مقاله بررسی اثرات اقتصادی گردشگری پارک ملی گلستان بر جوامع محلی نمونه موردی: روستای تنگراه

word قابل ویرایش
44 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده
پارکهای ملی مناطق حفاظت شده ای هستند که عمدتا برای حفاظت اکوسیستم ها و تفرج ، تحت مدیریت قرار میگیرند. این پارکها بعنوان مهمترین مناطق تحت مدیریت حفاظتی در ایران در ابعاد گوناگون آموزشی، پژوهشی، علمی، گردشگری، تربیت نیروی انسانی و از همه مهمتر حفظ تنوع و غنای زیستی در سطح جهانی نیز به رسمیت شناخته شده اند ( میکاییلی و همکاران ،١٣٨٠ ). پارک ملی گلستان با وسعتی بیش از ٩١ هزارهکتار، نخستین پارکی است که در ایران ، عنوان پارک ملی را به خود اختصاص داده است .
این پارک بزرگترین و مهمترین پارک طبیعی و پناهگاه حیات وحش ایران می باشد. این پارک با داشتن اقلیمهای متفاوت و مناطق زیستی متنوع جنگلی، استپی و چشم اندازها، مناظر متنوع طبیعی از مهمترین جاذبه های گردشگری ایران محسوب می شود ( آخانی، حسین ، ١٣٨٣ ). تحقیق حاضر با هدف بررسی اثرات اقتصادی گردشگری پارک ملی گلستان بر جوامع محلی، نمونه موردی ( روستای تنگراه ) به شناخت نقاط ضعف و قوت و فرصتها و مشکلات توسعه اکوتوریسم پارک ملی گلستان و نتایج اقتصادی حاصل از آن بر جوامع محلی خود پرداخته است . همچنین با استفاده از فرمول کوکران از گردشگران ورودی به پارک، سرپرستان خانوارهای واقع در روستای تنگراه و کارکنان ادارات پارک ملی گلستان و سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری شهرستان گالیکش ، مورد ارزیابی و تحقیق قرار گرفته اند.
کلمات کلیدی
گردشگری( اکوتوریسم )، اثرات اقتصادی، پارک ملی گلستان ، جوامع محلی( روستای تنگراه ).
مقدمه :
توریسم تاثیر فراوانی در ابعاد اقتصادی، اجتماعی، سیاسی کشور می گذارد. توریسم اشتغال ایجاد می کند، سرمایه های اقتصادی را به جریان می اندازد، و به دنبال آن مشروعیت سیاسی در سطح بین المللی را دارد ( شجاعی، نوری١٣٨۶).
از نقطه نظر اقتصادی یکی از منابع پر درآمد، پاک و کم هزینه در اقتصاد است . درآمدهای حاصل از توریسم معرف نوعی ( صادرات نامرئی و پنهان )، می باشد. یعنی این نوع درآمد نتیجه فروش خدمات توریسم در یک کشور به توریستها است . از منظر اجتماعی، توریسم در بستر محیط جغرافیایی صورت می گیرد که متشکل از محیط طبیعی، فرهنگی و اجتماعی است . ورود توریست به کشورها باعث معرفی فرهنگ ها، آداب و سنن ، ورزش ، طب و… از یک کشور به سایر کشورها می شود که این امر نیز علاوه بر صدور فرهنگی، باعث افزایش درآمد کشورها می باشد. از منظر سیاسی نیز یکی از دلایل استقبال توریست ها از یک کشور، ثبات سیاسی و خوش رفتاری کشورها در مناسبات بین المللی خود می باشد . ورود توریست به یک کشور نشان از آرامش آن و همچنین نشانه قدرت و امنیت یک منطقه است . طبیعت توریسم در هر جامعه ای، متاثر از عوامل پیچیده و درهم بافته سیاسی، اقتصادی و همچنین ویژگی های جغرافیایی است که دیگران را مجذوب می کند ( بول
١٩٩١). درکشورهای صنعتی و به خصوص در بسیاری از کشورهای در حال توسعه که از پتانسیل ها و مناطق بکر طبیعی برخوردار هستند، اکوتوریسم به عنوان یک بخش مهم از صنعت توریسم به عنوان ابزاری موثر در ادامه روند توسعه سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مورد توجه قرار می گیرد. به این دلیل ارتقا و توسعه این بخش از ( اکوتوریسم )، صنعت مستلزم سیاست گذاری های اصولی و برنامه ریزی های دقیق از طرف مسئولین می باشد.
از جمله شاخه های گردشگری اکوتوریسم است . که از دهه ی ١٩٧٠ وارد ادبیات گردشگری جهان شده هر سال هم در مقایسه با سایر شاخه های گردشگری دو برابر رشد دارد و به معنای سفرهای مسئولانه و هدفمند به طبیعت است . در میان گزینه های مختلف گردشگری، بوم گردی با حفظ محیط زیست ، التزام به توسعه جوامع و احترام به ویژگی های فرهنگی از جمله گزینه هایی است که بیشترین سازگاری با مفهوم پایداری را دارد. از ابعاد اکوتوریسم می توان دامنه نوردی، توریسم کوچ ، طبیعت درمانی، ورزشهای ساحلی، شکار و از جاذبه های طبیعی کشور؛ به قله های مرتفع ، دریاچه ارومیه ، جنگلهای شمال ، رودخانه ها، آبهای معدنی و…اشاره نمود، حفظ تنوع زیستی، مشارکت در تأمین رفاه اجتماعی از اهداف اکوتوریسم می باشد، همچنین کمک به اقتصاد جوامع محلی و ترویج فرهنگ زیست محیطی از اثرات مثبت اکوتوریسم و آلودگی، تخریب محیط و نابودی گونه های جانوری و گیاهی از اثرات منفی آن می باشد. برای حفظ اکوتوریسم ؛ پایداری آن بایستی مدنظر قرار گیرد که با سازماندهی، برنامه ریزی درست ، مشارکت مردم محلی و آموزش می توان به آن رسید. سازمان محیط زیست برای تحقق اصل پنجاه قانون اساسی در راستای توسعه پایدار وظایف دشواری دارد.
شرح و بیان مسئله
زمانی که مسئولین به وجود مشکلی در مورد حفاظت و نگه داری مناطق حفاظت شده برای نسلهای آینده پی می برند، ضرورت تصمیم گیری در مورد ایجاد راهکارهای اصولی جدید احساس می شود. آنها برای مواجهه با این مشکلات باید انتخابهای مختلفی را بررسی کنند و با این کار در پی حل و ارائه راه حل آن برآیند. ویژگی ارائه حل این مشکلات ، به تعبیری ساده تر عبارت است از پیشنهاد راهکارهای جدید و اصولی برای حفاظت و نگه داری از ویژگی های منحصر به فرد پارک های ملی برای آیندگان برای تامین نیاز آنها به طوری که افراد جامعه و علی الخصوص مردم بومی آن را درک کنند. این پیشنهاد ممکن است در مرحله دستورگذاری مطرح شده یا پس از برخورد دولت با یک مسئله مورد توافق قرار گیرد. با وجود این ، برای اجرای این راهکارها ( حفاظت ، نگه داری و توسعه صنعت گردشگری ) در این جوامع ، برنامه ریزی های منطبق با اصول توسعه اقتصادی مورد نیاز است . انتخاب راهکارهای مناسب برای اجرا توسعه اقتصادی با رویکرد گردشگری یکی از مهمترین گام های توفیق این جوامع محسوب می شود. در صورتی که برنامه ریزان و مسئولین هنگام تدوین راهکارهای پیشنهادی برای گسترش گردشگری در این منطقه مخصوصا پارک ملی گلستان درصدد شیوه های مناسب باشند؛ مسلما این راهکارها مناسب و در اجرا دچار مشکل نخواهد شد. از آنجایی که تحقق این راهکارهای پیشنهادی ( توسعه اقتصادی گردشگری جوامع محلی با تکیه بر پارک ملی گلستان ) نشانه کارآمدی آنها می باشد و پیش بینی ها جهت حفاظت و نگه داری برای نسلهای آینده به درستی صورت گرفته باشد راهکارها عملی و اجرایی می شود، و در غیر اینصورت بی اثر خواهند بود.
حال مسئله اصلی این است که چرا با ارائه راهکارها، هنوز این جوامع محلی پیرامون پارک با دارا بودن این موهبت الهی نتوانسته اند سهم خود را از توسعه اقتصادی گردشگری از این طریق بدست آورند.
درحالی که در سالهای اخیر شاهد رشد و گسترش فزاینده توریسم ( اکوتوریسم ) درسطح جهان به ویژه درکشورهایی که دارای مناطق طبیعی و بکر( پارکهای ملی ) بوده ایم ، با وجود این خلائی احساس می شود؛ مبنی بر اینکه راهکارهایی در این زمینه پیشنهاد نشده و یا علی رغم ارائه راهکارها در زمینه توسعه اقتصادی با رویکردگردشگری در این جوامع محلی اجرای آن با نواقصی همراه بوده است .
روش و نوع تحقیق
روش تحقیق در پژوهش حاضر با توجه به ماهیت موضوع ( بررسی اثرات اقتصادی گردشگری پارک ملی گلستان بر جوامع محلی؛ نمونه موردی: روستای تنگراه )، روش توصیفی _ تحلیلی است و نوع پژوهش کاربردی _ بنیادی می باشد.
در این تحقیق با استفاده از روش توصیفی به بررسی وضع موجود پرداخته و تصویر کلی از قلمرو تحقیق و همچنین منطقه مورد مطالعه ارائه شده است . و سپس با استفاده از تکنیک SWOT که نوعی تحلیل کیفی، استراتژیکی است ، داده و اطلاعات جمع آوری شده را تحلیل و زمینه را برای دستیابی به اهداف راهبردی تحقیق فراهم می نماید.
١ – ٨ – جامعه آماری
جامعه آماری تحقیق حاضر شامل گردشگران ورودی به پارک، سرپرستان خانوار ( روستای تنگراه ) و کارکنان ادارات پارک ملی گلستان و میراث فرهنگی شهرستان گالیکش می باشد.
١ – ٩ – تعاریف اصطلاحات و واژه های مربوط به موضوع تحقیق
توریسم
لغت گردشگری tourism از کلمه tour به معنای گشتن اخذ شده که ریشه در لغت لاتین turns به معنای دور زدن ، رفت و برگشت بین مبداء و مقصد و چرخش دارد که از یونانی به اسپانیایی و فرانسه و در نهایت به انگلیسی راه یافته است ( ١٩٧٠١٨٩,Oxford ). در فرهنگ وبستر گردشگری به سفری که در آن مسافرتی به مقصدی انجام می گیرد و سپس بازگشتی به محل سکونت در بردارد، اطلاق می گردد( ١٩٧٣١٢١٨,Webster ). در فرهنگ لغت لانگمن گردشگری به معنای مسافرت و تفریح برای سرگرمی معنا شده است( ١٩٩١٣٠۴۶,Longman ).
اکوتوریسم
اکوتوریسم ، مفهوم نسبتا جدیدی است که هنوز هم اغلب ، درست درک نشده و صحیح به کار نمی رود. برخی از واژه اکوتوریسم ، برای جذب مسافرین آگاه از شیوه حفاظت مکان هایی که صرفا مکان های طبیعی گردشگری بوده و معتقد به اثرات زیست محیطی و اجتماعی زیان بار آن می باشند، سوء استفاده می کنند؛ بنابراین برای اکوتوریسم تعاریف متعددی ارائه شده است که در اینجا به چند مورد اشاره می شود:
 سفر مسئولانه به مناطق طبیعی به منظور حفظ محیط زیست و بهبود اوضاع اقتصادی جوامع محلی ( انجمن بین المللی اکوتوریسم ١٩٩٠).
 اکوتوریسم ، سفر به مناطق حساس ، بکر، سالم و معمولا حفاظت شده می باشد. اکوتوریسم برای گردشگر، یک سفر آموزنده می باشد، که درآمد آن صرف حفاظت محل شده و مستقیما در رشد و توسعه ی اقتصادی و تقویت سیاسی جوامع محلی تاثیر گذاشته و موجب تکریم فرهنگ های گوناگون و حقوق بشر می گردد ( مارت هانی ١٩٩٩).
 اکوتوریسم ، سفری مسئولانه و بازدید از مناطق طبیعی به منظور برخورداری و احترام به طبیعت با هر گونه ویژگی تاریخی و یا فرهنگی جدید مربوط به آن که به حفظ منطقه کمک کرده و کمترین تاثیر منفی را داشته و از لحاظ اجتماعی – اقتصادی، برای ساکنین منطقه سودآور باشد( اتحادیه حفاظت از زمین .(۱۹۹۶
اکوتوریسم و پایداری
اکوتوریسم پایدار، توریسمی است که از نظر اکولوژیکی پایدار باشد، یعنی به نیازهای فعلی اکوتوریستها پاسخ دهد و به حفظ و بسط فرصتهای اکوتوریستی برای آینده بپردازد و به جای صدمه زدن به اکولوژی در جهت پایداری آن تلاش ورزد ( زاهدی،١٣٨٢ ).
پارک های ملی مفهوم پارک ملی
پارک های ملی مناطقی هستند با ارزش های چند جانبه و اغلب بی همتا که برای اهداف حفاظت از اکوسیستم های ویژه و ارزشمند و تفرج مورد حفاظت قرار می گیرند.
پارک های ملی معمولا معرف اکوسیستم های بکر و یا کمتر دست خورده از بیوم های طبیعی هستند که ابتدا حفاظت از ارزشهای غیر قابل جانشین آنها بر سایر استفاده های ممکن چیرگی دارد. هر پارک ملی متشکل از انواع گیاهان و جانوران ، زیستگاههای متنوع ، اکوسیستم های بکر و دست نخورده و سیماهای منحصر به فرد از رویشگاهها، چشم اندازها و عوارض زمینی می باشد.
انتخاب یک منطقه به عنوان پارک ملی تابع معیارها و موازین دشواری است و به همین دلیل هر منطقه ای را نمی توان به سادگی در این جایگاه قرار داد. تنها مناطقی را که معرف نمونه های بارز و برجسته ای از بیوم های طبیعی هر سرزمینی بوده و در سطح ملی دارای ارزش استثنایی باشند و بتوانند شرایط لازم برای استفاده های مختلف آموزشی، پژوهشی و تفرجی را فراهم نمایند، در ضمن از وسعت کافی، یکپارچگی و دست نخوردگی نیز برخوردار باشند می توان به عنوان پارک ملی انتخاب نمود.
اهمیت و نقش پارک های ملی از جنبه های گوناگون تحقیقاتی، پژوهشی، تفرجی و نیز حفظ تنوع زیستی بر هیچ کس پوشیده نیست و ترویج و اشاعه این ارزشها از مؤثرترین راههای جلب حمایت مسئولین برای حفاظت مستقیم از پارک های ملی و ارزش های غیر قابل جانشین آنهاست .
تعاریف جهانی درباره پارک ملی
١ـ مفهوم پارک ملی و احداث پارک ملی یلواستون ١٨٧٢
پارک ملی یلواستون به این دلیل احداث می شود که برای استفاده معنوی و بهره وری تفرجگاهی عامه مردم اختصاص یابد و جنبه بارز آن زیبایی چشمگیر چشم اندازه های آن می باشد.
٢ـ به علاوه در کنوانسیون آفریقا ١٩۶٨، پارک های ملی را دارای ویژگی های زیر می داند:
A. پارک های ملی در بر گیرنده بهترین الگوی مصرف اکوسیستم های هر قلمرو بوده و برای حفظ و حمایت از این نمونه های برجسته تحت حفاظت قرار می گیرند.
B. پارک های ملی حفاظت از همه گونه ها و علی الخصوص گونه های بارز مشخص شده را تضمین می کنند.
حفظ و حمایت از اکوسیستم ها و گونه های در معرض خطر انقراض و بخش های زنده محیط زیست در پارک های ملی مورد توجه قرار دارد.
گردشگری روستایی
صنعت جهانگردی بزرگ ترین و متنوع ترین صنعت در دنیا به حساب می آید. بسیاری از کشورها این صنعت پویا را منبع اصلی درآمد، اشتغال زایی، رشد بخش خصوصی و توسعه زیرساخت ها میدانند. صنعت گردشگری امروزه به قدری در توسعه اقتصادی و اجتماعی کشورها اهمیت دارد که اقتصاددانان آن را صادرات نامرئی نیز می نامند.
یکی از انواع گردشگری که روز به روز طرفداران بیشتری پیدا میکند، گردشگری روستایی است و به نظر می رسد روستاها در آینده به یکی از مهم ترین مقاصد گردشگران تبدیل شوند.
تعریف و مفهوم توریسم روستایی
بطور کلی توریسم روستایی از دو جنبه دارای اهمیت است ؛ یکی به عنوان یک فعالیت گسترده جهانی و دیگری به عنوان یک تاکید بر توسعه سیاست های منطقه ایی و محلی. از همین رو، منطقی است که بپذیریم تعریف قابل قبول و عام از توریسم روستایی وجود ندارد ( رحیمی، ١٣٨١، ص ٢۶۶ ). علاوه بر این باید پذیرفت که ویژگی های متمایزی از قبیل فعالیت ها و موقعیت های وپژه ، گردشگری روستاییی را از سایر بخش ها یا اشکال جهانگردی جدا می سازد. اما، این نکته جالب است که تعریف یا ویژگی هایی از گردشگری روستایی که مورد قبول همگان باشد وجود ندارد ( ,١٩٩٧ . Sharpley, J and Richard ١٠ ,pn ). در حالیکه ، در نگاه اول ، تلاش برای تعریف توریسم روستایی به نظر کار آسانی می آید.
از دیدگاه مفهومی وسیعتر؛ می توان توریسم روستایی را در برگیرنده ی دامنه ای از فعالیت ها، خدمات مربوط به تفریح و آرامش گردشگران دانست که به وسیله کشاورزان و مردم روستایی برای جذب گردشگران به مناطق خود به منظور کسب درآمد صورت می گیرد ( ٢ ,PN ,١٩٩۴ ,Cannon: K ).
مفاهیم توسعه ( روستایی، پایدار، گردشگری)
درباره ی جنبه های گوناگون توسعه روستایی بسیار زیاد بحث شده است . قلمرو و تعاریف متفاوتی از توسعه روستایی در متون مختلف دیده شده است ( بدست آمده است ). ( ٢٠٠٠ ,Seel ). با وجود این ”
توسعه روستایی ” می تواند تعریف بشود بعنوان ( فرآیند توانا سازی و تقویت قابلیت زندگی از نظر کیفیت زندگی، کیفیت محیط ، کارائی اقتصادی و کیفیت محیط بیوفیزیکی در نواحی روستایی
( .( Holand, 2003, PN, 7
– بانک جهانی توسعه روستایی را اینگونه تعریف می کند : توسعه روستایی راهبردی است که به منظور
بهبود زندگی اجتماعی – اقتصادی گروه خاصی از مردم یعنی روستایئان فقیر طراحی شده است .
بکار بردن واژه توسعه پایدار بعد از کنفرانس ریودوژانیرو در سال ١٩٩٢ در محافل علمی فراگیر شد ( ضرابی، ١٣٨٠، ص ١٣ ).
توسعه پایدار توسعه ای است که نیازهای فعلی را بدون خدشه دار کردن به توانایی نسل آینده برآورده ساخته ، نیازهای خود را نیز پاسخ گویند ( جنیفر، ١٣٧٨، ص ۵٧).
افراد با دیدگاه های گوناگون و نگرش های متفاوت به تعریف مفهوم ” توسعه پایدار” پرداخته اند، گروهی آن را عرصه پیوند اندیشه حفاظت زیست محیطی و توسعه دانسته اند و گروهی توسعه را پایدار دانسته اند که در آن رشد و توسعه اقتصادی محیط و جامعه ی انسانی رابطه ای مکمل و نه رقابت آمیز با یکدیگر داشته باشند ( بارو،١٣٧۶، ص ۴۴).
گردشگری از جمله فعالیت هایی است که برخی از اوقات به دلیل بهره گیری متراکم از طبیعت ، سبب تنزل کیفی و حتی نابودی آنرا فراهم آورده است . بدین سبب امروزه مطالعات فراوانی در راستای دستیابی به گردشگری پایدار صورت می گیرید. توسعه پایدار گردشگری فرآیندی است که با کیفیت زندگی میزبانان ، تامین تقاضای بازدیدکنندگان و به همان نسبت حفاظت منابع طبیعی و انسانی در ارتباط است ( Hunter a Green، ١٩٩۵، ٢٢ ).
برخی نویسندگان گردشگری پایدار را به عنوان رویکردی که مستلزم عملکردی برای حیات و کیفیت بلندمدت هم منابع طبیعی و هم انسانی است تعریف می کنند ( Bramwell a Lane، ١٩٩۴، ٧١ ).
اثرات اقتصادی توریسم بر نواحی روستایی
در اکثر ارزیابی های بعمل آمده از توسعه گردشگری ( توریسم ) در جهان سوم ، تاثیرت اقتصادی مهمتر از ملاحظات دیگر است ( افتخاری، صالحی امین ، ١٣٧٨، ص ۶٢ ). در حقیقت توریسم بعنوان یک عامل اقتصادی عمده و بسیار موثر در سالهای اخیر مورد توجه فراوان قرار گرفته و بدین علت سعی می شود که حتی الامکان از عوامل موثر در کاهش جریان جهانگردی جلوگیری بعمل آمده و امکانات لازم جهت رشد و توسعه آن فراهم شود ( رضوانی، ١٣٧۴، ص ۶ ).
بنابراین اولین تاثیر اقتصادی توریسم در نواحی روستایی افزایش درآمد برای ساکنان نواحی روستایی می باشد که می تواند بصورت فردی یا عمومی برای این سکونتگاه ها بوجود آید.
تاثیر مثبت دیگر توریسم در نواحی روستایی افزایش ایجاد فرصتهای شغلی جدید و نیز افزایش اشتغال زنان و جوانان در فعالیتهای مرتبط با این صنعت می باشد. اصولا اشتغال در صنعت توریسم دارای اشکال مختلفی است که عبارتند از :
الف ) اشتغال مستقیم : همانند اشتغال در هتل ها، رستوران ها و…
ب ) اشتغال غیر مستقیم : که در بخشهای عرضه کننده کالا همانند: تولیدات کشاورزی، شیلات و صنایع دستی می باشد.
پ ) اشتغال القایی: شامل کسانی است که از درآمد افرادی که بطور مستقیم و غیر مستقیم در صنعت توریسم فعالیت می کنند، پشتیبانی می شوند.
ت ) اشتغال در بخش ساختمان سازی: شامل افرادی است که در بخش احداث تاسیسات و زیر ساختاریهای توریسم فعالیت می کنند ( ابراهیمی، ١٣٧۶، ص ۴٩٢).
جدول (١): اثرات مثبت و منفی اقتصادی توریسم برروی سکونتگاه های روستایی
Source: Butler, R (2001), Impacts of alternative types of tourism in rural village communities in less developed countries. PN. 7.
محدوده مطالعاتی
این بخش به دو قسمت عمده تقسیم می شود؛ که در قسمت اول به معرفی پارک ملی گلستان پرداخته می شود. و در قسمت دوم به بررسی و شناسایی دهکده توریستی تنگراه به عنوان نمونه موردی انتخاب شده در عنوان این تحقیق پرداخته خواهد شد.
پارک ملی گلستان
١ – نام و تاریخچه
پارک ملی گلستان نخستین پارکی است که در ایران عنوان پارک ملی را به خود اختصاص داده است . این پارک تا قبل از سال ١٣٣۶ از شکارگاههای شناخته شده و پرآوازه ی کشور محسوب می شد و به جنگل گلستان مشهور بود. در مرداد ماه ١٣٣۶ بنام منطقه حفاظت شده آلمه و ایشکی تحت حمایت کانون شکار قرار گرفت . بهمن ماه سال ١٣۴٠ بدون تغییر وسعت بنام منطقه حفاظت شده آلمه نامیده شد. در شهریور ماه سال ١٣۴٢ به پارک محمدرضا شاه تغییر نام داد. پس از گذشت یکسال در فروردین ماه سال ١٣۴٣ یکبار دیگر تغییر عنوان داده و بنام پارک وحش محمد رضاشاه نامیده شد. بعد از تشکیل سازمان شکاربانی و نظارت بر صید ( ١٣۴۶ )، وظایف کانون شکار و از جمله اداره پارکهای حیات وحش به این سازمان واگذار گردید. در شهریور ماه سال ١٣۵٠ محدوده ای در شرق این پارک بنام منطقه حفاظت شده قرخود با وسعت ٣۴ هزار هکتار به آن الحاق گردید. در سال ١٣۵٣ پس از اصلاح قانون شکار و صید با تغییر عنوان پارک وحش به پارک ملی، این منطقه نیز به پارک ملی تبدیل شد. در سال ١٣۵۵ هر دو منطقه در هم ادغام و بصورت منطقه ای یگانه با وسعت ١٢۵٨٩۵ هکتار بنام پارک ملی تحت حفاظت قرار گرفت .
پس از سال ١٣۵٧ منطقه حفاظت شده قرخود مجددا از پارک ملی جدا شد و از آن پس تاکنون با وسعت
٩١٨٩۵ هکتار بنام پارک ملی گلستان تحت حفاظت قرار گرفته است .
پارک ملی گلستان در سال ١٩٧٧ بعنوان ذخیره گاه زیست کره انتخاب و به پروژه شماره ٨ برنامه ی انسان و کره مسکون ( MaB )، یونسکو اهداء گردید و تاکنون نیز جایگاه خود را در خانواده ذخیره گاههای زیست کره جهانی حفظ کرده است . پارک ملی گلسان از معدود پارکهایی است که در روند تغییر و تحولات سه دهه اخیر موقعیت خود را بعنوان پارک ملی حفظ کرده است . بعلاوه با تغییر مفهوم پارک ها در روند تکامل مفهوم حفاظت ، قابلیتهای خود را جهت تطبیق با این تغییرات از نظر معیارهای انتخاب اتحادیه جهانی حفاظت همچنان حفظ نموده است .
شکل (١) : پارک ملی گلستان
٢- موقعیت جغرافیایی
پارک ملی گلستان منطقه ای کوهستانی است که در منتهی الیه شرق جنگلهای شمال کشور واقع شده است . این پارک از نظر موقعیت جغرافیایی در حد فاصل ٣۴ ثانیه و ١۶ دقیقه و ٣٧ درجه تا ٠٠ ثانیه و ٣١ دقیقه و ٣٧ درجه عرض شمالی و ٠٠ ثانیه و ۴٣ دقیقه و ۵۵ درجه تا ۴۵ ثانیه و ١٧ دقیقه و ۵۶ درجه طول شرقی بین شهرستانهای گنبدقابوس و بجنورد قرار گرفته است .
پارک ملی گلستان در ۵۵ کیلومتری شرق گنبد قابوس و ١١۵ کیلومتری غرب بجنورد و در مسیر بزرگراه آسیایی تهران – مشهد واقع شده است . این پارک در حوزه قضایی سه استان خراسان ، گلستان و سمنان قرار دارد اما از نظر تشکیلات و مسئولیت حفاظتی تحت نظر اداره کل حفاظت محیط زیست استان گلستان قرار دارد.

نقشه (١): موقعیت پارک ملی گلستان در شهرستان
گالیکش
٣ – آبادیهای پیرامون پارک :
پیرامون پارک ملی گلستان خالی از سکنه نیست و روستاهای زیادی آنرا احاطه کرده اند. فعالیتهای معیشتی این روستاها دامداری و کشاورزی است . روستاهای شمال غربی و غرب پارک مانند؛ لهندور، زاو، قوش چشمه ، تنگراه ، عموما در گستره ی جنگلی قرار داشته و ترکمن نشین هستند.
روستاهای جنوب غربی پارک مانند روستاهای کندسکوه و دشت شاد در بخشهای کوهستانی – جنگلی قرار داشته و غیر ترکمن هستند. روستاهای ضلع جنوبی و جنوب شرقی پارک مانند قریه دشت ، چشمه خان ، آرمودلو و رباط قره بیل که همگی نزدیک به جاده قرار دارند، عموما در بخشهای دشتی و هموار قرار داشته و ساکنین آنها به کشاورزی اشتغال دارند.
شکل (٢) : روستاهای پیرامون پارک ملی گلستان
۴ – آب و هوا و اقلیم :
پارک ملی گلستان با وجود اینکه در منتهی الیه شرق جنگلهای هیرکانی قرار گرفته است ، از نظر شرایط آب و هوایی شدیدا تحت تاثیر رطوبت دریای خزر است و جریانات ناشی از بادهای غربی همواره رطوبت زیادی را به منطقه می آورد. بارندگی های کوهستانی ( اروگرافیک ) بیشترین رطوبت ناحیه را تامین می کنند. دامنه نوسانات بارندگی در پارک ملی گلستان تغییراتی از ١۵٠ میلی متر تا ٧۵٠ میلی متر را نشان می دهد. میزان بارندگی از غرب به شرق کاسته شده و همچنین مناطق مرتفع پارک نسبت به مناطق پست از نزولات کمتری برخور دارند.
بیشترین بارش در فصول زمستان و بهار اتفاق می افتد و معمولا دارای تابستانهای خشک است . بطور متوسط ١٧ درصد از نزولات جوی پارک را برف تشکیل می دهد. دمای متوسط پارک بین ١١/۵ و ١٧/۵ درجه سانتی گراد متغیر است .
۵ – قابلیتهای پارک ملی گلستان
الف ) قابلیتهای حفظ و حمایت
هدف اولیه از تاسیس پارکهای ملی و مناطق همپایه حفظ کل محیط زیست آنها در طبیعی ترین شرایط ممکن است . حفاظت پارکهای ملی همیشه بصورت دو گانه ( رسمی و بالفعل ) بوده و موجودیت هر منطقه ای در طبقه II آی.یو.سی.ان ، منوط به تضمین حفاظت آن است . حفاظت ( conservation) فعالیتی چند جانبه و هماهنگ برای بهره مندی غیرفیزیکی از قابلیتهای پارک است که تنها در پرتو حمایت مستمر و قانونی پارکها ( protection ) می تواند تحقق پیدا کند.
ب ) قابلیتهای آموزشی
پارکهای ملی و ذخیره گاههای زیستکره بعنوان اکوسیستمهای طبیعی تخریب نیافته ای تصور می شوند که برای ترویج آموزش زیست محیطی از ظرفیت و توان فوقع العاده ای برخوردارند. آموزش جنبه های بیوفیزیکی و اکولوژیکی طبیعت جز در بستر واقعی آن بعنوان آزمایشگاهی طبیعی مقدور نیست . پارکهای ملی و ذخیره گاههای زیستکره هر دو دارای زون های ویژه ای برای بازدیدکنندگان می باشند که بنام (( زون توسعه فیزیکی )) نامیده می شود. در این زون بازدیدکنندگان علاوه بر استفاده های گردشگری، بطور ضمنی آموزشهای زیست محیطی نیز می بینند
پ ) قابلیت پژوهشی
پارک ملی گلستان بدلیل پیشینه ی درخشان حفاظتی گذشته خود و برخورداری از امتیازات برجسته ای نظیر تنوع زیستگاهی، تنوع گیاهی و جانوری و دست نخوردگی نسبی، در زمینه های مختلف دارای ارزشهای پژوهشی زیادی است که تاکنون کمتر مورد توجه قرار گرفته است . این پارک برای انجام پژوهشهای نظری و عملی تا حدی همیشه از امکانات لازم برخوردار بوده است . سهولت دسترسی، امکانات اقامتی، نزدیکی به مراکز و کانونهای زیستی از امتیازاتی است که این پارک بطور نسبی از آن برخوردار است .
ج ) قابلیتهای تفرج و توریسم
ترویج توریسم بعنوان سازوکاری برای خودگردانی مالی، پشتوانه ای برای حفاظت و ابزاری برای تسهیل مدیریت پارکهای ملی محسوب می شوند. در صورتی که معیارهای زیر اساس ارزیابی قابلیتهای تفرج و توریسم در مناطق باشند می توان گفت پارک ملی گلستان بدلیل مجموعه ی شرایط طبیعی خود از جذابیتهای توریستی قابل توجهی برخوردار است :
الف . حیات وحش برجسته و متمایز ب . حیات وحش معرف و نمونه پ . تنوع و تراکم حیات وحش متعارف ت . سیماهای طبیعی جالب ث . چشم اندازهای برجسته و متمایز ج . پدیده های منحصربفرد زنده یا غیرزنده .
موقعیت پارک ملی گلستان در سطح ملی و جهانی
پارک ملی گلستان دارای دو عنوان ملی و بین المللی است . در سطح ملی بعنوان پارک ملی در شبکه مناطق حفاظت شده همیشه از جایگاه برتری برخوردار بوده است . اهمیت پارک ملی گلستان در این سطح بدوا ناشی از تنوع و تراکم حیات وحش بارز و عمده و زیبائیهای طبیعی خیره کننده آن بوده است . پیشینه ی این پارک بعنوان ذخیره گاه شکار نیز در انتخاب آن بعنوان پارک ملی در چهار دهه پیش از این بی تاثیر نبوده است . پارک ملی گلستان در سطح جهان نیز از موقعیت ممتازی برخوردار است . این پارک در سال ١٩٧٧ بعنوان ذخیره گاه زیست کره انتخاب و به جمع ذخیره گاههای زیست کره جهان که تحت نظارت یونسکو و کمیته ملی انسان و زیستکره قرار دارد پیوست . این پارک بعنوان تنها نمونه ی معرف از جنگلهای معتدله بارانی در شبکه های ذخیره گاههای زیست کره محسوب می شود.
مشخصات ذخیره گاهی گلستان در فهرست برنامه شماره ٨ انسان و کره مسکون بر اساس
طبقه بندی اودواردی بقرار زیر است :
نام منطقه : ذخیره گاه زیست کره گلستان اقلیم حیاتی : پالئارکتیک
تیپ بیوم : سیستم مختلط کوهستانی ( جنگلهای معتدله کوهستانی )
کد جهانی : ١٢-٣۴-٢ بخش دوم
معرفی نمونه موردی : دهکده توریستی تنگراه
مقدمه :
توسعه هر شهر و روستایی، در گرو معرفی و شناسایی آن شهر و روستا است . هزینه و سرمایه گزاری نیز بدون شناخت استعداد و توانمندی ها دور از ذهن می باشد.
روستای تنگراه یکی از روستاهای مهم و دارای قابلیت و توانمندی های متعددی در راستای توسعه گردشگری و در نهایت توسعه روستا است . این روستا محل تلاقی سه استان گلستان ، خراسان شمالی و سمنان و مبدا ورودی به استان گلستان و شهرستان گالیکش بخش صادق آباد است . افزون بر آن قرار گرفتن در مجاورت جاده آسیایی تهران – مشهد و مسیر زیارتی ثامن الائمه امام رضا (ع ) موجب رفت و آمد های بسیار شدهاست .
شکل (٣) : دورنمایی از روستای تنگراه
روستای تنگراه در یک نگاه
روستای زیبای تنگراه در ابتدای ورودی استان گلستان از محور شرق واقع شده و به بیان دیگر دروازه ورود و خروج به استان به شمار می آید، که با نقطه تلاقی سه استان گلستان ، خراسان شمالی ( بجنورد با ١٧٠کیلومتر ) و سمنان ( شاهرود با١٩٠ کیلومتر ) است ، و بر حاشیه جاده بین المللی ترانزیتی تهران – مشهد و نیز مسیر زیارتی هشتمین امام همام امام رضا (ع ) قرار دارد. این روستا با گرگان مرکز استان ١٧٠ کیلومتر و با گالیکش مرکز شهرستان ٣۵ کیلومتر و با فرودگاه شهر کلاله ٢٠ کیلومتر فاصله دارد، افزون بر آن در مسیر عبور راه آهن تهران – مشهد ( در آینده نزدیک ) می باشد. حضور و استقرار بیش از ١۵ اداره و نهادهای مهم دولتی ( بهداری، اورژانس ١١۵، هلال احمر، پلیس راه ، راهدارخانه ، ایست و بازرسی، کلانتری، اداره های محیط زیست ، جنگلداری، کشاورزی و… ) ، همجواری با پارک ملی گلستان ( اولین پارک ملی ایران ) و نیز دو موزه طبیعی، و داشتن دهها جاذبه طبیعی و گردشگری و نیز بیش از ١۵٠ اثر تاریخی – فرهنگی، این روستا را کانون توجه قرار داده ، و یکی از مکانهایی که طرف توجه گردشگران واقع شده است .
موقعیت جغرافیایی روستای تنگراه :
روستای تنگراه از توابع دهستان قراولان ، بخش صادق آباد، شهرستان گالیکش می باشد. این روستا در حدود ٣۵ کیلومتری شرق شهر گالیکش و در مسیر جاده خراسان – گلستان واقع شده است این روستا از سمت شرق به جنگل گلستان از سمت شمال به رشته کوه بیلی و کوه های خواجه صالح ، از غرب به ترجنلی ( به فاصله ٢ کیلو متر ) و از جنوب به رودخانه دوغ و کوه چغانلی، قوشبان و جمشید آباد محدود شده است . از لحاظ موقعیت جغرافیایی در ۵۵ درجه و ۴٧ دقیقه طول جغرافیایی و در ٣٧درجه و ٢۴ دقیقه عرض جغرافیایی قرار دارد.
نقشه (٢) : موقعیت روستای تنگراه در شهرستان گالیکش
جاذبه های دیدنی روستای تنگراه :
روستای تنگراه به سبب توانمندی ها و استعدادهایی که دارد، دارای جاذبه ها و مکان های
دیدنی بسیاری است :
جاذبه های تاریخی
۶ اثر زیر مهمترین آثاری هستند، که توسط هیئت بررسی و شناسایی پارک ملی گلستان شناسایی و در
فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده اند:
١- تپه قلعه تخت سلیمان – روستای تنگراه – قدمت : تاریخی – اسلامی – شماره ثبت : ٩٣٣٠ –
تاریخ ثبت : ٨٢/۵/٢٧
٢- غار میس غایه – محدوده پارک ملی گلستان – قدمت : تاریخی – اسلامی – شماره ثبت : ٩٧٣٣ – – تاریخ ثبت : ٨٢/۵/٢٧
٣- محوطه باستانی دره قبرستان – جنوب پارک ملی گلستان – قدمت : اسلامی – شماره ثبت :
٩٧٣۴ – تاریخ ثبت ٨٢/۵/٢٧
۴- محوطه باستانی تخت کردها – محدوده پارک ملی گلستان – منطقه تخت کرد ها – قدمت : اسلامی – شماره ثبت : ٩٧۴٠ – تاریخ ثبت : ٨٢/۵/٢٧
۵- محوطه باستانی خدای قلی – محدوده پارک ملی گلستان – قدمت : اسلامی – شماره ثبت : ٩٧١٧
– تاریخ ثبت ٨٢/۵/٢٧
۶- تپه تخته گل – محدوده پارک ملی گلستان – قدمت : هزاره پنچم تا هزار اول پیش از میلاد – شماره ثبت : ٩٧٢١ – تاریخ ثبت : ٨٢/۵/٢٧
از میان ۶ اثر ارزشمند حوزه روستای تنگراه به معرفی مهمترین و منحصر ترین اثر تاریخی شهرستان یعنی
تپه تخت سلیمان پرداخته می شود :
تپه قلعه تخت سلیمان :
این تپه در٢٠٠ متری جنوب غربی روستای تنگراه و٢٠٠ متری جنوب رودخانه مادرسو در جهت شرقی –
غربی قرار دارد. و دورتادور آن معماری با سنگ های بزرگ و کوچک حجیم که قطر تقریبی آن یک متر است ، بصورت خشکه چین کار شده است . در قسمت جنوب دیوار سنگی به صورت پیش آمدگی و عقب رفتگی مشهود است ، که احتمالا به صورت مصطبه سازی درآورده بودند. در بخش فوقانی سطح اثر محوطه ای به شکل چهارگوش به ابعاد ١۵*١۵ متر که احتمالا ارگ باشد، و دورتا دور آن خندق وجود دارد. با توجه به بقایای معماری و موقعیت مکانی به نظر می رسد، که این مکان یکی از قلعه های باستانی مهم با قدمت تاریخی و اسلامی است .

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 44 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد