مقاله بازشناسی نظریه چشم اسفندیار و پاشنه آشیل در شاهنامه فردوسی و ایلیاد هومر

word قابل ویرایش
9 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده
ابوالقاسم فردوسی به مثابه یک حکیم و استراتژیست شیعی کتابی تحت عنوان شاهنامه میسراید که همطراز ایلیاد و ادیسه و هومر است بلکه در جنبه های بسیاری فراتر از آن است . هر دو کتاب نوعی کتاب استراتژیک به شمار میروند که آداب و فنون سیاست ورزی و کشورداری را میآموزند. هومر با بیان اسطوره پاشنه آشیل و فردوسی نیز با مطرح ساختن اسطوره چشم اسفندیار. هر دو شخصیت یک استراتژی مشخص را دنبال میکنند و آن انگشت گذاشتن بر روی نقطه ضعف در انسان ها است که به دشمن این امکان را میدهد از آن در جهت منافع خود بهربرداری کند. البته این اسطوره پردازی تنها به فرهنگ ایرانی و یونانی محدود نمیشود بلکه نمونه هایی از آن را در فرهنک عبری تحت عنوان افسانه سامسون و نیز داستان برگ زیگفرید در فرهنگ آلمانی میبینم ولی نمونه اکمل همه این موارد در قرآن کریم میخوانیم که در داستان هایی چون طمع آدم و حوا، حسد قابیل و کبر ابلیس نمود یافته است . این پژوهش تلاش میکند تا با تبیین تئوری چشم اسفندیار در فرهنگ ایرانی و پاشنه آشیل در فرهنگ یونانی، حکیم فردوسی را به عنوان یک استراتژیست زیرک و تیز هوش در این زمینه معرفی نماید.
واژگان کلیدی: فردوسی، هومر، شاهنامه ، ایلیاد، چشم اسفندیار، پاشنه آشیل .
١-مقدمه
نگاه فرهنگ ها و تمدن های مختلف به مقوله ضعف در بشر بسیار متفاوت است و هر یک داستان و افسانه ویژه ای را در این زمینه ترسیم نموده اند. فرهنگ یهودی نقطه ضعف را در موهای شخصیت اسطوره ای خود ترسیم مینماید؛ فرهنگ آلمانی این نقطه ضعف را در میان دو شانه زیگفرید؛ آن شخصیت اسطوره ای قرار میدهد همچنان که تمدن یونانی پاشنه آشیل را به عنوان نقطه آسیب پذیر وی معرفی میکند. در این میان فرهنگ قرآنی با نگاهی ژرف تر به مسأله حیات و زندگی در انسان ، این نقاط ضعف را اموری ذهنی و غیبی ترسیم می نماید و نمونه هایی را برای آن ذکر مینماید که کبر ابلیس ، حسد قابیل و مهم تر از همه طمع آدم و حوا نمونه های برجسته در این زمینه محسوب میشوند که دوری و اجتناب از آنها گامی بسیار مهم در جهت ساختن انسان در طراز قران کریم میباشد. حکیم ابوالقاسم فردوسی نیز با تاثیرپذیری از فرهنگ قرآنی و با تبیین دکترین چشم اسفندیار در شاهنامه و با تأکید بر یک نقطه کلیدی در انسان یعنی چشمان او که میتواند منبع گناهانی کبیره قرار گیرد، به عنوان ادیبی استراتژیست ظاهر میشود. این دکترین میتواند به عنوان یک قاعده مهم در طرح ریزی ملی و بین المللی قرار بگیرد. این جستار تلاش میکند تا به بازشناسی نظریه چشم اسفندیار در شاهکار حکیم طوس بپردازد. هر چند پژوهش های مختلفی در این زمینه انجام گرفته است ولی رویکرد و نگاه متفاوت این مقاله درخور توجه است و میتواند زمینه تحقیقات پربارتری را فراهم آورد.
٢-تبیین نظریه
نیاز و فقر یکی از ویژگیهای هر سیستمی است که میتواند ممدوح و یا مذموم باشد. احتیاج و فقر ما نسبت به پروردگار یک نیاز ممدوح میباشد. بدن انسان به عنوان یک سیستم نیاز به نوشیدن آب دارد. کامپیوتر به عنوان یک کل نیاز به سیستم عامل دارد. از این نیاز مسأله دیگری سرچشمه میگیرد که تحت عنوان ضعف شناخته میشود که میتوان معادل فارسی آن را به شکل تسامحی، آسیب گرفت . پس میتوان گفت که ضعف نیز بر دو نوع است : ضعف ممدوح و ضعف مذموم . لذا مادامی که من به عنوان انسان نیاز به نوشیدن آب دارم این نقطه ضعف من است که کسی میتواند با دریغ کردن آب ، مرا نوعی تحریم اقتصادی نماید یا با دور نگه داشتن من از خواب ، از من اعتراف بگیرد. پس نیاز و احتیاج زمینه پیدایش مفهومی است به نام آسیب یا ضعف که میتواند ممدوح یا مذموم باشد. حال در سطحی فراتر، نیاز سنجی متغیر اصلی طراحی استراتژیک در حوزه امنیت هر پدیده سیستمی میباشد به این معنا که هر پدیده خارجی تحت عنوان تهدید میتواند موجودیت آن سیستم را مختل نماید و هر تهدید خارجی میتواند با انگشت گذاشتن بر روی نقطه ضعف یک نظام آن نظام و سیستم را سرنگون سازد. حال هرگاه بین ضعف یا آسیب که یک پدیده داخلی میباشد و تهدید که یک عنصر خارجی است ، توازن و تعادل ایجاد گردد، مقوله امنیت حاصل شده است .
٣-نگاه قرآن کریم به مسأله
اگر از منظر قرآن کریم به موضوع نگاه کنیم میبینیم که نیاز در قرآن به دو نوع مشروع و نامشروع تقسیم شده است از این روی نیاز نامشروع ضعف نامشروع به دنبال میآورد لذا مفاهیمی چون هوای نفس و تبعیت از آن در این حوزه قرار میگیرند.
نوشیدن آب از نگاه قرآن مشروع ولی نوشیدن مسکرات نامشروع و عقوبت الهی را به دنبال دارد پس فردی که به خوردن مشروب اعتیاد پیدا کرده است برای خود نوعی نیاز نامشروع تعریف نموده است و خود را تابع هوای نفس خود قرار داده است .
پس از نگاه قرآنی نیاز به دو دسته تقسیم میشود که به تبع آن ضعف و تهدید نیز به دو نوع تقسیم میگردد. در معرفت الضعف انسان از منظر قرآن کریم باید گفت که مثلث ضعف بشر، بر سه ضلع حسد، کبر و طمع استوار است که به آیات هر یک اشاره مینماییم . در نمونه اول ابلیس بر کبر خود اصرار ورزید و از فرمان خود مبنی بر سجده بر آدم امتناع ورزید و در زمره کافران قرار گرفت :« و إذ قلنا للملائکۀ اسجدوا لآدم فسجدوا إلا إبلیس أبی و استکبر و کان من الکافرین » در مورد دوم در ادامه همین آیه در سوره مبارکه بقره خدواند متعال دکترین دیگری را تبیین میکند که بر نقطه ضعف دیگری در انسان یعنی طمع استوار است :« و قلنا یا آدم أسکن أنت و زوجک الجنۀ و کلا منها رغدا حیث شئتما و لا تقربا هذه الشجره فتکونا من الظالمین فأزلهما الشیطان عنها فأخرجهما مما کانا فیه و قلنا إهبطوا بعضکم لبعض عدو و لکم فی الأرض مستقر و متاع إلی حین »(بقره:٢۶-٢۴) لذا این گونه طمع اولین پیامبر را زمین گیر میسازد. در مورد سوم حسد قابیل نسبت به هابیل این گونه بیان میگردد: « و اتل علیهم نبأ ابنی ءادم بالحق إذ قربا قربانا فتقبل من أحدهما و لم یتقبل من الاخر قال لأقتلنک قال إنما یتقبل الله من المتقین ، لئن بسطت إلی یدک لتقتلنی ما أنا بباسط یدی إلیک لأقتلک إنی أخاف الله رب العلمین ، إنی أرید أن تبوأ بإثمی و إثمک فتکون من أصحاب النار و ذالک جز ؤا الظالمین ، فطوعت له نفسه قتل أخیه فقتله فأصبح من الخاسرین »(٣٠-٢٧)
۴-نگاه اسطوره ای به نیاز و ضعف
تاریخ حدود پنج هزار ساله فرهنگ ها و تمدنهای مختلف اسطوره های گوناگونی را در این زمینه مطرح کرده اندکه خمیرمایه و مسأله اصلی همه آنها تبیین و تحلیل یک مسأله بوده است ؛ مسأله نیاز و ضعف که به مواردی از آنها میپردازیم :
١-۴- اسطوره موی سام سون :
اولین نمونه اسطوره موی سام سون در فرهنگ عبری و یهودی است . خلاصه داستان اسطوره از این قرار است که سام سون ، قهرمان یهودی کسی است که با فلسطینینان میجنگید و در جایی که امروزه غزه نامیده میشود عاشق دختری به نام دلیله میشود. بزرگان فلسطینی پس از ازدواج دلیله با سام سون از وی میخواهند که نقطه ضعف سام سون را کشف کند تا بتوانند از این طریق او را از سر بردارند در نهایت و پس از طفره رفتن بسیار، سام سون به همسرش میگوید که وی نذر کرده خداوند است و نباید موهایش را بتراشد و اگر موهایش تراشیده شود، خواهد مرد که در پایان با تراشیدن موی وی توسط فلسطینیان قدرت و توانش را از دست میدهد، خدا ترکش میکند سپس میمیرد.
٢-۴-اسطوره برگ زیگ فرید
زیگفرید قهرمانی آلمانی بوده است که اژدهای بزرگی را میکشد و تن خود را در خونش غوطه ور میسازد تا پوست بدنش رویین تن گردد ولی یک نقطه از میان دو شانه اش به خاطر برگ درختی که آن نقطه را پوشانده بود، همچنان آسیب پذیر باقی میماند. او سرانجام هنگامی که مشغول آب خوردن از چشمه ای بود بر اثر ضربه هاگن بر میان دو شانه اش از پای درمی آید.
این اسطوره به شکل دیگری نیز روایت شده است که در هر صورت نتیجه هر دو یکی است ؛ « زیگفرید پهلوان و قهرمان اسطوره ای نژاد ژرمن است . او شاهزاده ای بود که جادوگران و اهریمنان قدرت را از پدر و مادر او گرفتند و او را به یک دیو تبدیل کردند.

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 9 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد