیل حضور سلطان سلجوقی (طغرلبک) در آن به نام بازار سلطان تغییر نام داده است. در بدنه میدان رواق هایی جهت استقرار فروشندگان و انجام داد و ستد شکل گرفته است. در قسمت جنوبی میدان مسجد جامع احمدیه قرار گرفته که توسط احمد باشا الکتخدا در سال ۱۲۱۰ هجری ساخته شده است. برای بنای مسجد تعداد زیادی از مهندسین و معماران به کار گرفته شده اند و هزینه ها و موقوفات زیادی در آن بر جای گذاشته شده است. در آن زمان مسجد دارای حیاطی گسترده و کمی بالاتر از سطح زمین ساخته شده بود در جهت جنوب مسجد مدرسه ذات طابقین قرار گرفته است و دروس فقه اسلامی در آن تدریس می شده است. فضای مدرسه از طریق ۴

درب به فضای مسجد و از آن طریق به میدان دسترسی پیدا می کند. میدان در کنار شارع الرشید قرار گرفته و ۳ دسترسی به میدان ختم می شوند.

در حال حاضر میدان کارکرد خود را حفظ کرده است اگرچه بخش هایی از میدان نظیر مسجد جامع احمدیه کارکردی پیشین خود را داراست ولی فعالیت های اجتماعی در آن کمتر شده و افزایش دسترسی های منتهی شده به میدان نقش ترافیکی را نیز به کارکردهای پیشین آن افزوده است.

المیدان۱۹۱۸

المیدان۱۸۱۲ المیدان۱۸۲۰

منبع : www.wikipedia.com

۷

-۲ -۳ میدان المرجه

میدان المرجه یا ساحه المرجه در شهر دمشق و در محدوده بلافصل شهر قدیم قرار گرفته است. قدمت میدان المرجه به قرون ۷و ۸
هجری قمری باز می گردد و اطلاع درستی از تاریخ دقیق شکل گیری آن وجود ندارد اما استقرار مسجد جامع در بدنه شمالی میدان نشان از قدمت تاریخی آن دارد. یکی از ویژگی های این منطقه تعدد مساجد شکل یافته در آن است به طوریکه در تصاویر مشاهده می شود در پیرامون و یا در فاصله نزدیکی از میدان مساجد زیادی ساخته شده است اما یکی از مساجد معروف و قدیمی که در قسمت شمالی میدان قرار گرفته است مسجد جامع یبلغا می باشد. مسجد جامع یبلغا در سال ۷۴۷ هجری توسط نائب سلطنه دمشق امیر سیف الدین یلبغا

الیحیاوی ساخته شده است. در سال ۱۸۹۰ میلادی عثمانی ها مراکز اقتصادی و حکومتی خود را در پیرامون میدان المرجه قرار دادند و بعد از آن این میدان به مرکز حمل و نقل و اقتصادی تبدیل شد. در ابتدای قرن ۲۰ به یک قطب فرهنگی نیز تبدیل شد. (Darwish,2008)

اگرچه دسترسی های متعددی به میدان منتهی می شوند ۴ دسترسی از قسمت شمالی، ۳ دسترسی از قسمت جنوبی و یک دسترسی از جبهه شرقی و یک دسترسی از سمت غرب به میدان وارد می شوند.

شکل کنونی میدان در نتیجه تغییرات کالبدی که در معابر و گذرهای منتهی به آن حاصل شده دچار اندکی تغییر شده است. همچنین به نظر می رسد فضای مذکور به لحاظ تطابق با کارکرد های ترافیکی و محصوریت بیش از حد در آن (که در نتیجه قرار گیری ساختمان های بلند مرتیه در پیرامون آن) اتفاق افتاده است حضور انسان را در درون خود کاهش داده است. از دیگر تغییرات کالبدی میتوان به تعدد مساجد در پیرامون میدان که به فراخور دوره های زمانی مختلف شکل یافتهاند، اشاره نمود.

المرجه ۱۸۹۶

منبع www.damcushist.com منبع www.googlemap.com

منبع www.googleearth.com

۸

-۳ -۳ ساحه جامع الفنا

میدان جامع الفنا در شهر مراکش قرارگرفته است. قدمت میدان به زمان شکل گیری شهر مراکش بین سالهای ( ۱۰۷۱ -۱۰۷۰)
میلادی باز می گردد. این میدان در دوره ای که مرابطین بر مراکش حکومت می کردند در خلال قرن ۵ هجری قمری ساخته شده است .
میدان در فضایی بس وسیع گسترش یافته و از چندین جهت دسترسی به آن امکان پذیر است. این میدانی در شهر مراکش به عنوان فضایی محبوب در نزد ساکنین و گردشگران بوده و دارای عملکرد تفرجگاهی و تفریحی می باشد و با وجود گذر سالیان هنور هم مکانی برای ملاقات بین مردمان است و در واقع قلب تپنده شهر مراکش می باشد. این میدان عرصه فعالیت ها متنوع نظیر مارگیری، داستان سرایی،تئاتر روباز ، نوازندگی و حتی صحنه تظاهرات مردمی بوده است. شکل کنونی میدان حاصل تغییرات کالبدی در دوره های مختلف است که به تدریج و به فراخور فعالیت های جاری در آن عرصه گسترده تری را به خود اختصاص داده است اگرچه کارکرد میدان در گذشته بیشتر به عنوان محلی برای داد و ستد بوده است اما به طور تقریبی می توان گفت میدان عملکرد پیشین خود را حفظ کرده است.

میدان جامع الفنا ۲۰۰۱

-۴ -۳ میدان سلطان احمد:

این میدان در زمان حکمرانی سلطان احمد در فاصله سالهای ۱۶۰۹ تا ۱۶۱۶ میلادی ساخته شده است و در شهر استانبول قرار دارد.
اطراف میدان مجموعه ای شامل، آرامگاه سلطان احمد،یک مدرسه ؛آسایشگاه. مسجد سلطان احمد هنوز هم به عنوان یک مسجد محبوب استفاده می شود. با توجه به استقرار کارکرد های عمومی در اطراف میدان، فضای میدان همواره محل حضور مردمان زیادی در درون فضا می باشد. میدان در کناره معبر قرار گرفته و دسترسی به میدان از معبر مذکور صورت می پذیرد. وجود مسجد در شکل گیری میدان بسیار تأثیر گذار بوده و چه بسا می توان گفت کارکرد و شکل گیری میدان به واسطه حضور چنین مکان مذهبی بوده است. با وجود گذر سالیان متمادی اگرچه تعریض معابر گذرنده از پبرامون میدان بر حضور ترافیک سواره بی تأثیر نبوده است اما میدان متأثر موقعیت قرار گیری در

۹

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 15 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد