مقاله بررسی اثرات اقتصادی اجتماعی گردشگری بر زندگی مردم روستای آتشگاه

word قابل ویرایش
16 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده
از فعالیت های مکمل کشاورزی در روستاها در راستای توسعه پایدار روستایی و برخورداری روستاییان از معیشت پایدار، می توان بهره گرفت که در این میان گردشگری روستایی، امکان افزایش درآمد خانوارهای روستایی، اشتغال زایی و جلوگیری از مهاجرت های روستایی را فراهم می کند. گردشگری روستایی در واقع شکلی از مشارکت همه اقشار جامعه روستایی در فرآیند توسعه است ، چرا که با ورود گردشگر به یک منطقعه تمامی افراد ناخودآگاه در مسیر توسعه قرار میگیرند. در این تحقیق سعی شده است آثار اقتصادی و اجتماعی گردشگری در منطقه روستایی آتشگاه از توابع شهرستان لردگان با استفاده از مدل SWOT بررسی شود.
ابتدا از طریق مطالعات کتابخانه ای و مشاهده و مصاحبه اطلاعات کلی پیرامون موضوع تحقیق حاصل شد، پس با استفاده از اطلاعات ، پرسشنامه ای طرح شد و به تعداد خانوارهای روستای آتشگاه که ١١٠ نفر بودند تنظیم و توزیع شد و در آخر با استفاده از ماتریس ارزیابی به تحلیل اطلاعات پرداخته شده است . نتایج تحقیق نشان می دهد که گردشگری سبب رونق ساخت و ساز در منطقه شده و کاهش مهاجرت روستاییان به شهر را به دنبال داشته است . همچنین نتایج نشان می دهد که مهمترین تهدید برای این روستا احداث سد خرسان ٣ است که با احداث این سد، روستای آتشگاه با تمام جاذبه های طبیعی و فرهنگی منطقه به زیر آب می رود.
واژه های کلیدی: گردشگری، اثرات اقتصادی اجتماعی، توسعه روستایی، روستای آتشگاه
مقدمه
نقش و جایگاه روستاها در فرآیندهای توسعه اقتصادی و اجتماعی در مقیاس محلی، منطقه ای، ملی و بین المللی، و پیامدهای توسعه نیافتگی مناطق روستایی چون فقر گسترده ، نابرابری فزاینده ، رشد سریع جمعیت ، بیکاری، مهاجرت و حاشیه نشینی شهری موجب توجه به توسعه روستایی و حتی تقدم آن بر توسعه شهری شده است ( ازکیا و غفاری ١٣٨٨: ١٩). فقر یکی از مهمترین و اساسی ترین موضوعات در حیطه توسعه روستایی محسوب می شود. در حالی که متخصصان تلاش کرده اند تا شرایط روستایی را از طریق رویکردهایی مانند بهبود حاصلخیزی خاک، اصلاحات ارضی و فناوری پیشرفته بهبود بخشند، رویکردهای توسعه سنتی که عمدتا بر مسائل اقتصادی تمرکز داشتند، در کاهش فقر روستایی موفقیت چندانی به دنبال نداشتند(جمعه پور٢٨:١٣٨۴). از این رو، برای توسعه روستایی به فعالیت ها و رویکردهای جدیدی که پایدار و جامع باشند نیاز است . یکی از راهبرد هایی که در سال های اخیر، به خصوص در کشورهای توسعه یافته مورد توجه قرار گرفته و در برخی از این کشورها به اجرا درآمده و نتایج مثبتی به همراه داشته است ، توسعه و گسترش گردشگری در نواحی روستایی و استفاده از جاذبه های متعدد طبیعی و فرهنگی روستا به عنوان منبع درآمد و معیشت مردم روستا و در عین حال کمک به حفاظت از سرمایه ها و جاذبه های منحصر به فرد طبیعی و فرهنگی روستاست . گردشگری، عقیده بسیاری از محققان ، در مقایسه با دیگر بخش های اقتصادی مزایای بسیاری دارد که آن را به ابزاری موثر برای از بین بردن فقر تیدیل می کند.گرچه تحقق آن تا حد زیادی مستلزم این است دستور کار فقر به طور مشخص تری در برنامه ها و استراتژی های ملی گردشگری برای تقویت مشارکت و فرصت های بیشتر برای قشر فقیر گنجانده شود(UNWTO :٢٠٠١ Ashley,roe and Goodwin). توجه به جایگاه گردشگری در توسعه روستایی، از آن جهت مهم است که می توان با بهره گیری مناسب از منابع طبیعی و انسانی، علاوه بر امکان رشد اقتصادی به ترویج بخش کشاورزی و تولید صنایع دستی محلی پرداخت و گامی در راستای بهبود شرایط زیست محیطی و پاسداشت مواریث فرهنگی بومی و آداب و رسوم محلی در روستاها، برداشت . توریسم روستایی می تواند موجبات بهبود فرآیند توسعه روستایی را با ایجاد فعالیت مکمل بخش کشاورزی، اشتغال زایی و افزایش درآمدهای خانوارهای روستایی را در بستر مشارکت سازی روستایی در فرآیند توریسم پذیری ممکن کند.(محمد مهدی گودرزی سروش ١٠٢:١٣٨٩). با توجه به اینکه روستای آتشگاه از پتانسیل های خوبی برای گردشگری برخوردار بوده و پذیرای گردشگران و مسافران زیادی است . پژوهش حاضر در پی پاسخ به این پرسش هاست :
– گردشگری چه اثرات اقتصادی- اجتماعی بر زندگی مردم روستای آتشگاه داشته است ؟
– چه راهبردی برای توسعه گردشگری در این روستا مناسب تر است ؟
پیشینه تحقیق
نتیجه پژوهش رستمی ومحمدی یگانه نشان می دهد که گردشگری روستایی راه حلی کلی برای رفع همه مشکلات نواحی روستایی نیست ، اما یکی از شیوه هایی که پیامدهای اقتصادی عمده و پر اهمیتی دارد و می تواند به کند شدن روند تخلیه سکونتگاههای روستایی کمک کند برشمرده اند(رستمی و محمدی یگانه ١٣٨٨). نتایج حاصل از مطالعه ای دیگر حاکی از آن است که روند کنونی بهره برداری از طبیعت ، به رغم برخی از فعالیت ها و تمهیدات محدود کننده ، فراتر از ظرفیت تحمل محیط است و بیم آسیب های جدی و نابودی توان های طبیعی و اقتصادی منطقه می رود(علیزاده ١٣٨٢). فواید گسترش و توسعه گردشگری را می توان چنین برشمرد: افزایش درآمد خانوارهای روستایی(caslake١٩٩٣) فروش محصولات کشاورزی( Jacobson and roberls ١٩٩٨)، تولید و فروش صنایع دستی و همچنین ایجاد فرصت های اشتغال برابر برای ساکنین روستایی( & cater ,٢٠٠٧ Mellgren١٩٩۴ lowman )، تشکیل و توزیع متعادل سرمایه های عمومی در جوامع روستایی و بهبود در پروژه های روستایی ( Kamauro١٩٩٨ Milaren ,٢٠٠٠ Isaacs ,٢٠٠٢ Vivanco ,١٩٩۶)، همچنین افزایش میزان کار برای زنان (٢٠٠٢ Fleischer ,٢٠٠٠ Woods) و بهبود کیفیت زندگی و رضایت مندی روستایی(شهیدی اردستانی و گودرزی ١٣٨٨: ١٠٣). شارپلی در تحقیق خود، تنوع اقتصاد محلی، ایجاد فرصت هایی برای فعالیت های چندگانه و بدین وسیله جلوگیری از رکود موقت را از مزایای گردشگری می داند(٢٩٢ :٢٠٠۶ Sharphly). کدیور و سقایی در پژوهش خود به این نتیجه دست یافتند که در صورت عدم سازماندهی مناطق گردشگری، نه تنها پایداری محیط با خطر مواجه می شود بلکه امنیت اجتماعی آن مکان نیز دچار خدچه می شود(کدیور و سقایی ١٣٨۶). افزون بر اینها، نتایج پژوهش تقدیسی و دانشور عنبرانی(١٣٨۶) نشان داد که اگر منطقه ای از لحاظ جاذبه غنی باشد، لیکن از جنبه امکانات رفاهی بدان توجه نشود، از نظر پذیرش گردشگر با شکست مواجه می شود(تقدیسی و دانشور عنبرانی١٣٨۶ :١٨٢). در تحقیقی دیگر تجلی برنامه ریزی و سرمایه گذاری زیرساخت ها و تشویق بخش خصوصی، از عوامل مهم توسعه و پیشرفت گردشگری برشمرده شده است (تجلی ١٣٧٩). مافی و سقایی یکی از عوامل بسیار مهم سفر گردشگران به مناطق متعدد را علاوه بر داشتن جاذبه های طبیعی مطلوب ، وجود مسیر دسترسی و وسایل مناسب برای خمل و نقل می داند(مافی و سقایی، ١٣٨٧:٣١). نتایج تحقیق دهقان نشان داد که به دلیل مدیریت ضغیف و برنامه ریزی نادرست مسئولان ، توجه چندانی به گردشگری نشده است و گردشگران از نظر مردم روستا افرادی غریبه و بیگانه با آداب و رسوم و فرهنگ روستاییان اند(دهقان ، ١٣٨٧:۶). Mitchell and Hall در نتایج تحقیق خود افزایش میزان آموزش نیروی انسانی، آموزش فعالیت های بازاریابی و همچنین فعالیت های اجتماعی را از عوامل موثر در افزایش سود بیشتر سازمانهای گردشگری می دانند( ٢٠٠۵ Hall &Mitchell :١٠). تحقیق حاضر نیز به تاثیر گردشگری در توسعه روستای آتشگاه در بعد اقتصادی و اجتماعی می پردازد تا با سنجیدن میزان اثرگذاری صنعت گردشگری بر زندگی مردم این روستا، در پی اتخاذ راهبردی مناسب برای تقویت آن باشد.
روش تحقیق
با توجه به موضوع ، اهداف و فرضیه های پژوهش ، روش انجام این تحقیق توصیفی- تحلیلی است . در عین حال ، این تحقیق به لحاظ هدف جزء تحقیقات کاربردی و توسعه ای است . روش گردآوری اطلاعات با توجه به ماهیت مطالعه به صورت کتابخانه ای و میدانی بوده است . بر همین اساس از طریق بررسی منابع ، مشاهده ، مصاحبه و پرسشنامه اطلاعات مورد نیاز به دست آمد. ابتدا از طریق مصاحبه با دهیار، شوراها و اهالی روستا اطلاعات کلی حاصل شد، سپس با طراحی پرسشنامه که به تعداد ١١٠ خانوار روستا بوده ، اقدام به توزیع پرسشنامه ها بین روستاییان و جمع آوری آنها شده است . برای تحلیل آثار گردشگری در روستای آتشگاه از مدل SWOT استفاده شده ، به این معنا که نقاط قوت ، پتانسیل ها و نقاط ضعف و تهدیدهای گردشگری را در منطقه مورد نظر شناسایی کرده تا بتوان با توجه به این مدل راهکاری را برای بهبود و گسترش گردشگری ارائه داد. به این صورت که اگر ضعف ها به قوت و تهدید ها به فرصت تبدیل شوند مسلما گردشگری کارکرد بهتری برای زندگی اجتماعی اقتصادی آن منطقه خواهد داشت .
تعریف مفاهیم
گردشگری و گردشگری روستایی
توریسم واژه ای فرانسوی است که که از ریشه (( تور)) گرفته شده است . تور در زبان فرانسه به معنی حرکت دورانی، عمل پیمودن ، طی کردن ، سیر کردن و گردش کردن است (بقایی و نوروزی١٣٨۴: ١٩). براساس تعریف سازمان جهانی توریسم (WTO)، توریسم شامل فعالیت های اشخاصی است که به خارج از محیط عمومی و معمولی خود مسافرت و در آنجا اقامت می کنند، مشروط بر اینکه این اقامت کمتر از یک روز و بیشتر از یک سال نباشد و با اهدافی همانند تفرج ، تجارت و غیره در ارتباط باشد(حسین زاده دلیر و حیدری١٣٨٢: ٢۶-٢۵).
گردشگری روستایی یکی از انواع مختلف گردشگری است و شامل فعالیت ها و گونه های مختلف گردشگری در محیط های روستایی و پیرامون آنها می شود ونیز در بردارنده ارزش ها و آثار متفاوتی برای محیط زیست روستا اعم از طبیعی و انسانی است (۶١٧ :٢٠٠٢ Soteriades). همچنین گردشگری روستایی را می توان نوعی مسافرت دور از خانه به مکان هایی خارج از شهرک های اصلی و کنار ساحلی تعریف کرد(:٢٠٠۵ England Research). برخی نیز گردشگری روستایی را نوعی فغالیت در مناطق تفریحی- تجاری در روستا می دانند که خدماتی را برای گردشگران عرضه می کند(١٢٠ :Campbell١٩٩٩). و در معنی کلاسیک ، نوعی فعالیت توریستی است که درآمد اضافی برای آنهایی فراهم می کندکه شغل اصلی شان در حوزه کشاورزی و صنعت است (١٨٠ :٢٠٠۵ Szabo). در یک مفهوم کلی، می توان گردشگری روستایی را فعالیت گردشگری در محیط روستا دانست ؛ یا در یک حوزه کاربردی وسیع تر آن را فعالیت گردشگری در حوزه گردشگری تلقی کردکه فعالیت های انسانی در آن (اقتصاد وابسته به زمین ) غالبا در بخش کشاورزی است (٨٨ :١٩٩۶ Oppermann).
در این بین ، شرایط طبیعی و اقلیمی همراه با ساختارهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی محیط روستا اشکال گوناگون و متنوعی از روستا را بوجود می آورند که هر کدام به لحاظ فیزیکی،تیپ ، معماری، نوع مسکن ، الگوی سکونت ، نوع معیشت ، آداب و رسوم و نسبت ها از یکدیگر متمایزند. این تمایز خود خالق جاذبه هایی است که گردشگران روستایی را به بازدید از این مناطق علاقه مند می کند(رضوانی١٣٧٧: ١٠۵).
قابلیت های گردشگری در توسعه روستایی
پویایی اقتصاد روستایی از طریق انواع فعالیت های مربوط به تمامی بخش های اقتصادی، امری الزامی است ( مطیعی لنگرودی١٣٨٢: ٨١-٨٠). بسیاری از برنامه ریزان وسیاستگزاران توسعه از فعالیت های گردشگری به عنوان رکن اصلی توسعه پایدار یاد می کنند.
زمانی که شرایط ملی و بین المللی اجازه گسترش و توسعه گردشگری بین المللی را ندهد، توسعه داخلی به ویژه در مناطق توسعه نیافته و محروم می تواند نقش مهمی در توسعه این مناطق داشته باشد( جمعه پور١٣٧٨: ٨٧). روستاها از گذشته دور، یکی از مقاصد گردشگران و محلی برای سیر و سفر مردم بوده است . امروزه بسیاری از نواحی روستایی به علت داشتن محیطی مفرح و جذاب ، بسیاری از جمعیت شهری را در ایام تعطیلات آخر هفته و یا فصلی و سالانه به سوی خود می کشاند(مطیعی لنگرودی١٣٧۵: ٨٧). در بسیاری از کشورها تنها روستا مخزن میراث فرهنگی و طبیعی است ، و این میراث فرهنگی و جوی روستایی است که بسیاری از گردشگران را جذب مناطق روستایی می کنند(شارپلی١٣٨٠، ١٢٢). توسعه گردشگری جهت فقرزدایی و کاهش مهاجرت ، ایجاد رفاه اجتماعی ، حفظ ویژگی های فرهنگ سنتی، حفظ بافت سنتی، ارتباطات فرهنگی، حفظ منابع طبیعی و فرهنگی، تقویت غرور ملی و ایجاد فرصت های شغلی در کنار فعالیت های کشاورزی و دامداری در مناطق روستایی و دور افتاده ، عنصری اساسی و ضروری محسوب می شود( قادری١٣٨٣: ١۶). بنابراین برای توسعه نواحی روستایی، باید برای توسعه گردشگری روستایی برنامه ریزی کرد. به طور کلی توسعه گردشگری هر چند موجب تحولات اجتماعی مشابه با تغییر و تحولات ناشی از صنعتی شدن جوامع بومی می گردد ولی گردشگری بر خلاف صنعت می تواند هنرهای مردمی، سنت ها و عادات کهن را از نو زنده کرده و نسبت به حفظ میراث فرهنگی و طبیعی نیز ایجاد انگیزه و علاقه نماید( طیب ١٣٧٩: ٢١۶). گردشگری می تواند برای محصولات کشاورزی، صنایع دستی و دیگر محصولات حاصل از فناوری ایجاد تقاضا نماید(سقایی١٣٨٢: ٣). گردشگری پایدار در نواحی روستایی به همان اندازه که به حفظ هویت و فرهنگ نواحی روستایی توجه دارد، حفظ محیط زیست فیزیکی را نیز لحاظ می کند(٢٠٠٨ Butlr et al). گردشگری روستایی موجب توسعه اقتصادی جامعه محلی و بهبود کیفیت زندگی در مناطق روستایی می گردد
(١٢٩ :٢٠٠٧ Djekic). آنچه مسلم است ، این که از نظر موافقان ومخالفان توسعه ، گردشگری روستایی به طور فزاینده ای به صورت یک نوشدارو افزایش دهنده توان اقتصادی، بالابرنده قابلیت زیست در نواحی دور افتاده ، محرک تجدید حیات سکونتگاهها و نیز بهبود دهنده شرایط زندگی جوامع روستایی محسوب می گردد(١,٢ :٢٠٠۴ Briedenhamm).
منطقه مورد مطالعه
روستای آتشگاه از توابع بخش مرکزی شهرستان لردگان وافع در استان چهارمحال و بختیاری و با موقعیت جغرافیایی ′′١۶′١۴°٣١ شمالی و ′′۵٧′۵٩°۵٠ شرقی است . این روستا در دهستان سردشت و در فاصله ۴٠ کیلومتری شهر لردگان قرار دارد. بر اساس اطلاعات بدست آمده از دهیاری روستا، جمعیت آن ۵٠٠ نفر (١١٠ خانوار) است . روستای آتشگاه که خاطرات سرداران عیلامی را به یاد می آورد.، دره ای تنگ و زیبا با خصوصیات بکر و طبیعی است . در میان دره ، نهر خروشانی جاری است و سنگ ها و درختان کهنسال گردو، چنار، بلوط و زبان گنجشک پیرامون آن را فرا گرفته اند و شیب زیاد و پستی و بلندی های جا به جای آن ، آبشارهای کوچک متعددی را در طول ٣ کیلومتر ایجاد کرده است . رود بسیار زیبای خرسان نیز با حجم آب قابل توجه در پایین دست روستا قرار دارد. با آنکه منطقه ، هوایی معتدل متمایل به گرم دارد، لیکن در روستا و حاشیه آبشار هوا به شدت خنک و روح افزا است که فضای فرح بخشی را جهت گذران اوقات فراغت و تفرج فراهم می کند. همه ساله به خصوص در فصل بهار و تابستان گردشگران و جهانگردان به این منطقه سفر می کنند. گردشگران و مسافران از اکثر نقاط کشور به خصوص استانهای اصفهان ، خوزستان ، کهگلویه و بویراحمد و شهرستانهای استان چهارمحال و بختیاری برای دیدن این مناظر سفر خود را به روستای آتشگاه منتهی می کنند. با توجه به اطلاعات به دست آمده جهانگردانی از کشورهای اروپایی و آسیایی نیز به دیدن این منطقه آمده اند. بر همین اساس روستای آتشگاه به یکی از جاذبه های گردشگری تبدیل شده است .

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 16 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد